C-10/05

Sprawa C‑10/05 Cynthia Mattern i Hajrudin Cikotic przeciwko Ministre du Travail et de l’Emploi [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Cour administrative (Luksemburg)] Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Członkowie rodziny – Prawo do zatrudnienia obywatela państwa trzeciego, będącego małżonkiem obywatela wspólnotowego – Warunki Opinia rzecznika generalnego J. Kokott przedstawiona w dniu 15 grudnia 2005 r.   Wyrok Trybunału (pierwsza izba) z dnia 30 marca 2006 r.   Streszczenie wyroku Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Prawo członków rodziny do podjęcia pracy zarobkowej (rozporządzenie Rady nr 1612/68, art. 11) Artykuł 11 rozporządzenia nr 1612/68 w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty nie przyznaje obywatelowi państwa trzeciego prawa do zatrudnienia w innym państwie członkowskim niż to państwo, w którym jego małżonek, obywatel wspólnotowy korzystający ze swojego prawa do swobodnego przemieszczania, jest lub był zatrudniony. (por. pkt 28 i sentencja) WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba) z dnia 30 marca 2006 r. (*) Swobodny przepływ osób – Pracownicy – Członkowie rodziny – Prawo do zatrudnienia obywatela państwa trzeciego, będącego małżonkiem obywatela wspólnotowego – Warunki W sprawie C‑10/05 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Cour administrative (Luksemburg) postanowieniem z dnia 11 stycznia 2005 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 14 stycznia 2005 r., w postępowaniu: Cynthia Mattern, Hajrudin Cikotic przeciwko ministre du Travail et de l’Emploi, TRYBUNAŁ (pierwsza izba), w składzie: P. Jann, prezes izby, K. Schiemann, N. Colneric, J. N. Cunha Rodrigues (sprawozdawca) i E. Juhász, sędziowie, rzecznik generalny: J. Kokott, sekretarz: R. Grass, uwzględniając procedurę pisemną, rozważywszy uwagi przedstawione: –       w imieniu rządu niemieckiego przez M. Lummę i C. Schulze‑Bahr, działających w charakterze pełnomocników, –       w imieniu rządu Zjednoczonego Królestwa przez S. Nwaokolo, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez M. Hoskinsa, barrister, –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez G. Rozeta, działającego w charakterze pełnomocnika, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 15 grudnia 2005 r., wydaje następujący Wyrok 1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy interpretacji art. 11 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1612/68 z dnia 15 października 1968 r. w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty (Dz.U. L 257, str. 2 – wyd. spec. w jęz. polskim rozdz. 5, t. 1 , str. 15), zmienionego rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2434/92 z dnia 27 lipca 1992 r. (Dz.U. L 245, str. 1, zwanego dalej „rozporządzeniem”). 2       Wniosek ten został złożony w ramach sporu między C. Mattern i H. Cikoticem a ministre du Travail et de l’Emploi (luksemburskim ministrem pracy i zatrudnienia) dotyczącego decyzji, na mocy której minister odmówił H. Cikoticowi wydania zezwolenia na pracę.  Ramy prawne  Uregulowania wspólnotowe 3       Zgodnie z art. 39 ust. 2 WE swoboda przepływu pracowników obejmuje zniesienie wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową między pracownikami państw członkowskich w zakresie zatrudnienia, wynagrodzenia i innych warunków pracy. 4       Na podstawie art. 39 ust. 3 WE swobodny przepływ pracowników, „z zastrzeżeniem ograniczeń uzasadnionych względami porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego i zdrowia publicznego, […] obejmuje prawo: […] c)      przebywania w jednym z państw członkowskich w celu podjęcia tam pracy, zgodnie z przepisami ustawowymi, wykonawczymi i administracyjnymi dotyczącymi zatrudniania pracowników tego państwa, […]”. 5       Artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia stanowi: –       „Na mocy niniejszego rozporządzenia nie stosuje się przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państwa członkowskiego, jeżeli: –       ograniczają lub uzależniają od spełnienia warunków, które nie dotyczą obywateli tego państwa, przyjmowanie wniosków, składanie ofert pracy, dostęp do zatrudnienia i jego wykonywanie przez cudzoziemców, –       mimo zakresu stosowania bez względu na przynależność państwową mają na celu lub są wyłącznym lub głównym skutkiem niedopuszczania obywateli innych państw członkowskich do oferowanego miejsca pracy. –       […]”. 6       Artykuł 11 rozporządzenia brzmi następująco: „Jeżeli obywatel państwa członkowskiego prowadzi działalność jako pracownik lub osoba pracująca na własny rachunek na terytorium innego państwa członkowskiego, jego małżonek i dzieci w wieku poniżej 21 lat lub pozostające na jego utrzymaniu mają prawo do podejmowania zatrudnienia na całym terytorium tego samego państwa, nawet jeżeli nie są obywatelami któregokolwiek państwa członkowskiego”.  Uregulowania krajowe 7       Artykuł 1 rozporządzenia wielkoksiążęcego z dnia 12 maja 1972 r., określającego środki mające zastosowanie do zatrudniania pracowników cudzoziemców na terytorium Wielkiego Księstwa Luksemburga (Mémorial A 1972, str. 945), zmienionego rozporządzeniem wielkoksiążęcym z dnia 17 czerwca 1994 r. (Mémorial A 1994, str. 1034, zwanego dalej „rozporządzeniem wielkoksiążęcym z 1972 r.”), stanowi: „Z zastrzeżeniem przepisów dotyczących wjazdu oraz pobytu w Wielkim Księstwie Luksemburga żaden cudzoziemiec nie ma prawa na terytorium luksemburskim do zatrudnienia w charakterze pracownika fizycznego bądź umysłowego bez uzyskania zezwolenia zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia. […] Przepisów niniejszego rozporządzenia nie stosuje się wobec pracowników będących obywatelami państwa członkowskiego Unii Europejskiej, a także państwa będącego stroną Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym”. 8       Zgodnie z art. 10 rozporządzenia wielkoksiążęcego z 1972 r. pracownikowi zagranicznemu można odmówić wydania oraz przedłużenia zezwolenia na pracę z powodów związanych z sytuacją, rozwojem lub organizacją rynku pracy.  Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne 9       Z akt przedstawionych Trybunałowi wynika, że H. Cikotic, obywatel państwa trzeciego, pozostaje w związku małżeńskim z C. Mattern, posiadającą obywatelstwo luksemburskie, oraz że mają oni miejsce zamieszkania w Belgii. 10     C. Mattern ukończyła w Belgii kurs kształcenia zawodowego w zakresie pomocy rodzinie i opieki. W okresie od marca do czerwca 2003 r. odbyła również staż zawodowy jako pomoc pielęgniarska w tym państwie członkowskim. 11     Decyzją z dnia 14 lipca 2003 r. ministre du Travail et de l’Emploi oddalił wniosek o zezwolenie na pracę złożony przez H. Cikotica w luksemburskim urzędzie pracy w dniu 18 marca 2003 r. na podstawie zobowiązania do zatrudnienia. 12     W skardze na tę decyzję wniesionej do tribunal administratif skarżący przed sądem krajowym twierdzili, że H. Cikotic był zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę z tego powodu, że jako obywatel państwa trzeciego pozostający w związku małżeńskim z obywatelką wspólnotową korzystał z prawa do zatrudnienia na terytorium luksemburskim zgodnie z zasadą swobodnego przepływu pracowników. 13     Orzeczeniem z dnia 29 marca 2004 r. tribunal administratif oddalił tę skargę, podnosząc w szczególności, że w niniejszej sprawie rozporządzenie nie podlega zastosowaniu, ponieważ H. Mattern nie była zatrudniona w Belgii. 14     Cour administrative, do którego zaskarżono to orzeczenie, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy reguły wspólnotowe dotyczące swobodnego przepływu pracowników znajdują zastosowanie do sytuacji obywatela państwa trzeciego będącego małżonkiem obywatela wspólnotowego, który zdobył wykształcenie zawodowe i odbył staż zawodowy w państwie członkowskim innym niż państwo jego obywatelstwa, i czy w związku z tym strona nieposiadająca obywatelstwa wspólnotowego może zostać zwolniona z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę na podstawie reguł gwarantujących obywatelom wspólnotowym i członkom ich rodzin, którzy są obywatelami państw trzecich, prawo swobodnego przepływu pracowników?”.  W przedmiocie pytania prejudycjalnego 15     Na podstawie art. 11 rozporządzenia, jeżeli obywatel państwa członkowskiego prowadzi działalność jako pracownik lub osoba pracująca na własny rachunek na terytorium innego państwa członkowskiego, jego małżonek i dzieci w wieku poniżej 21 lat lub pozostające na jego utrzymaniu mają prawo do podejmowania zatrudnienia na całym terytorium tego samego państwa, nawet jeżeli nie są obywatelami któregokolwiek państwa członkowskiego. 16     Prawo, które artykuł ten przyznaje małżonkowi pracownika migrującego, jest związane z prawami przysługującymi temu pracownikowi na podstawie art. 39 WE (zob. wyrok z dnia 7 maja 1986 r. w sprawie 131/85 Gül, Rec. str. 1573, pkt 20). 17     Wynika z tego, że prawo obywatela państwa trzeciego, małżonka obywatela wspólnotowego, do dostępu do rynku pracy państwa członkowskiego jest uzależnione od praw przysługujących temu obywatelowi wspólnotowemu na podstawie art. 39 WE, a zwłaszcza jako pracownikowi. 18     Jak orzekł Trybunał, pojęcie „pracownik” w rozumieniu art. 39 WE ma znaczenie wspólnotowe i nie wolno go interpretować zawężająco. Za „pracownika” należy uznać każdego, kto wykonuje konkretne i rzeczywiste zajęcie, z wyłączeniem działalności, której zakres jest na tyle ograniczony, że jest ona całkowicie marginalna i dodatkowa. Cechą charakteryzującą stosunek pracy jest zgodnie z tym orzecznictwem fakt, że dana osoba wykonuje przez pewien okres na rzecz innej osoby i pod jej kierownictwem świadczenia, za które w zamian otrzymuje wynagrodzenie (zob. w szczególności wyroki: z dnia 3 lipca 1986 r. w sprawie 66/85 Lawrie‑Blum, Rec. str. 2121, pkt 16 i 17 oraz z dnia 7 września 2004 r. w sprawie C‑456/02 Trojani, Rec. str. I‑7573, pkt 15). 19     W niniejszej sprawie, jak wynika z postanowienia odsyłającego, C. Mattern po ukończeniu w Belgii kursu kształcenia zawodowego odbyła w tym państwie członkowskim staż zawodowy jako pomoc pielęgniarska. 20     Ta okoliczność pozwala na uznanie jej za pracownika w rozumieniu prawa wspólnotowego. 21     W rzeczywistości, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jeżeli praktyka jest odbywana w warunkach rzeczywistego i efektywnego zatrudnienia, fakt jej uznawania za praktyczne przygotowanie do wykonywania zawodu nie stanowi przeszkody w stosowaniu art. 39 WE (zob. w szczególności ww. wyrok w sprawie Lawrie-Blum, pkt 19 oraz wyrok z dnia 17 marca 2005 r. w sprawie C‑109/04 Kranemann, Rec. str. I‑2421, pkt 13). 22     Ponadto pomimo że wynagrodzenie za wykonane świadczenie stanowi zasadniczą cechę stosunku pracy, niemniej jednak ani ograniczona wysokość wynagrodzenia, ani pochodzenie środków finansowych, z których jest ono płacone, nie mogą mieć żadnego wpływu na to, czy dana osoba jest czy nie jest pracownikiem w rozumieniu prawa wspólnotowego (zob. wyrok z dnia 23 marca 1982 r. w sprawie 53/81 Levin, Rec. str. 1035, pkt 16 oraz ww. wyrok w sprawie Kranemann, pkt 17). 23     Do sądu krajowego należy zbadanie, przy dokonywaniu należącej do jego wyłącznej właściwości oceny stanu faktycznego, czy C. Mattern w ramach swojego stażu zawodowego była rzeczywiście i efektywnie zatrudniona, co pozwoli na uznanie jej za pracownika w rozumieniu art. 39 WE. 24     Jednakże z brzmienia samego art. 11 rozporządzenia wynika, że na prawo pozostającego w związku małżeńskim z obywatelem państwa członkowskiego obywatela państwa trzeciego do dostępu do rynku pracy można się powołać jedynie w państwie członkowskim, w którym ten obywatel wspólnotowy prowadzi działalność jako pracownik lub osoba pracująca na własny rachunek. 25     Jak słusznie podniosła rzecznik generalna w pkt 33 swojej opinii, prawo do zatrudnienia na podstawie art. 11 nie przyznaje członkom rodziny pracowników migrujących odrębnego prawa do swobodnego przepływu, ponieważ przepis ten służy raczej pracownikowi migrującemu, do którego rodziny należy obywatel państwa trzeciego jako jego małżonek lub dziecko pozostające na jego utrzymaniu. 26     Jest więc bezsporne, że C. Mattern w okresie wystąpienia okoliczności faktycznych sporu przed sądem krajowym nie prowadziła działalności jako pracownik lub osoba pracująca na własny rachunek w żadnym innym państwie członkowskim oprócz Belgii. 27     Wynika z tego, że H. Cikotic mógł jedynie w Belgii powołać się na art. 11 rozporządzenia w celu uzyskania w tym państwie członkowskim dostępu do rynku pracy na takich samych warunkach, co przewidziane dla obywateli tego państwa. 28     Mając na uwadze powyższe, na zadane pytanie należy odpowiedzieć w ten sposób, że art. 11 rozporządzenia nie przyznaje obywatelowi państwa trzeciego prawa do zatrudnienia w innym państwie członkowskim niż to państwo, w którym jego małżonek, obywatel wspólnotowy korzystający ze swojego prawa do swobodnego przemieszczania się, jest lub był zatrudniony.  W przedmiocie kosztów 29     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi. Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje: W takich okolicznościach, jak w sprawie przed sądem krajowym, art. 11 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1612/68 z dnia 15 października 1968 r. w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty, zmienionego rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2434/92 z dnia 27 lipca 1992 r., nie przyznaje obywatelowi państwa trzeciego prawa do zatrudnienia w innym państwie członkowskim niż to państwo, w którym jego małżonek, obywatel wspólnotowy korzystający ze swojego prawa do swobodnego przemieszczania, jest lub był zatrudniony. Podpisy * Język postępowania: francuski.