Ts 94/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 14 listopada 2024 r. Pozycja 243 POSTANOWIENIE z dnia 29 lipca 2024 r. Sygn. akt Ts 94/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski – I sprawozdawca Krystyna Pawłowicz – II sprawozdawca, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 13 maja 2021 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej J.O., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło większością głosów. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 8 czerwca 2020 r. (data nadania) J O. (dalej: skarżąca), reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru, wystąpiła o zbadanie zgodności art. 64 i art. 64a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, ze zm.) w zakresie, w jakim ,,uniemożliwia osobom zobowiązanym do wnoszenia opłat za pobyt ich wstępnych w domu pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej […]) złożenie wniosku i uzyskanie zwolnienia z obowiązku wnoszenia tychże opłat z powołaniem się na naruszenie przez tychże wstępnych obowiązków wynikających z treści władzy rodzicielskiej przy jednoczesnym braku orzeczeń sądowych stwierdzających naruszenie tychże obowiązków wskazanych enumeratywnie w art. 64a ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (…)” z art. 30, art. 30 w związku z art. 32 ust. 1, art. 32 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 64 ust. 2 w związku z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W skardze konstytucyjnej stwierdzono, że doszło do naruszenia godności skarżącej, a tym samym prawa do jej ochrony (art. 30 Konstytucji), zasady równości wobec prawa w związku z obowiązkiem poszanowania godności (art. 30 w związku z art. 32 ust. 1 Konsty-tucji), a także zasady równości wobec prawa w związku z zasadą równej ochrony własności i innych praw majątkowych, jak też z zasadą proporcjonalności w zakresie ustanawiania ciężarów i świadczeń publicznych (art. 32 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 64 ust. 2 w związku z art. 84 Konstytucji). OTK ZU B/2024 Ts 94/20 poz. 243 2 2. Postanowieniem z 13 maja 2021 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącej 19 maja 2021 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej wskazując, że została ona wniesiona z przekroczeniem terminu przewidzianego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Trybunał wskazał, że w sprawie skarżącej nie miał zastosowania art. 15zzs ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z za-pobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.), ponieważ na podstawie tego przepisu zawieszeniu ulega jedynie bieg terminów procesowych i sądowych. Natomiast trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej – zgodnie z utrwalonym orzecz-nictwem Trybunału – ma charakter materialnoprawny. 3. W zażaleniu z 26 maja 2021 r. (data nadania) skarżąca zakwestionowała postano-wienie Trybunału z 13 maja 2021 r. w całości, wnosząc o uchylenie tego postanowienia oraz o nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła: 1) ,,naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść zaskarżonego po-stanowienia, a to: [art.] 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK poprzez odmowę nadania skardze konstytu-cyjnej dalszego biegu z uwagi na jej złożenie po terminie, w sytuacji, gdy z uwagi na istnienie siły wyższej w postaci epidemii COVID-19 termin do jej wniesienia uległ zawieszeniu na mocy stosowanych przez analogię przepisów o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia [art. 121 pkt 4 ustawy z [dnia] 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.)]”; 2) ,,naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK w związku z art. 121 pkt 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (…) poprzez uznanie, że termin do wniesienia skargi konstytucyjnej został naruszony, w sytuacji, gdy termin ten uległ z dniem 4 marca 2020 r. zawieszeniu z powodu tzw. siły wyższej w postaci epidemii COVID-19, która to w okresie od 4 marca do czerwca 2020 r. uniemożliwiała skarżącej przy-gotowanie i złożenie skargi konstytucyjnej”. W przypadku uznania zarzutu wskazanego w punkcie 2 za bezzasadny, skarżąca pod-niosła zarzut naruszenia prawa materialnego, ,,a to art. 15 zzr ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy z 31 mar-ca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzy-sowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, ze zm.) poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, iż nie doszło do zawieszenia terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej na pod-stawie tego przepisu”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawi-dłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. OTK ZU B/2024 Ts 94/20 poz. 243 3 3. Zdaniem skarżącej bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej uległ zawie-szeniu z uwagi na wystąpienie 4 marca 2020 r. zdarzenia stanowiącego siłę wyższą w postaci epidemii COVID-19, która uniemożliwiła jej przygotowanie i złożenie skargi konstytucyjnej. Skarżąca wskazuje, że skoro termin do wniesienia skargi konstytucyjnej jest terminem mate-rialnym, zawitym, to ma do niego zastosowanie – na zasadzie analogii – art. 121 pkt 4 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.; dalej: k.c.). Zgodnie z tym przepisem bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawie-szeniu, co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich do-chodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodza-ju – przez czas trwania przeszkody. Uzasadniając zawieszenie biegu terminu do wniesienia skargi na podstawie art. 121 pkt 4 k.c. skarżąca wskazuje, że pandemia COVID-19 (szczegól-nie w okresie marzec-czerwiec 2020 roku) spełniała wszelkie przesłanki uznania jej za siłę wyższą. Powołuje się także na uzasadnienie projektu ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmia-nie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzy-sowych (Dz. U. poz. 568, ze zm.), w którym, jej zdaniem ,,kilkukrotnie potwierdzono, że sy-tuacja epidemiczna w marcu 2020 r. nosiła cechy siły wyższej w rozumieniu przepisów Ko-deksu cywilnego” (s. 4 zażalenia). Trybunał odnosząc się do powyższej argumentacji wskazuje, że nie można jedno-znacznie stwierdzić, iż pandemia COVID-19 i ogłoszony stan epidemii stanowi jednoznaczną przesłankę wystąpienia siły wyższej uzasadniającej generalnie zawieszenie lub wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminów przedawnienia na podstawie art. 121 pkt 4 k.c. Wynika to z fak-tu, iż pomimo tego, że stan epidemii ogłoszony w związku z pandemią COVID-19 wiązał się z pewnymi utrudnieniami w funkcjonowaniu sądów, to jednak nie doprowadził do całkowite-go zawieszenia ich pracy (zob. komentarz do art. 121, [w:] Kodeks cywilny. Tom I. Komen-tarz, red. Gutowski 2021, Legalis). Odnosząc powyższe uwagi do postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym nale-ży przypomnieć, że nie przestał on funkcjonować w czasie pandemii COVID-19. Przesłanki przewidziane w art. 121 pkt 4 k.c. zostałyby spełnione, gdyby w czasie epidemii Trybunał wstrzymał pracę, co uniemożliwiałoby skuteczne złożenie skargi konstytucyjnej w terminie. Nie są w tym zakresie także przekonywające argumenty podniesione w zażaleniu wskazujące na niemożliwość przygotowania i wniesienia skargi konstytucyjnej w terminie, takie jak: ograniczenie godzin funkcjonowania Poczty Polskiej na terenie województwa śląskiego, wprowadzenie pracy zdalnej w kancelarii oraz nieposługiwanie się przez skarżącą pocztą elektroniczną ani komunikatorami internetowymi. Za okolicznością, że pandemia COVID-19 nie spełniała przesłanki siły wyższej uza-sadniającej wstrzymanie biegu terminów przedawnienia na podstawie art. 121 pkt 4 k.c. przemawia także to, że ustawodawca zdecydował się na ingerencję w bieg terminów przewi-dzianych przepisami prawa administracyjnego w art. 15zzr ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalcza-niem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej: ustawa COVID-19). 4. Za całkowicie nieuzasadniony należy także uznać zarzut naruszenia art. 15zzr ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy COVID-19. Skarżąca wskazała, że w związku z podstawą faktyczną i prawną skargi konstytucyjnej należy uznać, że stanowi ona jeden ze środków ochrony prawnej prze-widzianych przepisami szeroko rozumianego prawa administracyjnego regulującego stosunki prawne pomiędzy obywatelami a Państwem. Skarga została wniesiona w związku z treścią rozstrzygnięć zapadłych w toku postępowania administracyjnego oraz sądowoadministracyj-nego i zmierza do stwierdzenia niekonstytucyjności przepisów materialnego prawa admini- OTK ZU B/2024 Ts 94/20 poz. 243 4 stracyjnego. Zdaniem skarżącej w rozpatrywanej sprawie skarga konstytucyjna jest jednym z instrumentów umożliwiających ochronę jej praw w postępowaniach administracyjnych i – jako instytucja umożliwiająca wznowienie postępowań – termin do jej wniesienia należy po-traktować jako termin, o którym mowa w art. 15zzr ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy COVID-19. Argumenty przytoczone przez skarżącą wskazują, że postępowanie zainicjowane wniesieniem skargi konstytucyjnej stanowi – w jej rozumieniu – niejako kontynuację postę-powania administracyjnego i sądowoadministracyjnego. W tym kontekście należy przypo-mnieć o odrębności postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, która wynika z przed-miotu i form jego działania. Trybunał Konstytucyjny nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości, lecz orzeka jako ,,sąd prawa”. Działa na podstawie Konstytucji oraz u.o.t.p.TK i jedynie w ograniczonym zakresie, w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie, do postępowania przed Trybunałem stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Ko-deks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.). Podstawa fak-tyczna sprawy, która legła u podstaw wniesienia skargi konstytucyjnej, jak również treść zakwestionowanych przepisów, nie może determinować charakteru terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.