Tw 2/17

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 maja 2019 r. Pozycja 107 POSTANOWIENIE z dnia 13 marca 2019 r. Sygn. akt Tw 2/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mariusz Muszyński – przewodniczący i sprawozdawca Leon Kieres Zbigniew Jędrzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 17 grudnia 2018 r. o odmowie nadania dalszego biegu wnioskowi Naczelnej Rady Adwokackiej, p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE 1. Naczelna Rada Adwokacka (dalej: NRA) wystąpiła z wnioskiem z 27 lutego 2017 r. o zbadanie zgodności: 1) § 2 ust. 1 pkt 1-7, § 3 ust. 1, § 4 ust. 1 pkt 1 i 2, § 7 ust. 1 pkt 1, § 8 ust. 1 pkt 2, 8 i 13, § 9 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, § 10 ust. 6 pkt 1 i 2, § 14 ust. 2 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800) w brzmieniu nadanym przez § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1668; dalej: rozporządzenie zmieniające) z art. 2 Konstytucji Rze-czypospolitej Polskiej (zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie pra-wa) oraz art. 16 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2016 r. poz. 1999, ze zm.; dalej: prawo o adwokaturze) z powodu wadliwej realizacji upo-ważnienia ustawowego przez Ministra Sprawiedliwości; 2) rozporządzenia zmieniającego z art. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim narusza za-sadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. 2. Postanowieniem z 17 grudnia 2018 r. Trybunał odmówił nadania dalszego biegu wnioskowi stwierdzając, że nie pochodzi on od podmiotu uprawnionego, ponieważ jego treść została sformułowana na podstawie uchwały organu wykonawczego NRA nr 26/2017 w spo-sób odmienny od woli NRA wyrażonej w uchwałach nr 68/2016 i 69/2016. OTK ZU B/2019 Tw 2/17 poz. 107 2 3. W zażaleniu z 3 stycznia 2019 r. zaskarżono postanowienie Trybunału z 17 grudnia 2018 r. w całości, wnosząc o jego uchylenie i skierowanie sprawy do rozpoznania na rozpra-wie w pełnym zakresie objętym wnioskiem. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK) wnioskodawcy przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konsty-tucyjnego o odmowie nadania wnioskowi dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sę-dziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszyst-kim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania wnioskowi dalszego biegu. 2. W zażaleniu wnioskodawca – Naczelna Rada Adwokacka (dalej: NRA) – wyraża opinię, że zawężenie w uchwale Prezydium NRA zakresu zaskarżenia przez pominięcie nie-których jednostek redakcyjnych kwestionowanego aktu prawnego nie stoi w sprzeczności z uchwałą samej NRA. W przekonaniu wnioskodawcy, Prezydium NRA posiada samodzielną kompetencję w zakresie formułowania i popierania wniosku do Trybunału Konstytucyjnego. Uchwała NRA nr 69/2016 przewidywała szerszy zakres zaskarżenia, niż wynika to z treści złożonego wniosku opartego na uchwale Prezydium NRA, a „skoro wolno więcej, tym bar-dziej wolno mniej”. Negatywne konsekwencje w zakresie umocowania Prezydium NRA mo-głyby mieć, zdaniem wnioskodawcy, miejsce tylko wtedy, gdyby zakres zaskarżenia był szer-szy niż wynikający z uchwały NRA nr 69/2016. W ocenie NRA wskazanie, art. 48 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 u.o.t.p. TK, jako podstawy odmowy nadania wnioskowi dalszego biegu jest błędne i może prowadzić do ograniczania konstytucyjnego prawa do wnoszenia przez organi-zacje zawodowe wniosków do Trybunału Konstytucyjnego. 3. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sfor-mułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu wnioskowi. 3.1. Zgodnie z art. 191 ust. 4 Konstytucji, z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego mogą zwrócić się ogólnokrajowe organy związków zawodowych oraz ogólnokrajowe władze organizacji pracodawców i organizacji zawodowych. Z tego względu we wniosku konieczne jest, zgodnie z art. 48 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK, powołanie przepisu prawa lub postanowienia statutu wskazującego, że wnioskodawca jest ogólnokrajowym organem lub ogólnokrajową władzą. Wymagane jest także, na podstawie art. 48 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p. TK, dołączenie do wniosku, uchwały lub innego rozstrzygnięcia podmiotu legitymowanego do wniesienia wnio-sku do Trybunału Konstytucyjnego, stanowiących podstawę jego wniesienia i określających kwestionowany akt normatywny lub jego część oraz wskazujących wzorce kontroli. 3.2. Trybunał Konstytucyjny ustalił w swoim orzecznictwie, że do zakresu działania NRA należy reprezentowanie adwokatury. Nie ulega więc wątpliwości, że NRA może sama wyrazić wolę zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z żądaniem dokonania kontroli hierarchicznej zgodności norm (art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji) i zrealizować tę wolę (art. 58 pkt 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze; Dz. U. z 2018 r. poz. 1184 ze zm.; dalej: prawo o adwokaturze) przez wystąpienie z wnioskiem do sądu konstytucyjnego (jest zatem wnioskodawcą w rozumieniu materialnym i formalnym). NRA (wnioskodawca w rozumieniu materialnym) może też powierzyć (w uchwale upoważniającej lub zobowiązu- OTK ZU B/2019 Tw 2/17 poz. 107 3 jącej) wykonanie odnośnej woli swojemu organowi wykonawczemu (art. 59 ust. 1 zdanie dru-gie prawa o adwokaturze). W takim przypadku czynności, która należy do zakresu działania NRA, polegająca na skierowaniu wniosku do Trybunału Konstytucyjnego, dokona w jej imie-niu (art. 59 ust. 3 in principio prawa o adwokaturze) Prezydium NRA – wnioskodawca w sen-sie formalnym (zob. postanowienie z 19 lipca 2011 r., sygn. Tw 3/11, OTK ZU nr 4/B/2011, poz. 284). 3.3. NRA – uchwałami nr 68/2016 i nr 69/2016 – wyraziła wolę wniesienia wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów wskazanych w ich treści, jednocześnie upoważniając, wymienionych z nazwiska adwokatów, do jego spo-rządzenia i podpisania oraz do dopełnienia wszelkich czynności związanych z postępowaniem przed Trybunałem, jak również reprezentowania NRA w tym postępowaniu. 3.4. Petitum wniosku, wniesionego do Trybunału Konstytucyjnego 27 lutego 2017 r. wskazuje, że Prezydium NRA wnosi o zbadanie norm prawnych w wykonaniu uchwał NRA, które nie zostały jednak wymienione. Trybunał zarządzeniem z 2 czerwca 2017 r. wezwał wnioskodawcę do wyjaśnienia rozbieżności w zakresie przedmiotu i wzorców kontroli między treścią uchwał NRA (nr 68/2016 i 69/2016) a wniesionym – zgodnie z treścią uchwały Prezydium NRA nr 26/2017 – wnioskiem. W odpowiedzi wnioskodawca wyjaśnił, że uchwała Prezydium NRA nr 26/2017 wy-konuje wyłącznie uchwałę NRA nr 69/2016, jednocześnie zawężając przedmiot kontroli. 3.5. Trybunał raz jeszcze przypomina, „że ogólnokrajową władzą samorządu zawodo-wego adwokatów uprawnioną do wnioskowania w sprawie abstrakcyjnej kontroli norm jest, w rozumieniu art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji w związku z art. 58 pkt 1 prawa o adwokaturze, Naczelna Rada Adwokacka.” (zob. postanowienie z 23 marca 2011 r., sygn. Tw 3/11, OTK ZU nr 4/B/2011, poz. 283). O ile można przyjąć, że Prezydium NRA jako jej organ wykonawczy może – mimo braku upoważnienia w samej uchwale NRA – wystąpić z wnioskiem do Trybunału, o tyle treść takiego wniosku musi być zgodna z wolą NRA wyrażoną w treści jej uchwały. Tymczasem treść wniosku oparta na uchwale Prezydium NRA, wbrew opinii Prezy-dium, nie tylko zawęża przedmiot kontroli, ale znacznie modyfikuje jego zakres. Po pierwsze, oprócz przedmiotowego zawężenia zakresu zaskarżenia rozporządzenia Ministra Sprawiedli-wości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800) w całości zaskarżono rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 paździer-nika 2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1668). Po drugie, wskazując jeden, ale inny wzorzec kontroli konstytucyjności, Prezy-dium NRA nie zawęziło zakresu zaskarżenia, ale wskazało inny problem konstytucyjny niż NRA w swoich uchwałach. Z tego względu wniosek oparty na uchwale Prezydium NRA należy traktować jako samoistny wniosek tego organu. 3.6. Z powyższych względów Trybunał podtrzymuje zajęte w zaskarżonym postano-wieniu stanowisko, zgodnie z którym uchwała o zwróceniu się do Trybunału Konstytucyjnego z żądaniem kontroli hierarchicznej zgodności norm nie może pochodzić samoistnie (w sposób pomijający wolę NRA) od Prezydium. Podjęcie jej stanowi bowiem „czynność o charakterze nadzwyczajnym”, która z tego powodu nie może być dokonana samodzielnie przez organ wy-konawczy (por. orzeczenia powołane w zaskarżonym postanowieniu). Tym samym nie można było uznać uchwały Prezydium nr 26/2017, z uwagi na jej samoistny charakter, za podstawę OTK ZU B/2019 Tw 2/17 poz. 107 4 prawną złożonego wniosku. W konsekwencji Trybunał trafnie stwierdził, że rozpatrywany wniosek nie pochodzi od podmiotu uprawnionego, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji, a uchwała Prezydium NRA nie może stanowić podstawy wystąpienia z wnio-skiem do Trybunału, o której mowa w art. 48 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p. TK. Z tych względów, Trybunał – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p. TK – nie uwzględnił zażalenia.