U 11/24

ORZECZNICTWO TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 28 maja 2025 r. Pozycja 52 WYROK z dnia 22 maja 2025 r. Sygn. akt U 11/24 W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jarosław Wyrembak – przewodniczący Stanisław Piotrowicz Bogdan Święczkowski – sprawozdawca, protokolant: Agnieszka Krawczyk, po rozpoznaniu, z udziałem wnioskodawcy, na rozprawie w dniu 22 maja 2025 r., wniosku grupy posłów o zbadanie zgodności: 1) § 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 22 marca 2024 r. zmie-niającego rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz. U. poz. 438) w zakresie, w jakim nie uwzględniają oceny klasyfikacyjnej uzyskanej z religii w średniej ocen ucznia i w tym zakresie zostały wydane bez uzgodnienia i porozumienia z władzami Kościoła Katolickiego (Konferencją Episkopatu Polski), z art. 25 ust. 3 i 4 Konstytucji w związku z art. 12 ust. 1 i 2 oraz z art. 27 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisanego w War-szawie dnia 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318) oraz z art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2024 r. poz. 750, ze zm.), 2) rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 26 lipca 2024 r. zmieniającego roz-porządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. poz. 1158) w zakresie, w ja-kim zostało wydane bez uzgodnienia i porozumienia z władzami Kościoła Katolickiego (Konferencją Episkopatu Polski), z art. 25 ust. 3 i 4 Konstytucji w związku z art. 12 ust. 1 i 2 oraz z art. 27 Konkordatu powołanego w punk-cie 1 oraz z art. 12 ust. 2 ustawy powołanej w punkcie 1, 3) § 1 rozporządzenia powołanego w punkcie 2 w zakresie, w jakim uzależnia organizację lekcji religii od zgłoszenia się nie mniej niż siedmiu wychowan-ków oddziału albo uczniów oddziału lub klasy oraz umożliwia organizowanie lekcji religii w grupach międzyoddziałowych lub międzyklasowych dzieci w różnym wieku, z art. 48 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 3 i 4 Konstytucji oraz z art. 12 ust. 1 i 2 Konkordatu powołanego w punkcie 1, OTK ZU A/2025 U 11/24 poz. 52 2 o r z e k a: § 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 22 marca 2024 r. zmienia-jącego rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słu-chaczy w szkołach publicznych (Dz. U. poz. 438) w zakresie, w jakim nie uwzględnia oceny klasyfikacyjnej uzyskanej z religii w średniej ocen ucznia i w tym zakresie został wydany bez uzgodnienia i porozumienia z władzami Kościoła Katolickiego (Konferencją Episkopatu Polski), jest niezgodny z art. 25 ust. 3 i 4 Konstytucji w związku z art. 12 ust. 1 i 2 oraz z art. 27 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisanego w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318) oraz z art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2024 r. poz. 750, ze zm.). Ponadto p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. 29 sierpnia 2024 r. grupa posłów (dalej: wnioskodawca) wystąpiła do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności: 1) § 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 22 marca 2024 r. zmieniają-cego rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz. U. poz. 438; dalej: rozporządzenie z 22 marca 2024 r.) w zakre-sie, w jakim nie uwzględniają oceny klasyfikacyjnej uzyskanej z religii w średniej ocen ucznia i w tym zakresie zostały wydane bez uzgodnienia i porozumienia z władzami Kościoła Katolickiego (Konferencją Episkopatu Polski), z art. 25 ust. 3 i 4 Konstytucji w związku z art. 12 ust. 1 i 2 oraz z art. 27 Konkordatu pomiędzy Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisanego w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318; dalej: Konkordat) oraz z art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2024 r. poz. 750 i 854; dalej: u.s.o. albo ustawa o systemie oświaty); 2) rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 26 lipca 2024 r. zmieniającego rozporzą-dzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszko-lach i szkołach (Dz. U. poz. 1158; dalej: rozporządzenie z 26 lipca 2024 r.) w zakresie, w ja-kim zostało wydane bez uzgodnienia i porozumienia z władzami Kościoła Katolickiego (Kon-ferencją Episkopatu Polski), z art. 25 ust. 3 i 4 Konstytucji w związku z art. 12 ust. 1 i 2 oraz z art. 27 Konkordatu oraz z art. 12 ust. 2 u.s.o.; 3) § 1 rozporządzenia z 26 lipca 2024 r. w zakresie, w jakim uzależnia organizację lekcji religii od zgłoszenia się nie mniej niż siedmiu wychowanków oddziału albo uczniów oddziału lub klasy oraz umożliwia organizowanie lekcji religii w grupach międzyoddziało-wych lub międzyklasowych dzieci w różnym wieku, z art. 48 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 3 i 4 Konstytucji oraz z art. 12 ust. 1 i 2 Konkordatu. Pierwszym przedmiotem kontroli jest § 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia z 22 marca 2024 r. Zlikwidował on dotychczasową podstawę prawną wliczania do średniej ocen ucznia oceny końcowej uzyskanej z religii. Zdaniem wnioskodawcy, przepis ten oddziałuje na rangę i wagę przedmiotu religii, tak w ocenie ucznia jak, i jego rodziców lub wychowawców, a przez to OTK ZU A/2025 U 11/24 poz. 52 3 powoduje istotną zmianę w statusie przedmiotu religia i wpływa bezpośrednio na sytuację zawodową nauczycieli religii. Wskazane zmiany wymagają uzgodnień i porozumienia z wła-dzami Kościoła Katolickiego, wymaganymi przepisami Konstytucji, umów międzynarodo-wych i ustaw. Uzgodnień tych, ani porozumienia w sprawie będącej przedmiotem przepisów wnioskowanych do kontroli Trybunału, nie było, na co wskazują publiczne wypowiedzi przedstawicieli Kościoła Katolickiego. Drugim przedmiotem kontroli jest rozporządzenie z 26 lipca 2024 r., które – zdaniem wnioskodawcy – w całości powinno zostać poddane kontroli Trybunału Konstytucyjnego jako to, które bezpośrednio odnosi się do organizacji zajęć religii w szkołach i przedszkolach. W ocenie wnioskodawcy, wszystkie akty prawne dotyczące wskazanego zagadnienia wyma-gają uzgodnień i porozumienia z władzami Kościoła Katolickiego, wymaganymi przepisami Konstytucji, umów międzynarodowych i ustaw. Uzgodnień tych ani porozumienia nie było. Ostatnim przedmiotem kontroli jest § 1 rozporządzenia z 26 lipca 2024 r. Zgodnie z tym przepisem, w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. z 2020 r. poz. 983; dalej: rozporządzenie z 14 kwietnia 1992 r.) § 2 ust. 1 otrzymał od 1 września 2024 r. brzmienie: „1. Przedszkole i szkoła organizują naukę religii w grupie obejmującej wychowanków danego oddziału albo uczniów danego oddziału lub da-nej klasy, jeżeli na naukę religii w danym oddziale lub danej klasie zgłosi się nie mniej niż siedmiu wychowanków tego oddziału albo uczniów tego oddziału lub tej klasy”. W paragrafie 2 dodane zostały też kolejne ustępy w brzmieniu: „1a. W przypadku gdy na naukę religii zgłosi się mniej niż siedmiu wychowanków danego oddziału albo uczniów danego oddziału lub danej klasy przedszkole i szkoła organizu-ją naukę religii dla wychowanków tego oddziału albo uczniów tego oddziału lub tej klasy w grupie międzyoddziałowej lub grupie międzyklasowej. 1b. Przedszkole i szkoła mogą organizować naukę religii również w grupie międzyod-działowej lub międzyklasowej obejmującej: 1) wychowanków oddziałów albo uczniów oddziałów lub klas, w których na naukę re-ligii zgłosiło się nie mniej niż siedmiu wychowanków albo uczniów w poszczególnych od-działach lub klasach, lub 2) wychowanków oddziałów albo uczniów oddziałów lub klas, w których na naukę religii zgłosiło się nie mniej niż siedmiu wychowanków albo uczniów w poszczególnych od-działach lub klasach, oraz wychowanków oddziałów albo uczniów oddziałów lub klas, w któ-rych na naukę religii zgłosiło się mniej niż siedmiu wychowanków albo uczniów w poszcze-gólnych oddziałach lub klasach. 1c. W szkole podstawowej grupa międzyklasowa, o której mowa w ust. 1a i 1b, może obejmować uczniów klas I-III albo IV-VI, albo VII i VIII. 1d. Liczba wychowanków w grupie międzyoddziałowej w przedszkolu, o której mowa w ust. 1a i 1b, nie może przekraczać 25. Liczba uczniów w grupie międzyoddziałowej lub międzyklasowej w szkole, o których mowa w ust. 1a i 1b, nie może przekraczać 28, a w przy-padku grupy międzyoddziałowej lub międzyklasowej obejmującej uczniów klas I-III szkoły podstawowej – 25. 1e. Liczba wychowanków w grupie międzyoddziałowej albo uczniów w grupie mię-dzyoddziałowej lub międzyklasowej, o których mowa w ust. 1a i 1b, obejmujących wycho-wanków albo uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, nie może przekraczać odpowiednio: 1) maksymalnej liczby dzieci i uczniów, w tym maksymalnej liczby dzieci i uczniów niepełnosprawnych, w oddziale przedszkola integracyjnego, oddziale integracyjnym w przed-szkolu ogólnodostępnym, oddziale szkoły integracyjnej i oddziale integracyjnym w szkole ogólnodostępnej, OTK ZU A/2025 U 11/24 poz. 52 4 2) maksymalnej liczby dzieci niepełnosprawnych w oddziale przedszkola specjalnego i oddziale specjalnym w przedszkolu ogólnodostępnym, 3) maksymalnej liczby uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie lub zagrożonych niedostosowaniem społecznym, w oddziale szkoły specjalnej i oddziale specjal-nym w szkole ogólnodostępnej – określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 111 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U z 2024 r. poz. 737 i 854)”. W ocenie wnioskodawcy, kwestionowane przepisy pozwalają wyeliminować lekcje re-ligii ze szkół na podstawie decyzji wyłącznie władz szkoły, jeśli liczba uczniów zgłoszonych w poszczególnych klasach i oddziałach nie przekroczy 7 osób. W tej sytuacji może się to od-być wbrew woli rodziców i uczniów. Nowe brzmienie § 2 rozporządzenia z 14 kwietnia 1992 r. daje możliwość dezorgani-zacji lekcji religii i radykalnego zmniejszenia ich ilości ze względu na prawo łączenia klas, i to w trzech przedziałach wiekowych: uczniowie klas I-III (w wieku od 7 do 10 lat), IV-VI (w wieku od 11 do 13 lat) oraz VII-VIII (w wieku od 14 do 15 lat). Tym samym w sposób arbitralny władze szkoły mogą uniemożliwić realizację programu nauczania religii w po-szczególnych klasach, a także zredukować znacząco liczbę nauczycieli religii w poszczegól-nych placówkach oświatowych. W konsekwencji, w perspektywie zaledwie kilku lat możli-wość nauczania religii w polskich szkołach stanie się iluzoryczna. Jako wzorce kontroli wnioskodawca wskazał przepisy Konstytucji, Konkordatu i usta-wy o systemie oświaty. Zgodnie z art. 25 ust. 3 Konstytucji, stosunki między państwem a Kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego. Szczególna regulacja dotyczy Kościoła Katolickiego, zrzesza-jącego zdecydowanie największą liczbę obywateli Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 25 ust. 4 Konstytucji „[s]tosunki między Rzecząpospolitą Polską a Kościołem Katolic-kim określają umowa międzynarodowa zawarta ze Stolicą Apostolską i ustawy”. Z obowiązku współdziałania wnioskodawca wywiódł obowiązek wspólnego uzgodnienia i porozumienia w sprawach dotyczących obu struktur, tj. państwa i Kościoła. Wyklucza on możliwość arbi-tralnych rozstrzygnięć przez jeden z tych podmiotów w sprawach bezpośrednio dotyczących drugiego z nich. Wskazane ukształtowanie relacji państwo-Kościół znalazło odzwierciedlenie w przepisach Konkordatu oraz w przepisach ustaw zwykłych. Zgodnie z art. 12 ust. 1 Konkordatu, „Państwo gwarantuje, że szkoły publiczne pod-stawowe i ponadpodstawowe oraz przedszkola prowadzone przez organy administracji pań-stwowej i samorządowej, organizują zgodnie z wolą zainteresowanych naukę religii w ramach planu zajęć szkolnych i przedszkolnych”. Ponadto, zgodnie z art. 12 ust. 2, wyłączną kompe-tencją Kościoła pozostaje opracowanie programu nauczania i podręczników do poszczegól-nych klas, co władza kościelna podaje jedynie „do wiadomości kompetentnej władzy pań-stwowej”. To znaczy, że zarówno program nauczania w poszczególnych grupach wiekowych (klasach), jak i sposób zorganizowania nauczania religii zgodnie z wolą zainteresowanych musi być zawsze uzgadniany z władzami kościelnymi. Wskazana norma ma potwierdzenie i odzwierciedlenie w art. 12 ust. 2 u.s.o. Zgodnie z tym przepisem, minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określa, w drodze rozpo-rządzenia, warunki i sposób wykonywania przez szkoły zadania zorganizowania lekcji religii, wyłącznie „w porozumieniu z władzami Kościoła Katolickiego i Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych”. To znaczy, że nie jest możliwe wydawanie rozporządzeń wykonawczych w obszarze organizacji lekcji reli-gii bez uzgodnień i ostatecznego, jednoznacznego porozumienia z kompetentnymi władzami kościelnymi. OTK ZU A/2025 U 11/24 poz. 52 5 Ostatnim wzorcem kontroli konstytucyjności rozporządzeń wskazanych w petitum wniosku jest art. 48 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 3 i 4 Konstytucji dotyczący prawa rodzi-ców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami i obowiązek uwzględniania w wychowaniu stopnia dojrzałości dziecka. Uzasadniając zarzut niekonstytucyjności rozporządzenia z 22 marca 2024 r., wniosko-dawca podniósł, że Minister Edukacji radykalnie zmienił zasady organizacji lekcji religii w szkołach. Zlikwidował możliwość wliczania oceny końcowej z religii do średniej ocen, co wpłynęło na postrzeganie wagi lekcji religii przez dzieci i młodzież. Decyzja zawarta w roz-porządzeniu bezpośrednio wpływa na prawa rodziców, zwłaszcza prawo do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. W wypadku rozporządzenia z 26 lipca 2024 r. Minister Edukacji nie tylko uzależnia możliwość organizacji lekcji religii w szkole od zgłoszenia się nie mniej niż 7 uczniów w klasie, lecz także daje możliwość organizacji tych lekcji w każdym czasie w grupach mię-dzyklasowych i z udziałem dzieci i młodzieży w różnym wieku. To stanowi ingerencję w ma-terię zarezerwowaną konstytucyjnie i konkordatowo dla władzy kościelnej. Chodzi tu o orga-nizowanie lekcji religii „zgodnie z wolą zainteresowanych” oraz opracowanie programu nauczania i podręczników dla poszczególnych roczników i klas. Zebranie dzieci z różnych roczników w jednej grupie i w jednym czasie uniemożliwia właściwe nauczanie religii zgod-nie z programem, a przez to ogranicza także konstytucyjne prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie ze swoimi przekonaniami i stosownie do stopnia rozwoju (wieku) dziecka. Zdaniem wnioskodawcy, oba rozporządzenia zostały wydane bez uzgodnienia i poro-zumienia z władzą kościelną. 2. W piśmie z 10 października 2024 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. 3. W piśmie z 21 października 2024 r. Minister Edukacji poinformował, że nie zajmuje merytorycznego stanowiska w postępowaniu. 4. W piśmie z 14 maja 2025 r. Prokurator Generalny poinformował, że nie zajmuje merytorycznego stanowiska w postępowaniu. II Na rozprawie 22 maja 2025 r. stawił się umocowany przedstawiciel wnioskodawcy. Nie stawili się natomiast przedstawiciele pozostałych uczestników postępowania. Przedstawiciel wnioskodawcy podtrzymał stanowisko zajęte na piśmie, odpowiedział na zadane przez skład orzekający pytania oraz przedstawił wnioski końcowe. Następnie Trybunał uznał sprawę za dostatecznie wyjaśnioną do wydania orzeczenia, na tym rozprawę zamknięto. III Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zakres zaskarżenia. Grupa posłów (dalej także: wnioskodawca) zakwestionowała konstytucyjność dwóch rozporządzeń Ministra Edukacji, tj.: OTK ZU A/2025 U 11/24 poz. 52 6 1) rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 22 marca 2024 r. zmieniającego rozporzą-dzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz. U. poz. 438; dalej: rozporządzenie z 22 marca 2024 r.) oraz 2) rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 26 lipca 2024 r. zmieniającego rozporzą-dzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszko-lach i szkołach (Dz. U. poz. 1158; dalej: rozporządzenie z 26 lipca 2024 r.). W odniesieniu do pierwszego ze wskazanych rozporządzeń wnioskodawca jako przedmiot kontroli wskazał określony przepis, tj. § 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia z 22 marca 2024 r. w zakresie, w jakim nie uwzględnia oceny klasyfikacyjnej uzyskanej z religii w śred-niej ocen ucznia i w tym zakresie został wydany bez uzgodnienia i porozumienia z władzami Kościoła Katolickiego (Konferencją Episkopatu Polski). W wypadku drugiego z nich zarzut dotyczył zarówno całego aktu w zakresie, w jakim rozporządzenie z 26 lipca 2024 r. zostało wydane bez uzgodnienia i porozumienia z władzami Kościoła Katolickiego (Konferencją Epi-skopatu Polski), jak i § 1 tego rozporządzenia w zakresie, w jakim uzależnia organizację lek-cji religii od zgłoszenia się nie mniej niż siedmiu wychowanków oddziału albo uczniów od-działu lub klasy oraz umożliwia organizowanie lekcji religii w grupach międzyoddziałowych lub międzyklasowych dzieci w różnym wieku. Wzorcami kontroli grupa posłów uczyniła przepisy Konstytucji, Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisanego w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318; dalej: Konkordat) oraz ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2024 r. poz. 750, ze zm.; dalej: u.s.o. albo ustawa o systemie oświaty). 2. Ocena dopuszczalności merytorycznego orzekania w sprawie. 2.1. Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zakwestionowanych aktów norma-tywnych Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że rozporządzenie z 26 lipca 2024 r. było już przedmiotem orzekania. W wyroku z 27 listopada 2024 r., sygn. U 10/24 (OTK ZU A/2024, poz. 118), Trybunał uznał, że „Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 26 lipca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. poz. 1158) jest w całości niezgodne z art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2024 r. poz. 750, ze zm.) w związku z art. 92 ust. 1 w związku z art. 25 ust. 3 w związku z art. 2 i art. 7 Konsty-tucji Rzeczypospolitej Polskiej”. W sprawie o sygn. U 10/24 postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, który zarówno pod względem zarzutów, jak i uzasadnienia był w odniesieniu do rozporządzenia z 26 lipca 2024 r. prawie tożsamy z zarzutami przedstawio-nymi przez wnioskodawcę w niniejszym postępowaniu. Do chwili wydania przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia w obecnie rozpoznawa-nej sprawie, wyrok o sygn. U 10/24 nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Niemniej sto-sownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji wskazane orzeczenie ma moc powszechnie obowiązują-cą i jest ostateczne. W tym miejscu Trybunał przypomina, że ogłaszanie orzeczeń Trybunału we właściwych dziennikach promulgacyjnych jest konstytucyjnym oraz ustawowym obo-wiązkiem Prezesa Rady Ministrów realizowanym za pośrednictwem Rządowego Centrum Legislacji. Prezes Rady Ministrów nie ma żadnych kompetencji do dokonywania oceny – zarówno w aspekcie formalnym, jak i merytorycznym – orzeczeń Trybunału Konstytucyjne-go. W świetle obowiązującego w Polsce prawa zobowiązany jest on do promulgowania orze-czeń Trybunału, a jego czynność ma charakter wyłącznie techniczny. Nadto Trybunał zauważył, że już podczas ogłaszania tego wyroku na sali rozpraw 27 listopada 2024 r. zostało obalone domniemanie konstytucyjności rozporządzenia z 26 lipca OTK ZU A/2025 U 11/24 poz. 52 7 2024 r. To zaś ma znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy, gdyż Trybunał Konstytucyjny jest związany swoimi wcześniejszymi wyrokami. Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) Trybunał umarza postępowanie, jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne. Zbędność orzekania zachodzi między innymi wówczas, gdy kwestionowana norma lub normy (względ-nie cały akt normatywny) były już w innej sprawie przedmiotem kontroli co do ich zgodności z Konstytucją. Jeśli w sprawie zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa, ziszcza się ujemna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) powodująca niedopuszczalność wydania orzeczenia. Jeśli zaś w sprawie zachodzi tylko tożsamość przed-miotowa, ziszcza się przesłanka ne bis in idem, prowadząca do uznania orzekania za zbędne. Zasada ne bis in idem wyraża zbędność orzekania w sprawie, jeżeli występuje w niej iden-tyczność zaskarżonych przepisów, wzorca konstytucyjnego oraz postawionych zarzutów, jak w sprawie, w której Trybunał Konstytucyjny już wcześniej orzekał (por. szerzej J. Królikow-ski, Ujemna przesłanka zbędności orzekania w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyj-nym, „Studia Prawnicze” nr 4/2008, s. 59 i n.). W takim wypadku Trybunał dokonuje oceny sprawy w kategoriach pragmatycznych, gdyż ocenia celowość prowadzenia postępowania i orzekania w kwestii, która została już jednoznacznie i ostatecznie rozstrzygnięta (por. posta-nowienie TK z 10 lipca 2007 r., sygn. P 40/06, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 86 i cytowane tam wcześniejsze orzecznictwo). Z zestawienia petitum oraz uzasadnienia niniejszego wniosku z sentencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 listopada 2024 r., sygn. U 10/24, jedno-znacznie wynika tożsamość przedmiotowa obu spraw w znaczeniu przytoczonym powyżej. Trybunał Konstytucyjny dokonał już więc oceny konstytucyjności zakwestionowanego przez wnioskodawcę rozporządzenia. W tej sytuacji ponowne rozpatrzenie sprawy konstytucyjności zaskarżonego rozporządzenia z 26 lipca 2024 r. naruszałoby zasadę ne bis in idem. Nadto stwierdzenie wyrokiem o sygn. U 10/24 niekonstytucyjności rozporządzenia z 26 lipca 2024 r. w całości czyni zbędnym badanie w niniejszej sprawie konstytucyjności § 1 tego aktu. Powyższe uzasadnia umorzenie postępowania w zakresie badania zarzutów postawio-nych w punktach 2 i 3 petitum wniosku, na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK. 2.2. Trybunał Konstytucyjny nie orzekał natomiast o drugim z zakwestionowanych rozporządzeń, tj. rozporządzeniu z 22 marca 2024 r. Akt ten nie został zmieniony ani uchylo-ny, co oznacza, że może być przedmiotem kontroli konstytucyjności prawa. 3. Analiza zgodności. 3.1. Wnioskodawca w odniesieniu do rozporządzenia z 22 marca 2024 r. podniósł za-rzuty wobec przepisu zmieniającego, tj. § 1 pkt 2 i 3. Wskazał przy tym dwa kryteria kontroli – formalne i materialne. W pierwszym aspekcie zarzut dotyczył trybu ustanowienia kwestio-nowanego przepisu zmieniającego. Wnioskodawca uznał, że został on wydany bez uzgodnie-nia i porozumienia z władzami Kościoła Katolickiego (Konferencją Episkopatu Polski). Drugi zarzut odnosił się nie tyle do treści przepisu zmieniającego, ile do przepisów zmienianych, a zatem do § 18 ust. 2 i § 19 ust. 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2572, ze zm.; dalej: rozporządzenie MEN w sprawie oceniania) w brzmieniu wynikającym z nowelizacji dokonanej rozporządzeniem z 22 marca 2024 r. To znaczy, że w istocie wnioskodawca zaskarżył treść § 18 ust. 2 rozpo-rządzenia MEN w sprawie oceniania, zgodnie z którym „[u]czniowi, który uczęszczał na do-datkowe zajęcia edukacyjne, do średniej ocen, o której mowa w ust. 1, wlicza się także roczne OTK ZU A/2025 U 11/24 poz. 52 8 oceny klasyfikacyjne uzyskane z tych zajęć”. Przed nowelizacją przepis ten brzmiał „[u]czniowi, który uczęszczał na dodatkowe zajęcia edukacyjne, religię lub etykę, do średniej ocen, o której mowa w ust. 1, wlicza się także roczne oceny klasyfikacyjne uzyskane z tych zajęć”. Ponadto grupa posłów zakwestionowała treść § 19 ust. 2 rozporządzenia MEN w sprawie oceniania, zgodnie z którym „[u]czniowi, który uczęszczał na dodatkowe zajęcia edukacyjne, do średniej ocen, o której mowa w ust. 1, wlicza się także końcowe oceny klasy-fikacyjne uzyskane z tych zajęć”. Przed nowelizacją przepis miał następujące brzmienie: „[u]czniowi, który uczęszczał na dodatkowe zajęcia edukacyjne, religię lub etykę, do średniej ocen, o której mowa w ust. 1, wlicza się także końcowe oceny klasyfikacyjne uzyskane z tych zajęć”. Z powyższego wynika, że prawodawca przez kwestionowaną nowelizację usunął moż-liwość wliczania do średniej ocen klasyfikacyjnych z religii lub etyki. Zdaniem wnioskodaw-cy, naruszyło to prawo rodziców do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami (art. 48 ust. 1 Konstytucji). Należy jednak podkreślić, że takie twierdzenie wnioskodawca zawarł jedynie w uzasadnieniu wniosku, ale nie w petitum dotyczącym analizowanego zarzu-tu. Wobec braku szerszego wyjaśnienia danego zakresu zaskarżenia, Trybunał Konstytucyjny dokonał analizy zgodności z aktami wyższego rzędu jedynie w zakresie dotyczącym trybu ustanowienia rozporządzenia z 22 marca 2024 r. 3.2. Wnioskodawca przede wszystkim podniósł brak stosownych uzgodnień i porozu-mień podczas wydawania rozporządzenia z 22 marca 2024 r. odnośnie do wyeliminowania możliwości wliczania do średniej ocen klasyfikacyjnych z religii, podczas gdy zagadnienie to jest elementem organizacji nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach podstawo-wych. W dotychczasowym orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny podkreślał, że „nauczanie religii jest jednym z elementów wolności religii określonej w art. 53 ust. 2 Konstytucji, obok, między innymi, uprawiania kultu, modlitwy, uczestniczenia w obrzędach i praktykowania, posiadania świątyń i innych miejsc kultu oraz prawa do korzystania z pomocy religijnej (...) Wolność uzewnętrzniania religii dotyczy także wolności nauczania religii” (wyrok z 2 grudnia 2009 r., sygn. U 10/07, OTK ZU nr 11/A/2009, poz. 163). Trybunał zwracał również uwagę na to, że wprowadzenie wliczania do średniej rocz-nej ocen oraz do średniej ocen w klasyfikacji końcowej, obok średniej ocen z etyki i z obo-wiązkowych zajęć edukacyjnych, także rocznych ocen z religii – jest konsekwencją wprowa-dzenia do programów nauczania nauki religii oraz konsekwencją umieszczania ocen z religii na świadectwach szkolnych w szkołach publicznych (zob. wyrok z 2 grudnia 2009 r., sygn. U 10/07). Jest to zatem element organizacji nauki religii, o którym mowa w art. 12 ust. 2 u.s.o. Ponadto w wyroku z 5 maja 1998 r. (sygn. K 35/97, OTK ZU nr 3/1998, poz. 32), Trybunał Konstytucyjny ustalił, że: „[z] normy art. 12 ust. 1 ustawy o systemie oświaty wyni-ka że kwestia wystawiania ocen z religii na świadectwach szkolnych szkół publicznych nie jest traktowana przez ustawodawcę samoistnie, lecz stanowić ma element obowiązku szkół organizowania religii na życzenie rodziców bądź rodziców i dzieci. Jedynie określenie sposo-bu i warunków realizacji tego zadania szkół publicznych powierza ustawa Ministrowi Eduka-cji Narodowej, upoważniając go do wydania stosownego rozporządzenia w porozumieniu z władzami kościołów i związków wyznaniowych, których stosunki z państwem regulują ustawy. Do zakresu ustawowego pojęcia warunków realizacji przez szkoły publiczne organi-zowania nauki religii na życzenie rodziców lub rodziców i dzieci należy także kwestia wy-stawiania ocen z religii na świadectwie szkolnym”. OTK ZU A/2025 U 11/24 poz. 52 9 Powyżej zarysowany kontekst orzeczniczy ma znaczenie przy orzekaniu w niniejszej sprawie. 3.3. Wśród przywołanych przez wnioskodawcę wzorców kontroli są: art. 25 ust. 3 i 4 Konstytucji w związku z art. 12 ust. 1 i 2 oraz z art. 27 Konkordatu oraz z art. 12 ust. 2 u.s.o. W niniejszej sprawie wzorzec wywodzony z Konstytucji należy rekonstruować łącznie ze wzorcem wynikającym z Konkordatu i z ustawy o systemie oświaty. Łącznie wskazują one na obowiązek współdziałania w realizacji wspólnych celów i sposób tego współdziałania. Zgodnie z art. 25 ust. 3 Konstytucji, stosunki między państwem a Kościołami i innymi związkami wyznaniowymi są kształtowane na zasadach poszanowania ich autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, jak również współdziałania dla dobra człowieka i dobra wspólnego. Przepis ten wyraża między innymi zasadę współdziałania mię-dzy państwem a Kościołami i innymi związkami wyznaniowymi. Zakłada ona przynajmniej minimalne porozumienie tych podmiotów, a najlepiej dialog w zakresie wspólnych celów. W analizowanym w niniejszej sprawie kontekście dane współdziałanie ma dotyczyć kwestii nauczania, które realizuje zarówno dobro jednostki, jak i dobro wspólne i ma charak-ter formalny. Jest to zarówno zadanie administracji publicznej, jak i obszar działalności Ko-ściołów i innych związków wyznaniowych. Wnioskodawca połączył w jeden wzorzec kontro-li art. 25 ust. 3 z art. 25 ust. 4 Konstytucji, stanowiący o formach regulacji stosunków między Polską a Kościołem Katolickim, którymi są ustawy i Konkordat. To znaczy, że sposób współ-działania należy wywodzić ze wskazanych jako współwzorce kontroli aktów podkonstytucyj-nych. Art. 12 ust. 1 i 2 Konkordatu stanowi, że „1. [u]znając prawo rodziców do religijnego wychowania dzieci oraz zasadę tolerancji, Państwo gwarantuje, że szkoły publiczne podsta-wowe i ponadpodstawowe oraz przedszkola, prowadzone przez organy administracji pań-stwowej i samorządowej, organizują zgodnie z wolą zainteresowanych naukę religii w ramach planu zajęć szkolnych i przedszkolnych. 2. Program nauczania religii katolickiej oraz pod-ręczniki opracowuje władza kościelna i podaje je do wiadomości kompetentnej władzy pań-stwowej”. Zgodnie z art. 27 Konkordatu „[s]prawy wymagające nowych lub dodatkowych rozwiązań będą regulowane na drodze nowych umów między Układającymi się Stronami albo uzgodnień między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej i Konferencją Episkopatu Polski upoważnioną do tego przez Stolicę Apostolską”. Z kolei zgodnie z art. 12 ust. 2 u.s.o., minister właściwy do spraw oświaty i wychowa-nia w porozumieniu z władzami Kościoła Katolickiego i Polskiego Autokefalicznego Kościo-ła Prawosławnego oraz innych Kościołów i związków wyznaniowych określa, w drodze roz-porządzenia, warunki i sposób wykonywania przez szkoły zadań dotyczących organizacji nauki religii. W przywołanym przepisie ustawy o systemie oświaty zagwarantowano Kościo-łom i innym związkom wyznaniowym prawo silnego współudziału w opracowywaniu treści przepisów dotyczących organizacji nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach. „Określając ten współudział przez nałożenie na ministra właściwego do spraw oświaty i wy-chowania obowiązku działania «w porozumieniu» z ich władzami, ustawodawca ograniczył kompetencje ministra i uzależnił możliwość wydania odnoszącego się do tych kwestii rozpo-rządzenia od osiągnięcia przez niego konsensusu z władzami związków wyznaniowych” (P. Stanisz, D. Walencik, Tryb nowelizacji rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 roku w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2024, vol. 27, s. 370). Istota treści omawianego przepisu pozostaje taka sama od momentu uchwalenia usta-wy o systemie oświaty, czyli od 1991 r. 3.4. W wypadku rozporządzenia z 22 marca 2024 r. koniecznym staje się rozważenie, czy akt wydany na podstawie art. 44zb u.s.o., upoważniającego ministra właściwego do spraw OTK ZU A/2025 U 11/24 poz. 52 10 oświaty i wychowania do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów w szkołach publicznych, wyma-gał spełnienia warunków dotyczących porozumienia z właściwymi Kościołami czy związka-mi wyznaniowymi. Z samego bowiem upoważnienia wprost taki warunek nie wynika. Należy jednak zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 44a u.s.o., „[i]lekroć w niniejszym rozdziale jest mowa o zajęciach edukacyjnych bez bliższego określenia, należy przez to rozumieć obowiąz-kowe i dodatkowe zajęcia edukacyjne, o których mowa w art. 109 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy – Prawo oświatowe, zajęcia religii lub etyki, o których mowa w przepisach wydanych na pod-stawie art. 12 ust. 2, oraz zajęcia, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 13 ust. 3”. Cytowany przepis znajduje się w rozdziale, w którym jest również upoważnie-nie do wydania rozporządzenia z 22 marca 2024 r., tj. art. 44zb u.s.o. Zatem minister właści-wy do spraw oświaty i wychowania na mocy danej normy jest zobowiązany do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów w szkołach publicznych, w tym, jak wynika z art. 44zb pkt 9 u.s.o., także warunków promocji ucznia do klasy programowo wyższej lub ukończenia szkoły z wy-różnieniem, z uwzględnieniem rocznych ocen klasyfikacyjnych z zajęć edukacyjnych, które wlicza się do średniej ocen oraz rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania. Jeśli wyrażenie „zajęcia edukacyjne” z art. 44zb pkt 9 u.s.o. należy rozumieć zgodnie z art. 44a u.s.o., to upoważnienie ustanowione w art. 44zb u.s.o. w zakresie dotyczącym lekcji religii należy sto-sować łącznie z art. 12 ust. 2 u.s.o. Oznacza to, że do kształtowania treści takiego rozporzą-dzenia we wskazanym zakresie konieczne jest porozumienie z właściwym Kościołem czy innym związkiem wyznaniowym. 3.5. Mając na względzie powyższe, Trybunał Konstytucyjny uznał, że jeżeli rozporzą-dzenie z 22 marca 2024 r. wpływa na sposób podejścia do ocen z religii – np. przez wyłącze-nie ich z obliczania średniej ocen, co może mieć konsekwencje przy przyznawaniu świadectw z wyróżnieniem, nagród czy rekrutacji – to bezpośrednio dotyczy ono organizacji nauki religii w rozumieniu art. 12 ust. 2 u.s.o. Zatem jeśli ocena z religii przestaje być traktowana tak jak w wypadku innych przed-miotów, a tym samym traci wpływ np. na średnią ocen i treść świadectwa, to taki stan stanowi zmianę „sposobu wykonywania zadań związanych z nauczaniem religii”. Wskazana zmiana musi być uzgodniona z Kościołami i innymi związkami wyznaniowymi. Brak danych uzgod-nień i porozumienia oznacza naruszenie trybu wydania rozporządzenia (por. wyrok z 27 listo-pada 2024 r., sygn. U 10/24). Jak wynika z Komunikatu Prezydium Konferencji Episkopatu Polski w sprawie zmian wprowadzonych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej w organi-zacji lekcji religii w szkołach publicznych z 23 grudnia 2024 r., zmiany zawarte w rozporzą-dzeniu z 22 marca 2024 r. „zostały wprowadzone w życie bez wymaganego przez [u]stawę o systemie oświaty «porozumienia z władzami Kościoła Katolickiego i Polskiego Autokefa-licznego Kościoła Prawosławnego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych»” (Ko-munikat Prezydium KEP wobec zmian wprowadzanych przez MEN w....; dostęp: 22 maja 2025 r.). Tym samym skontrolowana zmiana legislacyjna nie została wprowadzona w poro-zumieniu ze stroną kościelną. Jako wystarczające – w perspektywie wskazanych wzorców kontroli – nie może być uznane uzyskanie w ramach konsultacji publicznych projektu rozpo-rządzenia negatywnych opinii Komisji Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski, Prezydium Polskiej Rady Ekumenicznej czy uwag Kurii Metropolitalnej we Wrocła-wiu (zob. https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12381254/katalog/13033410#13033410; dostęp: 22 maja 2025 r.). Nadto należy zauważyć, że żadne z wymienionych stanowisk nie zostało uwzględnione przez Ministra Edukacji. Powyższe potwierdza, że przyjęcie § 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia z 22 marca 2024 r. na-ruszyło wskazane wyżej wzorce konstytucyjne, konkordatowe oraz ustawowe. OTK ZU A/2025 U 11/24 poz. 52 11 4. Skutki wyroku. 4.1. Wyrok ma moc powszechnie obowiązującą i jest ostateczny. Podlega niezwłocz-nej promulgacji w Dzienniku Ustaw, przy czym już z chwilą jego ogłoszenia na sali rozpraw ustało domniemanie konstytucyjności zakwestionowanego przedmiotu kontroli. Trybunał przypomina, że brak niezwłocznej publikacji trybunalskich orzeczeń w orga-nach urzędowych stanowi działanie sprzeczne z prawem, które może skutkować odpowie-dzialnością prawną – w tym także karną – osób, na których ciąży prawny obowiązek ogłasza-nia judykatów Trybunału. 4.2. Niniejszy wyrok usuwa z systemu prawnego skutek, jaki wywierała skontrolowa-na regulacja rozporządzenia z 22 marca 2024 r., polegający na niewliczaniu oceny z lekcji religii do średniej ocen. Z uwagi na powyżej wskazane okoliczności, Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji.