Tw 2/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 18 lutego 2019 r. Pozycja 48 POSTANOWIENIE z dnia 6 grudnia 2018 r. Sygn. akt Tw 2/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Stanisław Rymar, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Krajowej Rady Komorniczej z 17 stycznia 2018 roku o zbadanie zgodności: 1) art. 2 ustawy z dnia 29 września 2017 r. o zmianie ustawy o komornikach są-dowych i egzekucji (Dz. U. poz. 1910) z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie zasady niedziałania prawa wstecz, zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 2 ust. 4-6 ustawy, o której mowa w punkcie pierwszym, z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji; 3) art. 3 ustawy, o której mowa w punkcie pierwszym, z art. 2 Konstytucji w zakresie zasady zachowania odpowiedniej vacatio legis, p o s t a n a w i a: nadać wnioskowi dalszy bieg. UZASADNIENIE Do Trybunału Konstytucyjnego wpłynął wniosek Krajowej Rady Komorniczej (dalej: Rada) z 17 stycznia 2018 roku (data nadania) o zbadanie zgodności: 1) art. 2 ustawy z dnia 29 września 2017 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. poz. 1910; dalej: ustawa zmieniająca) z art. 2 Konstytucji Rzeczypospoli-tej Polskiej w zakresie zasady niedziałania prawa wstecz, zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Kon-stytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 2 ust. 4-6 ustawy zmieniającej z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji; 3) art. 3 ustawy zmieniającej z art. 2 Konstytucji w zakresie zasady zachowania od-powiedniej vacatio legis. Zarządzeniem z 18 kwietnia 2018 r., Trybunał Konstytucyjny wezwał wnioskodawcę do usunięcia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, braków formalnych wniosku przez: 1) nadesłanie aktualnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego wraz z czterema ko-piami; OTK ZU B/2019 Tw 2/18 poz. 48 2 2) wskazanie składu osobowego Krajowej Rady Komorniczej w dniu podjęcia uchwa-ły nr 1802/V z 12 grudnia 2017 r. W piśmie do Trybunału, złożonym 14 maja 2018 r., pełnomocnik wnioskodawcy od-niósł się do stwierdzonych przez Trybunał Konstytucyjny braków formalnych wniosku. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK), wnio-sek przedstawiony przez ogólnokrajową władzę organizacji zawodowej podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy pochodzi on od uprawnionego podmiotu (art. 191 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 191 ust. 2 Konstytucji), czy spełnia wymagania formalne (art. 47 ust. 1 i 2 oraz art. 48 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 u.o.t.p. TK) oraz czy nie jest oczywiście bezzasadny (art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK). Tym samym wstępne rozpoznanie wniosku umożliwia – już w początkowej fazie postępowania – wyelimi-nowanie spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. 2. Wniosek został złożony przez Krajową Radę Komorniczą (dalej: Rada), a zatem przez ogólnokrajową władzę organizacji zawodowej, o której mowa w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji. Rada wyraziła wolę wystąpienia z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego w uchwale nr 1802/V z 12 grudnia 2017 r. (dalej: uchwała), określającej przedmiot i wzorce kontroli, tożsame z zakresem zaskarżenia złożonego wniosku (§ 1), a także organ powołany do jej wykonania (§ 2). Uchwała upoważnia również Prezesa Krajowej Rady Komorniczej do wyznaczenia pełnomocnika reprezentującego wnioskodawcę w postępowaniu przed Trybuna-łem Konstytucyjnym (§ 2 uchwały). Zaskarżona ustawa została uchwalona w wykonaniu wyroku Trybunału Konstytucyj-nego z 13 października 2015 r. (sygn. akt P 3/14, OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 145) stwierdza-jącego niezgodność art. 51 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komorni-kach sądowych i egzekucji (obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1309, ze zm.; dalej: ustawa ko-mornicza) z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Trybunału, wnioskodawca wykazał, że art. 2 i art. 3 ustawy zmieniającej do-tyczą spraw objętych zakresem ogólnokrajowej władzy organizacji zawodowej (art. 191 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 191 ust. 2 Konstytucji), na co wskazuje art. 83 i art. 85 ustawy komor-niczej. 3. Wnioskodawca wnosi o stwierdzenie niezgodności art. 2 ust. 1-3 ustawy zmieniają-cej z art. 2 Konstytucji w zakresie zasady niedziałania prawa wstecz. Art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej stanowi, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej stosuje się przepisy ustawy komorniczej, w brzmie-niu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z ustępem drugim skarżonej ustawy, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy komornik sądowy (dalej: komornik) wezwał wierzyciela do uiszczenia opłaty na pod-stawie art. 49 ust. 2 ustawy komorniczej, a do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej ter-min ten nie upłynął albo upłynął bezskutecznie, komornik sądowy wzywa wierzyciela do uiszczenia opłaty tymczasowej na podstawie art. 49a ust. 2 ustawy komorniczej, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Ustęp trzeci artykułu 2 ustawy stanowi, że jeżeli wierzyciel uiścił opłatę w wysokości przewidzianej w przepisach dotychczasowych, komornik sądowy zwraca mu różnicę między OTK ZU B/2019 Tw 2/18 poz. 48 3 opłatą uiszczoną, a opłatą tymczasową przewidzianą w art. 49a ust. 1 ustawy komorniczej, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Wnioskodawca twierdzi, że konsekwencją zaskarżonych przepisów jest ich retroak-tywne działanie, skutkujące pogorszeniem sytuacji prawnej adresata normy prawnej – komor-nika – polegające na zwiększeniu zakresu zobowiązań. Z wejściem w życie zaskarżonych przepisów zmieniła się bowiem sytuacja prawna komornika, który wezwał wierzyciela do uiszczenia opłaty stałej (na podstawie art. 49a ust. 1 ustawy komorniczej), od której uzależ-nione jest wszczęcie egzekucji świadczeń niepieniężnych i dokonanie zabezpieczenia rosz-czeń niepieniężnych. W przypadku opróżnienia lokalu z rzeczy lub osób opłata stała wynosiła 40% przeciętnego wynagrodzenia przy czym opłatę tę komornik pobierał od każdej izby z wyłączeniem pomieszczeń stanowiących przedpokoje, alkowy, korytarze, werandy, łazien-ki, spiżarnie, loggie i podobne. Nowelizacja: 1) wprowadziła kategorię opłaty tymczasowej uiszczanej przez wierzyciela wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji świadczeń niepieniężnych w wysokości 10% przeciętne-go wynagrodzenia miesięcznego; 2) obniżyła opłatę ostateczną za wprowadzenie w posiadanie nieruchomości i opróżnienie lokalu do 20% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego; 3) określiła nowe zasady rozliczeń z dłużnikiem z tytułu opłaty uzupełniającej w wysokości różnicy między opłatą ostateczną a uiszczoną przez wierzyciela opłatą tymcza-sową z uwzględnieniem sytuacji dobrowolnego wykonania obowiązku przez dłużnika po we-zwaniu przez komornika i w terminie przez niego wyznaczonym bądź dobrowolnego wyko-nania obowiązku przez dłużnika przed doręczeniem wezwania komornika. 4. Zarzut retroaktywnego działania, wnioskodawca stawia również ustępom od 4 do 6 zaskarżonego art. 2 ustawy zmieniającej. Jego zdaniem, art. 2 ust. 4 zobowiązuje komornika – na wniosek wierzyciela lub dłużnika – do ustalenia opłaty stałej (o której mowa w art. 50, art. 51 i art. 54 ustawy komorniczej w dotychczasowym brzmieniu) na podstawie art. 49 ust. 3 ustawy komorniczej, jeżeli dobrowolne wykonanie obowiązku przez dłużnika w warunkach określonych w nowoustanowionym przepisie nastąpiło przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, a do 22 października 2015 r. nie doszło do wykonania prawomocnego postano-wienia wydanego na podstawie art. 770 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postę-powania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.), w części obejmującej uiszczoną przez wierzyciela opłatę stałą. Zgodnie z ust. 5 art. 2 ustawy zmieniającej, wierzyciel lub dłużnik może wystąpić z przedmiotowym wnioskiem w terminie jednego roku od dnia wejścia w życie ustawy nowe-lizującej. Ustęp szósty art. 2 stanowi, że w przypadku opisanym w ust. 4 pobraną różnicę mię-dzy opłatą stałą ustaloną na podstawie starego stanu prawnego a opłatą ustaloną na podstawie dodanego art. 49 ust. 3 ustawy komorniczej komornik zwraca wierzycielowi w zakresie, w jakim nie otrzymał zwrotu jej równowartości od dłużnika, a pozostałą część – dłużnikowi. 5. Wnioskodawca zakwestionował również zgodność art. 2 ustawy zmieniającej z art. 2 Konstytucji w zakresie zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Przytoczył wyrok Trybunału z 8 grudnia 2009 r., (sygn. SK 34/08, OTK ZU nr 11/A/2009, poz. 165) zgodnie z którym „naruszenie zakazu retroakcji prawa prowadzi nie-jednokrotnie do automatycznego naruszenia porządku demokratycznego – w szczególności zaś: zasady zaufania obywateli do państwa i prawa. „Wnioskodawca argumentuje ponadto, że „adresaci norm prawnych mają prawo oczekiwać, że regulacja prawna nie zostanie zmieniona na ich niekorzyść w sposób arbitralny i zaskakujący (zob. wyroki z: 19 listopada 2008 r., OTK ZU B/2019 Tw 2/18 poz. 48 4 sygn. Kp 2/08, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 157; z 4 listopada 2015 r., sygn. K 1/14, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 163)”. 6. Wnioskodawca z argumentów na rzecz niezgodności zaskarżonych przepisów z art. 2 Konstytucji wyprowadza zarzut ich niezgodności również z art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 ustawy zasadniczej. Jego zdaniem, przepisy te – oparte na zasadzie bezpośred-niego działania nowego prawa, ale wywołujące skutek retroaktywny (art. 2 ust 1-3 ustawy zmieniającej) oraz pozwalające na ingerencję w prawomocne postanowienia o kosztach egze-kucyjnych (art. 2 ust. 4-6 ustawy zmieniającej) – powodują negatywne konsekwencje w sfe-rze majątkowej komorników, którzy z jednej strony wykonują funkcję publiczną, z drugiej jednak prowadzą działalność na własny rachunek. 7. W niniejszej sprawie zgodność art. 2 ust 4-6 ustawy zmieniającej, a zatem przepi-sów pozwalających na ingerencję w prawomocne postanowienia o kosztach egzekucyjnych została zakwestionowana z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konsty-tucji. Wnioskodawca twierdzi, że przepisy te naruszają równą ochronę własności komorni-ków. Argumentuje, że owa równa ochrona należy się podmiotom podobnym, a więc charakte-ryzującym się określoną wspólną istotną cechą faktyczną lub prawną. Podmiotami tymi, zdaniem wnioskodawcy, są dwie grupy komorników. Jedna z nich wydała postanowienia o kosztach egzekucji na podstawie art. 770 k.p.c. przed 22 października 2015 r. (tj. przed ogłoszeniem wyroku o sygn. P 3/14), które wskutek niezaskarżenia ich przez strony lub upływu terminu uprawomocniły się i zostały przed tą datą wykonane. Druga zaś grupa wydała postanowienia, które z różnych względów nie zostały wykonane. Wnioskodawca argumentu-je, że nałożenie na drugą z tych grup dodatkowych obowiązków określonych w art. 2 ust. 4 ustawy zmieniającej, nie można uznać za konstytucyjnie dopuszczalne odstępstwo od zasady równego traktowania. Jego zdaniem, nowelizacja nie spełnia wymogu konieczności oraz pro-porcjonalności sensu stricto, a więc zakazu nadmiernej ingerencji w sferę wolności lub praw jednostki. 8. Wnioskodawca wnosi również o zbadanie zgodności art. 3 ustawy zmieniającej z art. 2 Konstytucji w zakresie zasady odpowiedniej vacatio legis. Twierdzi, że ustawodawca, wykazując opieszałość w podjęciu działań legislacyjnych mających na celu realizację wyroku o sygn. P 3/14, a zarazem ustanawiając przepis intertemporalny uniemożliwiający dokończe-nie wszczętych wcześniej postępowań na dotychczasowych zasadach, równocześnie przyjął standardowy okres 14 dni na wejście w życie ustawy i tym samym przerzucił na komorników sądowych skutki zarówno działania nowego prawa, jak i wspomnianej opieszałości. 9. Trybunał uznał, że wnioskodawca w sposób dostateczny uzasadnił zarzuty niekon-stytucyjności przedmiotu kontroli. Z powyższych względów Trybunał postanowił jak w sentencji.