C-108/16
Opinia rzecznika generalnegoTSUE2016-05-11CELEX: 62016CC0108ECLI:EU:C:2016:333
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy pojęcia „w odpowiednim terminie [...] została wezwana osobiście i tym samym została poinformowana o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy” oraz „w odpowiednim terminie [...] inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie”, użyte w art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej 2002/584/WSiSW, stanowią autonomiczne pojęcia prawa Unii i jak należy je interpretować w kontekście doręczenia wezwania dorosłemu domownikowi.Ratio decidendi
Rzecznik Generalny uznał, że pojęcia zawarte w art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej 2002/584 są autonomicznymi pojęciami prawa Unii, ustanawiającymi minimalne gwarancje, które muszą być niezależnie ocenione przez wykonujący organ sądowy. Interpretacja tych pojęć musi uwzględniać prawo do obrony i rzetelnego procesu sądowego, a także zasadę wzajemnego zaufania. „Wezwanie osobiste” wymaga bezpośredniego powiadomienia osoby, wykluczając fikcje prawne. „Rzeczywiste otrzymanie urzędowej informacji inną drogą” wymaga jednoznacznego dowodu, że osoba rzeczywiście wiedziała o terminie i miejscu rozprawy na podstawie oficjalnej informacji, a nie nieformalnej komunikacji. Ciężar dowodu spełnienia tych warunków spoczywa na organie wydającym nakaz.Stan faktyczny
P. Dworzecki jest przedmiotem europejskiego nakazu aresztowania (ENA) wydanego przez Sąd Okręgowy w Zielonej Górze (Polska) w celu wykonania trzech kar pozbawienia wolności. Jedna z tych kar (wyrok II) została orzeczona po rozprawie, na którą P. Dworzecki nie stawił się osobiście. Wezwanie na tę rozprawę zostało doręczone dorosłemu domownikowi (dziadkowi P. Dworzeckiego) pod adresem wskazanym przez P. Dworzeckiego, zgodnie z polskim kodeksem postępowania karnego. ENA wskazywał również, że P. Dworzecki przyznał się do winy i zgodził się na karę zaproponowaną przez prokuraturę. Rechtbank Amsterdam (Niderlandy) rozważa wykonanie tego ENA w odniesieniu do wyroku II.Rozstrzygnięcie
1) Artykuł 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi, zmienionej decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r., należy interpretować w ten sposób, że zawiera on autonomiczne gwarancje minimalne, których poszanowanie musi zostać ocenione w sposób niezależny przez wykonujący organ sądowy przed wykonaniem europejskiego nakazu aresztowania wydanego w celu wykonania orzeczenia wydanego w wyniku rozprawy, na której dana osoba nie stawiła się osobiście.
2) Artykuł 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej 2002/584, zmienionej decyzją ramową 2009/299, należy interpretować w ten sposób, że dana osoba musi zostać bezpośrednio wezwana osobiście zgodnie z obowiązującymi krajowymi wymogami proceduralnymi lub, w braku takiego wezwania, że z informacji przedstawionych przez organ wydający musi wynikać w sposób jednoznaczny, że dana osoba wiedziała o rozprawie dzięki temu, iż rzeczywiście otrzymała urzędową informację o terminie i miejscu wyznaczonej rozprawy.Pełny tekst orzeczenia
OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO
MICHALA BOBEKA
przedstawiona w dniu 11 maja 2016 r. ( )
Sprawa C‑108/16 PPU
Openbaar Ministerie
przeciwko
Pawłowi Dworzeckiemu
[wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Rechtbank Amsterdam (sąd w Amsterdamie (Niderlandy)]
„Odesłanie prejudycjalne — Pilny tryb prejudycjalny — Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych — Decyzja ramowa 2002/584/WSiSW — Europejski nakaz aresztowania — Procedury wydawania osób między państwami członkowskimi — Podstawy fakultatywnej odmowy wykonania — Kara orzeczona zaocznie — Wezwanie osobiste do stawiennictwa — Otrzymanie urzędowej informacji inną drogą — Prawo Unii — Pojęcia autonomiczne”
1.
Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym został złożony w kontekście wykonania w Niderlandach europejskiego nakazu aresztowania wydanego przez sąd polski przeciwko P. Dworzeckiemu. Celem wydania tego nakazu aresztowania jest wykonanie trzech kar pozbawienia wolności, z których jedna została orzeczona po przeprowadzeniu rozprawy, na którą P. Dworzecki nie stawił się osobiście.
2.
Niniejsza sprawa dotyczy głównie kwestii tego, czy można uznać, że doręczenie wezwania dorosłemu domownikowi (w tym przypadku dziadkowi P. Dworzeckiego), zamieszkałemu pod adresem wskazanym przez osobę poszukiwaną, spełnia warunki określone w art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi ( ), zmienionej decyzją ramową 2009/299/WSiSW Rady z dnia 26 lutego 2009 r. ( ). (zwanej „decyzją ramową”).
3.
W drodze niniejszego odesłania prejudycjalnego zwrócono się do Trybunału o wykładnię niektórych pojęć zawartych w art. 4a decyzji ramowej. Odpowiedź na postawione pytania pozwoli wyjaśnić administracji sądowej wykonującej kwestie związane z weryfikacją okoliczności, które prowadzą do zastosowania rozwiązań alternatywnych, o których mowa w art. 4a ust. 1 decyzji ramowej.
I – Ramy prawne
A – Prawo Unii
4.
Zgodnie z art. 1 ust. 2 decyzji ramowej, „[p]aństwa członkowskie wykonują każdy europejski nakaz aresztowania w oparciu o zasadę wzajemnego uznawania i zgodnie z przepisami niniejszej decyzji ramowej”. Zgodnie z ust. 3 tego samego przepisu decyzja ramowa „nie skutkuje modyfikacją obowiązku poszanowania praw podstawowych i podstawowych zasad prawa zawartych w art. 6 [UE]”.
5.
Decyzja ramowa 2009/299 zmieniła decyzję ramową 2002/584. W szczególności uchyliła ona art. 5 ust. 1 rzeczonej decyzji i wprowadziła nowy art. 4a, odnoszący się do orzeczeń wydanych w wyniku rozprawy, na której dana osoba nie stawiła się osobiście.
6.
Motyw 4 decyzji ramowej 2009/299 stanowi, co następuje:
„Należy zatem określić jasne i wspólne podstawy nieuznawania orzeczeń wydanych w wyniku rozprawy, na której dana osoba nie stawiła się osobiście. Niniejsza decyzja ramowa służy doprecyzowaniu określenia takich wspólnych podstaw dających organowi wykonującemu możliwość wykonania orzeczenia mimo nieobecności danej osoby na rozprawie przy pełnym poszanowaniu prawa tej osoby do obrony. Niniejsza decyzja ramowa nie ma na celu regulowania form ani metod, w tym wymogów proceduralnych, stosowanych do osiągnięcia celów w niej określonych; są one regulowane prawem krajowym państw członkowskich”.
7.
W motywie 7 decyzji ramowej 2009/299 uściślono:
„Nie należy odmawiać uznania i wykonania orzeczenia wydanego w wyniku rozprawy, na której dana osoba nie stawiła się osobiście, jeżeli osoba ta została wezwana osobiście i tym samym została poinformowana o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, w wyniku której wydano to orzeczenie, albo jeżeli dana osoba inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że dana osoba wiedziała o wyznaczonej rozprawie. W takiej sytuacji zakłada się, że dana osoba powinna była otrzymać odnośną informację »w odpowiednim czasie«, czyli wystarczająco wcześnie, by móc uczestniczyć w rozprawie i skutecznie skorzystać z prawa do obrony”.
8.
Zgodnie z motywem 8 decyzji ramowej 2009/299:
„Prawo do rzetelnego procesu sądowego jest gwarantowane przez Konwencję o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności zgodnie z wykładnią Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Prawo to obejmuje prawo danej osoby do stawienia się osobiście na rozprawie. W celu korzystania z tego prawa dana osoba musi wiedzieć o wyznaczonej rozprawie. Na mocy niniejszej decyzji ramowej każde państwo członkowskie zapewnia zgodnie z prawem krajowym, by dana osoba dowiedziała się o rozprawie, oczywiście w sposób spełniający wymogi wspomnianej konwencji. Zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, decydując o tym, czy sposób przekazania informacji wystarcza, by dana osoba dowiedziała się o rozprawie, szczególną uwagę można byłoby w stosownych przypadkach zwrócić także na starania danej osoby o uzyskanie skierowanych do niej informacji”.
9.
Artykuł 4a decyzji ramowej ma następujące brzmienie:
„1. Organ sądowy wykonujący może także odmówić wykonania europejskiego nakazu aresztowania wydanego z myślą o wykonaniu kary pozbawienia wolności lub zastosowaniu środka zabezpieczającego, jeżeli dana osoba nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano orzeczenie, chyba że w europejskim nakazie aresztowania stwierdza się, że dana osoba, zgodnie z dalszymi wymogami proceduralnymi określonymi w prawie krajowym wydającego [nakaz] państwa członkowskiego:
a)
w odpowiednim terminie,
(i)
została wezwana osobiście i tym samym została poinformowana o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, w wyniku której wydano to orzeczenie, albo inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie,
oraz
(ii)
została poinformowana, że orzeczenie może zostać wydane, jeżeli nie stawi się ona na rozprawie;
albo
b)
wiedząc o wyznaczonej rozprawie, udzieliła pełnomocnictwa obrońcy, który został wyznaczony przez daną osobę lub przez państwo do tego, aby ją bronić na rozprawie, i obrońca ten faktycznie bronił ją na rozprawie;
albo
c)
po doręczeniu jej orzeczenia i wyraźnym pouczeniu o prawie do ponownego rozpoznania sprawy lub do złożenia odwołania, w których to procedurach dana osoba ma prawo uczestniczyć i które pozwalają na ponowne rozpoznanie sprawy pod względem merytorycznym i z uwzględnieniem nowych dowodów oraz które mogą prowadzić do uchylenia lub zmiany pierwotnego orzeczenia:
(i)
wyraźnie oświadczyła, że nie kwestionuje orzeczenia,
lub
(ii)
nie wystąpiła w ustawowym terminie o ponowne rozpoznanie sprawy ani nie złożyła odwołania,
albo
d)
orzeczenie nie zostało jej doręczone osobiście, ale:
(i)
zostanie jej bezzwłocznie doręczone osobiście po jej przekazaniu oraz zostanie wyraźnie pouczona o prawie do ponownego rozpoznania sprawy lub do złożenia odwołania, w których to procedurach dana osoba ma prawo uczestniczyć i które pozwalają na ponowne rozpoznanie sprawy pod względem merytorycznym i z uwzględnieniem nowych dowodów oraz które mogą prowadzić do uchylenia lub zmiany pierwotnego orzeczenia;
oraz
(ii)
zostanie poinformowana o terminie, w którym musi wystąpić o takie ponowne rozpoznanie sprawy lub złożyć odwołanie, jak wspomniano w odnośnym europejskim nakazie aresztowania.
[…]”.
B – Prawo niderlandzkie
10.
Ustawa o przekazywaniu osób (Overleveringswet, zwana dalej „OLW”) stanowi transpozycję decyzji ramowej do prawa niderlandzkiego. Artykuł 12 OLW wykonuje art. 4a ust. 1 decyzji ramowej i stanowi:
„Przekazanie jest niedopuszczalne w przypadku, gdy europejski nakaz aresztowania służy wykonaniu orzeczenia, podczas gdy oskarżony nie stawił się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano to orzeczenie, chyba że w europejskim nakazie aresztowania stwierdza się, że zgodnie z wymogami proceduralnymi wydającego nakaz państwa członkowskiego:
a)
osoba oskarżona została wezwana w odpowiednim terminie i osobiście i tym samym została poinformowana o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, w wyniku której wydano to orzeczenie, albo inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie, i została poinformowana, że orzeczenie może zostać wydane, jeżeli nie stawi się na rozprawie;
[…]”.
II – Spór przed sądem odsyłającym
11.
W dniu 30 listopada 2015 r. Rechtbank Amsterdam (sąd w Amsterdamie, Niderlandy) otrzymał od urzędnika van justitie bij de rechtbank (prokuratora królewskiego przy sądzie) wniosek dotyczący wykonania europejskiego nakazu aresztowania wydanego w dniu 4 lutego 2015 r. przez Sąd Okręgowy w Zielonej Górze w celu aresztowania i przekazania P. Dworzeckiego.
12.
Nakaz aresztowania został wydany w celu wykonania w Polsce trzech kar pozbawienia wolności orzeczonych w drodze trzech wyroków wydanych w dniu 12 marca 2007 r. (wyrok I), w dniu 22 czerwca 2010 r. (wyrok II) i w dniu 2 czerwca 2011 r. (wyrok III). Kary te zostały orzeczone, odpowiednio, na okres dwóch lat (z którego pozostaje do wykonania siedem miesięcy i 12 dni), ośmiu miesięcy i sześciu miesięcy ( ).
13.
Jak wynika z pkt d) europejskiego nakazu aresztowania, P. Dworzecki nie stawił się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano orzeczenie II. Wydający nakaz organ sądowy zaznaczył pkt 1 lit. b) formularza nakazu aresztowania (odpowiadający pkt 3.1.b formularza załączonego do decyzji ramowej, mającego zastosowanie do przypadków, w których „ta osoba nie została wezwana osobiście, lecz […] rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, w której wyniku wydano orzeczenie, w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała ona o wyznaczonej rozprawie, oraz została poinformowana, że orzeczenie może zostać wydane, jeżeli nie stawi się na rozprawie”.
14.
Tytułem informacji, „w jaki sposób odnośny warunek został spełniony”, przewidzianych w pkt 4 lit. d) formularza załączonego do decyzji ramowej, organ sądowy wydający wyjaśnił, co następuje:
„Wezwanie zostało wysłane na wskazany przez Pawła Dworzeckiego adres do doręczeń i zostało odebrane przez osobę dorosłą zamieszkałą pod tym adresem, dziadka Pawła Dworzeckiego zgodnie z art. 132 kodeksu postępowania karnego, który stanowi, że »w razie chwilowej nieobecności adresata w jego mieszkaniu, pismo doręcza się dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było – administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi, jeżeli podejmą się oddać pismo adresatowi«. Odpis orzeczenia został również przesłany na ten sam adres i odebrany przez dorosłego domownika. Paweł Dworzecki ponadto przyznał się do winy i zgodził się na karę zaproponowaną przez prokuraturę”.
15.
P. Dworzecki pozostaje w areszcie w Niderlandach w oczekiwaniu, po pierwsze, na skuteczne przekazanie – już zatwierdzone – w odniesieniu do wyroków I i III, i po drugie, na orzeczenie sądu odsyłającego w przedmiocie wyroku II.
III – Postanowienie odsyłające i pytania prejudycjalne
16.
Sąd odsyłający podnosi, że wbrew przepisom art. 4a ust. 1 decyzji ramowej art. 12 OLW przewiduje bezwzględną podstawę odmowy wykonania nakazu w przypadku, gdy poszukiwana osoba nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano orzeczenie będące podstawą nakazu aresztowania.
17.
Z postanowienia odsyłającego wynika, że w przeszłości Rechtbank Amsterdam (sąd w Amsterdamie) interpretował fragment zdania „zgodnie z wymogami proceduralnymi wydającego państwa członkowskiego”, który poprzedza przepisy liter a)–d) art. 12 OLW ( ) w ten sposób, że to zgodnie z prawem państwa członkowskiego wydającego europejski nakaz aresztowania należy ustalić, czy omawiane sytuacje faktyczne należą do jednego z przypadków wymienionych w tym przepisie. Jednakże sąd odsyłający zastanawia się obecnie, jak wskazują pytania prejudycjalne, nad zgodnością takiej wykładni z decyzją ramową.
18.
W tych okolicznościach Rechtbank Amsterdam (sąd w Amsterdamie) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy pojęcia
—
»w odpowiednim terminie […] została wezwana osobiście i tym samym została poinformowana o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, w wyniku której wydano to orzeczenie«
i
—
„w odpowiednim terminie […] inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie”,
użyte w art. 4a ust. 1 lit. a) [decyzji ramowej] są autonomicznymi pojęciami prawa Unii?
2)
Jeżeli tak:
a)
jak należy interpretować te pojęcia ogółem i
b)
czy sprawa taka jak niniejsza, charakteryzująca się tym, że:
—
zgodnie z [europejskim nakazem aresztowania] wezwanie doręczono na adres poszukiwanego dorosłemu domownikowi, który podjął się oddać wezwanie do rąk poszukiwanego,
—
przy czym [europejski nakaz aresztowania] nie pozwala na ustalenie, czy i kiedy domownik faktycznie oddał wezwanie poszukiwanemu,
—
natomiast oświadczenia złożone na posiedzeniu przez poszukiwanego nie pozwalają ustalić, czy wiedział on w odpowiednim czasie o terminie i miejscu wyznaczonej rozprawy,
objęta jest jednym z dwóch pojęć autonomicznych, o których mowa w pytaniu pierwszym?”.
IV – W przedmiocie pilnego trybu postępowania przed Trybunałem
19.
Sąd odsyłający wniósł o zastosowanie do niniejszego odesłania prejudycjalnego trybu pilnego przewidzianego w art. 107 regulaminu postępowania przed Trybunałem. Sąd ów uzasadnił ten wniosek podkreślając, że P. Dworzecki jest obecnie pozbawiony wolności w oczekiwaniu, po pierwsze, na jego skuteczne przekazanie, już zatwierdzone przez sąd odsyłający w odniesieniu do dwóch z trzech wyroków, a po drugie, na orzeczenie sądu co do orzeczenia wyroku. Sąd odsyłający podkreśla, że termin udzielenia odpowiedzi przez Trybunał ma bezpośredni i decydujący wpływ na czas pobytu P. Dworzeckiego w areszcie.
20.
W dniu 10 marca 2016 r. czwarta izba Trybunału postanowiła uwzględnić wniosek sądu odsyłającego o rozpoznanie odesłania prejudycjalnego w trybie pilnym.
21.
Uwagi na piśmie przedstawili P. Dworzecki, rząd niderlandzki oraz Komisja Europejska. Na rozprawie, która odbyła się w dniu 14 kwietnia 2016 r., oprócz powyższych podmiotów, uwagi ustne wygłosiły również rządy polski i Zjednoczonego Królestwa.
V – Analiza
22.
W pytaniu pierwszym sąd odsyłający zmierza zasadniczo do ustalenia, czy wykładnia niektórych pojęć zawartych w art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej powinna zostać określona wyłącznie w oparciu o prawo krajowe wydającego nakaz państwa członkowskiego, czy też są to autonomiczne pojęcia prawa Unii. W tym drugim przypadku sąd odsyłający zwraca się do Trybunału w drugim pytaniu o dokonanie wykładni pojęć zawartych w tym przepisie, mając na względzie okoliczności niniejszej sprawy.
23.
Tytułem wstępu należy podkreślić, że u podstaw niniejszej sprawy leży kwestia zamiany przez ustawodawstwo krajowe fakultatywnej podstawy odmowy wykonania nakazu na podstawę bezwzględną. To ważkie pytanie nie było jeszcze badane przez Trybunał, gdyż miał on jedynie okazję wypowiedzieć się w przedmiocie możliwości ograniczania przez państwa członkowskie sytuacji, w których wykonujące nakaz organy sądowe mogły odmówić przekazania osoby, której dotyczył wniosek ( ). Jednakże w zakresie, w jakim kwestia ta, po pierwsze, nie była przedmiotem szczegółowej argumentacji ze strony państw członkowskich oraz, po drugie, nie stanowi elementu koniecznego do udzielenia odpowiedzi użytecznej dla sądu odsyłającego w niniejszym przypadku, w niniejszej opinii nie będę jej badał.
A – Pierwsze pytanie prejudycjalne
24.
W pierwszym pytaniu przedstawionym przez sąd odsyłający wyróżniono dwie – jak mogłoby się wydawać, wykluczające się nawzajem – możliwości: albo chodzi o „autonomiczne pojęcia prawa Unii”, których treść i wykładnia są w konsekwencji określone w sposób jednolity przez prawo Unii, które harmonizuje w sposób dorozumiany prawa krajowe – albo pojęcia te należy rozumieć na gruncie prawa krajowego ( ).
25.
We wszystkich uwagach pisemnych i ustnych przedstawionych przed Trybunałem wyrażany jest pogląd, że pojęcia użyte w art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej stanowią autonomiczne pojęcia prawa Unii.
26.
Moim zdaniem tak skonstruowane rozróżnienie pomiędzy, z jednej strony, autonomicznymi pojęciami prawa Unii, a z drugiej strony, pojęciami odsyłającymi do prawa krajowego, nie pozwala zrozumieć prawidłowo problematyki leżącej u podstaw niniejszego pytania prejudycjalnego. Jak się bowiem wydaje, sporny przepis nie poddaje się w sposób oczywisty takiemu podziałowi. Pytanie postawione przez sąd odsyłający dotyczy wszystkich pojęć zawartych w art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej, które stanowią pierwszy z wyjątków od fakultatywnej podstawy odmowy wykonania nakazu wyrażonej w tym przepisie. Podejście, zgodnie z którym w tym przepisie znajduje się szereg zestawionych ze sobą pojęć autonomicznych, wydaje się sztuczne. Mamy raczej do czynienia z niezależnymi lub autonomicznymi wymogami minimalnymi lub gwarancjami prawa unijnego, określającymi, w postaci szczegółowo opisanych sytuacji faktycznych, wyjątki od możliwość odmowy uznania, o którym mowa w art. 4a ust. 1 decyzji ramowej. Jak podnosi Komisja, motywy decyzji ramowej 2009/299 świadczą o tym, że prawodawca pragnął ustanowić „jasne i wspólne podstawy nieuznawania” i „wspólne rozwiązania” ( ) dotyczące orzeczeń wydanych zaocznie.
27.
Artykuł 4a ust. 1 decyzji ramowej zawiera bowiem fakultatywną podstawę odmowy wykonania w sytuacji, gdy dana osoba nie stawiła się na rozprawę. Istnieją jednakże cztery wyjątki, które pozbawiają wykonujący nakaz organ sądowy możliwości odmowy wykonania danego europejskiego nakazu aresztowania ( ). Przypadki te są określone w art. 4a ust. 1 decyzji ramowej, który określa warunki, w których organ wykonujący powinien wykonać orzeczenie mimo nieobecności danej osoby na rozprawie ( ).
28.
System ten wymaga podjęcia opartej na wzajemnym zaufaniu współpracy pomiędzy organami sądowymi – wydającym i wykonującym nakaz. W praktyce do wykonującego nakaz organu sądowego należy wskazanie w nakazie – na formularzu załączonym do decyzji ramowej, zmienionym decyzją ramową 2009/299 – sposobu, w jaki gwarancje przewidziane w art. 4a zostały spełnione. Jeżeli organ wydający nakaz zaznaczy pole wskazujące, że dana osoba nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano orzeczenie, to powinien wskazać wyraźnie, czy dana osoba została wezwana osobiście (pkt 3.1.a formularza załączonego do decyzji ramowej) lub, jeśli nie, czy inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o rozprawie (pkt 3.1.b tego formularza). W tym drugim przypadku, organ wydający nakaz musi wskazać (zgodnie z pkt 4 tego formularza), w jaki sposób warunek ten został spełniony. Konieczne jest zatem zamieszczenie opisu okoliczności faktycznych, a także kwalifikacji prawnej niektórych elementów, zgodnie z oceną organu wydającego nakaz.
29.
Fakt, że organ wydający nakaz jest zobowiązany wskazać owe informacje dotyczące okoliczności faktycznych w pkt 4 formularza potwierdza rolę kontrolną lub weryfikacyjną przyznaną organowi wykonującemu nakaz. Tak więc informacje podane w europejskim nakazie aresztowania dotyczące sposobu, w jaki dana osoba została poinformowana, pozwalają organowi wykonującemu nakaz na wykonanie jego uprawnień w dziedzinie odmowy wykonania w drodze niezależnego zbadania przesłanek i gwarancji przewidzianych w art. 4a ust. 1 decyzji ramowej. Ta niezależna kontrola dokonywana przez organ wykonujący nakaz powinna zostać przeprowadzona w świetle autonomicznej treści jasnych i wspólnych gwarancji określonych przez wyjątki od fakultatywnej podstawy odmowy uznania określone w artykule 4a.
30.
Należy podkreślić, że sprawowana przez niezależny organ wykonujący nakaz rola kontrolna ogranicza się do kontroli kwalifikacji prawnej (pkt 3.1.b, 3.2. lub 3.3 formularza) okoliczności faktycznych przedstawionych przez organ wydający nakaz (pkt 4 formularza). Inaczej niż argumentowały podczas rozprawy rządy niderlandzki i Zjednoczonego Królestwa, nie oznacza to, że organ wykonujący nakaz ma możliwość zakwestionowania okoliczności faktycznych ustalonych przez organ wydający nakaz. Zgodnie bowiem z zasadą wzajemnego zaufania – ale również z zasadą ekonomii procesowej – organ wykonujący nakaz jest związany okolicznościami faktycznymi przedstawionymi przez organ wydający nakaz.
31.
Jeśli chodzi o konsekwencje praktyczne wynikające z gwarancji przewidzianych w drugiej części alternatywy zawartej w art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej, można stwierdzić, że mimo iż organ wydający nakaz poinformował w pkt 3 formularza europejskiego nakazu aresztowania, że zainteresowany – niewezwany osobiście – inną drogą rzeczywiście otrzymał urzędową informację, to organ wykonujący nakaz może sprawdzić, czy szczególne przesłanki wspólne, określone w tym przepisie, są spełnione, biorąc pod uwagę informacje przedstawione w pkt 4 formularza przez organ wydający.
32.
Z praktycznego działania systemu stworzonego decyzją ramową wynika, że wyjątki wymienione w art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej stanowią gwarancje autonomiczne, które ustanawiają minimalne przesłanki nałożone przez prawo Unii, których przestrzeganie jest kontrolowane przez organy wykonujące nakaz. Podobnie, wymogi te zostały określone w decyzji ramowej w sposób autonomiczny i wspólny dla państw członkowskich.
33.
A zatem właśnie istnienie wspólnych autonomicznych gwarancji przewidzianych w art. 4a ust. 1 lit. a)–d) decyzji ramowej umożliwia ustanowienie przez ten artykuł systemu sprzyjającego wzajemnemu uznawaniu przy jednoczesnym poszanowaniu prawa do obrony. To w świetle tych dwóch celów decyzja ramowa określa konsekwencje prawne aktów proceduralnych państw członkowskich, jednakże bez ustanawiania konkretnych wymogów proceduralnych.
34.
Jak wynika bowiem wyraźnie z treści decyzji ramowej, a także z motywów decyzji ramowej 2009/299, system ustanowiony przez prawo Unii w zakresie stosowania zasady wzajemnego uznawania w odniesieniu do orzeczeń wydanych zaocznie nie ma na celu harmonizacji norm proceduralnych państw członkowskich. W pierwszej kolejności, odniesienie do „dalszych wymogów proceduralnych” zawarte w art. 4a ust. 1 decyzji ramowej wskazuje, że przepis ten przewiduje jedynie minimalne uregulowanie proceduralne, który ma zostać uzupełnione przez krajowe prawo procesowe ( ). W drugiej kolejności, motyw 4 decyzji ramowej 2009/299 wskazuje wyraźnie, że owa decyzja ramowa „nie ma na celu regulowania form ani metod, w tym wymogów proceduralnych, stosowanych do osiągnięcia celów w niej określonych; są one regulowane prawem krajowym państw członkowskich” ( ).
35.
Wynika stąd, że wymogi proceduralne, w szczególności dotyczące doręczania pism procesowych, regulowane są nadal przez prawo krajowe, zgodnie zresztą z zasadą autonomii proceduralnej państw członkowskich i charakterem prawnym decyzji ramowych. Ponadto art. 4a ust. 1 decyzji ramowej przewiduje jedynie wymogi minimalne, wyrażone w postaci przesłanek faktycznych, które powinny być spełnione, i wybór wymogów proceduralnych pozostawia w zakresie prawa krajowego.
36.
W konsekwencji na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej należy interpretować w ten sposób, że zawiera on autonomiczne gwarancje minimalne, których poszanowanie musi zostać ocenione w sposób niezależny przez wykonujący nakaz organ sądowy przed wykonaniem europejskiego nakazu aresztowania wydanego w celu wykonania orzeczenia wydanego w wyniku rozprawy, na której dana osoba nie stawiła się osobiście.
B – Drugie pytanie prejudycjalne
37.
W drugim pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający zwraca się do Trybunału, w pierwszej kolejności, o dokonanie w ogólności wykładni pojęć zawartych w art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej. W drugiej kolejności sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o rozstrzygnięcie, czy sytuacja taka jak będąca przedmiotem niniejszej sprawy należy do zakresu jednego z dwóch przypadków, o których mowa w tym przepisie. Po rozważaniach natury ogólnej przeanalizuję specyfikę przypadków, o których mowa w spornym przepisie, w odniesieniu do okoliczności sprawy.
1. Rozważania ogólne
38.
Podstawowe znaczenie – w prawie Unii w ogólności i w systematyce decyzji ramowej w szczególności – zasady wzajemnego zaufania i ściśle związanej z nią zasady wzajemnego uznawania nie budzi żadnych wątpliwości ( ). Trybunał stwierdzał wielokrotnie, że zasada wzajemnego uznawania, która stanowi „kamień węgielny” współpracy sądowej, oznacza w szczególności, że państwa członkowskie są co do zasady zobowiązane do uwzględnienia europejskiego nakazu aresztowania ( ). W konsekwencji państwa członkowskie mogą odmówić wykonania takiego nakazu wyłącznie w przypadkach obowiązkowej lub fakultatywnej odmowy wykonania, enumeratywnie wymienionych w art. 3–4a decyzji ramowej. Co więcej, wykonanie europejskiego nakazu aresztowania można uzależnić wyłącznie od jednego z warunków wyczerpująco określonych w art. 5 ( ). Tak więc nawet jeśli państwa członkowskie korzystają z pewnego zakresu uznania przy transponowaniu tych przepisów do ich prawa krajowego, to nie mogą rozszerzyć ich zakresu w sposób wykraczający poza zakres wynikający z jednolitej wykładni ( ).
39.
Co się tyczy art. 4a ust. 1 decyzji ramowej, z motywu 3 decyzji ramowej 2009/299 wynika, że prawodawca Unii zamierzał położyć kres sytuacji przewidzianej w art. 5 pierwotnej wersji decyzji ramowej 2002/584, zgodnie z którym organ wykonujący nakaz oceniał, czy udzielone zapewnienia co do możliwości wystąpienia z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy były wystarczające ( ).
40.
Jednakże istnienie podstaw odmowy wykonania świadczy o tym, że zasada wzajemnego uznawania nie oznacza bezwzględnego obowiązku wykonania wydanego nakazu aresztowania ( ). W szczególności art. 4a decyzji ramowej stanowi przyczynę odmowy wykonania wyraźnie związaną z prawem do obrony w trakcie rozprawy, która doprowadziła do wydania wyroku zaocznego ( ). W tym kontekście art. 4a ust. 1 decyzji ramowej określa autonomiczne wymogi w zakresie ochrony prawa do obrony, które pozwalają zapewnić wykonanie europejskiego nakazu aresztowania nawet w braku stawiennictwa zainteresowanego na rozprawie. Zatem, mimo że decyzja ramowa 2009/299 umożliwiła pewną zmianę na rzecz wzajemnego uznawania, zmiana ta była możliwa dzięki włączeniu zasadniczych minimalnych i autonomicznych gwarancji ustanowionych przez prawo Unii.
41.
W konsekwencji zasada wzajemnego uznawania nie może sama w sobie decydować o wykładni art. 4a ust. 1 lit. a) decyzji ramowej, ponieważ przepis ten stanowi wyjątek od możliwości zastosowania podstawy odmowy wykonania nakazu, która jest wyraźnie powiązana z przestrzeganiem praw podstawowych. O wykładni tego przepisu musi decydować również jego specyfika.
42.
W pierwszej kolejności, bezsporne jest, że chodzi o przepis, który opisuje szczegółowo pewne przesłanki faktyczne, które muszą być spełnione.
43.
W drugiej kolejności, nie można zapominać, że przepis ten należy do szczególnej dziedziny prawa karnego – stąd istnienie mocniejszych gwarancji ( ).
44.
W trzeciej kolejności, przepis ten jest ściśle związany z prawami podstawowymi, jakimi są prawo do obrony i prawo do skutecznego środka prawnego, przewidziane w art. 47 i 48 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”).
45.
W tym względzie, jak podnosi Komisja, art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej należy interpretować przede wszystkim w świetle celu w postaci zapewnienia poszanowania praw oskarżonego, przy jednoczesnym usprawnieniu wzajemnego uznawania orzeczeń sądowych ( ). Cel ochrony praw oskarżonego wynika również z motywów 1 i 8 decyzji ramowej 2009/299, które stanowią wyraz woli ustanowienia systemu zgodnego z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
46.
Zgodnie z tym orzecznictwem prawo do stawienia się, wynikające z przedmiotu i celu całego art. 6 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”) ( ), nie ma charakteru bezwzględnego oraz że w pewnych okolicznościach oskarżony może z własnej woli zrezygnować – wyraźnie lub w sposób dorozumiany, lecz jednoznaczny – z korzystania z tego prawa. I tak Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że postępowanie odbywające się pod nieobecność oskarżonego nie jest samo w sobie sprzeczne z art. 6 EKPC. Jest tak w szczególności, gdy oskarżony może uzyskać później nowe orzeczenie sądowe po jego wysłuchaniu i gdy zostało ustalone, że zrezygnował on z przysługującego mu prawa do stawienia się i obrony albo że miał zamiar uchylić się od wymiaru sprawiedliwości ( ).
47.
Trybunał miał już okazję wypowiedzieć się w przedmiocie zgodności systemu ustanowionego przez art. 4a decyzji ramowej z art. 47 i 48 karty. W wyroku Melloni Trybunał uwypuklił fakt, iż prawodawca Unii przyjął rozwiązanie polegające na wyczerpującym wskazaniu przypadków, w których wykonanie europejskiego nakazu aresztowania wydanego w celu wykonania kary orzeczonej zaocznie nie narusza prawa do obrony ( ).
48.
Ogólny cel decyzji ramowej – a mianowicie ułatwienie i przyspieszenie współpracy sądowej ( ) – powinien zatem być wyważony z celem szczególnym w postaci poszanowania prawa oskarżonego do stawienia się osobiście na rozprawie, które leży u podstaw art. 4a wprowadzonego decyzją ramową 2009/299.
49.
Podsumowując, z trzech powodów przedstawionych powyżej nie jest możliwe, jak czyni to rząd niderlandzki, posłużenie się argumentem opartym na skuteczności (effet utile) decyzji ramowej wyłącznie w celu usprawnienia wzajemnego uznawania. Taka argumentacja nie może być podnoszona ze szkodą dla prawa do obrony w postępowaniu karnym, nawet jeśli doszłoby do sytuacji, w której wykonanie europejskiego nakazu aresztowania spotkałoby się z odmową.
50.
W odpowiedzi na pytanie drugie lit. a) uważam, że do celów dokonania wykładni wspólnych gwarancji zawartych w art. 4a decyzji ramowej należy przyjąć wykładnię językową tego przepisu, uwzględniającą prawa podstawowe.
2. „Wezwanie osobiste” i „otrzymanie informacji inną drogą”
51.
Pytanie drugie lit. b) zmierza do ustalenia, czy sytuacja taka jak w sprawie przed sądem odsyłającym spełnia wymogi art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej.
52.
Według rządów niderlandzkiego, polskiego i Zjednoczonego Królestwa, wymogi określone w art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej są w niniejszym przypadku spełnione. Natomiast Komisja uważa, że druga opcja przewidziana przez ten przepis wymaga, aby zainteresowany rzeczywiście wiedział o terminie i miejscu rozprawy, i opcja ta nie może opierać się na fikcji prawnej. Komisja uważa w konsekwencji, iż z informacji przekazanych przez wydający organ sądowy nie wynika w sposób jednoznaczny, że zainteresowany wiedział o ustalonym miejscu i terminie rozprawy. P. Dworzecki podnosi ze swej strony, że z uzasadnienia przedstawionego przez organ wydający nakaz nie wynika, aby zostały spełnione warunki określone w art. 132 polskiego kodeksu postępowania karnego.
53.
Należy na wstępie podnieść, że to wyłącznie do sądu krajowego należy ocena okoliczności faktycznych, jakimi dysponuje. Należy jednak przypomnieć, w ślad za rządami niderlandzkim i polskim, że w sytuacji, takiej jak w postępowaniu głównym, jeżeli sąd wykonujący nakaz uważa, iż informacje przekazane przez wydające nakaz państwo członkowskie nie są wystarczające, musi on w najkrótszym możliwym terminie zażądać od wydającego organu sądowego dodatkowych informacji ( ) zgodnie z art. 15 ust. 2 decyzji ramowej ( ).
54.
W tym kontekście moja analizy posłuży doprecyzowaniu kryteriów, które można wywnioskować z art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej, w celu umożliwienia sądowi odsyłającemu dokonanie oceny okoliczności sprawy.
55.
Artykuł 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej odnosi się w wyraźny sposób do dwóch przypadków: osoba powinna albo zostać „wezwana osobiście” albo „inną drogą rzeczywiście otrzyma[ć] urzędową informację […]”. Rozróżnienie to potwierdza motyw 7 decyzji ramowej 2009/299, a także sam układ załączonego formularza.
56.
W ramach pierwszej części alternatywy osoba powinna zostać wezwana osobiście i w ten sposób zostać poinformowana o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy. Jak wynika z brzmienia art. 4a ust. 1 decyzji ramowej, podmiotem wezwania osobistego jest bez wątpienia dana osoba.
57.
Dlatego sam fakt, że ustalenie wymogów proceduralnych wezwania należy do państw członkowskich, nie wystarczy do tego, aby przyjąć wykładnię pojęcia „wezwania osobistego” opierającą się na fikcji, zgodnie z którą doręczenie osobie innej niż dana osoba mogłoby zostać uznane za wezwanie osobiste.
58.
Jak wskazały Komisja, rządy niderlandzki i polski, wezwania pośredniego nie można zrównać z wezwaniem osobistym. Sprzeciwiałoby się to nie tylko zwyczajowi językowemu i znaczeniu tego wyrażenia zarówno w języku potocznym, jak i prawnym (które wymaga, by wezwanie osobiste dokonywane było w sposób „bezpośredni”), lecz byłoby to także, jak podniósł rząd polski, niezgodne z art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej, który przewiduje drugą sytuację, w której dana informacja może być otrzymana „inną drogą”.
59.
Wreszcie, oczywiste jest, że ciężar dowodu, iż wezwanie osobiste rzeczywiście miało miejsce, spoczywa na organach wydającego nakaz państwa członkowskiego. W konsekwencji, jak podnosi Komisja, polski organ sądowy słusznie zaznaczył punkt odpowiadający pkt 3.1.b formularza, ponieważ nie uznał, aby w sprawie w postępowaniu głównym dana osoba została wezwana osobiście.
60.
Druga część alternatywy ustanowionej w art. 4a ust. 1 lit. a) decyzji ramowej dotyczy sytuacji, w której dana osoba „inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie”.
61.
Treść tego przepisu stanowi w sposób jasny, że wymagany jest jednoznaczny rezultat faktyczny.
62.
Szczególne gwarancje przewidziane w tym przepisie dotyczą zatem wymogów w zakresie informacji – musi ona być urzędowa, a nie przypadkowa lub nieformalna, jej treści – powinna obejmować termin i miejsce rozprawy, i jej rezultatu – dana osoba powinna zostać poinformowana rzeczywiście, w taki sposób, iż fakt, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie, ustalony jest w sposób jednoznaczny.
63.
Wszystkie te warunki muszą być spełnione kumulatywnie. Zatem okoliczność, że dana osoba „wiedziała” o rozprawie, nie zwalnia z obowiązku rzeczywistego dostarczenia informacji urzędowej o jej terminie i miejscu.
64.
Ponadto nie ulega wątpliwości, jak przyznał na rozprawie rząd niderlandzki, że ciężar dowodu, iż informacja została rzeczywiście dostarczona urzędowo spoczywa na organach wydającego nakaz państwa członkowskiego. Wreszcie, jak wynika z uwag Komisji przedstawionych na rozprawie, druga część alternatywy podlega wymogom w odniesieniu do rezultatu o tyle dalej idącym, o ile daje wiele możliwości co do środków zmierzających do osiągnięcia tego rezultatu.
65.
Państwa członkowskie, które przedstawiły uwagi w niniejszej sprawie, stwierdziły, że wymogi określone w art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) część druga decyzji ramowej były spełnione w niniejszej sprawie z uwagi, po pierwsze, na brak staranności po stronie P. Dworzeckiego i, po drugie, na informacje zawarte w nakazie aresztowania, zgodnie z którymi P. Dworzecki „przyznał się do winy i zgodził się na karę zaproponowaną przez prokuraturę”.
66.
Państwa członkowskie doszły do tego wniosku, opierając się zwłaszcza na motywie 8 decyzji ramowej 2009/299, który powołując się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka stanowi, że „decydując o tym, czy sposób przekazania informacji wystarcza, by dana osoba dowiedziała się o rozprawie, szczególną uwagę można byłoby w stosownych przypadkach zwrócić także na starania danej osoby o uzyskanie skierowanych do niej informacji”. Zdaniem rządu Zjednoczonego Królestwa, motyw ten jest wyrazem woli prawodawcy, aby nie wykraczać poza poziom ochrony gwarantowany przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. Natomiast dla Komisji motyw 8 jest wyrazem kompromisu pomiędzy państwami członkowskimi, polegającego na tym, że rozpatrywana podstawa odmowy rzeczywiście została stworzona jako podstawa fakultatywna, lecz nie oznacza to osłabienia gwarancji przewidzianych w art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej.
67.
Nie podzielam opinii rządu Zjednoczonego Królestwa. Brzmienie art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej nie przewiduje żadnego odstępstwa od wymogu rzeczywistego otrzymania informacji urzędowej o terminie i miejscu rozprawy w przypadku, gdy dana osoba dowiedziała się o nich drogą, która nie spełnia wymogów tego przepisu. W takiej sytuacji nie jest rozpatrywana wartość interpretacyjna motywu 8. Zważywszy bowiem, że art. 4a ust. 1 decyzji ramowej ustanawia fakultatywną podstawę odmowy, organy wykonujące nakaz mogą ewentualnie jeszcze dokonać przekazania, jeśli dana sytuacja nie zalicza się do żadnego z przypadków wymienionych w lit. a)–d) tego artykułu. Tymczasem, jak słusznie podkreśla Komisja, zgodnie z tym, co wynika z motywów 8 i 15 decyzji ramowej 2009/299, państwa członkowskie są jeszcze wtedy zobowiązane do przestrzegania wymogów określonych w EKPC.
68.
Jak podnosi Komisja, informacja, zgodnie z którą P. Dworzecki „przyznał się do winy i zgodził się na karę zaproponowaną przez prokuraturę”, nie zawiera żadnych wskazówek na temat terminu lub miejsca rozprawy ani nie oznacza rezygnacji ze stawiennictwa.
69.
W tym względzie należy podnieść, że Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, iż „powiadomienie osoby o wszczętym przeciwko niej postępowaniu stanowi akt prawny o takim znaczeniu, że musi on spełniać wymogi formalne i materialne odpowiednie do zapewnienia skutecznego wykonywania praw oskarżonego, i że w tym względzie nie może wystarczyć otrzymanie niedokładnego powiadomienia w sposób nieurzędowy” ( ). Tak więc orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, które jest w sposób nieunikniony kazuistyczne, dostarcza przykładów, w których domysły dotyczące prywatnej komunikacji lub informacji nieurzędowych nie zostały uznane za spełniające gwarancje wystarczającego powiadomienia ( ). Podobnie, doręczenie innej osobie (np. adwokatowi), zgodnie z prawem krajowym, wymaga zachowania szczególnej staranności w celu upewnienia się, że dana osoba zrezygnowała z przysługującego jej prawa do stawienia się ( ).
70.
Wprawdzie orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie wyklucza, że potwierdzenie pewnych faktów może wykazać jednoznacznie, że oskarżony wiedział, iż prowadzone było przeciwko niemu postępowanie karne i że nie miał zamiaru stawienia się lub zamierzał uchylić się od wymiaru sprawiedliwości ( ). Jednakże, jak podnosi Komisja, w braku osobistego wezwania, z nieobecności danej osoby na rozprawie nie można wnioskować o jej rezygnacji ze stawiennictwa ( ). Podobnie, brak staranności ze strony danej osoby nie pociąga za sobą automatycznie rezygnacji z przysługującego jej prawa do stawienia się ( ). Natomiast od sądów krajowych wymaga się zwiększonej staranności w przypadkach, gdy oskarżony nie został wezwany osobiście ( )..
71.
W każdym razie wymogi zawarte w art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej gwarantują przestrzeganie praw określonych w art. 47 i 48 karty. Mimo, że zgodnie z wyjaśnieniami dotyczącymi karty, przepisy te mają takie samo znaczenie i zakres jak art. 6 EKPC, to nie stanowi przeszkody, aby prawo Unii przyznawało szerszą ochronę na mocy art. 52 ust. 3 karty.
72.
Trybunał uznał w odmiennych okolicznościach, że prawo oskarżonego do stawienia się osobiście na rozprawie nie ma charakteru bezwzględnego ( ).
73.
W odniesieniu do przewidzianego w art. 47 karty prawa do skutecznego środka prawnego i do rzetelnego procesu oraz zawartego w art. 48 ust. 2 karty prawa do obrony w wyroku Melloni Trybunał wyjaśnił, że przypadek, o którym mowa w art. 4a ust. 1 lit. a) decyzji ramowej, określa „warunki, w których należy przyjąć, że zainteresowany dobrowolnie i w sposób jednoznaczny zrezygnował z uczestnictwa w rozprawie, tak że wykonanie europejskiego nakazu aresztowania dla celów wykonania kary wymierzonej osobie skazanej zaocznie nie może być uzależnione od warunku stanowiącego, iż może ona skorzystać z ponownego rozpoznania sprawy w jej obecności w wydającym nakaz państwie członkowskim” ( ). Wynika stąd, że w szczególnym kontekście decyzji ramowej nie dochodzi do naruszenia prawa do rzetelnego procesu, w szczególności, gdy oskarżony został powiadomiony o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, choćby nawet nie stawił się osobiście ( ).
74.
Jak wynika wyraźnie z brzmienia art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej, w tej szczególnej kwestii prawo Unii zapewnia ochronę wyższą niż EKPC, ponieważ ustanawia wyraźną gwarancję dotyczącą rezultatu doręczenia, które powinno zatem obejmować informacje o terminie i miejscu rozprawy. Ogólna wiedza o toczeniu się postępowania karnego nie spełnia warunków określonych w tym przepisie.
75.
Tak więc wyjątki od możliwości odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania, przewidziane w art. 4a ust. 1 decyzji ramowej, opierają się na jasnych i precyzyjnych wymogach i zapewniają wysoki poziom ochrony właśnie dlatego, że prowadzą do obowiązkowego wykonania europejskiego nakazu aresztowania w przypadku, gdy orzeczenie zostało wydane zaocznie.
76.
Na zakończenie należy przypomnieć, że z punktu widzenia systematyki zastosowanie art. 4a ust. 1 lit. a) decyzji ramowej powoduje domniemanie zrzeczenia się prawa oskarżonego do stawienia się i nie gwarantuje mu, w odróżnieniu od lit. d) tego przepisu, prawa do ponownego rozpoznania sprawy lub do postępowania odwoławczego.
77.
Jak już zostało to podkreślone, zadaniem sądu odsyłającego jest dokonanie oceny na podstawie elementów stanu faktycznego, jakimi dysponuje, i zgodnie z powołanymi powyżej kryteriami, czy zostało ustalone w sposób jednoznaczny, że P. Dworzecki wiedział o rozprawie w odpowiednim czasie dzięki rzeczywistemu otrzymaniu urzędowej informacji o terminie i miejscu wyznaczonej rozprawy. Jednakże w celu udzielenia użytecznej odpowiedzi sądowi odsyłającemu i z zastrzeżeniem otrzymania dodatkowych informacji zgodnie z art. 15 ust. 2 decyzji ramowej, uważam, że nie można uznać, iż wezwanie przeprowadzone w sposób opisany w drugim pytaniu prejudycjalnym spełnia przesłankę, zgodnie z którą dana osoba powinna „inną drogą rzeczywiście otrzyma[ć] urzędową informację” w rozumieniu art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej, ponieważ nie można ustalić w sposób jednoznaczny, że wezwanie zostało rzeczywiście przekazane osobie poszukiwanej.
78.
Należy jednak stwierdzić, że różne sytuacje, o których mowa w lit. a)–d) artykułu 4a ust. 1 decyzji ramowej, stanowią jedną całość normatywną, która funkcjonuje jako spójny system. Zatem, jeśli nie można zezwolić na przekazanie na podstawie pkt a), pozostaje możliwość uczynienia tego na podstawie innego przypadku zapewniającego przestrzeganie prawa do obrony z jednoczesnym zagwarantowaniem prawa do wniesienia odwołania lub wznowienia postępowania.
79.
Tak więc rząd polski wyjaśnił, że jego wewnętrzny porządek prawny przewiduje możliwość wystąpienia o przeprowadzenie nowego postępowania. Ten element, jak podnosi Komisja, mógłby ewentualnie skłonić sąd wydający nakaz do uznania, że warunki określone w art. 4a ust. 1 lit. d) decyzji ramowej są w niniejszej sprawie spełnione.
80.
Wreszcie należy również dodać na wszelki wypadek, że art. 4a ust. 1, a także motyw 6 decyzji ramowej 2009/299 stanowią, że chodzi tu o przesłanki opcjonalne. Nic nie stoi na przeszkodzie temu, aby organ wydający nakaz wskazał, że spełnionych jest jednocześnie kilka przesłanek, zważywszy, że owych przesłanek nie można uznać za wzajemnie się wykluczające. Taka bardziej wyczerpująca informacja ułatwiłaby wzajemne uznawanie i przyspieszyła współpracę.
81.
Podsumowując, zarówno z brzmienia spornego przepisu, jak i z ogólnej systematyki i celu decyzji ramowej wynika, że stosowanie art. 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej wymaga, aby dana osoba została bezpośrednio wezwana osobiście lub, w braku takiego wezwania, aby zostało wykazane w sposób jednoznaczny, że dana osoba wiedziała o rozprawie dzięki temu, iż rzeczywiście otrzymała urzędową informację o terminie i miejscu wyznaczonej rozprawy.
VI – Wnioski
82.
Mając na względzie powyższe rozważania proponuję, aby Trybunał udzielił następującej odpowiedzi na pytania prejudycjalne przedstawione przez Rechtbank Amsterdam (sąd w Amsterdamie):
1)
Artykuł 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi, zmienionej decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r., należy interpretować w ten sposób, że zawiera on autonomiczne gwarancje minimalne, których poszanowanie musi zostać ocenione w sposób niezależny przez wykonujący organ sądowy przed wykonaniem europejskiego nakazu aresztowania wydanego w celu wykonania orzeczenia wydanego w wyniku rozprawy, na której dana osoba nie stawiła się osobiście.
2)
Artykuł 4a ust. 1 lit. a) ppkt (i) decyzji ramowej 2002/584, zmienionej decyzją ramową 2009/299, należy interpretować w ten sposób, że dana osoba musi zostać bezpośrednio wezwana osobiście zgodnie z obowiązującymi krajowymi wymogami proceduralnymi lub, w braku takiego wezwania, że z informacji przedstawionych przez organ wydający musi wynikać w sposób jednoznaczny, że dana osoba wiedziała o rozprawie dzięki temu, iż rzeczywiście otrzymała urzędową informację o terminie i miejscu wyznaczonej rozprawy.
( ) Język oryginału: francuski.
( ) Dz.U. L 190, s. 1.
( ) Dz.U. L 81, s. 24.
( ) Ponieważ wydający nakaz organ sądowy nie zakwalifikował czynów jako takich, do których „nie ma zastosowania wymóg kontroli podwójnej karalności”, sąd odsyłający wskazuje, że czyny zostały zakwalifikowane w prawie niderlandzkim jako: „I. kradzież poprzedzona przemocą wobec osób, mającą na celu przygotowanie kradzieży; II. współsprawstwo przy umyślnym i bezprawnym uszkodzeniu rzeczy należącej w całości lub części do osoby trzeciej; III. grożenie czynem karalnym przeciwko życiu”.
( ) Odpowiadający części zdania w art. 4a ust 1 decyzji ramowej, mianowicie: „zgodnie z dalszymi wymogami proceduralnymi określonymi w prawie krajowym wydającego [nakaz] państwa członkowskiego”.
( ) Zobacz podobnie wyroki: z dnia 6 października 2009 r., Wolzenburg, C‑123/08, EU:C:2009:616, pkt 58 i nast.; a także z dnia 5 września 2012 r., Lopes Da Silva Jorge, C‑42/11, EU:C:2012:517, pkt 32–35 i 52.
( ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 9 marca 2006 r., Van Esbroeck, C‑436/04, EU:C:2006:165, pkt 35; z dnia 16 listopada 2010 r., Mantello, C‑261/09, EU:C:2010:683, pkt 38; z dnia 14 listopada 2013 r., Baláž, C‑60/12, EU:C:2013:733, pkt 26; z dnia 27 maja 2014 r., Spasic, C‑129/14 PPU, EU:C:2014:586, pkt 79.
( ) Zobacz motywy 4 i 11 decyzji ramowej 2009/299.
( ) Zobacz wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni, C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 40.
( ) Zobacz motyw 4 decyzji ramowej 2009/299.
( ) Wniosek ten znajduje potwierdzenie w pracach przygotowawczych, w trakcie których dyskutowano nad usunięciem słowa „dalsze”. Zobacz dokument Rady 6501/08 z dnia 26 lutego 2008 r., przypis 24, i dokument Rady 8074/08 z dnia 8 kwietnia 2008 r., s. 5. Propozycja ta nie została przyjęta i termin „dalsze” jest obecny we wszystkich wersjach językowych.
( ) Podobnie motyw 14 kładzie nacisk na brak harmonizacji ustawodawstw krajowych w zakresie wszczęcia ponownego rozpoznania sprawy.
( ) Zobacz, podobnie, opinia 2/13 z dnia 18 grudnia 2014 r., EU:C:2014:2454, pkt 191.
( ) Zobacz w szczególności wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Lanigan, C‑237/15 PPU, EU:C:2015:474, pkt 36 i przytoczone tam orzecznictwo.
( ) Zobacz w szczególności wyrok z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru, C‑404/15 i C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198, pkt 80.
( ) Zobacz podobnie wyroki: z dnia 17 lipca 2008 r., Kozłowski, C‑66/08, EU:C:2008:437, pkt 43; z dnia 5 września 2012 r., Lopes Da Silva Jorge, C‑42/11, EU:C:2012:517, pkt 37. Trybunał wywnioskował z tego, w drodze analogii, w ramach decyzji ramowej 2005/214/WSiSW Rady z dnia 24 lutego 2005 r. w sprawie stosowania zasady wzajemnego uznawania do kar pieniężnych (Dz.U. L 76, s. 16), zmienionej decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r. (Dz.U. L 81, s. 24), że „podstawy odmowy uznania czy wykonania takiego orzeczenia powinny podlegać ścisłej wykładni”. Zobacz wyrok z dnia 14 listopada 2013 r., Baláž, C‑60/12, EU:C:2013:733, pkt 29.
( ) Zobacz, podobnie, wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni, C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 41.
( ) Wyrok z dnia 28 czerwca 2012 r., West, C‑192/12 PPU, EU:C:2012:404, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo. Zobacz także podobnie wyrok z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru, C‑404/15 i C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198.
( ) Zobacz, podobnie, wyrok z dnia 29 stycznia 2013 r., Radu, C‑396/11, EU:C:2013:39, pkt 37.
( ) Zobacz, podobnie wyrok z dnia 8 maja 2008 r.Weiss und Partner, C‑14/07, EU:C:2008:264, pkt 72.
( ) Zobacz art. 1 decyzji ramowej 2009/299. Zobacz także wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni, C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 51.
( ) Zobacz w szczególności wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 12 lutego 1985 r. w sprawie Colozza przeciwko Włochom, CE:ECHR:1985:0212JUD000902480, § 27.
( ) Zobacz w szczególności wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 1 marca 2006 r. w sprawie Sejdovic przeciwko Włochom [wielka izba], CE:ECHR:2006:0301JUD005658100, §§ 82, 86–88 i 99.
( ) Wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni, C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 44.
( ) Zobacz wyrok z dnia 28 czerwca 2012 r., West, C‑192/12 PPU, EU:C:2012:404, pkt 53 i przytoczone tam orzecznictwo.
( ) Zobacz, analogicznie, wyrok z dnia 14 listopada 2013 r., Baláž, C‑60/12, EU:C:2013:733, pkt 31.
( ) W przedmiocie wykładni tego przepisu, zob. wyrok z dnia 5 kwietnia 2016 r., Aranyosi i Căldăraru, C‑404/15 i C‑659/15 PPU, EU:C:2016:198, pkt 97.
( ) Zobacz w szczególności wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: z dnia 12 października 1992 r. w sprawie T. przeciwko Włochom, CE:ECHR:1992:1012JUD001410488, § 28; z dnia 18 maja 2004 r., Somogyi przeciwko Włochom, CE:ECHR:2004:0518JUD006797201, § 75; i ww. Sejdovic przeciwko Włochom [wielka izba], § 99.
( ) Zobacz w szczególności wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: ww. w sprawie T. przeciwko Włochom, § 28; ww. w sprawie Somogyi przeciwko Włochom, § 75; z dnia 12 czerwca 2007 r. w sprawie Pititto przeciwko Włochom, CE:ECHR:2007:0612JUD001932103, pkt 68–70; z dnia 6 października 2015 r. w sprawie Coniac przeciwko Rumunii, CE:ECHR:2015:1006JUD000494107, § 53. Zobacz również wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 23 maja 2006 r. w sprawie Kounov przeciwko Bułgarii, CE:ECHR:2006:0523JUD002437902.
( ) Zobacz w szczególności wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: z dnia 8 czerwca 2006 r. w sprawie Kaya przeciwko Austrii, CE:ECHR:2006:0608JUD005469800, § 30; z dnia 27 maja 2004 r. w sprawie Yavuz przeciwko Austrii, CE:ECHR:2004:0527JUD004654999, § 49.
( ) Zobacz w szczególności ww. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Sejdovic przeciwko Włochom [wielka izba], § 99. Zobacz również wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie Demebukov przeciwko Bułgarii (CE:ECHR:2008:0228JUD006802001), w którym Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, że art. 6 EKPC nie został naruszony w przypadku, gdy oskarżony, wspierany przez adwokata, wiedział o rozprawie, lecz zmienił miejsce zamieszkania z naruszeniem wyraźnego zakazu takiej zmiany. Jednakże w wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 24 kwietnia 2012 r. w sprawie Haralampiev przeciwko Bułgarii (CE:ECHR:2012:0424JUD002964803), oceniono, że wiedza o rozprawie nie była wystarczająca, aby uznać, że w sposób jednoznaczny udowodniono rezygnację oskarżonego z jego prawa do stawienia się.
( ) Zobacz podobnie ww. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Sejdovic przeciwko Włochom [wielka izba], § 87. Ponadto, „to nie do oskarżonego należy udowodnienie, że nie zamierzał on uchylić się od wymiaru sprawiedliwości, ani że jego nieobecność była spowodowana działaniem siły wyższej” (zob. w szczególności ww. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Colozza przeciwko Włochom, § 30).
( ) Zobacz wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 października 2015 r. w sprawie Aždajić przeciwko Słowenii, CE:ECHR:2015:1008JUD007187212, § 57, 58.
( ) Zobacz w szczególności ww. wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: w sprawie Somogyi przeciwko Włochom, § 70; w sprawie Kaya przeciwko Austrii, § 30.
( ) Wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni, C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 49. Zobacz także, w innych kontekstach, wyroki: z dnia 17 listopada 2011 r., Hypoteční banka, C‑327/10, EU:C:2011:745, pkt 50–53, z dnia 15 marca 2012 r., G, C‑292/10, EU:C:2012:142, pkt 48 i nast.; a także z dnia 6 września 2012 r., Trade Agency, C‑619/10, EU:C:2012:531, pkt 54, 55.
( ) Wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni, C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 52.
( ) Wyrok z dnia 26 lutego 2013 r., Melloni, C‑399/11, EU:C:2013:107, pkt 49. Tak jak wskazuje Trybunał, taka wykładnia jest zgodna z podejściem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w wyrokau z dnia 14 czerwca 2001 r. w sprawie Medenica przeciwko Szwajcarii, CE:ECHR:2001:0614JUD002049192, § 56–59; ww. wyroku w sprawie Sejdovic przeciwko Włochom, § 84, 86, 98; a także ww. wyroju w sprawie Haralampiev przeciwko Bułgarii, § 32, 33.
© Unia Europejska, źródło: EUR-Lex (eur-lex.europa.eu), pozyskano 13.07.2026. Autentyczne są wyłącznie wersje opublikowane w Dz. Urz. UE. · Źródło