Ts 92/23

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 20 czerwca 2024 r. Pozycja 155 POSTANOWIENIE z dnia 31 stycznia 2024 r. Sygn. akt Ts 92/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Piotrowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej W.B: 1) o zbadanie zgodności art. 126 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, ze zm.) w zakresie, w jakim: a) „nie chroni uprawnionego przed poczynaniami organów samorządu zawo-dowego, tj. przed tendencyjną odmową przywrócenia terminu i nie daje uprawnionemu gwarancji zgodnego z prawem ustalenia okoliczności świadczących o braku winy uprawnionego w niezachowaniu terminu ustawowego”, z art. 2, art. 5 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) „nie chroni uprawnionego przed naruszeniami lub ograniczeniami wolności wykonywania zawodu lub podejmowania działalności gospodar-czej przez organy samorządu zawodowego”, z art. 17 i art. 22 Konstytucji, c) „umożliwia organom samorządu zawodowego naruszanie konstytucyjnych wolności i praw osób obowiązkowo przynależnych do samorządu zawo-dowego”, z art. 31 i art. 37 Konstytucji, d) „umożliwia organom samorządu zawodowego uniemożliwienie uprawnio-nemu postępowania odwoławczego lub skorzystania przez uprawnionego z rozpatrzenia jego sprawy przez sąd powszechny”, z art. 45 Konstytucji, e) „umożliwia organom samorządu zawodowego pozbawienie członka samo-rządu zawodowego możliwości wyboru i wolności wykonywania zawo-du”, z art. 61 Konstytucji, f) „umożliwia organom samorządu zawodowego pozbawienie członka samo-rządu zawodowego możliwości dochodzenia na drodze sądowej naruszo-nych wolności lub praw oraz prawa do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wy-danych w pierwszej instancji”, z art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji, g) „narusza konstytucyjną zasadę źródeł prawa, a w szczególności ich hierar-chii w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej radców prawnych, bo zasady etyki radców prawnych są jedynie uchwałą samorządu radcowskie-go (uchwalone bez delegacji ustawowej, czyli inaczej niż rozporządzenia, więc są uchwałą o tzw. charakterze samoistnym), a dają możliwość bardzo dotkliwego karania radców prawnych jakby były normami rangi ustawo-wej – w szczególności w zakresie kar określonych w art. 65 ust. 1 pkt 3, 4 i 5”, z art. 87, art. 92 i art. 93 Konstytucji; OTK ZU B/2024 Ts 92/23 poz. 155 2 2) o stwierdzenie, że „Kodeks Etyki Radców Prawnych nie jest prawem obowią-zującym, bo jako uchwała samorządu radcowskiego – uchwalona bez delega-cji ustawowej – nie mieści się w konstytucyjnie określonych źródłach prawa, więc karanie radców prawnych na podstawie KERP-u (jakby były normami rangi ustawowej) jest sprzeczne z art. 87, art. 92 i art. 93 Konstytucji, bo ra-żąco narusza konstytucyjną hierarchię źródeł prawa”, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W.B. (dalej: skarżący) 8 maja 2023 r. (data nadania) wniósł do Trybunału niepodpisaną skargę konstytucyjną, do której nie dołączył pełnomocnictwa. W piśmie pro-cesowym złożonym 20 lipca 2023 r. (data nadania) adwokat J.K. oświadczył, że reprezentuje skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem. Do pisma dołączył – jak wyjaśnił – podpisaną, poprawioną i sprawdzoną skargę oraz pełnomocnictwo udzielone mu przez skarżącego. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. Okręgowy Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w P. orze-czeniem z 13 września 2021 r. (sygn. akt […]) uznał skarżącego (obwinionego radcę praw-nego) za winnego popełnienia zarzucanych mu przez Rzecznika Dyscyplinarnego przewinień dyscyplinarnych i na podstawie art. 651 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 75, ze zm.) wymierzył mu karę łączną pozbawienia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego. Powyższe orzeczenie wraz z uzasadnieniem zostało doręczone skarżącemu 21 lutego 2022 r. W ustawowym terminie skarżący nie wniósł odwołania, w związku z czym orzeczenie uprawomocniło się 8 marca 2022 r. Skarżący 2 maja 2022 r. złożył w Okręgowym Sądzie Dyscyplinarnym w P. odwo-łanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu jego wniesienia. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że przyczyną niedochowania terminu wniesienia odwołania była jego ciężka choroba. Do pisma dołączył dwa zwolnienia lekarskie potwierdzającego jego niezdolność do pracy od 9 lutego do 31 maja 2022 r. oraz wypis ze szpitala. Postanowieniem z 22 czerwca 2022 r. (sygn. akt jw.) Okręgowy Sąd Dyscyplinarny w P. odmówił skarżącemu przywrócenia terminu wniesienia odwołania, stwierdziwszy, że uchybienie nastąpiło z przyczyn zawinionych przez skarżącego. Sąd nie podzielił stanowiska zajętego we wniosku, że stan zdrowia skarżącego nie pozwalał mu na dokonanie czynności procesowej. Sąd Dyscyplinarny wytknął skarżącemu, że w czasie trwającego zwolnienia lekarskiego wykonywał czynności zawodowe, i to pomimo orzeczonej prawomocnie kary zawieszenia prawa do wykonywania zawodu radcy prawnego. Sąd zauważył też, że z doku-mentów medycznych wynika, iż choroba nie miała charakteru obłożnego (skarżący mógł chodzić). Przypomniał, że w świetle ugruntowanego orzecznictwa samo przebywanie na zwo-lnieniu lekarskim automatycznie nie oznacza braku możliwości wypełniania obowiązków. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie. Wyższy Sąd Dyscyplinarny Krajowej Izby Radców Prawnych w Warszawie postano-wieniem z 7 grudnia 2022 r. (sygn. akt […]) utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Sąd stwierdził, że skoro skarżący, będąc w trakcie zwolnienia lekarskiego, podejmował aktywność zawodową, to mógł sporządzić i wnieść odwołanie w ustawowym terminie jego wniesienia. Skarżący nie wykazał więc, że czynności tej nie mógł dokonać w terminie z uwagi na OTK ZU B/2024 Ts 92/23 poz. 155 3 wystąpienie przyczyny od niego niezależnej w rozumieniu art. 126 § 1 ustawy z dnia 6 czer-wca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 37). Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 4 sierpnia 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 17 sierpnia 2023 r.) wezwał skarżącego do złożenia pełnomo-cnictwa szczególnego uprawniającego do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej oraz reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem w odniesieniu do sprawy, w związku z którą została złożona skarga konstytucyjna. Prezes Trybunału zobo-wiązał także skarżącego do wskazania ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, w związku z którym została wniesiona skarga konstytucyjna; doręczenia odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem orzeczeń (wraz z uzasa-dnieniami) potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej (wraz z czterema kopiami); udoku-mentowania daty doręczenia skarżącemu ostatecznego orzeczenia; poinformowania, czy od orzeczenia wskazanego jako ostateczne został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia oraz do doręczenia czterech odpisów skargi konstytucyjnej z 8 maja 2023 r. W reakcji na powyższe zarządzenie skarżący wniósł do Trybunału 24 sierpnia 2023 r. (data nadania) pismo procesowe sporządzone przez pełnomocnika. Do pisma dołączył tylko część dokumentów wskazanych w zarządzeniu. Skarżący zarzucił, że wydane w jego sprawie orzeczenia naruszają przysługujące mu prawa wskazane w petitum skargi. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, zakwestionować w trybie skargi konstytucyjnej zgodność z Konstytucją przepisów ustawy lub innego aktu normatyw-nego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego prawach lub wolnościach albo obowiązkach określonych w Konstytucji. Zasady, na jakich dopuszczalne jest korzystanie z tego środka ochrony wolności i praw, precyzuje ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). W świetle powyższych unormowań konstytu-cyjnych i ustawowych nie budzi wątpliwości, że warunkiem koniecznym wniesienia skargi konstytucyjnej jest wskazanie przez skarżącego, jakie konstytucyjne prawa lub wolności zo-stały naruszone oraz określenie sposobu tego naruszenia. Wymaga przy tym podkreślenia, że naruszenie tych praw lub wolności powinno być wynikiem niekonstytucyjnej treści zaskarżo-nego przepisu, a nie jego niewłaściwego zastosowania przez organ wydający ostateczne roz-strzygnięcie. W złożonej skardze konstytucyjnej skarżący wywodzi, że w jego sprawie doszło do naruszenia wielu praw, które wynikają ze wskazanych w skardze postanowień Konstytucji. Naruszenie tych praw stanowi – w jego ocenie – konsekwencję orzeczenia, w którym Okrę-gowy Sąd Dyscyplinarny w P. odmówił przywrócenia skarżącemu terminu wniesienia odwo-łania od orzeczenia pozbawiającego go prawa wykonywania zawodu radcy prawnego. W uzasadnieniu złożonej skargi skarżący nie wyjaśnił jednak, w jaki sposób treść zaskarżonego art. 126 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 37) doprowadziła do naruszenia wskazanych w skardze praw. Zarzuty sformułowane w skardze koncentrują się natomiast na niewłaściwej – zdaniem skarżącego – ocenie stanu faktycznego przez orzekające w jego sprawie sądy dyscyplinarne oraz niewłaściwym stosowaniu przez nie obowiązujących norm prawnych. Polemika z poglądami i ocenami skarżącego – wykraczającymi poza płaszczyznę normatywną – znajduje się poza zakresem kompetencji Trybunału Konstytucyjnego. OTK ZU B/2024 Ts 92/23 poz. 155 4 Mając powyższe na względzie, Trybunał stwierdza, że rozpatrywana skarga konstytu-cyjna nie spełnia podstawowej przesłanki wynikającej z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecy-zowanej w art. 53 ust. 1 pkt 1-3 u.o.t.p.TK. Z tego powodu Trybunał, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, odmówił nada-nia skardze dalszego biegu. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.