Tw 40/12

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 12 września 2016 r. Pozycja 495 POSTANOWIENIE z dnia 26 marca 2014 r. Sygn. akt Tw 40/12 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marek Zubik, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym wniosku Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Rolników Indywidualnych „Solidarność” o zbadanie zgodności: 1) art. 1 w zw. z art. 8 ustawy z dnia 13 stycznia 2012 r. o składkach na ubez-pieczenie zdrowotne rolników za lata 2012-2014 (Dz. U. poz. 123, ze zm.) z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 13 stycznia 2012 r. o składkach na ubezpieczenie zdrowotne rolników za lata 2012-2014 (Dz. U. poz. 123, ze zm.) z art. 2 w zw. z art. 32 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu wnioskowi. UZASADNIENIE W dniu 7 sierpnia 2012 r. wpłynął do Trybunału Konstytucyjnego wniosek Niezależne-go Samorządnego Związku Zawodowego Rolników Indywidualnych „Solidarność” (dalej: NSZZ RI „Solidarność”, Związek lub wnioskodawca) o zbadanie zgodności: po pierwsze, art. 1 w zw. z art. 8 ustawy z dnia 13 stycznia 2012 r. o składkach na ubezpieczenie zdrowot-ne rolników za lata 2012-2014 (Dz. U. poz. 123, ze zm.; dalej: ustawa o składkach) z art. 2 Konstytucji; po drugie, art. 2 ust. 3 ustawy o składkach z art. 2 w zw. z art. 32 Konstytucji. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 31 maja 2013 r. wezwano wnio-skodawcę do usunięcia, w terminie 7 dni od daty doręczenia zarządzenia, braków formalnych wniosku przez: wykazanie, że NSZZ RI „Solidarność” jest związkiem ogólnokrajowym w rozumieniu art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji, tzn. faktycznie posiada jednostki terenowe lub oddziały, które wybierają spośród zrzeszonych członków delegatów (swoich przedstawicieli) do organów krajowych, w szczególności wobec braku stosownych wpisów w rubryce 3 działu 1 Krajowego Rejestru Sądowego (zob. doręczony odpis z rejestru stowarzyszeń, innych orga-nizacji społecznych i zawodowych, fundacji i publicznych zakładów opieki zdrowotnej – nu-mer Krajowego Rejestru Sądowego: 0000193579); wyjaśnienie, czy NSZZ RI „Solidarność”, który w świetle § 7 statutu „działa w ramach konstytucyjnego porządku prawnego (…) sto-sownie do przepisów ustaw”, w szczególności ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. o związkach zawodowych rolników indywidualnych (Dz. U. Nr 20, poz. 106, ze zm.; dalej: ustawa o związkach zawodowych rolników indywidualnych lub ustawa z 7 kwietnia 1989 r.) oraz OTK ZU B/2016 Tw 40/12 poz. 495 2 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników (Dz. U. Nr 32, poz. 217, ze zm.; dalej: ustawa o społeczno-zawodowych organizacjach rolni-ków), jest – w ocenie wnioskodawcy – związkiem zawodowym w rozumieniu art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji czy organizacją zawodową w rozumieniu art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji; po rozstrzygnięciu kwestii, o której mowa w pkt 2 powołanego zarządzenia, wykazanie, że NSZZ RI „Solidarność” występuje do Trybunału – odpowiednio – albo z pozycji związku zawodowego (art. 191 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 191 ust. 2 Konstytucji), tj. w obronie upraw-nień pracowniczych swoich członków w ich relacjach z pracodawcami, albo z pozycji organi-zacji zawodowej (art. 191 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 191 ust. 2 Konstytucji), tj. w obronie uprawnień zawodowych swoich członków; wykazanie istnienia pomiędzy sferą wykonywania pracy lub zawodu przez członków wnioskodawcy a kwestią ubezpieczenia zdrowotnego ta-kiego powiązania, które przemawiałoby za zakwalifikowaniem tego zagadnienia do kręgu spraw należących do zakresu działania – odpowiednio – albo związku zawodowego, albo or-ganizacji zawodowej w rozumieniu art. 191 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 191 ust. 2 Konstytucji, z uwzględnieniem okoliczności, że istnieją podmioty, które pomimo nieposiadania statusu pracownika ani osoby wykonującej określoną profesję podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego; wykazanie, że rolnicy posiadający gospodarstwo rolne o powierzchni poniżej 6 hektarów przeliczeniowych użytków rolnych (zdaniem wnioskodawcy – faworyzowani) i rolnicy posiadający gospodarstwo rolne o powierzchni od 6 hektarów przeliczeniowych użytków rolnych (zdaniem wnioskodawcy – dyskryminowani) to podmioty podobne (znajdu-jące się w takiej samej sytuacji), mimo że posiadają gospodarstwa rolne o różnej powierzchni, z uwzględnieniem okoliczności, że w ocenie wnioskodawcy „cechą relewantną jest posiada-nie gospodarstwa rolnego”; wykazanie, że kwestionowane przez wnioskodawcę kryterium areału użytków rolnych różnicuje sytuację prawną rolników z punktu widzenia ich obowiąz-ków lub uprawnień pracowniczych albo z perspektywy wykonywania przez nich zawodu; wyjaśnienie, czy domownicy rolników, w interesie których NSZZ RI „Solidarność” występu-je do Trybunału, są członkami Związku. W piśmie z 13 czerwca 2013 r. odniesiono się do stwierdzonych przez Trybunał Kon-stytucyjny braków formalnych wniosku. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy o TK wszczęcie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym następuje na podstawie wniosku, pytania prawnego albo skargi konstytucyj-nej, jeżeli dany wniosek, pytanie prawne lub skarga konstytucyjna pochodzi od „uprawnione-go podmiotu”. Wyliczenie podmiotów, które mogą wystąpić z wnioskiem w sprawach, o któ-rych mowa w art. 188 Konstytucji, jest zawarte w art. 191 ust. 1 Konstytucji. Uregulowanie tego problemu w przepisach Konstytucji dowodzi, że regulacja ta jest istotnym elementem przyjętego przez ustrojodawcę modelu kontroli konstytucyjności prawa. 1.1. W odniesieniu do podmiotów, o których mowa w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji ustrojodawca wprowadza ograniczoną zdolność wnioskową, wymagając wykazania, że kwe-stionowany akt normatywny dotyczy spraw objętych zakresem działania danego podmiotu. Wniosek pochodzący od takiego podmiotu powinien zatem nie tylko odpowiadać wymaga-niom dotyczącym pism procesowych oraz zawierać dane określone w art. 32 ust. 1 pkt 1-4 ustawy o TK, ale nadto powinien zawierać powołanie przepisu prawa lub statutu wskazujące-go, że kwestionowana ustawa lub inny akt normatywny dotyczy spraw objętych zakresem działania danego organu (władzy) lub organizacji (art. 32 ust. 2 ustawy o TK). Konsekwencją tych uregulowań jest art. 36 ustawy o TK, zgodnie z którym złożony wniosek jest kierowany do sędziego Trybunału Konstytucyjnego celem wstępnego rozpoznania. Mechanizm ten za- OTK ZU B/2016 Tw 40/12 poz. 495 3 pobiega nadaniu biegu wnioskowi w sytuacji, gdy postępowanie wszczęte przed Trybunałem Konstytucyjnym podlegałoby umorzeniu z powodu niedopuszczalności wydania orzeczenia (art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK), spowodowanej brakiem podmiotu uprawnionego do złoże-nia wniosku. Tym samym mechanizm ten umożliwia już w początkowej fazie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym eliminację spraw, które nie mogą być przedmiotem mery-torycznego rozpoznania. Przyjąć zatem należy, że w trakcie wstępnego rozpoznania badaniu podlega nie tylko spełnienie wymagań stawianych pismom procesowym, ale także – a nawet przede wszystkim – kwestia, czy podmiot występujący z wnioskiem spełnia kryteria uzasad-niające zakwalifikowanie go do kręgu organów (władz) lub organizacji wskazanych w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji oraz czy w świetle obowiązujących przepisów prawa lub postanowień statutu rzeczywiście istnieje związek między zakresem działania danego pod-miotu i regulacją przewidzianą w akcie normatywnym. Ponadto wstępne rozpoznanie służy eliminacji wniosków „oczywiście bezzasadnych” (art. 36 ust. 3 ustawy o TK). Dopiero speł-nienie wszystkich wskazanych przesłanek uzasadnia nadanie wnioskowi dalszego biegu. 1.2. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał w swym orzecznictwie, że w ze-stawieniu z poprzednio obowiązującym stanem prawnym w Konstytucji RP nastąpiło istotne rozszerzenie kręgu podmiotów uprawnionych do inicjowania postępowania przed Trybuna-łem Konstytucyjnym. Przyczyniły się do tego powszechna skarga konstytucyjna (art. 79 Kon-stytucji) oraz przyznanie każdemu sądowi uprawnienia do przedstawienia Trybunałowi pyta-nia prawnego (art. 193 Konstytucji). W tej sytuacji nie istnieje potrzeba rozszerzania kręgu podmiotów uprawnionych do wszczynania kontroli konstytucyjności przepisów prawa przez rozszerzającą wykładnię obowiązujących przepisów. W związku z tym, zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, pojęcie „spraw objętych zakresem działania” z art. 191 ust. 2 Konstytucji RP powinno być wykładane w sposób ścisły. Nie wystarczy za-tem, że kwestionowany przepis może znaleźć lub w rzeczywistości znalazł zastosowanie w stosunku do wnioskodawcy (por. np. postanowienia z: 22 sierpnia 2001 r., T 25/01, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 40 oraz 16 grudnia 2002 r., Tw 56/02, OTK ZU nr 2/B/2003, poz. 70). Konieczne jest ustalenie, czy dany przepis dotyczy działalności stanowiącej realiza-cję konstytucyjnie, ustawowo lub – gdy chodzi o podmiot prywatnoprawny – również statu-towo określonych zadań wnioskodawcy. Przysługujące podmiotowi, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji, prawo inicjowania postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym nie ma bowiem charakteru ogólnego, ale jest wyjątkowym uprawnieniem, przyznanym w związku ze szczególnym charakterem zadań powierzonych danemu podmio-towi przez obowiązującą regulację konstytucyjną i ustawową. Interpretowanie rozszerzająco zakresu tego uprawnienia jest niedopuszczalne (zob. postanowienie z 22 marca 2014 r., Tw 41/03, OTK ZU nr 3/B/2004, poz. 168). 1.3. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że uprawnienie do kierowania wniosku do Trybunału Konstytucyjnego jest oparte na normie rangi konstytucyjnej. O istnieniu tego uprawnienia po stronie konkretnego podmiotu nie mogą samodzielnie przesądzać rozwiązania przyjęte w ustawach zwykłych, a tym bardziej zawarte w statutach organizacji. Przy odmien-nej interpretacji to nie Konstytucja, ale ustawa lub statut decydowałyby w istocie o przyzna-niu takiego uprawnienia (zob. postanowienie pełnego składu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 stycznia 2004 r., Tw 74/02, OTK ZU nr 1/B/2004, poz. 2). W konsekwencji, pojęcie zakresu działania, użyte w art. 191 ust. 2 Konstytucji, także należy traktować autonomicznie (autonomiczna wykładnia przepisów konstytucyjnych). Wnioskodawca, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji, musi dowieść, że powołany przezeń zakres działania określony ustawowo lub statutowo odpowiada zakre-sowi działania, o którym mowa w art. 191 ust. 2 w zw. z art. 191 ust. 1 pkt 3-5 Konstytucji. OTK ZU B/2016 Tw 40/12 poz. 495 4 2. W rozpatrywanej sprawie wnioskodawcą jest podmiot o nazwie „Niezależny Samo-rządny Związek Zawodowy Rolników Indywidualnych »Solidarność«”. 2.1. Trybunał Konstytucyjny zwraca uwagę, że Konstytucja wyraźnie różnicuje związki zawodowe i organizacje społeczno-zawodowe rolników (art. 12 i art. 59) i z obu wymienio-nych typów podmiotów tylko tym pierwszym przyznaje uprawnienie do występowania o hie-rarchiczną kontrolę zgodności norm (art. 191 ust. 1 pkt 4). 2.2. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że przyjęcie w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji nazw: „związek zawodowy” – a nie „organizacja społeczno-zawodowa rolników”, „związek zawodowy rolników indywidualnych”, „organizacja osób prowadzących działalność rolni-czą”, „organizacja producentów rolnych”, „organizacja rolnicza”, ma istotne znaczenie dla wyznaczenia kręgu podmiotów mających uprawnienie do występowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w roli wnioskodawcy. Nie ulega wątpliwości, że gdyby ustrojodawca chciał objąć szeroko rozumiane interesy „rolnicze” szczególną ochroną, wyrażającą się w możliwo-ści kierowania wniosku do Trybunału Konstytucyjnego, przyznałby takie uprawnienie organi-zacjom powołanym do reprezentowania właśnie takich interesów swoich członków. Skoro ustrojodawca nie przyjął powyższego rozwiązania i związek zawodowy rolników indywidu-alnych nie jest pojęciem konstytucyjnym, to zdolność wnioskowa organizacji zrzeszających rolników może być badana tylko przez pryzmat występowania do Trybunału z pozycji jedne-go z podmiotów, o których mowa w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji. 2.3. Ustawodawca ma swobodę kształtowania uprawnień różnego typu dobrowolnych zrzeszeń, lecz spośród podmiotów skupiających (wyłącznie) osoby fizyczne jedynie związ-kom zawodowym i organizacjom zawodowym w rozumieniu konstytucyjnym przysługuje czynna legitymacja procesowa w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym (art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji). 2.4. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że inicjator rozpoznania wstępnego nie może korzystać z mechanizmu ustanowionego w art. 191 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 191 ust. 2 Konsty-tucji w sposób, który prowadziłby do zatarcia rozgraniczenia pomiędzy zakresami zdolności wnioskowej, po pierwsze, ogólnokrajowych organów związków zawodowych, po drugie, ogólnokrajowych władz organizacji zawodowych, po trzecie, podmiotów wymienionych w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji. Taka wykładnia wymienionych przepisów ustawy zasad-niczej doprowadziłaby do rozszerzenia ograniczonej rzeczowo zdolności wnioskowej związ-ków zawodowych na bliżej nieokreśloną kategorię aktów normatywnych, i w konsekwencji równałaby się z uznaniem przesłanki wynikającej z art. 191 ust. 2 Konstytucji za prawnie nieznaczące kryterium oceny legitymacji procesowej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że pojęcie „spraw objętych zakresem działania”, w rozumieniu art. 191 ust. 2 Konstytucji, dotyczy – w odniesieniu do ogólnokrajowych orga-nów związków zawodowych – wyłącznie tych aktów normatywnych, które bezpośrednio kształtują uprawnienia lub obowiązki pracowników względem pracodawców w kontekście łączącego ich stosunku pracy. Jest to jednocześnie ta sfera działalności związku, która określa przedmiotowy zakres legitymacji tego podmiotu w postępowaniu w sprawie abstrakcyjnej kontroli norm. Związek zawodowy nie może zatem żądać zbadania takich regulacji, które nie dotyczą w bezpośredni sposób statusu prawnego swoich członków jako pracowników i odno-szą się do podmiotów niepozostających w stosunku pracy (zob. postanowienia TK z 21 kwie- OTK ZU B/2016 Tw 40/12 poz. 495 5 tnia i 27 września 2006 r., Tw 43/05, OTK ZU nr 5/B/2006, poz. 159 i 160 oraz powołane tam orzeczenia). 3. W świetle obowiązującej regulacji konstytucyjnej i ustawowej niedopuszczalność merytorycznego rozpatrzenia przez Trybunał Konstytucyjny wniosku ma miejsce przede wszystkim wtedy, gdy pochodzi on od nieuprawnionego podmiotu. Należy zatem w pierwszej kolejności rozważyć, czy wnioskodawca jest podmiotem, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji. 4. W odpowiedzi na powołane zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyjnego wnio-skodawca ograniczył się do twierdzenia, że jest „związkiem zawodowym rolników indywidu-alnych”. Z tak złożonego oświadczenia wynika jedynie, że NSZZ RI „Solidarność” posiada status związku zawodowego na gruncie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. o związkach zawo-dowych rolników indywidualnych. Pomimo wyraźnego wezwania, wnioskodawca nie określił swojej pozycji prawnej z perspektywy postanowień ustawy zasadniczej, tzn. czy jest związ-kiem zawodowym w rozumieniu art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji. 5. Trybunał Konstytucyjny dokonał analizy statusu prawnego związku zawodowego rolników indywidualnych na gruncie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. 5.1. Trybunał Konstytucyjny ustalił, że w myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. rolnicy indywidualni prowadzący gospodarstwo (samozatrudnieni) oraz osoby im bli-skie pracujące stale wraz z nimi (niekoniecznie będący rolnikami) w tym gospodarstwie mają prawo tworzenia i zrzeszania się w związkach zawodowych rolników indywidualnych w celu ochrony swych praw i interesów zawodowych (nie zaś pracowniczych). Związki zawodowe rolników indywidualnych działają w zakresie ochrony własności gospodarstw, interesów eko-nomicznych i socjalnych swoich członków i ich rodzin oraz uczestniczą w działaniach na rzecz rozwoju gospodarczego oraz społecznego wsi i rolnictwa (art. 1 ust. 2). Związki działa-jące na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. mają prawa i obowiązki, jakie przepisy ustaw przyznają społeczno-zawodowym organizacjom rolników w zakresie reprezentacji i obrony praw oraz interesów rolników (art. 8 ust. 1). Związki zawodowe rolników indywidu-alnych mogą przystępować do: międzynarodowych organizacji rolniczych, ponadnarodowych organizacji rolniczych reprezentujących interesy zawodowe rolników indywidualnych wobec instytucji Unii Europejskiej (art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r.). Z po-wyższego wynika, że związek zawodowy rolników indywidualnych stanowi sui generis orga-nizację rolniczą. 5.2. Trybunał Konstytucyjny uznaje za nieadekwatne odnoszenie cech związku zawo-dowego rolników indywidualnych na gruncie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. do konstytu-cyjnego pojęcia związku zawodowego w rozumieniu art. 191 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 191 ust. 2 ustawy zasadniczej. 6. W odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia, czy NSZZ RI „Solidarność” jest związ-kiem zawodowym w rozumieniu art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji czy organizacja zawodową w rozumieniu art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji, wnioskodawca oświadczył – bez odniesienia się do powołanego przepisu ustawy zasadniczej – że stanowi związek zawodowy (nie zaś or-ganizację zawodową) rolników indywidualnych. Wobec powyższego Trybunał Konstytucyjny zbadał, czy NSZZ RI „Solidarność” speł-nia, po pierwsze, podmiotowe (charakter członkostwa), po drugie, przedmiotowe (zakres działania), po trzecie, funkcjonalne (występowanie w interesie ochrony uprawnień pracowni- OTK ZU B/2016 Tw 40/12 poz. 495 6 czych członków wnioskodawcy), po czwarte, organizacyjne (struktura terytorialna) kryteria, które pozwoliłyby na uznanie tego podmiotu za związek zawodowy w rozumieniu art. 191 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 191 ust. 2 Konstytucji. 7. Na podstawie statutu Związku Trybunał Konstytucyjny ustalił, że kryterium przyna-leżności do Związku stanowi użytkowanie ziemi i produkcja (§ 11). Obowiązki członka Związku są określone z punktu widzenia statusu wykonującego zawód rolnika producenta żywności (§ 14 pkt 6), który ma prawo korzystać z pomocy Związku w obronie swoich inte-resów zawodowych (§ 13 pkt 3), nie zaś pracowniczych. Wnioskodawca nie wykazał, że conditio sine qua non przynależności do Związku jest bycie rolnikiem-pracownikiem i nie udowodnił, że Związek zrzesza rolników zatrudnionych u pracodawcy. W ocenie Trybunału Związek jest organizacją o charakterze hybrydowym – zrzesza rol-ników indywidualnych prowadzących działalność na własny rachunek (samozatrudnionych) mogących ewentualnie być pracodawcami dla pracujących w gospodarstwie pełnoletnich osób fizycznych, co do których jednak nie wymaga się jakichkolwiek kwalifikacji ani statusu domownika rolnika czy osoby bliskiej (§ 11 statutu). W świetle powyższego Trybunał stwierdza, że Związek nie spełnia podmiotowych cech związku zawodowego w rozumieniu art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji, tj. nie zrzesza rolników-pracowników (osób wykonujących zawód rolnika na podstawie umowy o pracę lub szerzej pojętego zatrudnienia u pracodawcy). Okoliczność ta uzasadnia odmowę nadania wnioskowi Związku dalszego biegu (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). Wymaga nadto podkreślenia, że przytoczenie brzmienia postanowienia statutu określa-jącego kryteria przynależności nie jest równoznaczne z rozstrzygnięciem wątpliwości co do tego, czy domownicy, w interesie których NSZZ RI „Solidarność” występuje do Trybunału, są członkami Związku. Oznacza to, że wnioskodawca nie wykonał zarządzenia sędziego Try-bunału Konstytucyjnego z dnia 31 maja 2013 r. (art. 36 ust. 3 ustawy o TK). 8. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że podmiot inicjujący rozpoznanie wstępne z po-zycji związku zawodowego ma obowiązek wykazać, że kwestionowany przepis dotyczy spraw objętych jego zakresem działania, który musi być spójny z normą wywiedzioną z art. 191 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 191 ust. 2 Konstytucji. 8.1. Trybunał Konstytucyjny ustalił, że do spraw objętych zakresem działania Związku należą zagadnienia odnoszące się do warunków gospodarowania, opłacalności produkcji rol-niczej, funkcjonowania rynku rolnego (§ 6 pkt 6 statutu). 8.2. Analiza art. 1 pkt 1 i art. 2 ust. 3 pkt 1 lit. b ustawy o składkach pozwala stwierdzić, że dotyczą one rolników w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 2 ust. 3 w zw. z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 1 pkt 1 i 2 ustawy o składkach w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt 34 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych [Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, ze zm.]). Co istotne, w myśl art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403; dalej: ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników) przez rolnika należy rozumieć „pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy pro-ducentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie go-spodarstwa rolnego do zalesienia” (rolnik niebędący pracownikiem; rolnik postrzegany jako osoba prowadząca działalność, nie zaś jako posiadająca określone kwalifikacje). OTK ZU B/2016 Tw 40/12 poz. 495 7 Analiza art. 1 ustawy o składkach pozwala stwierdzić, że dotyczy on także domowni-ków rolników w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (pkt 2 in princi-pio), domowników rolników prowadzących działalność wyłącznie w zakresie działów spe-cjalnych produkcji rolnej (pkt 3) oraz domowników rolników którzy prowadzą działalność w zakresie działów specjalnych produkcji rolnej i dodatkowo w gospodarstwie rolnym (pkt 2 in fine). 8.3. Pracownikiem jest jedna ze stron stosunku pracy. Stosunek pracy jest dobrowolnym stosunkiem prawnym o charakterze zobowiązaniowym, zachodzącym między dwoma pod-miotami, z których jeden, zwany pracownikiem, obowiązany jest świadczyć osobiście i w sposób ciągły, powtarzający się, na rzecz i pod kierownictwem drugiego podmiotu, zwa-nego pracodawcą, pracę określonego rodzaju oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca zatrudniać pracownika za wynagrodzeniem (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2009 r., sygn. akt III PK 38/09, Lex nr 560867). Cechy podstawowe (konstrukcyjne) stosunku pracy to: obowiązek osobistego wykony-wania pracy, podporządkowanie (podporządkowanie pracownika regulaminowi pracy oraz poleceniom kierownictwa co do miejsca, czasu i sposobu wykonywania pracy oraz obowiązek przestrzegania norm pracy, obowiązek wykonywania poleceń przełożonych, wykonywanie pracy zmianowej i dyspozycyjność, elementy formalnej dyscypliny takie jak czas i rozkład pracy wg ustalonego grafiku), odpłatność, obciążenie pracodawcy ryzykiem prowadzenia działalności (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 2 grudnia 1975 r., I PRN 42/75, Lex nr 14292; 11 września 1997 r., II UKN 232/97, Lex nr 32899; 28 stycznia 1998 r., II UKN 479/97, Lex nr 34500; 22 grudnia 1998 r., I PKN 517/98 Lex nr 35614; 25 listopada 2005 r. I UK 68/05, Lex nr 177165). Nawet przy założeniu, że pojęcie pracownika nie ogranicza się do osoby fizycznej będą-cej stroną stosunku pracy, zasadniczą kwestią jest pozostawanie w relacji zatrudnienia łączą-cej zatrudnionego z zatrudniającym. Nie ulega wątpliwości, że prowadzenie na własny rachunek działalności rolniczej nie jest tożsame z zatrudnieniem u pracodawcy (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2013 r., w której odróżniono od siebie dwie formy aktywności zawodowej, precyzując, że sprawa dotyczy „działalności rolniczej, podjętej po zakończeniu zatrudnienia”, i posłużono się odrębnymi pojęciami „ubezpieczenia rolniczego” i „ubezpieczenia pracowniczego”). W konsekwencji, rolnik – nie zatrudniony u pracodawcy, lecz prowadzący na własny rachu-nek działalność rolniczą – nie jest pracownikiem. 8.4. Przepisy poddane kontroli nie kształtują, negatywnie modyfikując, statusu rolnika jako pracownika. W konsekwencji nie wyznaczają relacji pracownik – pracodawca, której niekonstytucyjność uzasadniłaby wydanie orzeczenia w postępowaniu zainicjowanym przez wnioskodawcę uznającego się za podmiot, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji – tj. ogólnokrajowy organ związku zawodowego (zob. postanowienie TK z 3 lutego 2010 r., Tw 25/09 i wymienione tam orzeczenia). Kwestionowane przepisy odnoszą się do stosunku pomiędzy rolnikiem (niebędącym pracownikiem) a władzą publiczną. 8.5. Brak jest zatem takiego powiązania między zakresem działania Związku a treścią kwestionowanych przepisów, które – w świetle art. 191 ust. 2 w zw. z art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji – uzasadniałoby legitymację NSZZ RI „Solidarność” występującego w rozpatry-wanej sprawie z pozycji związku zawodowego. Okoliczność ta uzasadnia odmowę nadania wnioskowi Związku dalszego biegu (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). OTK ZU B/2016 Tw 40/12 poz. 495 8 9. Wnioskodawca, który wszczyna rozpoznanie wstępne z pozycji związku zawodowe-go, musi wykazać, że – domagając się zbadania zgodności kwestionowanych przepisów z powołanymi wzorcami kontroli – występuje do Trybunału w celu obrony uprawnień pra-cowniczych swoich członków w ich relacjach z pracodawcami (art. 191 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 191 ust. 2 Konstytucji). Tymczasem Związek występuje w rozpatrywanej sprawie w interesie równego współu-czestnictwa (a raczej równego braku uczestnictwa) rolników niebędących pracownikami w finansowaniu systemu ochrony zdrowia dostępnego ubezpieczonym, tj. nie tylko osobom wykonującym określoną działalność rolniczą, lecz także członkom ich rodzin (interes ogólno-społeczny, tj. osób podlegających ubezpieczeniu zdrowotnemu). Wnioskodawca stawia zatem de facto zarzut naruszenia nie tyle art. 32 Konstytucji, co art. 68 ust. 2 Konstytucji, tzn. rów-ności w aspekcie ponoszenia (nota bene przez osoby niebędące pracownikami) kosztów składki za osoby podlegające ubezpieczeniu zdrowotnemu. W kontekście przyznanej związkom zawodowym zdolności inicjowania postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (art. 191 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 191 ust. 2 Konstytucji), ustalony przez NSZZ RI „Solidarność” zakres zaskarżenia wykracza poza granice ograniczo-nej rzeczowo zdolności wnioskowej, „konsumując” cechy wniosku, który mogą złożyć jedy-nie podmioty legitymowane generalnie, wymienione w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji. Oko-liczność ta uzasadnia odmowę nadania wnioskowi dalszego biegu (art. 36 ust. 3 w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). Złożone w odpowiedzi na zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 maja 2013 r. oświadczenie w brzmieniu: „NSZZ RI »Solidarność« występuje do Trybuna-łu Konstytucyjnego z pozycji związku zawodowego rolników indywidualnych, tj. w obronie interesów rolników” nie jest równoznaczne z wykazaniem, że wnioskodawca koncentruje się na relacji pomiędzy rolnikiem jako pracownikiem (zatrudnionym) a pracodawcą. Pomimo wyraźnego wezwania Związek nie udowodnił, że kwestionowane przepisy ingerują w wiązkę uprawnień czy sferę obowiązków pracowniczych członków NSZZ RI „Solidarność” wzglę-dem pracodawcy. Oznacza to, że wnioskodawca nie wykonał zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 31 maja 2013 r. (art. 36 ust. 3 ustawy o TK). 10. Wnioskodawca zarzuca, że „część (…) rolników (ci, których gospodarstwa rolne mają powierzchnię 6 ha przeliczeniowych i więcej) będzie musiała ponosić samodzielnie koszty składek ubezpieczenia zdrowotnego”. Zdaniem wnioskodawcy: „kwestionowana ustawa jest (…) niezgodna z Konstytucją w swoim art. 2 ust. 3 poprzez nierówne, arbitralne, niemające wystarczającego uzasadnienia różnicowanie sytuacji rolników prowadzących go-spodarstwa rolne o powierzchni do 6 ha przeliczeniowych oraz tych, którzy prowadzą gospo-darstwa rolne o powierzchni 6 i więcej ha przeliczeniowych”. W wyroku z dnia 26 października 2010 r. (K 58/07, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 80) Trybunał stwierdził, że rolnicy nie są grupą jednorodną, mającą wspólną cechę istotną, która uzasadniałaby ich jednolite traktowanie przy prawnym uregulowaniu obowiązku ponoszenia opłat w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego. Zdaniem Trybunału, skoro art. 2 ust. 3 pkt 1 lit. a ustawy o składkach stanowi odstęp-stwo od zasady ponoszenia kosztów składki przez osobę podlegającą ubezpieczeniu zdrowot-nemu i jako wyjątek (uzasadniony w ocenie ustawodawcy w odniesieniu do określonej kate-gorii rolników) nie podlega rozszerzeniu, to tym samym zaniechanie objęcia pozostałej grupy rolników finansowaniem składki z budżetu państwa nie może być postrzegane jako narusze-nie zasady równości (art. 36 ust. 3 ustawy o TK). 11. Pomimo wyraźnego wezwania Związek nie wykazał, że kwestionowane przez wnio-skodawcę kryterium areału użytków rolnych różnicuje sytuację prawną rolników z punktu OTK ZU B/2016 Tw 40/12 poz. 495 9 widzenia ich obowiązków lub uprawnień pracowniczych. Okoliczność ta jest równoznaczna z niewykonaniem zarządzenia sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 31 maja 2013 r. (art. 36 ust. 3 ustawy o TK). 12. Zdaniem wnioskodawcy: „zróżnicowanie sytuacji rolników w zależności od po-wierzchni uprawnej ich gospodarstw i przyjęcie cezury wynoszącej akurat 6 ha przeliczenio-wych nie znajduje żadnego racjonalnego uzasadnienia”. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że nie jest, co do zasady, uprawniony do formuło-wania ocen celowości przyjmowanych przez ustawodawcę rozwiązań w sprawach opłat w systemie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (zob. wyrok z dnia 26 października 2010 r., K 58/07, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 80). Wnioskodawca nie może zatem oczekiwać, że Trybunał rozpatrzy przytoczony wyżej zarzut. 13. Trybunał Konstytucyjny przypomina, że ogólnokrajowe organy może mieć tylko związek zawodowy o ogólnokrajowym charakterze, tzn. taki, który swym działaniem obejmu-je obszar całego kraju i posiada zorganizowaną strukturę, opartą na odpowiednio powołanych oraz rzeczywiście istniejących i funkcjonujących (nie tylko zadeklarowanych w statucie) or-ganach terenowych (por. postanowienia TK z 20 stycznia i 21 lipca 2003 r., Tw 58/02, OTK ZU nr 3/B/2003, poz. 159 i 160). Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że organizacje, które faktycznie posiadają takie struktury, mają możliwość ich ujawnienia zgodnie z § 148 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 listopada 2011 r. w sprawie szcze-gółowego sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądo-wego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz. U. Nr 273, poz. 1616). 13.1. W odpowiedzi na powołane zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyjnego wnioskodawca informuje, że „NSZZ RI »Solidarność« jest związkiem ogólnokrajowym i po-siada jednostki terenowe a wybory do władz zgodnie ze Statutem Związku odbywają się w gminach, powiatach i województwach do szczebla krajowego włącznie. Delegaci na Zjazd Krajowy wybierani są na Zjazdach powiatowych, a Zjazd wybiera Przewodniczącego Związ-ku, Radę Krajową i Komisję Rewizyjną”. Przed zainicjowaniem rozpoznania wstępnego przed Trybunałem Związek nie ujawnił jednak w Krajowym Rejestrze Sądowym – wbrew istniejącemu obowiązkowi (art. 53a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym [Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186, ze zm.; dalej: ustawa o KRS]) – rzekomego istnienia takich struktur (brak wpisów w rubryce 3 działu 1 rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji i publicznych zakładów opieki zdrowotnej; numer Krajowego Rejestru Sądowego: 0000193579). Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że Związek powinien dokonać stosownych czynno-ści rejestracyjnych w takim czasie, ażeby wniosek złożony do sądu rejestrowego został przez ten sąd rozpoznany przed podjęciem przez organ Związku uchwały w sprawie hierarchicznej kontroli zgodności norm. Ze względu na to, że Związek tego nie uczynił, nie mógł on w kon-sekwencji do złożonego do Trybunału wniosku załączyć odpisu z rejestru, z którego wynika-łoby, iż wnioskodawca posiada struktury terenowe. Wnioskodawca nie może obarczać Try-bunału koniecznością ustalania okoliczności, których istnienie powinien stwierdzić sąd reje-strowy (art. 23 ust. 2 ustawy o KRS). Trybunał Konstytucyjny raz jeszcze przypomina, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia bycia podmiotem ogólnokrajowym w ro-zumieniu art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji. Związek – jako podmiot obowiązany do złożenia wniosku o wpis do rejestru – nie może powoływać się wobec Trybunału na dane, które nie zostały wpisane do rejestru (art. 14 ustawy o KRS). Wnioskodawca nie doręczył na poparcie OTK ZU B/2016 Tw 40/12 poz. 495 10 swoich twierdzeń jakiejkolwiek innej dokumentacji, w szczególności aktów powołania orga-nizacji wojewódzkich (§ 33 statutu). Wobec powyższego Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że w odpowiedzi na zarządze-nie sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 31 maja 2013 r. wnioskodawca nie usunął wątpli-wości co do tego, czy Związek rzeczywiście posiada faktycznie funkcjonujące (nie zaś jedy-nie zadeklarowane w statucie) jednostki terenowe lub oddziały, a w konsekwencji, czy Rada Krajowa, która podjęła uchwałę w sprawie hierarchicznej kontroli zgodności norm, jest orga-nem ogólnokrajowym w rozumieniu art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.