Tw 15/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 14 listopada 2017 r. Pozycja 247 POSTANOWIENIE z dnia 7 listopada 2016 r. Sygn. akt Tw 15/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Biernat, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Krajowej Rady Radców Praw-nych o zbadanie zgodności: 1) art. 19 ust. 15f pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2015 r. poz. 355, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 2) art. 19 ust. 15f pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2015 r. poz. 355, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 3) art. 9e ust. 16f pkt 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicz-nej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1402, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 4) art. 9e ust. 16f pkt 2 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicz-nej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1402, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 5) art. 36d ust. 1f pkt 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2015 r. poz. 553, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 6) art. 36d ust. 1f pkt 2 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2015 r. poz. 553, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 4 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 7) art. 31 ust. 16f pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Woj-skowej i wojskowych organach porządkowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 96, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 6 pkt 3 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 8) art. 31 ust. 16f pkt 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Woj-skowej i wojskowych organach porządkowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 96, ze OTK ZU B/2017 Tw 15/16 poz. 247 2 zm.) w brzmieniu nadanym art. 6 pkt 3 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 9) art. 27 ust. 15h pkt 1 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1929, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 7 pkt 2 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 10) art. 27 ust. 15h pkt 2 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeń-stwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1929, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 7 pkt 2 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 11) art. 31 ust. 14f pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2016 r. o Służbie Kontrwy-wiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego (Dz.U. z 2014 r. poz. 253, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 10 pkt 2 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 12) art. 31 ust. 14f pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2016 r. o Służbie Kontrwy-wiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego (Dz.U. z 2014 r. poz. 253, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 10 pkt 2 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 13) art. 17 ust. 15f pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (Dz.U. z 2014 r. poz. 1411, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147), 14) art. 17 ust. 15f pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (Dz.U. z 2014 r. poz. 1411, ze zm.) w brzmieniu nadanym art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 147) z art. 42 ust. 2 i art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol-skiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu wnioskowi. UZASADNIENIE W dniu 29 lipca 2016 r. do Trybunału Konstytucyjnego wpłynął wniosek Krajowej Rady Radców Prawnych (dalej także: KRRP) o zbadanie zgodności: o zbadanie zgodności: 1) art. 19 ust. 15f pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz.U.2015.355, ze zm.; dalej: ustawa o policji) w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 15 stycznia 2016 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2016.147; dalej: ustawa zmieniająca), w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 178 pkt 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U.89.555, ze zm.; dalej: kpk), objętych tajemnicą obroń-czą; 2) art. 19 ust. 15f pkt 2 ustawy o policji w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 1 ustawy zmie-niającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, objętych tajemnicą zawodową; OTK ZU B/2017 Tw 15/16 poz. 247 3 3) art. 9e ust. 16f pkt 1 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz.U.2014.1402, ze zm.; dalej: ustawa o straży granicznej) w brzmieniu nadanym art. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej (błędnie wskazanym we wniosku jako art. 1 pkt 2), w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 178 pkt 1 kpk, objętych tajemnicą obrończą; 4) art. 9e ust. 16f pkt 2 ustawy o straży granicznej w brzmieniu nadanym art. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, objętych tajemnicą zawodową; 5) art. 36d ust. 1f pkt 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz.U.2015.553, ze zm., dalej: ustawa o kontroli skarbowej) w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 4 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 178 pkt 1 kpk, objętych tajemnicą obrończą; 6) art. 36d ust. 1f pkt 2 ustawy o kontroli skarbowej w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 4 ustawy zmieniającej, w zakre-sie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informa-cji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, objętych tajemnicą zawodową; 7) art. 31 ust. 16f pkt 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o Żandarmerii Wojskowej i wojskowych organach porządkowych (Dz.U.2016.96, ze zm.; dalej: ustawa o żandarmerii wojskowej) w brzmieniu nadanym art. 6 pkt 3 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 178 pkt 1 kpk, objętych tajemnicą obrończą; 8) art. 31 ust. 16f pkt 2 ustawy o żandarmerii wojskowej w brzmieniu nadanym art. 6 pkt 3 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, objętych tajemnicą zawodową; 9) art. 27 ust. 15h pkt 1 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz.U.2015.1929, ze zm.; dalej: ustawa o ABW i AW) w brzmieniu nadanym art. 7 pkt 2 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifi-kowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 178 pkt 1 kpk, objętych tajemnicą obrończą; 10) art. 27 ust. 15h pkt 2 ustawy o ABW i AW w brzmieniu nadanym art. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifi-kowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, objętych tajemnicą za-wodową; 11) art. 31 ust. 14f pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2016 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego (Dz.U.2014.253, ze zm.; dalej: ustaw o służbie kontrwywiadu) w brzmieniu nadanym art. 10 pkt 2 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 178 pkt 1 kpk, objętych tajemnicą obrończą; 12) art. 31 ust. 14f pkt 2 ustawy o służbie kontrwywiadu oraz wywiadu wojskowego) w brzmieniu nadanym art. 10 pkt 2 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, objętych tajemni-cą zawodową; 13) art. 17 ust. 15f pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (Dz.U.2014.1411, ze zm.; dalej: ustawa o CBA) w brzmieniu nadanym art. 11 pkt 2 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestro-wania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 178 pkt 1 kpk, objętych tajemnicą obrończą; 14) art. 17 ust. 15f pkt 2 ustawy o CBA w brzmieniu nadanym art. 11 pkt 2 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim dotyczy zasad gromadzenia, rejestrowania, kwalifikowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, objętych tajemni-cą zawodową, z art. 42 ust. 2 i art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. OTK ZU B/2017 Tw 15/16 poz. 247 4 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.1157; dalej: ustawa o TK) wniosek podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada on określonym przez prawo wy-maganiom, a także czy nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o TK. 2. Trybunał przypomina, że na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji ogólnokra-jowe władze organizacji zawodowej mają prawo wystąpić do Trybunału z wnioskiem w sprawach, o których mowa w art. 188 Konstytucji. Jednak legitymacja tych podmiotów jest rzeczowo ograniczona, tzn. mogą one kwestionować jedynie te przepisy aktów normatyw-nych, które dotyczą spraw objętych ich zakresem działania (art. 191 ust. 2 w zw. z art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji). Ponadto jako wzorzec kontroli konstytucyjności mogą powoływać jedynie te przepisy Konstytucji, które wyrażają prawa i wolności adresowane – ze swojej isto-ty – do wnioskodawcy. 3. Krajowa Rada Radców Prawnych przedmiotem kontroli czyni art. 19 ust. 15f pkt 1 i 2 ustawy o policji, art. 9e ust. 16f pkt 1 i 2 ustawy o straży granicznej, art. 36d ust. 1f pkt 1 i 2 ustawy o kontroli skarbowej, art. 31 ust. 16f pkt 1 i 2 ustawy o żandarmerii wojskowej, art. 27 ust. 15h pkt 1 i 2 ustawy o ABW oraz AW, art. 31 ust. 14f pkt 1 i 2 ustawy o służbie kontrwywiadu wojskowego oraz wywiadu wojskowego, art. 17 ust. 15f pkt 1 i 2 ustawy o CBA – w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Trybunał ustalił, że ustawa zmieniająca miała na celu wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 30 lipca 2014 r. (sprawa K 23/11, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 80). 3.1. Zakwestionowane przez KRRP przepisy dotyczą czynności operacyjnych wyko-nywanych przez poszczególne służby, tj. policję, straż graniczną, organy skarbowe, żandar-merię wojskową, ABW, AW, wywiad i kontrwywiad wojskowy, CBA. Treść regulacji jest tożsama, różni się jedynie określeniem adresata dokonującego czynności operacyjnych (sto-sowanie do zakresu regulacji każdej z ustaw partykularnych). Zgodnie z tymi regulacjami w przypadku, gdy materiały zgromadzone podczas stosowania kontroli operacyjnej: 1) zawierają informacje, o których mowa w art. 178 kpk, Komendant Główny Policji, Komendant CBŚP albo komendant wojewódzki Policji (lub odpowiednio: Komendant Głów-ny Straży Granicznej oraz komendant oddziału Straży Granicznej, Generalny Inspektor Kon-troli Skarbowej, Komendant Główny Żandarmerii Wojskowej albo komendant oddziału Żan-darmerii Wojskowej, Szef ABW, Szef SKW, Szef CBA) zarządza ich niezwłoczne, komisyj-ne i protokolarne zniszczenie; 2) mogą zawierać informacje, o których mowa w art. 178a i art. 180 § 3 kpk, z wyłącze-niem informacji o przestępstwach, o których mowa w art. 240 § 1 Kodeksu karnego, albo informacje stanowiące tajemnice związane z wykonywaniem zawodu lub funkcji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, Komendant Główny Policji, Komendant CBŚP albo komendant wojewódzki Policji (lub odpowiednio: Komendant Główny Straży Granicznej oraz komen-dant oddziału Straży Granicznej, Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej, Komendant Główny Żandarmerii Wojskowej albo komendant oddziału Żandarmerii Wojskowej; Szef ABW, Szef SKW, Szef CBA) przekazuje prokuratorowi te materiały. 3.2. W myśl wskazanego w tych regulacjach art. 178 pkt 1 kpk nie wolno przesłuchi-wać jako świadków obrońcy albo adwokata lub radcy prawnego działającego na podstawie art. 245 § 1 kpk (udzielającego pomocy prawnej osobie zatrzymanej) co do faktów, o których OTK ZU B/2017 Tw 15/16 poz. 247 5 dowiedział się podczas udzielania porady prawnej lub prowadzenia sprawy. Zgodnie zaś z art. 180 § 2 kpk osoby obowiązane do zachowania tajemnicy m.in. radcowskiej, mogą być przesłuchiwane co do faktów objętych tą tajemnicą tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla dobra wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie innego dowodu. 4. Wnioskodawca kwestionuje konstytucyjność powyższych przepisów w zakresie, w jakim dotyczą pozyskiwania, gromadzenia i wykorzystywania informacji objętych tajemni-cą obrończą, o której mowa w art. 178 pkt 1 kpk, oraz tajemnicą zawodową radcy prawnego, o której mowa w art. 180 § 2 kpk. 4.1. KRRP wnosi o zbadanie zgodności art. 19 ust. 15f pkt 1 ustawy o policji, art. 9e ust. 16f pkt 1 ustawy o straży granicznej, art. 36d ust. 1f pkt 1 ustawy o kontroli skarbowej, art. 31 ust. 16f pkt 1 ustawy o żandarmerii wojskowej, art. 27 ust. 15h pkt 1 ustawy o ABW oraz AW, art. 31 ust. 14f pkt 1 ustawy o służbie kontrwywiadu wojskowego oraz wywiadu wojskowego, art. 17 ust. 15f pkt 1 ustawy o CBA – w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą – w zakresie w jakim dotyczą zasad gromadzenia, rejestrowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 178 pkt 1 kpk, objętych tajemnicą obrończą, z art. 42 ust. 2 oraz art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 4.2. Wnioskodawca przekonuje, że przepisy dotyczące informacji, o których mowa w art. 178 pkt 1 kpk, objętych tajemnicą obrończą, są niezgodne ze wskazanymi wzorcami kontroli. Zdaniem KRRP zaskarżone regulacje „zrywają z prostymi, aczkolwiek bezwzględ-nymi zasadami ochrony informacji uzyskanych podczas prowadzenia działań operacyjno-rozpoznawczych wobec obrońcy. Na mocy zaskarżonych przepisów wyłącznie organ dokonu-jący owych czynności dokonuje oceny, czy zebrane informacje stanowią tajemnicę obrończą, co wymusza zastosowanie określonego trybu postępowania lub też nie. Dzieje się to bez ja-kiegokolwiek udziału osoby zainteresowanej, a nawet bez jej wiedzy, co wynika z charakteru czynności operacyjno-rozpoznawczych”. Dowodzi również, że przepisy „nie przewidują, aby obrońca w ogóle został powiadomiony o fakcie gromadzenia tego rodzaju informacji. (…) nie przewidują zakazu zapoznania się z informacjami, w posiadanie których wszedł organ doko-nujący czynności operacyjnych”. W ocenie wnioskodawcy „brak jest również skutecznego mechanizmu, który uniemożliwiłby organowi faktyczne wykorzystanie chronionych tajemni-cą obrończą informacji, które z istoty prawa do obrony powinny być niedostępne dla organów ścigania”. KRRP wskazuje także, że „stanowisko samego radcy prawnego nie ma znaczenia dla dokonanej oceny pozyskanego materiału. Swoisty i ugruntowany dotychczas standard w tym zakresie przewiduje art. 225 § 3 (…) [kpk], zgodnie z którym wystarczającym jest oświadczenie obrońcy dla przesądzenia o tym, że dokument obejmuje okoliczności związane wykonywaniem funkcji obrońcy”. Ponadto zakwestionowane przepisy „nie przewidują zaka-zu zapoznania się z informacjami, w posiadanie których wszedł organ dokonujący czynności operacyjnych”. Jak twierdzi wnioskodawca „efektywna obrona w postępowaniu karnym jest niemożliwa bez zachowania tajemnicy komunikowania się pomiędzy obrońcą a oskarżonym. Obrońca będąc pozbawiony możliwości uzyskania wiedzy o okolicznościach sprawy, nie jest w stanie udzielić efektywnej pomocy prawnej oskarżonemu, co w skrajnych sytuacjach, po-przez wadliwe skonstruowanie linii obrony, może doprowadzić do niesłusznego skazania”. Zdaniem KRRP „kontestowane regulacje ustawowe w żaden sposób nie chronią podmiotów, których informacje dotyczą, przed nieuprawnioną ingerencją ze strony państwa, w sferę ich prywatności i intymności, co uznać należy za sprzeczne z wartościami konstytucyjnymi”. OTK ZU B/2017 Tw 15/16 poz. 247 6 4.3. Odnosząc się do powyższych twierdzeń wnioskodawcy, Trybunał zauważa, że KRRP powiązała zarzuty niezgodności zakwestionowanych przepisów z prawem do obrony oraz prawem do poufności informacji w kontekście obowiązku zachowania tajemnicy obroń-czej i tajemnicy zawodowej radcy prawnego. Należy zatem przypomnieć dotychczasowe orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego dotyczące prawa do zachowania tajemnicy zawo-dowej przedstawicieli zawodów zaufania publicznego. 4.4. W wyroku z 22 listopada 2004 r., (sprawa SK 64/03 (OTK ZU nr 10/A/2004, poz. 107) Trybunał Konstytucyjny wskazał, że nie znalazł podstaw do zaakceptowania tezy o istnieniu konstytucyjnego prawa do zachowania tajemnicy zawodowej. Trybunał uznał, że „żaden z powołanych w skargach wzorców kontroli [tj. art. 2, art. 17, art. 31 ust. 3, art. 42 ust. 1, art. 49, art. 51 ust. 2 Konstytucji] ani sam, ani w powiązaniu z innymi, nie zawiera normy, której treść nakazywałaby traktowanie obowiązku zachowania tajemnicy radcowskiej w kategoriach prawa konstytucyjnego przysługującego im z samego tytułu wykonywania za-wodu radcy prawnego”. Trybunał stwierdził, m.in. że „na naruszenie wolności wskazanych w art. 49 i art. 51 ust. 2 Konstytucji – teoretycznie – mogliby powoływać się raczej klienci radców prawnych aniżeli sami radcowie. Obowiązek zachowania tajemnicy ustanowiono bo-wiem w interesie klientów, a nie radców. Nie jest on wyrazem uprzywilejowania grupy za-wodowej, lecz właśnie obowiązkiem związanym z wykonywaniem zawodu”. Trybunał Kon-stytucyjny wyraził również przekonanie, że „jedynym przepisem Konstytucji, na którym można oprzeć bezwzględny nakaz zachowania tajemnicy zawodowej przez przedstawiciela zawodu prawniczego, jest art. 42 ust. 2, przewidujący prawo do obrony. Z przepisu tego nie-wątpliwie wynika konstytucyjne prawo każdej osoby, przeciwko której prowadzone jest po-stępowanie karne, do nieskrępowanego kontaktu z obrońcą. To prawo, jak podkreślił Prokura-tor Generalny, jest zagwarantowane przez kodeks postępowania karnego w sposób niepodwa-żalny. Trybunał zwraca jednak uwagę, że nawet z art. 42 ust. 2 Konstytucji trudno byłoby wyprowadzić konstytucyjne prawo adwokatów do poszanowania tajemnicy obrończej; prze-pis statuuje bowiem prawo podejrzanego i oskarżonego, czyli osób korzystających z pomocy prawnej”. W wyroku z 30 lipca 2014 r. (sprawa K 23/11, OTK ZU nr 7/A/2014, poz. 80) Try-bunał przypomniał dodatkowo, że „ochrona tajemnicy zawodowej, jak i ściśle związane z nią zakazy dowodowe w postępowaniu karnym nie są wartościami autotelicznymi. Jakkolwiek zachowanie poufności przez podmioty wykonujące zawody zaufania publicznego musi być zawsze widziane jako integralna wartość demokratycznego państwa prawa, to jednak podsta-wową ich funkcją jest ochrona wolności i praw konstytucyjnych jednostek przekazujących w dyskrecji pewne informacje na swój temat osobom wykonującym zawody zaufania pu-blicznego (por. wyrok TK z 2 lipca 2007 r., sygn. K 41/05, cz. III, pkt 7). Ochrona tajemnicy zawodowej powinna być zatem każdorazowo widziana jako przejaw ochrony wolności i praw jednostki, zwłaszcza jej prywatności (art. 47), autonomii informacyjnej (art. 51 ust. 1), prawa do obrony (art. 42 ust. 2), prawa do sądu (art. 45 ust. 1), wolności sumienia i wyznania (art. 53) czy wolności pozyskiwania informacji, w tym wolności prasy (art. 54 ust. 1 Konsty-tucji). Z tego powodu Trybunał podkreślał – odnosząc się do tajemnicy radcy prawnego – że prawo do prywatności i poufności informacji przysługuje nie radcom prawnym, ale ich klien-tom; natomiast na radcach prawnych spoczywa obowiązek respektowania tego prawa. Stano-wisko to zachowuje aktualność w odniesieniu do pozostałych tajemnic zawodowych”. Trybu-nał zaznaczył również, że „ochronie prawnej ma podlegać poufność informacji nie tyle ze względu na osobę depozytariusza tajemnicy, ile raczej z uwagi na charakter przekazywanej informacji”. 4.5. Mając powyższe na uwadze, Trybunał stwierdza, że kwestionowanie wskazanych przez wnioskodawcę przepisów, w zakresie, w jakim dotyczą informacji objętych tajemnicą OTK ZU B/2017 Tw 15/16 poz. 247 7 obrończą oraz tajemnicą zawodową z punktu widzenia art. 42 ust. 2 oraz art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, leży poza zakresem działania wnioskodawcy. Określony przez wnioskodawcę sposób naruszenia praw konstytucyjnych przez zaskarżone regulacje dotyczy bowiem bezpośrednio praw obywateli korzystających z pomocy prawnej świadczonej przez radców prawnych, nie zaś samych radców prawnych. Trybunał uznaje zatem, że przywołanie w rozpatrywanej sprawie art. 42 ust. 2 oraz art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji jako wzorców kontroli zmierza do realizacji celów ogólnospołecznych – tj. ochrony osób ko-rzystających z pomocy radcy prawnego przez zagwarantowanie im prawa do obrony w postę-powaniu karnym oraz ochronę przed pozyskiwaniem, gromadzeniem i udostępnianiem innych informacji na ich temat niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym. Jak twierdzi bowiem wnioskodawca „obrońca będąc pozbawiony możliwości uzyskania wiedzy o okolicz-nościach sprawy, nie jest w stanie udzielić efektywnej pomocy prawnej oskarżonemu, co w skrajnych sytuacjach, poprzez wadliwe skonstruowanie linii obrony, może doprowadzić do niesłusznego skazania”, a także „kontestowane regulacje ustawowe w żaden sposób nie chro-nią podmiotów, których informacje dotyczą, przed nieuprawnioną ingerencją ze strony pań-stwa, w sferę ich prywatności i intymności”. 4.6. Ponadto Trybunał zwraca uwagę, że art. 51 ust. 2 Konstytucji jest skierowany do organów władzy publicznej, które nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych in-formacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym. Samorząd za-wodowy na mocy postanowień ustaw może mieć kompetencje do wykonywania zadań z za-kresu administracji publicznej. Jednakże takie kompetencje nie wyznaczają zakresu działania organów samorządu w rozumieniu przepisów odnoszących się do legitymacji do występowa-nia z wnioskami przed Trybunałem Konstytucyjnym. Trybunał podkreśla raz jeszcze, że uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem obejmuje takie sprawy, które odnoszą się do intere-sów członków korporacji związanych z wykonywaniem zawodu. Natomiast zadania publicz-ne wykonywane przez organy samorządu radcowskiego są im przyznane ze względu na inte-res publiczny i nie mieszczą się w ich zakresie działania w rozumieniu art. 191 ust. 2 Konsty-tucji. 4.7. Wyznaczony przez KRRP zakres zaskarżenia przesądza zatem o tym, że wnio-skodawca wykracza poza zakres legitymacji wnioskowej przyznanej organizacji zawodowej (art. 191 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 191 ust. 2 Konstytucji). 4.8. Okoliczności te stanowią podstawę odmowy nadania dalszego biegu wnioskowi ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia (art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). 5. Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza, że przywołana we wniosku argu-mentacja świadczy o tym, że KRRP domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją za-niechania prawodawczego. Wnioskodawca przekonuje bowiem m.in., że zakwestionowane regulacje, dotyczące informacji objętych tajemnicą obrończą, nie przewidują: „aby obrońca został powiadomiony o fakcie gromadzenia tego rodzaju informacji”, „zakazu zapoznania się z informacjami w posiadanie których wszedł organ dokonujący czynności operacyjnych”, „możliwości wniesienia zażalenia na decyzję dotyczącą charakteru pozyskanej wiedzy”. 5.1. Tak sformułowane zarzuty nie mogą być zatem rozpatrywane przez Trybunał z uwagi na brak kognicji w tym zakresie. Należy bowiem pamiętać, że Trybunał Konstytu-cyjny pełni rolę jedynie „ustawodawcy negatywnego”, który eliminuje z systemu prawnego normy naruszające Konstytucję. Nie ma natomiast kompetencji do stanowienia norm, a taki OTK ZU B/2017 Tw 15/16 poz. 247 8 charakter miałoby orzekanie w sprawie zaniechań ustawodawczych (por. wyrok TK z 2 lipca 2002 r., U 7/01, OTK ZU nr 4/A/2002, poz. 48). 5.2. Okoliczność ta stanowi podstawę odmowy nadania dalszego biegu wnioskowi ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia (art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). 6. Ponadto KRRP wnosi również o zbadanie zgodności art. 19 ust. 15f pkt 2 ustawy o policji, art. 9e ust. 16f pkt 2 ustawy o straży granicznej, art. 36d ust. 1f pkt 2 ustawy o kon-troli skarbowej, art. 31 ust. 16f pkt 2 ustawy o żandarmerii wojskowej, art. 27 ust. 15h pkt 2 ustawy o ABW oraz AW, art. 31 ust. 14f pkt 2 ustawy o służbie kontrwywiadu wojskowego oraz wywiadu wojskowego, art. 17 ust. 15f pkt 2 ustawy o CBA, w brzmieniu nadanym usta-wą zmieniającą, zakresie, w jakim dotyczą zasad gromadzenia, rejestrowania i niszczenia informacji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, objętych tajemnicą zawodową, z art. 42 ust. 2 oraz art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 6.1. Wnioskodawca dowodzi, że przepisy dotyczące informacji, o których mowa w art. 180 § 2 kpk, objętych tajemnicą zawodową, są niezgodne z art. 42 ust. 2 oraz art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Wnioskodawca przekonuje, że „powiernik tajemnicy zawodowej nie posiada jednak jakiegokolwiek wpływu na ocenę i weryfikację charakteru pozyskiwanych informacji, a dodatkowo nawet nie wie, że informacje zostały uzyskane. (…) jest wyeliminowany z uczestnictwa w postępowaniu obejmującym badanie sposobu oraz celu wykorzystania pozyskanych informacji”. Ponadto zdaniem wnioskodawcy „rozstrzygnięcie sądu o charakterze następczym (…) podlega zaskarżeniu wyłącznie wtedy, gdy jest negatyw-ne. Legitymacja zażaleniowa przysługuje jednak wyłącznie organowi procesowemu, a nie radcy prawnemu bądź oskarżonemu. Natomiast pozytywna decyzja sądu o wykorzystaniu informacji objętych tajemnica zawodową nie podlega zaskarżeniu na żadnym etapie postępo-wania”. Twierdzi także, że w zaskarżonych przepisach brak jest „możliwości złożenia zażale-nia przez osobę zobowiązaną do zachowania tajemnicy zawodowej (a więc i radcę prawnego), na postanowienie sądu o wykorzystaniu w postępowaniu karnym materiałów objętych tą ta-jemnicą”. Wskazuje również, że „konstrukcja przepisu zobowiązuje i uprawnia jednocześnie funkcjonariuszy Policji i odpowiednio innych uprawnionych służb oraz formacji do dokony-wania wstępnej selekcji materiałów, uzyskanych w toku kontroli operacyjnej – w zasadzie – dyskrecjonalnego decydowania o udostępnieniu ich prokuratorowi, a pośrednio sądowi, w try-bie art. 19 ust. 15g ustawy o Policji. Mając na względzie wprowadzoną na mocy ustawy no-welizującej nieefektywną formułę sądowej kontroli czynności operacyjno-rozpoznawczych, należy jednoznacznie stwierdzić, że rozwiązanie proponowane w art. 19 ust. 15f projektu i w odpowiednich przepisach pozostałych ustaw instytucjonalnych czyni tę kontrolę wręcz iluzoryczną”. 6.2. Odnosząc się do powyższych zarzutów, Trybunał stwierdza, że również kwestio-nowanie wskazanych przez wnioskodawcę przepisów, w zakresie, w jakim dotyczą informacji objętych tajemnicą zawodową z punktu widzenia art. 42 ust. 2 oraz art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, leży poza zakresem działania wnioskodawcy. Zarówno argumen-tacja, jak i wskazanie art. 42 ust. 2 oraz art. 51 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji jako wzorców kontroli przesądzają bowiem o tym, że wnioskodawca zmierza do realizacji celów ogólnospołecznych – tj. ochrony osób korzystających z pomocy radców prawnych, nie zaś radców prawnych, przez zagwarantowanie im prawa do obrony w postępowaniu karnym oraz ochronę przed pozyskiwaniem, gromadzeniem i udostępnianiem innych informacji na ich temat niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym. W tym miejscu trzeba również przypomnieć, że skoro art. 51 ust. 2 Konstytucji skierowany jest do organów władzy pu- OTK ZU B/2017 Tw 15/16 poz. 247 9 blicznej, to tym samym KRRP nie może w ramach swoich kompetencji powoływać tego przepisu Konstytucji jako wzorca kontroli. 6.3. W konsekwencji Trybunał uznaje, że wyznaczony przez wnioskodawcę zakres za-skarżenia, świadczy o tym, że KRRP wykracza poza zakres legitymacji wnioskowej przyzna-nej organizacji zawodowej (art. 191 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 191 ust. 2 Konstytucji). 6.4. Okoliczność powyższa stanowi podstawę odmowy nadania dalszego biegu wnio-skowi ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia (art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). 7. Ponadto w ocenie Trybunału sformułowane pod adresem zakwestionowanych prze-pisów zarzuty dotyczą zaniechania ustawodawczego. Jak bowiem przekonuje wnioskodawca: „powiernik tajemnicy zawodowej nie posiada (…) jakiegokolwiek wpływu na ocenę i weryfi-kację charakteru pozyskiwanych”, „legitymacja zażaleniowa przysługuje (…) wyłącznie or-ganowi procesowemu, a nie radcy prawnemu bądź oskarżonemu”, „brak [jest] instytucjonal-nych gwarancji realnej kontroli nad zakresem ingerencji i sposobem wykorzystania tak pozy-skanych informacji”. Tak przedstawione zarzuty nie mogą być zatem rozpatrywane przez Trybunał z uwagi na brak kognicji w tym zakresie. Okoliczność powyższa stanowi podstawę odmowy nadania dalszego biegu ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia (art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak w sentencji.