Tw 26/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 1 marca 2021 r. Pozycja 57 POSTANOWIENIE z dnia 14 sierpnia 2020 r. Sygn. akt Tw 26/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Federacji Związków Praco-dawców-Dzierżawców i Właścicieli Rolnych o zbadanie zgodności: 1) art. 4 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1382) w zakresie, w jakim: a) „ogranicza prawa majątkowe dzierżawców uprzednio nabyte na podstawie umów dzierżawy, które nie zawierały w swojej treści postanowienia o możliwości wyłączenia w trakcie jej trwania 30% powierzchni użytków rolnych oraz które zostały zawarte przed wejściem w życie ustawy zmie-niającej i nadal obowiązywały w dacie jej wejścia w życie” z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) „ogranicza wolność działalności gospodarczej tych dzierżawców, którzy przed wejściem w życie ustawy zmieniającej zawarli umowy dzierżawy nie zawierające w swojej treści postanowienia o możliwości wyłączenia w trakcie jej trwania 30% powierzchni użytków rolnych” z art. 20 w zwią-zku z art. 22 w związku z art. 23 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, c) „inaczej traktuje dzierżawców nowych umów dzierżawy, tj. zawartych po wejściu w życie [u]stawy zmieniającej od dzierżawców związanych umo-wami dzierżawy przed wejściem w życie ustawy zmieniającej” z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji; 2) art. 5 ustawy powołanej w punkcie pierwszym w zakresie, w jakim „w sposób odmienny traktuje dzierżawców w zależności od łącznej powierzchni dzier-żawionych gruntów oraz kategorii podmiotów, którzy są wspólnikami w spółkach będących dzierżawcami” z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu wnioskowi. OTK ZU B/2021 Tw 26/18 poz. 57 2 UZASADNIENIE Federacja Związków Pracodawców-Dzierżawców i Właścicieli Rolnych (dalej: wnio-skodawca lub Federacja) 20 grudnia 2018 r. (data nadania) wystąpiła do Trybunału Konstytu-cyjnego z wnioskiem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. Zarządzeniem z 14 stycznia 2020 r. (doręczonym wnioskodawcy 20 stycznia 2020 r.), sędzia Trybunału Konstytucyjnego wezwał wnioskodawcę do usunięcia braków formalnych wniosku, tj. do doręczenia oryginału lub poświadczonego za zgodność z oryginałem przez notariusza odpisu: statutu wnioskodawcy; uchwały z posiedzenia zjazdu Federacji z 11 lipca 2018 r. (Nr 15/2018), wraz z protokołem pozwalającym stwierdzić, że uchwała została podję-ta zgodnie z przepisami prawa lub postanowieniami statutu; protokołu z posiedzenia zjazdu Zarządu Federacji pozwalającego stwierdzić, że uchwała tego organu z 29 listopada 2018 r. (Nr 1/11/2018) została podjęta zgodnie z przepisami prawa lub postanowieniami statutu. 24 stycznia 2020 r. (data nadania) wnioskodawca wykonał zarządzenie sędziego. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po-stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) skuteczne wszczęcie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym na podstawie wniosku możliwe jest wówczas, gdy złożony wniosek pochodzi od uprawnionego podmiotu. W rozpatrywanej sprawie uznanie podmiotu za uprawniony do inicjowania abstrakcyjnej kon-troli norm uzależnione jest od spełnienia przesłanki podmiotowej – wniosek pochodzi od podmiotu wskazanego w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji oraz przedmiotowej – kwestiono-wany przez wnioskodawcę akt normatywny dotyczy spraw objętych jego zakresem działania (tzw. ograniczona rzeczowo zdolność wnioskowa – art. 191 ust. 2 Konstytucji). 2. Trybunał Konstytucyjny zbadał, czy Federacja, kwestionując zgodność zaskarżo-nych przepisów, spełnia kryterium wyznaczone przez art. 191 ust. 2 Konstytucji, tzn. wystę-puje o kontrolę aktów normatywnych, które dotyczą spraw objętych jej zakresem działania. 3. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału Konstytucyjnego użyte w art. 191 ust. 2 Konstytucji pojęcie „spraw objętych zakresem dzia-łania” powinno być wykładane w sposób ścisły, a interpretacja rozszerzająca jest niedopusz-czalna. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że prawo organizacji pracodawców do składania wniosków do Trybunału Konstytucyjnego służy reprezentowaniu swoich członków w per-spektywie obowiązków i uprawnień pracodawcy w ich relacji z pracownikami. Uprawnienie to stanowi niejako odbicie uprawnień związków zawodowych, a wspólne wymienienie związków zawodowych (perspektywa pracownika) i organizacji pracodawców (perspektywa pracodawcy) w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji potwierdza jednoznacznie, że wolą ustrojo-dawcy było ograniczenie zdolności wnioskowej tych podmiotów do spraw z zakresu stosunku pracy (zob. postanowienie TK z 5 czerwca 2012 r., sygn. Tw 19/12, OTK ZU nr 6/B/2012, poz. 476 i wskazane w nim orzeczenia). Trzeba także zauważyć, że wystąpienie z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego nie stanowi szczególnego środka ochrony interesów gospodarczych organizacji pracodawców, choć interesy te są w naturalny sposób związane z funkcjonowaniem przedsiębiorców zrze-szonych w takiej organizacji (por. powołane postanowienie TK z 5 czerwca 2012 r., sygn. Tw 19/12 i wskazane w nim orzeczenia). OTK ZU B/2021 Tw 26/18 poz. 57 3 4. Przedmiotem rozpatrywanego wniosku są art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1382; dalej: ustawa zmieniająca). 4.1. Analiza zaskarżonego art. 4 ustawy zmieniającej pozwala stwierdzić, że reguluje on stosunki pomiędzy Agencją Nieruchomości Rolnych (dalej: Agencja) a dzierżawcami. Zaskarżony przepis dotyczy przedstawiania dzierżawcom przez Agencję propozycji dokona-nia zmian umowy dzierżawy (zawartej przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej), przedmiotem której są nieruchomości wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, w zakresie wyłączenia z dzierżawy 30% powierzchni użytków rolnych będących przedmiotem dzierżawy (ust. 1). Odnosi się on także do takich kwestii, jak: przesyłanie pro-jektu zmiany umowy dzierżawy przez Agencję (ust. 2); oświadczenie dzierżawcy o przyjęciu albo o odrzuceniu zaproponowanych przez Agencję zmian umowy dzierżawy zawartych w projekcie (ust. 3); niezłożenie oświadczenia w terminie (ust. 4); zmiana umowy dzierżawy dokonywana przez Agencję i dzierżawcę w formie pisemnej (ust. 5); zmniejszenie czynszu dzierżawnego (ust. 6); uprawnienie dzierżawcy do zakupu całości albo części nieruchomości, która pozostała przedmiotem dzierżawy, z zastosowaniem prawa pierwszeństwa (ust. 7); oświadczenie dzierżawcy o skorzystaniu z uprawnienia do zakupu (ust. 8); uprawnienie do zakupu nieruchomości przeznaczonej na cele nierolnicze (ust. 9); przeznaczanie przez Agen-cję do sprzedaży użytków rolnych wyłączonych z dzierżawy w wyniku zmiany umowy dzier-żawy (ust. 10); termin wyłączenia użytków rolnych (ust. 12) określany na wniosek dzierżaw-cy (ust. 13), do którego dołącza się stosowne dokumenty (ust. 14); zasady mające zastosowa-nie do sprzedaży użytków rolnych (ust. 14). 4.2. Kwestionowany art. 5 ustawy zmieniającej określa przypadki, w których w odnie-sieniu do umów dzierżawy zawartych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej nie stosuje się przepisów art. 4 tej ustawy (ust. 1), odnosi się do pisemnego oświadczenia dzier-żawcy (ust. 2), jak również przewiduje, że osoba, która złożyła nieprawdziwe oświadczenie, podlega odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 3). 5. Federacja twierdzi, że zakwestionowane przepisy, w zakresach zaskarżonych w analizowanym wniosku, ingerują w zasady i warunki dotychczasowego funkcjonowania dzierżawców nieruchomości rolnych Skarbu Państwa. 5.1. Zarzuty wnioskodawcy koncentrują się na wykazaniu, że zaskarżone przez niego przepisy naruszają: art. 2 Konstytucji (zasadę demokratycznego państwa prawnego i wynika-jące z niej zasady: zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, ochrony praw nabytych i zakazu retroakcji prawa); art. 20, art. 22 i art. 23 Konstytucji (zasadę spo-łecznej gospodarki rynkowej i wolność działalności gospodarczej); art. 31 ust. 3 Konstytucji (zasadę proporcjonalności); art. 32 Konstytucji (zasadę równości) oraz art. 64 ust. 1 i 2 Kon-stytucji (zasadę równej dla wszystkich ochrony prawnej własności, innych praw majątko-wych). 5.2. Federacja twierdzi, że „art. 4 ustawy zmieniającej doprowadził do ograniczenia dotychczas nabytych przez dzierżawców praw majątkowych oraz w sposób istotny wpływa na umowy dzierżawy zawarte przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, (…) jest niczym innym jak władczą ingerencją w stosunki prawne pod rządami poprzedniego prawa”. Jak do-wodzi wnioskodawca, przepis ten arbitralnie pozbawił dzierżawców 30% najatrakcyjniej-szych – dzierżawionych od Skarbu Państwa – użytków rolnych, nie bacząc na poczynione na tych gruntach nakłady finansowe, czy też zaciągnięte kredyty na rozwój i prowadzenie dzia- OTK ZU B/2021 Tw 26/18 poz. 57 4 łalności rolniczej. W przekonaniu wnioskodawcy, przewidziane w tym przepisie rozwiązania są „bardzo dotkliwą sankcj[ą], która może prowadzić do utraty możliwości prowadzenia dzia-łalności na dzierżawionych gruntach po zakończeniu umowy”. Wnioskodawca wyraża przekonanie, że art. 4 ustawy zmieniającej i podjęte na jego podstawie działania stanowią „nieproporcjonalne, niespełniające przesłanki «ważnego intere-su publicznego» i naruszające konstytucyjną zasadę równości wobec prawa ograniczenie wolności działalności gospodarczej (…)”. Zdaniem wnioskodawcy ustawodawca dopuścił się nadmiernej ingerencji w swobodę działalności gospodarczej, w szczególności negatywnie wpłynął na konkurencyjność gospodarstw rolnych, zmuszając prowadzących je przedsiębior-ców do korekty ich planów rozwojowych związanych z prowadzonymi przedsięwzięciami gospodarczymi. Odnośnie art. 5 ustawy zmieniającej Federacja sformułowała zarzut nierównego trak-towania przedsiębiorców będących akcjonariuszami lub udziałowcami spółek z udziałem Skarbu Państwa i bez takiego udziału, zajmujących się działalnością rolniczą i dzierżawią-cych grunty rolne. Zdaniem Federacji nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości jest także różnicowanie przedsiębiorców ze względu na stan posiadania gruntów rolnych. 6. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zarówno treść kwestionowanych przepisów, jak również wzorce kontroli, które powołuje Federacja – art. 2, art. 20, art. 22, art. 23, art. 31 ust. 3, art. 32 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji – oraz uzasadnienie postawionych zarzutów, w szczególności przytoczona powyżej argumentacja, świadczą o tym, że wnioskodawca wy-stępuje w interesie swoich członków-przedsiębiorców i w obronie ich stanu posiadania (jako dzierżawców), nie zaś w celu ochrony uprawnień pracodawczych członków Federacji w ra-mach relacji łączącej ich z pracownikami (stosunek pracy). W konsekwencji, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że ustalony przez Federację za-kres zaskarżenia wykracza poza granice ograniczonej rzeczowo legitymacji procesowej, „konsumując” cechy wniosku, który mogą złożyć jedynie podmioty legitymowane ogólnie, wymienione w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji. Wskazana okoliczność jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – podstawą od-mowy nadania wnioskowi dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Zgodnie z art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK na postanowienie o odmowie nadania wnioskowi dalszego biegu wnioskodawcy przysługuje zażalenie do Trybunału w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego postanowienia.