Ts 95/21

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 5 października 2023 r. Pozycja 262 POSTANOWIENIE z dnia 20 lipca 2023 r. Sygn. akt Ts 95/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski – przewodniczący Jakub Stelina – sprawozdawca Bogdan Święczkowski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 9 listopada 2022 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej R.S., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 marca 2021 r. (data nadania) R.S. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił o zbadanie zgodności art. 76 § 2 w związku z art. 7 § 1 oraz art. 7 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2021 r. poz. 53) „w zakresie w ja-kim: ,,– ogranicza możliwość sądowej weryfikacji rozstrzygnięć wydanych przez organ po-stępowania wykonawczego, jakim jest Komisja Penitencjarna, których przedmiotem jest kla-syfikacja skazanego, tylko do jednej przyczyny odwoławczej, tj. sprzeczności (niezgodności) z prawem, bez możliwości zaskarżenia takiej decyzji od strony proceduralnej, merytorycznej, poprawności przeprowadzonego postępowania, tj. w zakresie w jakim nie dopuszcza zaskar-żenia takiej decyzji co do istoty i przedmiotu sprawy”, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz w związku z art. 2 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji; „– uniemożliwia zaskarżenie rozstrzygnięcia sądu penitencjarnego i poddania go kontroli instancyjnej, ograniczając tym samym drogę do sądu”, z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji. 2. Postanowieniem z 9 listopada 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 29 listopada 2022 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze kon-stytucyjnej. Uznał bowiem, że skarżący nie dysponuje ostatecznym orzeczeniem naruszają-cym jego prawa określone w petitum skargi, ponieważ nie wniósł zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z 8 września 2020 r. o nieuwzględnieniu skargi skarżącego i utrzy-maniu w mocy zaskarżonej decyzji Komisji Penitencjarnej Aresztu Śledczego w S. z 10 czer- OTK ZU B/2023 Ts 95/21 poz. 262 2 wca 2020 r. Trybunał stwierdził, że skarżący tym samym nie wyczerpał drogi prawnej w sprawie, w związku z czym nie uzyskał ostatecznego orzeczenia opartego na kwestionowa-nym przepisie k.k.w., który zgodnie z zarzutem sformułowanym w petitum skargi konstytu-cyjnej ,,uniemożliwia zaskarżenie rozstrzygnięcia sądu penitencjarnego i poddania go kontroli instancyjnej, ograniczając tym samym drogę do sądu”. 3. W zażaleniu z 6 grudnia 2022 r. (data nadania) skarżący zarzucił zakwestionowa-nemu postanowieniu ,,błędną wykładnię art. 79 ust. 1 Konstytucji, art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) w związku z art. 7 § 5 k.k.w. polegającą na przyjęciu, iż nie-zbędnym jest celem uzyskania ostatecznego orzeczenia uprawniającego skarżącego do złoże-nia skargi konstytucyjnej w niniejszej sprawie złożenie uprzedniego zażalenia od postanowie-nia Sądu Okręgowego w K. z dnia 8 września 2020 r. w przypadku, gdy ustawodawca wprost nie przewidział możliwości zaskarżenia go w toku instancji, podczas, gdy zarówno w doktry-nie jak i w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż orzeczenie jest ostateczne, gdy wyczer-pana zostaje właściwa dla danej sprawy droga prawna, co w niniejszej sprawie zostało wyka-zane”. W związku z powyższym wniósł o ,,uwzględnienie zażalenia i uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz o nadanie skardze konstytucyjnej w niniejszej sprawie dalszego biegu”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Zgodnie z orzecznictwem Trybunału zażalenie na postanowienie o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej powinno dotyczyć podstaw, na których odmowa ta była oparta. Przedmiotem postępowania zażaleniowego jest bowiem ustalenie ich prawidłowości. 2. Trybunał Konstytucyjny w obecnym składzie uznaje, że odniesienie się do treści zażalenia musi zostać poprzedzone uwagami natury ogólnej, dotyczącymi zasady skargowo-ści, obowiązującej w tym postępowaniu. Zgodnie z art. 67 ust. 1 u.o.t.p.TK Trybunał orzeka-jąc jest związany zakresem zaskarżenia wskazanym we wniosku, pytaniu prawnym albo skar-dze konstytucyjnej. Zasada ta wymaga, aby skarżący sam określił akt normatywny (lub jego część), będący przedmiotem postępowania. Trybunał nie może z urzędu rozszerzyć tak wska-zanego przedmiotu kontroli. Podmiot występujący z zażaleniem na postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu sam określa zatem granice, w ramach których sprawa podlega rozpoznaniu. Istotna jest przy tym funkcja, jaką pełni ten środek odwoławczy. Jak wynika z treści art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK, na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu skarżącemu przysługuje zażalenie do Trybunału w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia tego postanowienia. Przedmiotem zażalenia jest wydane w ramach wstępnej kontroli postanowienie dotyczące oceny strony formalnej skargi. Ze względu na to, że przepis ten stanowi o postanowieniu o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, nale-ży uznać, że zażalenie może odnosić się jedynie do przedstawionych przez Trybunał Konsty-tucyjny argumentów przemawiających za negatywną oceną strony formalnej skargi. Brak takiego odniesienia musi zostać każdorazowo oceniony jako niepodważenie zasadności argu-mentacji zawartej w zaskarżonym postanowieniu i skutkować będzie nieuwzględnieniem za- OTK ZU B/2023 Ts 95/21 poz. 262 3 żalenia (por. postanowienie TK z 31 października 2011 r., sygn. Ts 306/10, OTK ZU nr 5/B/2011, poz. 381). 3. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że kwestionowane postanowienie jest prawi-dłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu i nie zasługują na uwzględnienie. W zakwestionowanym postanowieniu Trybunał trafnie przesądził, że skarżący nie uzyskał ostatecznego rozstrzygnięcia naruszającego jego prawa określone w petitum skargi konstytucyjnej. Dla merytorycznej oceny zarzutów skarżącego konieczne było bowiem wnie-sienie (w terminie tygodnia od dnia doręczenia) zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowe-go w K. z 8 września 2020 r. (sygn. akt […]) o nieuwzględnieniu skargi i utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Komisji Penitencjarnej Aresztu Śledczego w S. z 10 czerwca 2022 r. Nie powinien był on – mając w perspektywie postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym – rezygnować z tego środka zaskarżenia, mimo że nie budziło wątpliwości, że przepisy usta-wowe wyłączają możliwość jego wniesienia. Tylko w ten sposób mógł bowiem doprowadzić do wydania, w oparciu o kwestionowaną regulację, postanowienia o odrzuceniu zażalenia, i tym samym do „ujawnienia” przedmiotu skargi konstytucyjnej. Trybunał przypomina, że na ten temat wypowiedział się w postanowieniu pełnego składu z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13 (OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). Orzekł wtedy, że wniesienie nieprzewidzianego przepisami prawa środka odwoławczego w celu uzyskania orzeczenia potwierdzającego, że droga dostępu do sądu lub do zaskarżenia orzeczenia jest zamknięta – w kontekście skuteczności wniesienia skargi konstytucyjnej do Trybunału – jest niezbędne. Stanowisko to potwierdzały również judykaty w sprawach cywilnych, administra-cyjnych i karnych, wydane w późniejszych terminach (zob. np. postanowienia TK z: 21 czerwca 2017 r., sygn. Ts 148/16, OTK ZU B/2017, poz. 271; 8 kwietnia 2019 r., sygn. Ts 147/17, OTK ZU B/2019, poz. 136; 9 kwietnia 2019 r., sygn. SK 7/19, OTK ZU A/2019, poz. 15; 19 stycznia 2021 r., sygn. SK 47/19, OTK ZU A/2021, poz. 9; 23 lutego 2021 r., sygn. SK 33/20, OTK ZU A/2021, poz. 12; zob. też wyrok TK z 11 października 2016 r., sygn. SK 28/15, OTK ZU A/2016, poz. 79). To stanowisko jest wiążącą dyrektywą interpre-tacyjną dla kolejnych składów orzekających. Odstąpienie od poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu Trybunału wydanym w pełnym składzie wymaga – zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine u.o.t.p.TK – wydania orzeczenia w takim samym składzie. Dopóki to nie nastąpi, wszystkie składy orzekające Trybunału Konstytucyjnego są związane takim poglądem praw-nym (zob. postanowienie TK z 24 stycznia 2013 r., sygn. Ts 349/11, OTK ZU nr 1/B/2013, poz. 106 oraz wyroki TK z: 9 grudnia 2015 r., sygn. K 35/15, OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 186 i 21 czerwca 2017 r., sygn. SK 35/15, OTK ZU nr A/2017, poz. 51). W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.