U 1/18

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 28 czerwca 2019 r. Pozycja 27 POSTANOWIENIE z dnia 29 maja 2019 r. Sygn. akt U 1/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Małgorzata Pyziak-Szafnicka – przewodniczący Leon Kieres Mariusz Muszyński – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 maja 2019 r., wniosku Naczelnej Rady Lekarskiej o zbadanie zgodności: § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 października 2017 r. w sprawie wysokości zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i leka-rzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury (Dz. U. poz. 2017) wraz z załącznikami nr 1 i nr 2 do tego rozporządzenia w zakresie, w jakim różnicują wysokość zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury w zależ-ności od postępowania kwalifikacyjnego, w którym lekarz został zakwalifiko-wany do odbycia specjalizacji, z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol-skiej i art. 183c § 1 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, ze zm.), postanawia: na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 oraz z 2019 r. poz. 125) umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. Pismem z 26 stycznia 2018 r. Naczelna Rada Lekarska (dalej: wnioskodawca, NRL) wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 października 2017 r. w sprawie wysokości zasadniczego wyna-grodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury (Dz. U. poz. 2017; dalej: rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2017 r.) wraz z za-łącznikiem nr 1 do tego rozporządzenia oraz § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 2017 r. OTK ZU A/2019 U 1/18 poz. 27 2 wraz załącznikiem nr 2 do tego rozporządzenia w zakresie, w jakim różnicują wysokość za-sadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjali-zacje w ramach rezydentury w zależności od postępowania kwalifikacyjnego, w którym le-karz został zakwalifikowany do odbycia specjalizacji, z art. 32 ust. 1 Konstytucji i art. 183c § 1 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, ze zm.; dalej: kodeks pracy). Wnioskodawca wyjaśnił, że kwestionowane przepisy dotyczą spraw objętych zakre-sem jego działania. W ocenie NRL, zaskarżone przepisy w sposób niedopuszczalny zróżni-cowały wobec prawa, wybrane przez Ministra Zdrowia, grupy lekarzy i lekarzy dentystów – rezydentów. NRL zarzuciła zaskarżonym przepisom niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytu-cji i art. 183c § 1 i § 3 kodeksu pracy ze względu na rażące różnicowanie wynagrodzeń lekarzy rezydentów mających te same kwalifikacje zawodowe, wykonujących pracę o jednakowej wartości, jak również kreowanie stanów faktycznych, w których lekarz rezydent będący na zaawansowanym etapie kształcenia specjalizacyjnego, z niewspółmiernie wyższym doświad-czeniem zawodowym, jest wynagradzany znacznie niżej niż lekarz rozpoczynający szkolenie. W ocenie wnioskodawcy, zaskarżone przepisy w nieuzasadniony sposób różnicowały pod-mioty, które powinny być traktowane równo wobec prawa, czyli lekarzy i lekarzy dentystów – rezydentów. Podmiotom tym można było przypisać tę samą cechę istotną, jaką jest odby-wanie specjalizacji w ramach rezydentury i jednocześnie upływ określonego czasu trwania rezydentury. Wnioskodawca zakwestionował przyznanie prawa do zróżnicowanego kwotowo wy-nagrodzenia lekarzom rezydentom odbywającym specjalizację z tej samej dziedziny medycy-ny, z tym samym stażem tej rezydentury, czyli podmiotom równym w świetle art. 32 ust. 1 Konstytucji i wykonującym pracę jednakowej wartości w rozumieniu kodeksu pracy. W kwestionowanych przepisach podzielono lekarzy i lekarzy dentystów – rezydentów w obrębie danej specjalizacji z uwzględnieniem określonego stażu rezydentury: na grupy le-piej potraktowane (którym przyznano wyższe wynagrodzenie) oraz gorzej potraktowane (któ-rym przyznano niższe wynagrodzenie). Lepiej zostali potraktowani rezydenci, którzy zostali zakwalifikowani w drugim postępowaniu w 2017 r. i później, a gorzej ci, którzy zostali za-kwalifikowani wcześniej (w tym również w 2017 r., lecz w postępowaniu pierwszym). Zdaniem wnioskodawcy, wprowadzone zróżnicowanie nie zostało uzasadnione prze-konującymi argumentami i wartościami konstytucyjnymi. 2. Pismem z 30 października 2018 r. stanowisko w sprawie zajął Minister Zdrowia, który wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej; u.o.t.p.TK), a w wypadku nieuwzględnienia wniosku o stwierdzenie, że § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 2017 r. wraz z załącznikiem nr 1 do tego rozporządzenia i § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 2017 r. wraz z załącznikiem nr 2 do tego rozporządzenia w zakresie, w jakim różnicują wysokość zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury w zależności od postępowania, w którym lekarz został zakwalifikowany do odbywania spe-cjalizacji – są zgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji i art. 183c § 1 i 3 kodeksu pracy, ewentualnie o stwierdzenie, że zaskarżone przepisy nie są niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji i art. 183c § 1 i 3 kodeksu pracy. Minister Zdrowia wniósł też o dopuszczenie dowodu z dokumentu: porozumienia za-wartego 8 lutego 2018 r. pomiędzy Ministrem Zdrowia a Porozumieniem Rezydentów Ogól-nopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy. Minister Zdrowia stwierdził, że wniosek NRL dotyczy przepisów rozporządzenia Mi-nistra Zdrowia z 2017 r., które utraciło moc 1 lipca 2018 r., na podstawie § 3 w związku z § 4 OTK ZU A/2019 U 1/18 poz. 27 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 września 2018 r. w sprawie wysokości zasadnicze-go wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury (Dz. U. poz. 1737; dalej: rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2018 r.). Z tego względu postępowanie w niniejszej sprawie powinno zostać umorzone na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK. Minister Zdrowia podkreślił, że przepisy w kwestionowanym zakresie zmieniły się za-sadniczo od 1 lipca 2018 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z 2018 r. Wskutek podpisanego przez Ministra Zdrowia porozumienia 8 lutego 2018 r. z Porozumieniem Rezy-dentów Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy, Minister zwiększył wysokość wy-nagrodzeń lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizację w ramach rezydentury. Na wypadek nieuwzględnienia wniosku o umorzenie postępowania, Minister Zdrowia wskazał, że przyznanie lekarzom rezydentom, którzy rozpoczęli szkolenie specjalizacyjne po postępowaniu kwalifikacyjnym w okresie 1-31 października 2017 r., wynagrodzenia wyższe-go o 1200 zł było ściśle związane z obowiązkiem zapewnienia przez władze publiczne rów-nego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Skoro w określonych dziedzinach występują ograniczenia dostępu do lekarzy danej specjalności, to wyżej wskazany dostęp do świadczeń jest także ograniczony. Władze publiczne są zatem ob-owiązane reagować i tak kształtować wynagrodzenie lekarzy rezydentów, by zapewnić odpo-wiedni dostęp. W ten sposób władze publiczne realizują inną normę konstytucyjną wynikają-cą z art. 68 Konstytucji, co uzasadniało dokonanie zróżnicowania wynagrodzeń lekarzy. 3. Pismem z 23 listopada 2018 r. stanowisko zajął Prokurator Generalny, który wniósł o umorzenie postępowania ze względu na utratę mocy obowiązującej kwestionowanych prze-pisów. 8 lutego 2018 r., czyli po złożeniu przez NRL wniosku w niniejszej sprawie, zostało podpisane porozumienie Ministra Zdrowia z Porozumieniem Rezydentów Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy. W związku z jego postanowieniami, Minister Zdrowia wydał nowe rozporządzenie. Prokurator Generalny stwierdził, że rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2017 r. zostało uchylone i nie wywołuje obecnie skutków dla podmiotowych praw, których naruszenie zosta-ło wskazane we wniosku NRL. 4. Pismem z 17 października 2018 r. Rzecznik Praw Obywatelskich nie zgłosił udziału w postępowaniu. Wskazał, że w związku z wejściem w życie 1 lipca 2018 r. rozporządzenia Ministra Zdrowia z 2018 r., rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2017 r. utraciło moc obowią-zującą, a postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym należy umorzyć. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przedmiotem wniosku Naczelnej Rady Lekarskiej (dalej: wnioskodawca albo NRL) była niezgodność § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 października 2017 r. w sprawie wysokości zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury (Dz. U. poz. 2017; dalej: rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2017 r.) wraz z załącznikami nr 1 i nr 2 do tego rozporządzenia w zakre-sie, w jakim różnicowały wysokość zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i le-karzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury w zależności od postę-powania kwalifikacyjnego, w którym lekarz został zakwalifikowany do odbywania specjali-zacji, z art. 32 ust. 1 Konstytucji i art. 183c § 1 i 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 1666, ze zm.). OTK ZU A/2019 U 1/18 poz. 27 4 2. Wniosek NRL został skierowany do Trybunału Konstytucyjnego 26 stycznia 2018 r. Tymczasem 8 lutego 2018 r. Minister Zdrowia zawarł porozumienie z Porozumieniem Rezydentów Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy. Jedną z konsekwencji tego porozumienia było wydanie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 września 2018 r. w sprawie wysokości zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury (Dz. U. poz. 1737; dalej: rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2018 r.). Na podstawie § 4 tego aktu rozporządzenie weszło w życie 8 września 2018 r. z mocą od 1 lipca 2018 r. § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 2018 r. stanowi: „Traci moc rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 października 2017 r. w sprawie wysokości zasadniczego wyna-grodzenia miesięcznego lekarzy i lekarzy dentystów odbywających specjalizacje w ramach rezydentury (Dz. U. poz. 2017)”. To znaczy, że kwestionowane przez wnioskodawcę rozpo-rządzenie Ministra Zdrowia z 2017 r. zostało w całości (a zatem także z jego załącznikami) uchylone. 3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2017 r. zostało formalnie derogowane. Akt ten nie wyznacza już swoim dotychczasowym adresatom żadnych nakazów ani zakazów określo-nego zachowania. Wynagrodzenie wskazanej w rozporządzeniu grupy zawodowej jest kształ-towane na podstawie innych przepisów. Sytuację prawną lekarzy i lekarzy dentystów odby-wających specjalizacje w ramach rezydentury objętych rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 2017 r. w zakresie dotyczącym wysokości zasadniczego wynagrodzenia miesięcznego ure-gulowało bowiem rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2018 r. W akcie tym nie zamieszczono przepisów przejściowych lub dostosowujących, które przesądzałyby o tym, że uchylone roz-porządzenie Ministra Zdrowia z 2017 r. może jeszcze kształtować status prawny podmiotów nim objętych. To znaczy, że kwestionowane rozporządzenie nie może być stosowane i nie wywiera skutków dla swoich adresatów. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2017 r. zostało skutecznie wyłączone z systemu prawa, a więc utraciło moc obowiązującą w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p.TK). Spełnienie tej przesłanki powoduje konieczność umorzenia postępowania. 4. W związku z brzmieniem art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK, zgodnie z którym „Trybunał nie umarza postępowania z przyczyny, o której mowa w ust. 1 pkt 4 [utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego w zakwestionowanym zakresie przed wydaniem orzeczenia przez TK], jeżeli wydanie orzeczenia w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną jest koniecz-ne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw”, Trybunał stwierdził, że przepis ten nie bę-dzie miał zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż została ona zainicjowana wnioskiem uprawnionego podmiotu, a nie skargą konstytucyjną. Dlatego też postępowanie w niniejszej sprawie należało umorzyć. Z powyżej wskazanych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.