Tw 22/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 5 maja 2023 r. Pozycja 147 POSTANOWIENIE z dnia 30 listopada 2016 r. Sygn. akt Tw 22/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Krajowej Rady Sądownictwa o zbadanie zgodności: 1) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2015 r. – Regu-lamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. poz. 2316, ze zm.) z a) art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądow-nictwa (Dz. U. z 2016 r. poz. 976, ze zm.), b) art. 2, art. 7 oraz art. 186 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2015 r. – Regu-lamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. poz. 2316, ze zm.) z a) art. 22a w zw. z art. 41 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 133, ze zm.), b) art. 2, art. 7, art. 32, art. 92 ust. 1, art. 176 ust. 2 oraz art. 178 ust. 2 Kon-stytucji Rzeczypospolitej Polskiej, 3) § 77, § 97 ust. 1 i 2, § 118, § 129, § 144, § 150, § 202, § 207, § 298, § 372 i § 404 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2015 r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. poz. 2316, ze zm.) z a) art. 41 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów po-wszechnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 133, ze zm.), b) art. 2, art. 7, art. 92 ust. 1 oraz art. 176 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać wnioskowi dalszy bieg. UZASADNIENIE W dniu 17 października 2016 r. do Trybunału Konstytucyjnego wpłynął wniosek Kra-jowej Rady Sądownictwa (dalej także: Rada, wnioskodawca) o zbadanie zgodności: po pierw-sze, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2015 r. – Regulamin urzę-dowania sądów powszechnych (Dz.U.2316, ze zm.; dalej: regulamin) w zakresie, w jakim dotyczy dodania oddziału 1 „Zasady przydziału spraw” w rozdziale 1 działu III tego regula-minu, z art. 2, art. 7 oraz art. 186 ust. 1 Konstytucji, ze względu na niedochowanie obowiązku przedstawienia do zaopiniowania Krajowej Radzie Sądownictwa w trakcie prac legislacyj- OTK ZU B/2023 Tw 22/16 poz. 147 2 nych projektu przedmiotowego rozporządzenia po dodaniu tego oddziału i tym samym po-zbawienie Krajowej Rady Sądownictwa, wbrew zasadzie wyrażonej w art. 186 ust. 1 Konsty-tucji, możliwości wypełnienia ustawowego obowiązku zaopiniowania projektu aktu norma-tywnego dotyczącego sądownictwa, sędziów i asesorów sądowych, wynikającego z przepisu art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U.2016.976; dalej: ustawa o KRS); po drugie, regulaminu w całości z art. 2, art. 7, art. 32, art. 92 ust. 1, art. 176 ust. 2 oraz art. 178 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim przepisy ujęte w oddziale 1 „Zasady przydziału spraw” rozdziału 1 działu III tego regulaminu wkraczają w zakres ustawowych kompetencji prezesa sądu, przewidzianych w art. 22a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U.2015.133, ze zm.; dalej: pra-wo o ustroju sądów powszechnych) oraz wykraczają poza granice upoważnienia ustawowego do wydania przedmiotowego rozporządzenia i naruszają art. 22a w zw. z art. 41 § 1 prawa o ustroju sądów powszechnych; po trzecie, regulaminu w całości z art. 2, art. 7, art. 92 ust. 1 oraz art. 176 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim przepisy ujęte w oddziale 1 „Zasady przydziału spraw” rozdziału 1 działu III tego Regulaminu należą do materii, która podlega regulacji ustawowej i nie może być regulowana aktem niższego rzędu, jakim jest rozporzą-dzenie Ministra Sprawiedliwości i naruszają art. 41 § 1 w zw. z art. 22a prawa o ustroju są-dów powszechnych; po czwarte, § 77, § 97 ust. 1 i 2, § 118, § 129, § 144, § 150, § 202, § 207, § 298, § 372 i § 404 regulaminu z art. 2, art. 7, art. 92 ust. 1 oraz art. 176 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim ujęta w nich materia podlega regulacji ustawowej i nie może być regulo-wana aktem prawnym niższego rzędu – rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości, co sta-nowi wykroczenie poza granice upoważnienia ustawowego i narusza art. 41 § 1 prawa o ustroju sądów powszechnych. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 2016 r. o Trybunale Konstytucyj-nym (Dz.U.1157; dalej: ustawa o TK) wniosek złożony przez podmiot, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 2-5 Konstytucji, Prezes Trybunału kieruje do wyznaczonego przez siebie sędziego Trybunału w celu wstępnego rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. W postępo-waniu tym Trybunał Konstytucyjny bada, czy wniosek odpowiada wymogom formalnym (art. 33 ust. 3 i 5 ustawy o TK), czy nie jest oczywiście bezzasadny (art. 37 ust. 3 ustawy o TK), a w szczególności, czy pochodzi od uprawnionego podmiotu (art. 191 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 191 ust. 2 Konstytucji). Ponadto, wstępne rozpoznanie zapobiega nadaniu biegu wnioskowi w sytuacji, gdy postępowanie wszczęte przed Trybunałem Konstytucyjnym pod-legałoby umorzeniu z powodu zbędności lub niedopuszczalności wydania orzeczenia (art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK), a także, jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia (art. 40 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK). Tym samym wstępne rozpoznanie wniosku umożliwia – już w początkowej fazie postępowania – wyeliminowanie spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. 1.1. W rozpatrywanej sprawie z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego wystąpiła Krajowa Rada Sądownictwa. Wnioskodawca dołączył do wniosku uchwałę nr 726/2016 z 14 października 2016 r. doprecyzowującą uchwałę nr 642/2016 z 16 września 2016 r. w sprawie skierowania do Trybunału Konstytucyjnego wniosku o zbadanie zgodności z Kon-stytucją kwestionowanego rozporządzenia. 1.2. Trybunał ustalił, że uchwała Krajowej Rady Sądownictwa wyraża wolę wystąpie-nia z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego. Ponadto uchwała określa przedmiot i wzorce kontroli, które są tożsame z zakresem zaskarżenia wyznaczonym w złożonym wniosku. OTK ZU B/2023 Tw 22/16 poz. 147 3 1.3. W związku z powyższym Trybunał stwierdza, że wniosek o zbadanie konstytu-cyjności zakwestionowanego przepisu rozporządzenia pochodzi od uprawnionego podmiotu (art. 191 ust. 1 pkt 2 Konstytucji). 2. Trybunał przypomina, że w myśl art. 191 ust. 2 Konstytucji Krajowa Rada Sądow-nictwa jest uprawniona do inicjowania abstrakcyjnej kontroli norm, jeżeli kwestionowany przez nią akt normatywny dotyczy spraw objętych zakresem jej działania. Co istotne, art. 33 ust. 5 ustawy o TK wymaga, aby wnioskodawca, powołując przepis prawa lub statutu, uza-sadnił to, że kwestionowana ustawa dotyczy spraw objętych jego zakresem działania. Wyko-nując powyższy przepis, wnioskodawca wskazał art. 186 ust. 1 Konstytucji oraz art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o KRS. 2.1. Rada kwestionuje regulamin w całości ze względu na naruszenie trybu jego wy-dania. Polega ono, zdaniem KRS, na niedochowaniu obowiązku przedstawienia jej do zaopi-niowania w trakcie prac legislacyjnych projektu rozporządzenia w części dotyczącej oddziału 1 „Zasady przydziału spraw” w rozdziale 1 działu III regulaminu urzędowania sądów po-wszechnych. Rada wyjaśniła, że rozporządzenie zostało jej przedstawione do zaopiniowania, jednak w toku dalszych prac doszło do istotnej zmiany jego treści (polegającej na dodaniu oddziału 1 w rozdziale 1 działu III). Modyfikacja ta, wbrew zasadzie wyrażonej w art. 186 ust. 1 Konstytucji, nie była poddana procedurze zaopiniowana przez KRS, tym samym Rada została pozbawiona możliwości wypełnienia ustawowego obowiązku zaopiniowania projektu aktu normatywnego dotyczącego sądownictwa, sędziów i asesorów sądowych, wynikającego z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o KRS. 2.2. W kolejnym zarzucie sformułowanym przez wnioskodawcę Rada wskazuje, że przepisy ujęte w oddziale 1 „Zasady przydziału spraw” rozdziału 1 działu III regulaminu wkraczają w zakres ustawowych kompetencji prezesa sądu, przewidzianych w art. 22a prawa o ustroju sądów powszechnych oraz wykraczają poza granice upoważnienia ustawowego do wydania rozporządzenia. Wnioskodawca podkreśla, że rozporządzeniodawca przekroczył zakres upoważnienia ustawowego zawartego w art. 41 prawa o ustroju sądów powszechnych. 2.3. Trzeci zarzut, dotyczący naruszenia zasady wyłączności ustawy, odniesiony został do § 77, § 97 ust. 1 i 2, § 118, § 129, § 144, § 150, § 202, § 207, § 298, § 372 i § 404 regula-minu. Zdaniem wnioskodawcy zagadnienia unormowane w tych przepisach, takie jak: dorę-czanie pism procesowych, udzielanie informacji telefonicznych o toczących się sprawach na żądanie każdej osoby, przesłanki skorzystania z pomocy sądowej, współuczestnictwo ko-nieczne oraz uczestnictwo w postępowaniu nieprocesowym, treść protokołów, treść sentencji orzeczenia, informacji kierowanych do biur informacji gospodarczych, zobowiązanie preze-sów sądów do dostosowania podziałów czynności w określonym terminie, wymagają regula-cji na poziomie ustawy, a ich unormowanie w akcie podustawowym prowadzi do naruszenia Konstytucji. Krajowa Rada Sądownictwa podkreśla także, że regulacja wskazanych zagadnień nie powinna być objęta treścią kwestionowanego regulaminu, ponieważ przepis ustawy upo-ważniający do jego wydania nie przekazywał tych zagadnień do uregulowania w rozporzą-dzeniu Ministra Sprawiedliwości. 2.4. W oparciu o powyższe argumenty Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że podnie-siony we wniosku problem odnosi się do kompetencji KRS do opiniowania aktów prawnych dotyczących sądownictwa. Ponadto, w ocenie Trybunału zachodzi konieczność przeprowa-dzenia kontroli materialnej treści regulaminu z punktu widzenia treści przekazanych – na podstawie art. 41 prawa o ustroju sądów powszechnych – do uregulowania aktem podusta- OTK ZU B/2023 Tw 22/16 poz. 147 4 wowym. Krajowa Rada Sądownictwa domaga się zatem kontroli aktu normatywnego doty-czącego funkcjonowania sądownictwa powszechnego, występuje więc w sprawach objętych jej zakresem działania (art. 191 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 191 ust. 2 Konstytucji). 3. Trybunał ustalił, że wnioskodawca prawidłowo określił przedmiot kontroli oraz wzorce kontroli (art. 33 ust. 3 ustawy o TK). 3.1. Zarzut dotyczący trybu wydania regulaminu został powiązany z adekwatnymi tre-ściowo wzorcami kontroli, tj. z art. 2, art. 7 i art. 186 ust. 1 Konstytucji oraz art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o KRS. Trybunał podkreśla przy tym, że kompetencja opiniodawcza – jak wynika z orzecznictwa Trybunału (wyrok z 28 listopada 2007 r., sprawa K 39/07, OTK ZU nr 10/A/2007, poz. 129) – została szczegółowo uregulowana w ustawie, jednak zyskuje kon-stytucyjne zakotwiczenie. Wyznaczający pozycję ustrojową Rady art. 186 ust. 1 Konstytucji obejmuje sprawowanie pieczy nad niezależnością sądów i niezawisłością sędziów aż do moż-liwości inicjowania procedur zmierzających do usunięcia zagrażających tym wartościom ak-tów z systemu źródeł prawa w drodze kontroli konstytucyjności. Rozumując zatem a rubrica z treści art. 186 Konstytucji, należy uznać, że w pojęciu „straży”, o której mowa w tym prze-pisie Konstytucji, zawiera się czuwanie nad brakiem zagrożeń dla niezależności sądów i nie-zawisłości sędziów w systemie prawnym (skoro KRS może inicjować „aż” kontrolę konstytu-cyjności, to tym bardziej pojęciem „straży” będzie objęte opiniowanie stosownych aktów prawnych). W związku z tym, że źródłem umocowania kompetencji opiniodawczej KRS w zakresie aktów prawnych dotyczących „niezależności sądów i niezawisłości sędziów” jest Konstytucja, zaniechanie zapytania KRS o opinię w tej sprawie więc oceny z punktu widzenia (wskazanych we wniosku KRS) art. 2 i art. 7 Konstytucji. 3.2. Część wniosku Rady odnosi się do zagadnienia przydziału spraw poszczególnym sędziom (§ 43-§ 52 regulaminu). Kwestionowane przepisy regulaminu dotyczą kompetencji prezesów sądów apelacyjnych i okręgowych, oraz kolegiów właściwych sądów w zakresie decyzji w przedmiocie przydziału sędziów, asesorów sądowych i referendarzy sądowych do wydziałów sądu oraz wyznaczenia zakresu ich obowiązków, określenia zasad przydziału spraw poszczególnym sędziom, asesorom sądowym i referendarzom sądowym oraz określe-nia zasad zastępstw sędziów, asesorów sądowych i referendarzy sądowych. Regulamin wy-maga więc oceny jego zgodności z art. 22a prawa o ustroju sądów powszechnych. Niezależnie od powyższego z uwagi na zarzucane przez KRS wyjście rozporządzeniodawcy poza zakres ustawowego upoważnienia, wzorcami kontroli będą art. 41 § 1 prawa o ustroju sądów po-wszechnych oraz art. 2, art. 7 i art. 92 ust. 1 Konstytucji. 3.3. Wnioskodawca właściwie określił także konstytucyjne wzorce kontroli dotyczące zakresu obligatoryjnej materii ustawowej dotyczącej ustroju i właściwości sądów oraz postę-powania sądowego (art. 176 ust. 2 Konstytucji), a także te odnoszące się do uregulowania aktem podustawowym materii nieobjętych przepisem upoważniającym (art. 2, art. 7 i art. 92 ust. 1 Konstytucji). Wziąwszy pod uwagę zakres unormowania kwestionowanego regulaminu, ocena jego konstytucyjności wymaga także skonfrontowania z przepisem upoważaniającym Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia normującego zagadnienie urzędowania sądów powszechnych, tj. z art. 41 § 1 prawa o ustroju sądów powszechnych. 3.4. Zarzuty sformułowane we wniosku zostały uzasadnione, jednocześnie nie ma podstaw do uznania ich za oczywiście bezzasadne. Tym samym wniosek spełnia wymogi formalne określone w art. 33 ust. 3 ustawy o TK. OTK ZU B/2023 Tw 22/16 poz. 147 5 4. W tym stanie rzeczy Trybunał stwierdza, że złożony wniosek Krajowej Rady Są-downictwa spełnia wymagania przewidziane w ustawie o TK i postanawia o nadaniu wnio-skowi dalszego biegu.