Ts 99/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 18 maja 2020 r. Pozycja 134 POSTANOWIENIE z dnia 16 stycznia 2020 r. Sygn. akt Ts 99/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.R. w sprawie zgodności: 1) § 27 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2016 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu sędziowskiego i prokuratorskiego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1166) w związku z art. 52 pkt 3 ustawy z dnia 23 stycz-nia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. z 2012 r. poz. 1230, ze zm.), rozumianego w ten sposób, że „nie stanowi on formy decy-zji administracyjnej dla rozstrzygnięcia (oceny) Komisji egzaminacyjnej w przedmiocie wyniku egzaminu sędziowskiego, o którym mowa w ww. roz-porządzeniu”, z art. 2, art. 60, art. 65 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownic-twa i Prokuratury rozumianego w ten sposób, że „nie przewiduje instancyjnej kontroli Ministra Sprawiedliwości i kontroli sądowoadministracyjnej nad roz-strzygnięciem (oceną) Komisji egzaminacyjnej w przedmiocie wyniku egza-minu sędziowskiego, o którym mowa w rozporządzeniu Ministra Sprawiedli-wości z dnia 29 lipca 2016 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu sędziow-skiego i prokuratorskiego (Dz. U. z 2016 r. poz. 166)” z art. 2, art. 60, art. 65 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 czerwca 2018 r. (data nadania), M.R. (dalej: skarżący) wystąpił z żądaniem na tle następującego stanu faktycznego: Skarżący wziął udział w egzaminie sędziowskim, który odbył się w terminach: 6-7 września 2016 r. oraz 10-19 października 2016 r. Otrzymał on 73,5 pkt za część pisemną oraz 150 pkt za część ustną, czyli łącznie 223,5 pkt na 330 pkt możliwych do zdobycia. Na podstawie § 28 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2016 r. OTK ZU B/2020 Ts 99/18 poz. 134 2 w sprawie przeprowadzenia egzaminu sędziowskiego i prokuratorskiego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1166; dalej: rozporządzenie) końcowa suma punktów uzyskanych przez niego z obu czę-ści egzaminu dawała ocenę pozytywną. Ze względu jednak na fakt, że z części ustnej egzami-nu z zakresu postępowania cywilnego z elementami procedury administracyjnej skarżący otrzymał 16 pkt, a z prawa pracy i ubezpieczeń społecznych 17 pkt, komisja egzaminacyjna, na podstawie § 28 ust. 3 rozporządzenia przyjęła, że wynik osiągnięty przez skarżącego jest niedostateczny. Stosownie bowiem do wymienionego przepisu, zdający musi uzyskać co najmniej 18 pkt z każdej grupy zagadnień objętych egzaminem sędziowskim. 21 października 2016 r. skarżący złożył do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od wyników egzaminu sędziowskiego. Domagał się w nim weryfikacji otrzymanej przez niego liczby punktów. Podniósł on, że ocena z egzaminu sędziowskiego ma charakter decyzji admi-nistracyjnej, od której przysługuje odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Wynika to m.in. z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. z 2012 r. poz. 1230, ze zm.; dalej: u.k.s.s.p.), stosownie do którego Minister Sprawie-dliwości sprawuje ogólny nadzór nad Krajową Szkołą Sądownictwa i Prokuratury. Postanowieniem z 9 listopada 2016 r. ([…]) Minister Sprawiedliwości stwierdził nie-dopuszczalność złożonego odwołania wskazując, że wynik egzaminu sędziowskiego ogłoszo-ny przez komisję egzaminacyjną nie jest decyzją administracyjną. Zarówno przepisy u.k.s.s.p., jak i przepisy rozporządzenia nie przewidują, by ustalenie wyników egzaminu sę-dziowskiego zapadało w formie decyzji, jak również nie przewidują możliwości wniesienia środka odwoławczego od wyników tego egzaminu. Skarżący od powyższego orzeczenia wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Admini-stracyjnego w W. (dalej: WSA), który wyrokiem z 8 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]) ją odda-lił. WSA zgodził się ze stanowiskiem Ministra Sprawiedliwości, że wynik egzaminu sędziow-skiego ogłoszony przez komisję egzaminacyjną nie jest decyzją administracyjną. Takie samo stanowisko zajął też Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem 6 marca 2018 r. (sygn. akt […]) oddalił skargę kasacyjną. Zdaniem skarżącego wykładnia § 27 rozporządzenia stoi w sprzeczności z art. 2 Kon-stytucji, który wyraża zasadę sprawiedliwości proceduralnej, na którą składa się: możność bycia wysłuchanym, ujawnianie w sposób czytelny motywów rozstrzygnięcia oraz zapewnie-nie przewidywalności przebiegu postępowania. Uznanie, że rozstrzygnięcia komisji egzami-nacyjnej nie zapadają w formie decyzji administracyjnej, jak wskazuje skarżący, skutkuje brakiem możliwości poznania przez zdającego egzamin motywów przyznania mu punktacji. Ocena z części ustnej egzaminu sędziowskiego nie podlega uzasadnieniu przez komisję eg-zaminacyjną. Jest to szczególnie istotne w sytuacji gdy, jak wskazuje skarżący, „wykładowcy prowadzący płatne szkolenia dla aplikantów jednocześnie późnej egzaminują tych szkolonych aplikantów, w odróżnieniu od egzaminowanych asystentów i referendarzy, którzy nie mają żadnej uprzedniej styczności z wykładowcami-egzaminatorami (…)”. Skarżący podkreśla, że zasada sprawiedliwości proceduralnej, zawierająca m. in domniemanie formy decyzji admini-stracyjnej, nakazuje przyjęcie takiej wykładni § 27 rozporządzenia, „która prowadzi do uzna-nia, że rozstrzygnięcie to jest decyzją administracją ze wszystkimi związanymi z tym gwaran-cjami”. Odnosząc się do art. 60 Konstytucji skarżący wskazuje, że zastosowana przez Ministra Sprawiedliwości oraz sądy administracyjne wykładnia § 27 rozporządzenia narusza prawo do równego dostępu do służby publicznej. Uzasadniając powyższy zarzut skarżący podnosi, że w różnych latach, bez żadnego uzasadnienia, odmiennie określa się próg zdawalności egza-minu sędziowskiego, pomimo że forma jego przeprowadzania nie zmieniła się od 2011 r. W poprzednich latach uzyskane przez niego punkty uprawniałyby go do uzyskania z egzami-nu oceny „dobry”. OTK ZU B/2020 Ts 99/18 poz. 134 3 Uzasadniając zarzut naruszenia art. 65 ust. 1 Konstytucji skarżący argumentuje, że „arbitralna i nieuzasadniona przesłanka w postaci negatywnego rozstrzygnięcia Komisji eg-zaminacyjnej pozbawiła [go] prawa do wykonywania zawodu adwokata lub radcy prawnego, albowiem zdany egzamin sędziowski uprawniałby [go] do wpisu na listę adwokatów lub rad-ców prawnych”. Przechodząc do omówienia prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji, skarżący wskazuje, że o naruszeniu jego prawa do równego do-stępu do służby publicznej oraz wolności wyboru i wykonywania zawodu powinien rozstrzy-gnąć sąd. Tymczasem wskutek niekonstytucyjnej wykładni dokonanej w jego sprawie, od-mówiono mu prawa do sądu. Skarżący podkreśla, że w polskim porządku prawnym sądowa kontrola rozstrzygnięć dotyczących sfery praw i wolności jednostki jest szeroko rozwinięta i obejmuje również sprawy mniejszej wagi, jak np. wykroczenia. W związku z powyższym „niezrozumiałe jest […] twierdzenie, że racjonalny prawodawca zrezygnowałby z możliwości sądowej kontroli rozstrzygnięcia w sprawie życiowo istotnej, takiej jak wynik egzaminu sę-dziowskiego. Należy wręcz przyjąć, że gdyby wolą prawodawcy było wykluczenie możliwo-ści kwestionowania oceny z egzaminu sędziowskiego, to wysłowiłby on taki zakaz wprost w przepisach powszechnie obowiązującego prawa”. Zaniechanie wprowadzenia takiej regula-cji przez ustawodawcę oznacza, że osoby zdające egzamin sędziowski mają prawo odwołania się od jego wyników. Skarżący podkreśla, że błędna wykładnia § 27 rozporządzenia dokona-na przez Ministra Sprawiedliwości i sądy administracyjne narusza jego prawa wynikające z art. 60 i art. 65 ust. 1 Konstytucji. Skarżący jako zarzut ewentualny wskazał niezgodność art. 1 ust. 3 u.k.s.s.p., rozumia-nego w ten sposób, że nie przewiduje instancyjnej kontroli sądowoadministracyjnej nad roz-strzygnięciem (oceną) komisji egzaminacyjnej w przedmiocie wyniku egzaminu sędziow-skiego, o którym mowa w § 27 rozporządzenia, z art. 2, art. 60, art. 65 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Uzasadniając powyższy zarzut skarżący podkreśla, że nawet gdy-by uznać, że rozstrzygnięcie komisji egzaminacyjnej nie ma formy decyzji administracyjnej, to nie oznacza to, że nie podlega ono żadnej kontroli. Stosownie bowiem do art. 1 ust. 3 u.k.s.s.p. Minister Sprawiedliwości jest organem kontrolującym i nadzorującym Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury. Zdaniem skarżącego „nie widać żadnych przeszkód, aby uznać jego kompetencje, również do kontroli prawidłowości przebiegu egzaminu sędziow-skiego, co przemawia za uznaniem zaskarżalności tych rozstrzygnięć do Ministra Sprawie-dliwości, co również otwierałoby ewentualną późniejszą drogę sądową”. Zarządzeniem sędziego Trybunału z 17 lipca 2019 r. skarżący został wezwany do usu-nięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez doręczenie odpisu poświadczonego za zgodność z oryginałem i czterech kopii wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 8 czerwca 2017 r. (sygn. akt […]) oraz trzech egzemplarzy: skargi konstytucyjnej peł-nomocnictwa szczególnego. W piśmie procesowym z 31 lipca 2019 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do powyższego wezwania. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. OTK ZU B/2020 Ts 99/18 poz. 134 4 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono następujące przepisy: – § 27 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 lipca 2016 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu sędziowskiego i prokuratorskiego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1166; dalej: rozporządzenie), o następującej treści: „Komisja ogłasza wyniki części ustnej i wyniki egzaminu niezwłocznie po wyczerpa-niu przewidzianej na dany dzień listy zdających”; – art. 52 pkt 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. z 2012 r. poz. 1230, ze zm.; dalej: u.k.s.s.p.), o następującej treści: „Zakres, szczegółowe warunki i tryb przeprowadzania egzaminu sędziowskiego i pro-kuratorskiego oraz tryb powoływania i działania zespołu egzaminacyjnego i komisji egzami-nacyjnej, mając na uwadze zakres odbytej aplikacji, potrzebę przeprowadzenia pisemnej i ustnej formy egzaminu sędziowskiego i prokuratorskiego, a także konieczność zagwaranto-wania właściwej organizacji i odpowiedniego poziomu merytorycznego tych egzaminów oraz zapewnienia jednakowych warunków ich składania przez wszystkich aplikantów, a także wzory dyplomów ukończenia aplikacji sędziowskiej i prokuratorskiej”; – art. 1 ust. 3 u.k.s.s.p., o następującej treści: „Minister Sprawiedliwości sprawuje nadzór nad Krajową Szkołą w zakresie zgodności jej działania z przepisami ustawowymi i statutem”. 3. Trybunał stwierdza, że podniesiony w skardze konstytucyjnej problem dotyczy spo-sobu stosowania prawa, a nie oceny jego hierarchicznej zgodności z Konstytucją. Skarżący w uzasadnieniu skargi nie kwestionuje treści zaskarżonych przepisów, lecz ich wykładnię, dokonaną w jego sprawie przez Ministra Sprawiedliwości oraz sądy admini-stracyjne. Po pierwsze, zdaniem skarżącego „(…) skoro w § 27 rozporządzenia nie wskazano wprost, że rozstrzygnięcie Komisji egzaminacyjnej ma formę decyzji administracyjnej, to zasada sprawiedliwości proceduralnej, zawierająca w sobie m.in. domniemanie formy decyzji administracyjnej, nakazuje dokonanie takiej wykładni, która prowadzi do uznania, że roz-strzygnięcie to jest decyzją administracją ze wszystkimi związanymi z tym gwarancjami” (s. 25). Po drugie, skarżący uważa, że „niezrozumiałe jest […] twierdzenie, że racjonalny prawodawca zrezygnowałby z możliwości sądowej kontroli rozstrzygnięcia tak istotnej ży-ciowo, jak wynik egzaminu sędziowskiego. Należy wręcz przyjąć, że gdyby wolą prawodaw-cy było wykluczenie możliwości kwestionowania oceny z egzaminu sędziowskiego, to wy-słowiłby on taki zakaz wprost w przepisach powszechnie obowiązującego prawa” (s. 29). Z analizy powyższych fragmentów skargi wynika, że – zdaniem skarżącego – możliwa jest taka wykładnia zakwestionowanych przepisów, która byłaby zgodna z Konstytucją, jed-nak organy oraz sądy orzekające w jego sprawie dokonały – odmiennej – wadliwej interpreta-cji. Trybunał przypomina, że w myśl utrwalonego poglądu, normatywna treść przepisów może być kształtowana przez organy stosujące prawo. Jeżeli organy te nadają przepisom utrwalone i jednolite rozumienie, to powinno być ono uwzględniane przez Trybunał przy ocenie zarzutu niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją (zob. np. wyrok TK z 2 czer-wca 2009 r., sygn. SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83). Jednak to na skarżącym spo-czywa ciężar wykazania istnienia utrwalonej i jednolitej linii orzeczniczej dotyczącej zaskar-żonego przepisu. Tymczasem, jak wynika z przywołanych wcześniej fragmentów skargi, skarżący nie kwestionuje utrwalonej i jednolitej linii orzeczniczej, lecz sposób zastosowania zaskarżonych przepisów przez organy orzekające w jego sprawie. OTK ZU B/2020 Ts 99/18 poz. 134 5 Powyższa okoliczność, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 w związku z art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK, stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża-lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.