Tw 26/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 1 marca 2021 r. Pozycja 58 POSTANOWIENIE z dnia 16 grudnia 2020 r. Sygn. akt Tw 26/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres – przewodniczący Stanisław Piotrowicz – sprawozdawca Zbigniew Jędrzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu-cyjnego z 14 lipca 2020 r. o odmowie nadania dalszego biegu wnioskowi Federacji Związków Pracodawców-Dzierżawców i Właścicieli Rolnych, p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. Wnioskiem z 20 grudnia 2018 r. (data nadania) Federacja Związków Pracodawców-Dzierżawców i Właścicieli Rolnych (dalej: wnioskodawca) wystąpiła do Trybunału Konsty-tucyjnego o stwierdzenie, że art. 4 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o go-spodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1382; dalej: ustawa zmieniająca) w zakresie, w jakim „ogranicza prawa majątkowe dzierżawców uprzednio nabyte na podstawie umów dzierżawy, które nie zawierały w swojej treści postanowienia o możliwości wyłączenia w trakcie jej trwania 30% powierzchni użytków rolnych oraz które zostały zawarte przed wejściem w życie ustawy zmieniającej i nadal obowiązywały w dacie jej wejścia w życie”, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast w zakresie, w jakim „ogranicza wolność działalności gospodarczej tych dzierżawców, którzy przed wejściem w życie ustawy zmieniającej zawarli umowy dzierżawy nie zawierające w swojej treści postanowienia o możliwości wyłączenia w trakcie jej trwania 30% powierzchni użytków rolnych”, jest niezgodny z art. 20 w związku z art. 22 w związku z art. 23 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, zaś w zakresie, w jakim „inaczej traktuje dzierżawców nowych umów dzierżawy, tj. zawartych po wejściu w życie [u]stawy zmieniającej od dzierżawców związanych umowami dzierżawy przed wejściem w życie ustawy zmieniającej” jest niezgod-ny z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wnioskodawca wystąpił także o zbadanie OTK ZU B/2021 Tw 26/18 poz. 58 2 zgodności art. 5 ustawy zmieniającej w zakresie, w jakim przepis ten „w sposób odmienny traktuje dzierżawców w zależności od łącznej powierzchni dzierżawionych gruntów oraz ka-tegorii podmiotów, którzy są wspólnikami w spółkach będących dzierżawcami” z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. 2. Postanowieniem z 14 lipca 2020 r. (doręczonym pełnomocnikowi wnioskodawcy 20 lipca 2020 r.) Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), odmówił nadania wnioskowi dalszego biegu, stwierdziwszy, że ustalony przez Federację zakres zaskarżenia wykracza poza granice ograni-czonej rzeczowo legitymacji procesowej, „konsumując” cechy wniosku, który mogą złożyć jedynie podmioty legitymowane ogólnie, wymienione w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji. 3. W zażaleniu złożonym 24 lipca 2020 r. (data nadania) wnioskodawca wniósł o na-danie wnioskowi dalszego biegu Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) wnioskodawcy przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konsty-tucyjnego o odmowie nadania wnioskowi dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sę-dziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. b w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Bada w szczególności, czy wydając zaskarżone postanowienie, prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania wnioskowi dalszego biegu. Oznacza to, że na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał analizuje przede wszystkim te zarzu-ty, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnię-cia. 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sfor-mułowane w zażaleniu nie podważają podstawy odmowy nadania dalszego biegu wnioskowi. 3. Wnioskodawca dowodzi, że oceniając legitymację podmiotów wskazanych w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji do złożenia wniosku o zbadanie konstytucyjności aktu normatywnego, należy odnieść się do wszystkich zadań przypisanych tym podmiotom, w tym do zadania polegającego na ochronie ich praw i interesów gospodarczych. W tym kontekście wnioskodawca zwraca uwagę, że przepis ten, a także jego ust. 2, nie zawężają prawa złożenia wniosku „wyłącznie do kwestii związanych z zatrudnieniem, uprawnieniami pracowniczymi i relacjami na poziomie pracodawca-pracownik”. Przepisy te stanowią bowiem o tym, że podmioty takie jak wnioskodawca mogą wystąpić z wnioskiem, jeżeli akt normatywny doty-czy spraw objętych ich zakresem działania. Skoro więc zarówno art. 5 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców (Dz. U. z 2019 r. poz. 1809; dalej: ustawa o organiza-cjach pracodawców), jak i art. 3 Statutu wnioskodawcy (tj. unormowania określające zakres działania wnioskodawcy) stanowią o tym, że podstawowym jego zadaniem jest „reprezento-wanie interesów, w tym gospodarczych”, to „zakres zaskarżenia zawarty we wniosku Federa-cji mieści się w zakresie ustawowych i statutowych zadań i celów, w tym ochrony praw i inte-resów gospodarczych członków [w]nioskodawcy”. Niezależnie od powyższego wnioskodawca dowodzi, że zaskarżone przez niego prze-pisy „mające znaczenie dla prowadzenia działalności gospodarczej, ostatecznie wywierają wpływ na relację pracodawca-pracownik”. Skutkiem ich obowiązywania, jak zauważył, była OTK ZU B/2021 Tw 26/18 poz. 58 3 konieczność poszukiwania przez dzierżawców sposobu na obniżenie kosztów działalności, co w konsekwencji prowadziło do redukcji zatrudnienia. Okoliczność ta miała „wpływ na uprawnienia pracodawcze takich dzierżawców i ich relacje z pracownikami”. 3.1. Odnośnie powyższych zarzutów Trybunał zwraca uwagę na to, że uprawnienie do kierowania wniosku do Trybunału Konstytucyjnego jest oparte na normie rangi konstytucyj-nej. Pojęcie „pracodawcy” ma w Konstytucji (art. 191 ust. 1 pkt 4) znaczenie autonomiczne, dlatego nie może być utożsamiane z podobnym pojęciem użytym przez ustawodawcę w art. 5 ustawy o organizacjach pracodawców. Uznając za słuszną tezę przedstawioną w zażaleniu należałoby przyjąć, że to nie Konstytucja, ale ustawa lub statut decydowałyby w istocie o przyznaniu uprawnienia do występowania z wnioskiem, o którym mowa w art. 191 ust. 2 Konstytucji. 3.2. Trybunał Konstytucyjny w obecnym składzie w pełni podtrzymuje ugruntowany w dotychczasowym orzecznictwie sądu konstytucyjnego pogląd, zgodnie z którym przyjęcie w Konstytucji nazwy „pracodawca”, a nie „osoba prowadząca działalność gospodarczą” lub „przedsiębiorca”, ma istotne znaczenie dla wyznaczenia kręgu podmiotów mających upraw-nienie do występowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w roli wnioskodawcy. W posta-nowieniu z 28 stycznia 2004 r. (sygn. Tw 74/02, OTK ZU nr 1/B/2004, poz. 2) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że gdyby ustrojodawca chciał objąć interesy gospodarcze szczegól-ną ochroną, wyrażającą się w możliwości kierowania wniosku do Trybunału Konstytucyjne-go, przyznałby takie uprawnienie organizacjom powołanym do reprezentowania właśnie ta-kich interesów swoich członków (np. izbom gospodarczym). Skoro ustawodawca konstytu-cyjny nie przyjął powyższego rozwiązania, to zdolność wnioskowa organizacji pracodawców dotyczy tylko interesów ich członków jako pracodawców, tym bardziej że istnieją kategorie pracodawców, które z założenia nie mogą lub nie muszą prowadzić działalności gospodarczej. 3.3. Postanowienie o sygn. Tw 74/02 jest orzeczeniem pełnego składu Trybunału Kon-stytucyjnego. Wyraża ono pogląd prawny, którym związane są pozostałe składy orzekające. Kształtuje zatem orzecznictwo Trybunału w sprawach zainicjowanych wnioskami podmiotów wskazanych w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji. Ocena prawna wyrażona w powyższej spra-wie jest więc dla rozpatrywanego wniosku wiążąca (por. postanowienie TK z 12 września 2017 r., sygn. Tw 13/16, OTK ZU B/2017, poz. 246). 3.4. Odnosząc się natomiast do drugiego z zarzutów sformułowanych w zażaleniu na-leży zauważyć, że zakwestionowane przez wnioskodawcę przepisy regulują stosunki pomię-dzy Agencją Nieruchomości Rolnych a dzierżawcami. Wprawdzie ich obowiązywanie może w dalszej perspektywie wiązać się z koniecznością redukcji zatrudnienia u dzierżawców grun-tów, jednak okoliczność ta tym bardziej świadczy o tym, że przepisy te określają relacje po-między pracownikami a przedsiębiorcami, nie zaś pracodawcami w znaczeniu konstytucyj-nym. 4. Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że w postano-wieniu z 14 lipca 2020 r. zasadnie przyjął, iż wnioskodawca występuje w obronie stanu po-siadania członków Federacji jako dzierżawców, nie zaś w celu ochrony uprawnień członków Federacji jako pracodawców w ramach relacji łączącej ich z pracownikami. W związku z tym, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, prawidłowo odmówił nadania wnioskowi dalsze-go biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.