Ts 98/20

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 6 października 2025 r. Pozycja 280 POSTANOWIENIE z dnia 29 lipca 2025 r. Sygn. akt Ts 98/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Michał Warciński – przewodniczący Justyn Piskorski – I sprawozdawca Bogdan Święczkowski – II sprawozdawca, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 11 lutego 2021 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej J.C., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło większością głosów. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 czerwca 2020 r. (data nadania) J.C. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił o zbadanie zgodności art. 40, art. 41 i art. 42 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Ko-deks postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30, ze zm.; dalej: k.p.k.) z art. 2, art. 32, art. 45 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. Postanowieniem z 11 lutego 2021 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 22 lu-tego 2021 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze z uwagi na wniesienie jej po upływie przepisanego terminu. Za nieuprawdopodobniony uznał również zarzut niekonstytucyjności art. 40 i art. 41 § 1 k.p.k. Stwierdził ponadto, że zaskarżone art. 41 § 2 i art. 42 § 1-3 k.p.k. nie były podstawą prawną wydania orzeczenia, z którym skarżący łączy naruszenie swoich konstytucyjnych praw, a treść art. 42 § 4 k.p.k. nie pozostaje w związku z istotą sformułowanego w skardze zarzutu niekonstytucyjności tego przepisu. W zażaleniu z 1 marca 2021 r. (data nadania) skarżący zaznaczył, że głównym jego zarzutem był brak możliwości poddania kontroli instancyjnej postanowienia w sprawie wyłą-czenia sędziego w postępowaniu w przedmiocie warunkowego przedterminowego zwolnienia z odbywania kary pozbawienia wolności. Wskazał, że nie przysługiwało mu również upraw-nienie do kwestionowania treści tego rozstrzygnięcia w drodze zarzutu apelacji lub kasacji. Z tego względu, jego zdaniem, art. 40, art. 41 i art. 42 k.p.k. „naruszają art. 2, art. 32, art. 45 i art. 176 ust. 1 Konstytucji, tj. zasadę demokratycznego państwa prawa, zasadę równości OTK ZU B/2025 Ts 98/20 poz. 280 2 wobec prawa, prawo do bezstronnego i niezależnego sądu oraz zasadę dwuinstancyjności” (s. 2 zażalenia). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w zaskarżonym postanowieniu. Skarżący powtórzył w rozpatrywanym zażaleniu stanowisko sformułowane w skardze konstytucyjnej. Nie odniósł się przy tym do ustalenia Trybunału, że skarga została wniesiona po upływie ustawowego terminu jej złożenia (zasadnicza przyczyna odmowy wszczęcia me-rytorycznej kontroli skargi). Nie polemizował ponadto ze stwierdzeniem przez Trybunał za-istnienia dodatkowych podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze, odnoszących się do sformułowanych przez niego zarzutów niekonstytucyjności art. 41 § 2 i art. 42 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 304; dalej: k.p.k.). Skutkuje to niemożnością uwzględnienia zażalenia. W odniesieniu do podstawy odmowy nadania dalszego biegu skardze w części doty-czącej zarzutów niekonstytucyjności art. 40 i art. 41 § 1 k.p.k., które Trybunał uznał za nieu-prawdopodobnione, skarżący podniósł, że nie miał możliwości zaskarżenia postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego, zapadłego w postępowaniu w przedmiocie warunkowe-go przedterminowego zwolnienia ani formułowania zarzutów dotyczących tego rozstrzygnię-cia w apelacji lub kasacji. W skardze wywodził natomiast, że „w postępowaniu karnym sąd rozstrzyga o jednym z podstawowych praw człowieka, o wolności. W przypadku rozpatrywa-nia sprawy tylko w jednej instancji bez możliwości odwołania może skutkować znacznymi szkodami dla strony procesu, a w przypadku postępowania karnego szkody te mogą się prze-kładać na wyrok skazujący”(s. 4 skargi). Odnotowania wymaga ponadto odwołanie się w skardze do norm obowiązujących w procedurze cywilnej, przewidujących – nieistniejącą w postępowaniu karnym – możliwość zaskarżenia postanowienia o nieuwzględnieniu wnio-sku o wyłączenie sędziego. Obecność w tym zakresie rozbieżności w ramach wskazanych procedur była jedynym powołanym przez skarżącego argumentem mającym uzasadnić nie-zgodność zaskarżonych przepisów ze wskazanymi w skardze postanowieniami Konstytucji. Trybunał negatywnie ocenia taki sposób sformułowania zarzutów skargi i przychyla się do zawartego w zaskarżonym postanowieniu stwierdzenia, że skarżący nie uprawdopo-dobnił tezy o niekonstytucyjności art. 40 i art. 41 § 1 k.p.k. Przypomnieć należy, że instytucja warunkowego przedterminowego zwolnienia nie wiąże się z orzekaniem o karze, ale z wykonywaniem kary i kieruje się swoistymi dyrekty-wami. Jednocześnie skutki orzeczeń zapadających w kwestii warunkowego przedterminowe-go zwolnienia mają wpływ na sferę wolności osobistej skazanych, a pośrednio dotyczą także innych praw konstytucyjnych (wyrok TK z 10 lipca 2000 r., sygn. SK 21/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 144). W swoich orzeczeniach Trybunał dokonywał już prób porównania przesłanek i me-chanizmów wyłączenia sędziego w ramach różnych procedur. Nie prowadziło to jednak do OTK ZU B/2025 Ts 98/20 poz. 280 3 konkluzji nakazującej ujednolicanie regulacji rozbieżnych. W wyroku z 23 października 2006 r. Trybunał orzekł, że „prawo do sądu nie ma bezwzględnego i absolutnego charakteru, a gwarancje konstytucyjne związane z prawem do sądu nie mogą być w konsekwencji trak-towane jako nakaz urzeczywistnienia w każdym trybie i w każdym rodzaju procedury tego samego zestawu instrumentów procesowych, jednolicie określających pozycję stron postępo-wania i zakres przysługujących im środków procesowych (…). Gwarancje konstytucyjne ope-rują zestawem najbardziej podstawowych środków, od których zależy urzeczywistnienie sensu i znaczenia prawa do sądu, a w konsekwencji ustawodawca dysponuje stosunkowo sze-rokim zakresem swobody ukształtowania procedur sądowych. Nieuzasadnione jest więc przyjmowanie, z powołaniem się na regulacje konstytucyjne, imperatywu tworzenia rozwią-zań, które odtwarzałyby – w odniesieniu do każdej kategorii sprawy, bez względu na jej spe-cyfikę i inne racje, związane najczęściej ściśle z postulatem efektywności stosowanych pro-cedur – ten sam idealny, abstrakcyjny model postępowania, bo taki zresztą nie istnieje” (sygn. SK 42/04, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 125). W konsekwencji należy stwierdzić, że nie każda odmienność lub specyfika postępowania sądowego musi być a priori traktowana jako ograni-czenie prawa do sądu i związanych z tym gwarancji procesowych stron. Z Konstytucji nie wynika bowiem założenie, że każde postępowanie sądowe musi operować tymi samymi in-strumentami procesowymi. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p.TK a contrario – postanowił jak w sentencji.