Tw 24/16

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 listopada 2020 r. Pozycja 361 POSTANOWIENIE z dnia 19 sierpnia 2020 r. Sygn. akt Tw 24/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański − przewodniczący Jarosław Wyrembak – sprawozdawca Zbigniew Jędrzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 20 kwietnia 2017 r. o odmowie nadania dalszego biegu wnioskowi Naczelnej Rady Lekarskiej, p o s t a n a w i a: uwzględnić zażalenie i nadać wnioskowi dalszy bieg. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE Naczelna Rada Lekarska (dalej: wnioskodawca) wystąpiła do Trybunału Konstytucyj-nego z wnioskiem z 28 października 2016 r. o zbadanie zgodności art. 40 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (ówcześnie: Dz. U. z 2015 r. poz. 454, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 537) w brzmieniu nadanym odpowiednio przez art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępo-wania karnego, ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2016 r. poz. 1070; dalej: ustawa o zmianie k.p.k.) oraz art. 14 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pa-cjenta (ówcześnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 186, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 1318, ze zm.) w brzmieniu nadanym odpowiednio przez art. 2 pkt 1 i 2 ustawy o zmianie k.p.k. z art. 30, art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzy-mie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.). Postanowieniem z 20 kwietnia 2017 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania wnio-skowi dalszego biegu ustalając, że wskazane w nim wzorce kontroli konstytucyjności nie do-tyczą spraw objętych zakresem działania wnioskodawcy. Trybunał oparł swe rozstrzygnięcie na stanowisku, że wskazane w analizowanej sprawie wzorce kontroli dotyczą praw i wolności o charakterze powszechnym, a więc przynależnych bez względu na istnienie kryterium różni-cującego, jakim może być między innymi profesja. Trybunał ustalił więc, że z uwagi na ogól- OTK ZU B/2020 Tw 24/16 poz. 361 2 nospołeczny charakter wskazanych wzorców kontroli, wnioskodawca nie był legitymowany do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem w analizowanej sprawie. Tym niemniej w za-kwestionowanym postanowieniu Trybunał zastrzegł, że przeprowadzenie merytorycznej oce-ny konstytucyjności przepisów wskazanych w rozpatrywanym wniosku byłoby dopuszczalne, gdyby ich treść zestawiona została z innymi wzorcami. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie, zażaleniem z 2 maja 2017 r. wnioskodawca zaskarżył je w całości i wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania na rozprawie. Wniosko-dawca odniósł się w zażaleniu do motywów zakwestionowanego rozstrzygnięcia przed-stawiając argumenty na poparcie tezy, że przedmiotowy wniosek spełnia wymagania określone w przepisach ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), wnioskodawcy przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konsty-tucyjnego o odmowie nadania wnioskowi dalszego biegu. Trybunał rozpatruje zażalenie w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem analizy jest ustalenie, czy w kwestionowanym postanowieniu Trybunał prawidłowo zidentyfikował przesłanki od-mowy nadania wnioskowi dalszego biegu. 2. W zażaleniu na postanowienie Trybunału wnioskodawca przedstawił argumenty, które w jego przekonaniu świadczą o trafności wzorców kontroli konstytucyjności wskaza-nych w analizowanej sprawie. Wnioskodawca stoi na stanowisku, że poszanowanie prywat-ności i godności pacjenta jest jednym z podstawowych obowiązków lekarskich, wynikających zarówno z prawa powszechnie obowiązującego, jak i z unormowań Kodeksu Etyki Lekar-skiej. Twierdzi, że jego wniosek stanowi w tym zakresie realizację celu korporacyjnej dzia-łalności samorządu lekarskiego, polegającego na zapewnieniu lekarzom odpowiednich warunków wykonywania zawodu. Wnioskodawca zalicza do nich nie tylko umożliwienie lekarzom i lekarzom dentystom wywiązywanie się z obowiązku poszanowania prywatności i godności pacjentów, ale także umożliwienie wykonywania zawodu w sposób nie budzący wątpliwości w tych kwestiach po stronie pacjentów. Wskazuje instytucję tajemnicy lekarskiej, która w przekonaniu wnioskodawcy ustanowiona jest także w celu ochrony interesu ogółu społeczeństwa. Sprzeciwia się tym samym tezie wyrażonej w postanowieniu Trybunału, jako-by niedopuszczalne było kwestionowanie konstytucyjności przepisów w drodze wniosku z legitymacji szczególnej, opartego o wzorce kontroli służące ochronie interesu ogólnospo-łecznego. Zdaniem wnioskodawcy, do zapewnienia ochrony interesu ogólnospołecznego zali-czyć należy ochronę interesu nie tylko lekarzy, ale także pacjentów. Ponadto utrzymuje, że Konstytucja nie zawiera specyficznych uregulowań, które definiowałyby odrębnie prawa lub wolności lekarzy i lekarzy dentystów, ustanowione równolegle, lub w opozycji do praw lub wolności o charakterze powszechnym, i które mogłyby jednocześnie służyć za adekwatne wzorce kontroli konstytucyjności prawa. 3. W kwestionowanym postanowieniu, Trybunał wskazał, że zgodnie z ustaloną linią orzeczniczą pojęcie „spraw objętych zakresem działania”, o którym mowa w art. 191 ust. 2 Konstytucji, winno być interpretowane w sposób ścisły. W tym zakresie ustalił zatem, że dla skuteczności wniosku nie wystarczy tylko to, że kwestionowany przepis odnosi się do dzia-łalności wnioskodawcy (zob. postanowienie z 22 sierpnia 2002 r., sygn. Tw 25/01, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 40 oraz z 16 grudnia 2002 r., sygn. Tw 56/02, OTK ZU nr 2/B/2003, OTK ZU B/2020 Tw 24/16 poz. 361 3 poz. 70). Przynależna podmiotom z art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji kompetencja inicjowa-nia kontroli konstytucyjności prawa nie ma bowiem charakteru ogólnego, ale jest uprawnie-niem szczególnym, związanym ściśle z działalnością wskazanych podmiotów. Jakkolwiek więc Trybunał wskazał, że interpretowanie rozszerzająco zakresu tego uprawnienia jest nie-dopuszczalne (zob. postanowienie pełnego składu TK z 28 stycznia 2004 r., sygn. Tw 74/02, OTK ZU nr 1/B/2004, poz. 2), to na gruncie badanej sprawy problemem samym w sobie staje się ocena dopuszczalności ochrony interesów o charakterze powszechnym poprzez urucho-mienie środków służących ochronie interesów określonej korporacji zawodowej. Poddając zatem analizie zażalenie wnioskodawcy w tej kwestii, Trybunał ustalił, że odniesienie się do argumentów przedstawionych w reakcji na postanowienie Trybunału wykroczy poza zakres wstępnej kontroli wniosku. W tych okolicznościach, zbadanie adekwatności wskazanych we wniosku wzorców kontroli pod kątem ochrony interesów korporacyjnych i zarazem powszechnych przybrałoby bowiem postać merytorycznej oceny wniosku w aspekcie przedmiotowym i podmiotowym. 4. Trybunał zwraca uwagę, że uprawnienie do inicjowania kontroli konstytucyjności prawa w ramach ochrony interesów korporacyjnych leży u podstaw udzielenia zrzeszeniom przedstawicieli grup zawodowych legitymacji szczególnej, tj. ograniczonej rzeczowo. Nie budzi także wątpliwości, że ochrona interesu ogólnospołecznego w drodze wniosku jest prze-widziana w ramach uprawnień podmiotów legitymowanych ogólnie, tj. podmiotów z art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji. W analizowanej sprawie Trybunał przyjął, zgodnie ze swą dotychczasową linią orze-czniczą, że podmiot o zdolności wnioskowej ograniczonej rzeczowo nie jest więc uprawniony do swobodnego wskazania wzorców kontroli w Konstytucji (postanowienie z 25 września 2014 r., sygn. Tw 3/14, OTK ZU nr 1/B/2015, poz. 1). Wnioskodawca zarzuca jednak Trybu-nałowi przeciwstawienie, w tym kontekście, interesów korporacyjnych interesom oraz pra-wom i wolnościom o charakterze powszechnym. Trybunał ustalił więc, że w badanej sprawie analizie podlegać powinna wskazana przez wnioskodawcę kwestia relacji, która może zacho-dzić między interesem ogólnospołecznym, a tym o charakterze korporacyjnym. Odniesienie się do tak postawionego zarzutu wymaga zajęcia stanowiska merytorycznego co do trafności tezy wnioskodawcy, że skuteczne zainicjowanie kontroli konstytucyjności prawa w drodze wniosku z legitymacji szczególnej nie może zależeć wyłącznie od wskazania w petitum takiej korelacji przedmiotu kontroli i wzorca, by ocena konstytucyjności opierała się na kwestii działalności wnioskodawcy ujętej wzorcowo wprost w Konstytucji. Na gruncie analizowanej sprawy kwestia ta dotyczyć mogłaby bowiem np. konstytucyjnych gwarancji z zakresu two-rzenia samorządu zawodowego, co jak wynika z argumentacji wnioskodawcy, nie jest wy-starczające dla zapewnienia ochrony interesu ogólnospołecznego wskazanego w badanym wniosku. W kontekście kontroli wstępnej wniosku w niniejszym postępowaniu, problemem wykraczającym poza jej zakres staje się zatem ocena zasadności odmowy nadania wnioskowi dalszego biegu z uwagi na brak legitymacji wnioskodawcy wywiedzionej z nieadekwatności wskazanego we wniosku wzorca. Sformułowanie rozstrzygnięcia w tym zakresie wymaga nadania wnioskowi dalszego biegu. 5. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Trybunał uwzględnił zażalenie wniesio-ne na postanowienie o odmowie nadania wnioskowi dalszego biegu i postanowił jak w sen-tencji.