C-109/08

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO YVES’A BOTA przedstawiona w dniu 12 marca 2009 r.(1) Sprawa C‑109/08 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Greckiej Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Wyrok Trybunału stwierdzający uchybienie przez Republikę Grecką zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 28 WE, 43 WE i 49 WE, jak również na mocy art. 8 dyrektywy 98/34/WE – Niewykonanie – Artykuł 228 WE – Kary pieniężne 1.        Komisja Wspólnot Europejskich wniosła niniejszą skargę przeciwko Republice Greckiej na podstawie art. 228 WE. 2.        Komisja zarzuca temu państwu członkowskiemu niewykonanie wyroku z dnia 26 października 2006 r. w sprawie Komisja przeciwko Grecji(2). W wyroku tym Trybunał stwierdził, iż pozwana uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 28 WE, 43 WE, 49 WE, jak również na mocy art. 8 dyrektywy 98/34/WE(3) poprzez wprowadzenie do przepisów krajowych zakazu instalowania i prowadzenia działalności w zakresie wszelkich gier elektrycznych, elektromechanicznych i elektronicznych, w tym wszelkich gier komputerowych, we wszelkich miejscach publicznych i prywatnych z wyjątkiem kasyn, pod groźbą sankcji karnych lub administracyjnych. 3.        Komisja żąda, by Trybunał stwierdził uchybienie, a także nałożył na Republikę Grecką okresową karę pieniężną i ryczałt. 4.        W niniejszej opinii twierdzę, iż Republika Grecka rzeczywiście uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 228 WE, a także proponuję Trybunałowi, by z tego względu nałożył na Republikę Grecką okresową karę pieniężną i ryczałt. I –    Ramy prawne A –    Przepisy wspólnotowe 1.      Traktat WE 5.        Artykuł 28 WE zakazuje ograniczeń ilościowych w przywozie i wszelkich środków o skutku równoważnym między państwami członkowskimi. 6.        Artykuł 43 akapit pierwszy WE zabrania ograniczeń swobody przedsiębiorczości obywateli jednego państwa członkowskiego na terytorium innego państwa członkowskiego. 7.        Wreszcie art. 49 akapit pierwszy WE zabrania ograniczeń w swobodnym świadczeniu usług wewnątrz Wspólnoty w odniesieniu do obywateli państw członkowskich mających swe przedsiębiorstwo w państwie Wspólnoty innym niż państwo odbiorcy świadczenia. 2.      Prawo wtórne 8.        Celem dyrektywy 98/34 jest zapewnienie większej przejrzystości w odniesieniu do działań podejmowanych przez państwa członkowskie w zakresie norm i przepisów technicznych. Wymagając od państw członkowskich zawiadamiania Komisji o wszelkich projektach przepisów technicznych, dyrektywa ta ma na celu zniesienie przeszkód dla wymiany handlowej wynikających z tego rodzaju przepisów. 9.        Artykuł 1 wskazanej dyrektywy stanowi: „Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się poniższe terminy: […] 11)      »przepisy techniczne« [oznaczają] specyfikacje techniczne i inne wymagania bądź zasady [przepisy] dotyczące usług, włącznie z odpowiednimi przepisami administracyjnymi, których przestrzeganie jest obowiązkowe, de iure lub de facto, w przypadku wprowadzenia [wprowadzania] do obrotu, świadczenia usługi [usług], ustanowienia [podejmowania działalności w charakterze] operatora usług lub stosowania [korzystania z nich] w państwie członkowskim lub na przeważającej [istotnej] jego części, jak również przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne państw członkowskich, z wyjątkiem określonych w art. 10, zakazujących [zakazujące] produkcji, przywozu, wprowadzania do obrotu i stosowania [wykorzystywania] produktu lub zakazujących [zakazujące] świadczenia bądź korzystania z usługi [usług] lub ustanawiania [podejmowania działalności w charakterze] dostawcy usług. […]”. 10.      Artykuł 8 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 98/34 ma brzmienie następujące: „Z zastrzeżeniem art. 10 państwa członkowskie niezwłocznie przekazują Komisji wszelkie projekty przepisów technicznych, z wyjątkiem tych, które w pełni stanowią transpozycję normy międzynarodowej lub europejskiej, w którym to przypadku wystarczająca jest informacja dotycząca odpowiedniej normy. Przekazują Komisji także podstawę prawną konieczną do przyjęcia uregulowań technicznych, jeżeli nie zostały one wyraźnie ujęte w projekcie. [Przekazują Komisji także uzasadnienie przyjęcia uregulowań technicznych, jeżeli nie zostało ono wyraźnie ujęte w projekcie]”. B –    Przepisy krajowe w przedmiocie gier elektrycznych, elektromechanicznych i elektronicznych 11.      Artykuł 1 ustawy nr 3037/2002(4), zatytułowany „Kategorie gier”, ma brzmienie następujące: „W rozumieniu przepisów niniejszej ustawy: a)      »gra mechaniczna« to gra, której działanie wymaga również wykorzystania siły mięśni gracza; b)       »gra elektryczna« to gra, której działanie wymaga występowania elektrycznego mechanizmu wspomagania; c)       »gra elektromechaniczna« to gra, której działanie wymaga zarówno występowania elektrycznego mechanizmu wspomagania, jak i wykorzystania siły mięśni gracza; d)       »gra elektroniczna« to gra, której działanie wymaga, oprócz elektrycznego, elektronicznego lub innego mechanizmu wspomagania, istnienia i zastosowania oprogramowania (programu komputerowego); e)       »rekreacyjna gra zręcznościowa« to gra, której rezultat zależy wyłącznie od zdolności psychofizycznych gracza i która ma wyłącznie cel rekreacyjny. Do kategorii rekreacyjnych gier zręcznościowych należą również gry w karty uznane za »gry zręcznościowe« na mocy przepisów [tekstu jednolitego] dekretu królewskiego nr 29/1971”. 12.      Artykuł 2 ust. 1 tej ustawy zatytułowany „Zakaz użytkowania lub instalacji gier”, stanowi: „Zabronione jest użytkowanie gier, o których mowa w art. 1 lit. b), c) oraz d), w tym komputerów, w miejscach publicznych, takich jak hotele, kawiarnie, pomieszczenia uznanych stowarzyszeń użyteczności publicznej wszelkiego rodzaju oraz we wszelkich innych miejscach publicznych lub prywatnych. Zabronione jest również instalowanie tych gier”. 13.      Artykuł 3 tej ustawy zatytułowany „Przedsiębiorstwa świadczące usługi internetowe” stanowi: „Instalacja i eksploatacja komputerów w miejscach świadczenia usług internetowych nie są objęte zakazem, o którym mowa w art. 2. Jednakże użytkowanie gier na tych komputerach, niezależnie od zastosowanej metody, jest zabronione. Prowadzenie przedsiębiorstwa świadczącego usługi internetowe wymaga uzyskania specjalnego pozwolenia gminy, na terenie której znajduje się miejsce świadczenia usług, lub władz portowych portu wyjścia, jeśli przedsiębiorstwo jest prowadzone na statku. Podczas zastosowania po raz pierwszy niniejszego środka, przedsiębiorstwo musi uzyskać wskazane pozwolenie w okresie trzech miesięcy od wejścia w życie niniejszej ustawy”. 14.      Zgodnie z art. 4 ustawy nr 3037/2002 zatytułowanej „Sankcje karne”: „1.   Kto prowadzi lub zarządza centrum lub innym obiektem, o którym mowa w art. 2 ust. 1, na terenie którego użytkuje się lub instaluje gry zabronione na mocy powyższych przepisów, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od 3 miesięcy i karze grzywny nie niższej niż 5000 EUR. Sprawca działający w warunkach powrotu do przestępstwa podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy niż 1 rok i karze grzywny od 25 000 do 75 000 EUR. Sąd orzeka również przepadek urządzeń do gry. […]”. II – Okoliczności powstania sporu A –    Wyrok w sprawie Komisja przeciwko Grecji 15.      W pkt 1 sentencji wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji Trybunał orzekł, jak następuje: „Wprowadzając w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy nr 3037/2002 zakaz – pod groźbą przewidzianych w art. 4 i art. 5 tej ustawy sankcji karnych i administracyjnych – instalowania i prowadzenia działalności w zakresie wszelkich gier elektrycznych, elektromechanicznych i elektronicznych, w tym wszelkich gier komputerowych, we wszelkich miejscach publicznych i prywatnych z wyjątkiem kasyn, Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 28 WE, 43 WE i 49 WE oraz art. 8 [dyrektywy 98/34]”. B –    Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi 16.      Na pytanie Komisji z dnia 11 grudnia 2006 r., dotyczące stanu wykonania wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji, Republika Grecka odpowiedziała pismem z dnia 12 lutego 2007 r. W piśmie tym władze greckie nie podały żadnych konkretnych informacji dotyczących nowelizacji spornych przepisów krajowych w celu dostosowania się do wyroku Trybunału. Wskazane państwo członkowskie podkreśliło natomiast wagę i złożoność zagadnienia, stwierdzając, iż właściwe ministerstwa współdziałają ze sobą w celu wprowadzenia możliwych do przyjęcia przepisów, które byłyby zgodne z prawem wspólnotowym oraz z zasadą proporcjonalności. 17.      Uznając, iż Republika Grecka nie podjęła działań niezbędnych do wykonania wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji, Komisja, działając na podstawie art. 228 ust. 2 WE, w dniu 23 marca 2007 r. skierowała do tego państwa członkowskiego wezwanie do usunięcia uchybienia. 18.      Ponieważ Republika Grecka nie udzieliła odpowiedzi na to pismo, Komisja przesłała do tego państwa członkowskiego uzasadnioną opinię w dniu 29 czerwca 2007 r., wzywając je do podjęcia niezbędnych działań, zapewniających wykonanie wyroku w terminie dwóch miesięcy od doręczenia tej opinii. 19.      Zważywszy na fakt, iż Republika Grecka nie udzieliła odpowiedzi na uzasadnioną opinię, o której mowa, ani też nie powiadomiła o przyjęciu jakiegokolwiek aktu ustawodawczego, który miałby na celu zastosowanie się do wspomnianego wyroku, Komisja w tej sytuacji uznała, że Republika Grecka nie zapewniła wykonania wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji i w dniu 10 marca 2008 r. wniosła niniejszą skargę. III – Przebieg postępowania przed Trybunałem 20.      W swojej skardze Komisja wnosi do Trybunału o stwierdzenie, iż Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 228 ust. 1 WE. 21.      Skarżąca domaga się od Trybunału: –        stwierdzenia, że nie przyjmując środków wymaganych do wykonania wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji, Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które ciążą na niej na mocy art. 28 WE, 43 WE i 49 WE, jak również na mocy art. 8 dyrektywy 98/34; –        nałożenia na Republikę Grecką okresowej kary pieniężnej, płatnej na rzecz Komisji, w wysokości 31 798,80 EUR za każdy dzień zwłoki w wykonaniu tego wyroku, licząc od dnia wydania wyroku w niniejszej sprawie, aż do dnia zupełnego wykonania wyroku we wskazanej wyżej sprawie Komisja przeciwko Grecji; –        nałożenia na Republikę Grecką ryczałtu dziennego, płatnego na rzecz Komisji, w wysokości 9636 EUR za każdy dzień zwłoki w wykonaniu wyroku we wskazanej wyżej sprawie Komisja przeciwko Grecji, licząc od dnia wydania wskazanego wyroku aż do dnia zupełnego wykonania tego wyroku (jeżeli nastąpi to, zanim zapadnie wyrok w niniejszej sprawie) albo aż do dnia wydania wyroku w niniejszej sprawie (jeżeli do tego momentu wskazany wyżej wyrok w sprawie Komisja przeciwko Grecji nie zostanie wykonany w całości) oraz –        obciążenia Republiki Greckiej kosztami postępowania. 22.      W odpowiedzi na skargę Republika Grecka wnosi do Trybunału o oddalenie skargi i obciążenie Komisji kosztami postępowania. 23.      Z akt sprawy wynika, iż Republika Grecka przesłała swą odpowiedź na uzasadnioną opinię w dniu 12 marca 2008 r., tj. dwa dni po wniesieniu niniejszej skargi przez Komisję. W piśmie tym poinformowała Komisję, iż została powołana komisja ustawodawcza, która ma przygotować projekt ustawy nowelizacyjnej. 24.      Z wystąpień wygłoszonych podczas rozprawy wynika też, iż zgodnie z art. 8 dyrektywy 98/34 Republika Grecka przesłała Komisji pierwszy projekt ustawy nowelizacyjnej w maju 2008 r. Komisja następnie przedstawiła swoje uwagi w uzasadnionej opinii z dnia 1 sierpnia 2008 r., na które Republika Grecka nie udzieliła odpowiedzi. Doszło jednakże do spotkania stron, które miało miejsce w Atenach w grudniu 2008 r. 25.      Przedstawiciel Republiki Greckiej wskazał również, iż nowy projekt ustawy nowelizacyjnej powinien zostać wkrótce zatwierdzony przez rząd, po czym zostanie on podany do wiadomości Komisji w celu jego ponownego rozpatrzenia zgodnie z art. 8 dyrektywy 98/34. Po zakończeniu tej procedury projekt ustawy będzie musiał zostać poddany pod głosowanie w parlamencie w celu jego uchwalenia. IV – W przedmiocie uchybienia A –    Argumenty stron 26.      Komisja zauważa, iż do dnia wniesienia przez nią skargi Republika Grecka nie zawiadomiła jej o żadnym akcie ustawodawczym zapewniającym wykonanie wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji. W związku z tym Komisja żąda, by Trybunał stwierdził, iż Republika Grecka uchybiła swojemu zobowiązaniu, a nadto by nałożył na nią okresową karę pieniężną i ryczałt. 27.      Republika Grecka nie kwestionuje zarzucanego jej uchybienia. Twierdzi jednak, iż skargę Komisji należy oddalić, ponieważ wykonanie wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji nastąpi przed zakończeniem niniejszego postępowania. W każdym razie Republika Grecka twierdzi, iż kary pieniężne powinny zostać ograniczone w celu uwzględnienia wagi problemów społecznych i gospodarczych, które uzasadniały przyjęcie spornych przepisów krajowych. B –    Ocena 28.      Artykuł 228 WE nie określa terminu, w jakim powinno nastąpić wykonanie wyroku. Niemniej jednak, jak Trybunał przypomniał ostatnio w wyroku z dnia 9 grudnia 2008 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji(5), przez wzgląd na potrzebę natychmiastowego i jednolitego stosowania prawa wspólnotowego konieczne jest, by wykonywanie wyroku rozpoczęło się natychmiast i nastąpiło w najkrótszym możliwym terminie(6). 29.      Zgodnie z orzecznictwem Trybunału istnienie uchybienia w rozumieniu art. 228 WE ocenia się według stanu w dniu, w którym upłynął termin wyznaczony w uzasadnionej opinii sporządzonej na podstawie tego artykułu(7). 30.      W niniejszym przypadku oczywiste jest, że w dniu, w którym upłynął dwumiesięczny termin określony w uzasadnionej opinii z dnia 29 czerwca 2007 r., termin, w którym powinno było zostać zapewnione wykonanie wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji, wymagającego nowelizacji spornych przepisów krajowych zgodnie z wymogami art. 28 WE, 43 WE i 49 WE, a także art. 8 dyrektywy 98/34, był poważnie przekroczony, albowiem od ogłoszenia tego wyroku upłynęło prawie 10 miesięcy. 31.      Co więcej, wydaje się, że pomimo upływu terminu Republika Grecka nie podjęła żadnych działań mających na celu wykonanie tego wyroku. Z wystąpień podczas rozprawy wynika w istocie, że dopiero w maju 2008 r. zawiadomiono Komisję o pierwszym działaniu mającym na celu wykonanie wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji. 32.      W tych okolicznościach należy stwierdzić, że Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 228 ust. 1 WE, co zresztą ona sama przyznaje. V –    W przedmiocie kar pieniężnych z tytułu uchybienia 33.      Ponieważ doszedłem do wniosku, iż Republika Grecka nie zastosowała się do wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji, Trybunał może, stosując art. 228 ust. 2 akapit trzeci WE, nałożyć na Republikę Grecką okresową karę pieniężną lub ryczałt. 34.      Celem tej procedury jest nakłonienie państwa członkowskiego, które uchybiło swym zobowiązaniom, do wykonania wyroku stwierdzającego uchybienie, tym samym zapewniając skuteczne stosowanie prawa wspólnotowego. 35.      Okresowa kara pieniężna ma zasadniczo charakter przymuszający. Ma ona na celu poddanie państwa, które uchybiło zobowiązaniu dostosowania się do wyroku stwierdzającego uchybienie, środkowi przymusu gospodarczego, który ma skłonić je do usunięcia uchybienia w możliwie najkrótszym terminie. Trybunał nakłada więc na państwo członkowskie okresową karę pieniężną w sytuacji, gdy jeszcze nie wykonało ono wyroku pierwotnie stwierdzającego jego uchybienie. 36.      Nałożenie ryczałtu opiera się przede wszystkim na ocenie skutków niewykonania zobowiązań ciążących na danym państwie członkowskim z punktu widzenia interesu prywatnego i publicznego w szczególności, gdy uchybienie trwało przez długi czas od chwili wydania stwierdzającego je pierwotnie wyroku. 37.      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunał ustala wysokość okresowej kary pieniężnej lub ryczałtu w taki sposób, aby, po pierwsze, były stosowne do okoliczności sprawy i, po drugie, były proporcjonalne do stwierdzonego uchybienia, jak również do możliwości finansowych danego państwa członkowskiego(8). 38.      Ponadto zgodnie z tym, co Trybunał orzekł w wyroku z dnia 12 lipca 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji(9), łączne zastosowanie obu rodzajów kar ustanowionych w art. 228 ust. 2 WE nie jest wykluczone szczególnie w sytuacji, gdy uchybienie trwało przez długi czas i ma uporczywy charakter. 39.      We wszelkich takich wypadkach to Trybunał ocenia, czy właściwe jest nałożenie kary pieniężnej oraz wybiera karę najbardziej dostosowaną do okoliczności danej sprawy. W tym względzie Trybunał niejednokrotnie wskazywał, iż nie jest związany metodą obliczania kar pieniężnych określoną przez Komisję w jej komunikacie z dnia 13 grudnia 2005 r.(10), który stanowi jedynie użyteczny punkt odniesienia(11). A –    W przedmiocie nałożenia okresowej kary pieniężnej 1.      Argumenty stron 40.      Komisja wnosi do Trybunału o nałożenie na Republikę Grecką okresowej kary pieniężnej w wysokości 31 798,80 EUR za każdy dzień opóźnienia w wykonaniu wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji, liczonej od dnia ogłoszenia wyroku w niniejszej sprawie aż do dnia pełnego wykonania pierwszego wyroku. 41.      W tym celu Komisja zastosowała metodę obliczeniową określoną w komunikacie z 2005 r. Zgodnie z tą metodą stawka dzienna zostaje obliczona poprzez pomnożenie kwoty bazowej w wysokości 600 EUR przez współczynnik wagi naruszenia, którego wysokość w niniejszej sprawie ustalono na 11 w skali od 1 do 20, a także przez współczynnik czasu trwania naruszenia, którego wysokość w niniejszej sprawie ustalono na 1,1 w skali od 1 do 3, oraz przez czynnik „n”, odzwierciedlający możliwości finansowe danego państwa członkowskiego, który w odniesieniu do Republiki Greckiej wynosi 4,38. 42.      Jeśli chodzi o wagę naruszenia, Komisja zauważa, iż sporne przepisy krajowe naruszają trzy spośród czterech podstawowych swobód przewidzianych przez traktat. Komisja twierdzi także, iż władze greckie nie wykonały swoich zobowiązań wynikających z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy 98/34, a także iż w toku postępowania wszczętego na podstawie art. 228 WE nie współpracowały w pełni z Komisją na etapie poprzedzającym wniesienie skargi. Z uwagi na powyższe Komisja proponuje ustalić wysokość współczynnika wagi naruszenia na 11 (w skali od 1 do 20). 43.      Republika Grecka twierdzi, iż wysokość współczynnika wagi naruszenia jest wyjątkowo wygórowana i że nie powinna ona być większa niż 4. W tym względzie strona pozwana twierdzi, iż naruszenie dotyczyło jedynie wąskiej gałęzi działalności, iż sporne przepisy krajowe były stosowane w sposób wolny od dyskryminacji, a także iż stanowiły one najbardziej odpowiednie rozwiązanie problemów gospodarczych i społecznych spowodowanych niewłaściwym i niekontrolowanym sposobem korzystania z gier, tak iż przepisy te były uzasadnione przez nadrzędne względy interesu ogólnego. Republika Grecka twierdzi wreszcie, iż współczynnik odzwierciedlający wagę naruszenia zaproponowany przez Komisję narusza zasadę proporcjonalności. Republika Grecka powołuje się w tym względzie na porównanie swojej sytuacji z sytuacją innych państw członkowskich, co do których stwierdzano naruszenie w postępowaniach wszczynanych na mocy art. 226 WE. 44.      Jeśli chodzi o czas trwania naruszenia, Komisja stwierdza, iż wynosi on 11 miesięcy, poczynając od dnia wydania wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji do dnia, w którym Komisja postanowiła wnieść niniejszą skargę. 45.      Republika Grecka twierdzi, iż wysokość współczynnika czasu trwania naruszenia powinna zostać obniżona do poziomu minimalnego. Jest ona zdania, iż naruszenie rozpoczęło się w rzeczywistości z chwilą upływu trzymiesięcznego terminu określonego w piśmie z dnia 11 grudnia 2006 r., w którym Komisja zwróciła się do władz greckich o informacje dotyczące stanu wykonania wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji. Republika Grecka wskazuje także na czas trwania uchybienia popełnionego przez Republikę Francuską, które było przedmiotem postępowania zakończonego wyrokiem z dnia 12 lipca 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji i które trwało znacznie dłużej, a dla którego wysokość współczynnika czasu trwania naruszenia określono na 3(12). 2.      Ocena 46.      Zważywszy na charakter naruszenia będącego przedmiotem niniejszego postępowania, które to naruszenie nadal trwa, jestem zdania, iż nałożenie okresowej kary pieniężnej stanowi środek najbardziej odpowiedni do okoliczności niniejszej sprawy. 47.      Tak jak wskazałem, okresowa kara pieniężna powinna zapewniać jak najszybsze wykonanie wcześniejszego wyroku stwierdzającego naruszenie prawa wspólnotowego. Jej wysokość powinna być uzależniona od tego, jak duży nacisk należy wywierać na dane państwo członkowskie, aby skłonić je do zmiany swego zachowania(13). 48.      Zadaniem Trybunału jest określenie, w granicach przysługującej mu swobodnej oceny, wysokości okresowej kary pieniężnej w ten sposób, by była ona, po pierwsze, stosowna do okoliczności sprawy, a po drugie, proporcjonalna do stwierdzonego uchybienia oraz do możliwości finansowych danego państwa członkowskiego(14). 49.      Czerpiąc w istotnym zakresie inspirację z kryteriów oraz zmiennych matematycznych wskazanych przez Komisję w jej komunikacie z 2005 r., Trybunał uwzględnia wagę naruszenia, czas jego trwania oraz możliwości finansowe danego państwa członkowskiego. Stosując te kryteria, Trybunał bierze także pod uwagę skutki niewykonania wyroku z punktu widzenia interesu prywatnego i publicznego, a także to, na ile pilna jest konieczność wykonania przez państwo członkowskie ciążących na nim zobowiązań(15). 50.      Gdy chodzi, po pierwsze, o wagę naruszenia, a w szczególności o skutki niewykonania wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji z punktu widzenia interesu prywatnego i publicznego, jestem zdania, iż uporczywe uchybienie popełniane przez Republikę Grecką jest szczególnie poważne, a to z dwóch powodów. 51.      Po pierwsze, jak orzekł Trybunał we wspomnianym wyroku, sporne przepisy krajowe naruszają swobodę przepływu towarów oraz zasady: swobody świadczenia usług oraz swobody przedsiębiorczości na terytorium Unii Europejskiej, a więc trzy spośród czterech podstawowych swobód zagwarantowanych przez traktat. 52.      Sporne przepisy skutkują zmniejszeniem rozmiarów przywozu gier, które są legalnie wytwarzane i wprowadzane do obrotu w innych państwach członkowskich. Przepisy tego rodzaju mogą także utrudniać albo wręcz uniemożliwiać usługodawcom, mającym siedzibę w innych państwach członkowskich, świadczenie usług polegających na eksploatacji urządzeń do gier i ostatecznie mogą zniechęcać przedsiębiorców z tych państw przed korzystaniem ze swobody przedsiębiorczości na terytorium Grecji. 53.      Jest rzeczą oczywistą, że poprzez niewykonanie wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji Republika Grecka w istotny sposób działa na szkodę interesu publicznego, a w każdym razie na szkodę interesu prywatnego importerów z uwagi na to, iż sporny zakaz ujęty został bardzo szeroko. 54.      Po drugie, przedmiotowe uchybienie jest, w mojej ocenie, tym poważniejsze, że jak wynika z wystąpień wygłoszonych podczas rozprawy, Republika Grecka nie zawiesiła stosowania swych przepisów, tym samym w dalszym ciągu stosując wobec przedsiębiorców kary pieniężne oraz kary pozbawienia wolności. 55.      Wreszcie naruszenie szczegółowego obowiązku zawiadomienia Komisji o projektach przepisów technicznych, wynikającego z art. 8 dyrektywy 98/34, należy uznać za poważne, ponieważ wykonanie tego obowiązku stanowiło warunek konieczny pełnego osiągnięcia celów tej dyrektywy. 56.      Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, przyjęta przez Komisję wysokość współczynnika wagi naruszenia wynosząca 11 (w skali od 1 do 20) nie wydaje się być wynikiem błędu w ocenie. 57.      Odnosząc się, po drugie, do współczynnika czasu trwania naruszenia, pragnę zauważyć, iż Komisja obliczyła jego wysokość przy założeniu, iż wynosi ona 1,10 miesięcznie, biorąc pod uwagę okres od dnia, w którym wydano wspomniany wyrok w sprawie Komisja przeciwko Grecji, tj. od dnia 26 października 2006 r., do dnia, w którym Komisja postanowiła wnieść niniejszą skargę, to jest, w świetle jej pism, dnia 17 października 2007 r. 58.      Zgodnie zaś z orzecznictwem Trybunału czas trwania naruszenia oceniać należy według stanu w chwili, w której Trybunał bada okoliczności faktyczne, a nie w chwili, w której Komisja wniosła skargę(16). W każdym razie pragnę przypomnieć, iż Trybunał nie jest związany skalą od 1 do 3, zaproponowaną przez Komisję(17). 59.      Pragnę zauważyć, iż w niniejszej sprawie uchybienie popełnione przez Republikę Grecką trwało 27 miesięcy, ponieważ wspomniany wyrok w sprawie Komisja przeciwko Grecji wydany został w dniu 26 października 2006 r., a rozprawa w niniejszej sprawie odbyła się w dniu 29 stycznia 2009 r. Jak przyznał podczas rozprawy przedstawiciel Republiki Greckiej, wyrok ten można było wykonać w krótszym terminie. 60.      Wydaje mi się więc, iż wykonanie wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji wymagało jedynie bardzo ograniczonej nowelizacji spornych przepisów krajowych, ponieważ zachodzi głównie konieczność ograniczenia zakresu stosowania tych przepisów wyłącznie do gier rekreacyjnych, które mogą być przekształcane w gry losowe. 61.      Z uwagi na powyższe jestem zdania, iż wysokość współczynnika, wynosząca 1,1, wydaje się być odpowiednia w stosunku do czasu trwania naruszenia. 62.      Po trzecie, jeśli chodzi o propozycję Komisji w przedmiocie pomnożenia kwoty bazowej o współczynnik oparty na produkcie krajowym brutto danego państwa członkowskiego oraz na liczbie głosów, którymi dysponuje ono w Radzie Unii Europejskiej, Trybunał wielokrotnie wyrażał pogląd, iż stanowi ona co do zasady odpowiedni sposób odzwierciedlenia możliwości finansowych danego państwa członkowskiego, przy zachowaniu rozsądnego zróżnicowania pomiędzy państwami członkowskimi(18). W niniejszym wypadku współczynnik ustalony dla Republiki Greckiej w komunikacie z 2005 r. wynosi 4,38. 63.      Z uwagi na powyższe proponuję, by Trybunał pomnożył współczynniki wagi, czasu trwania oraz możliwości finansowych państwa członkowskiego przez kwotę bazową w wysokości 600 EUR, zgodnie z propozycją Komisji(19). 64.      Mając na względzie powyższe rozważania, pomnożenie kwoty bazowej w wysokości 600 EUR przez ustalone współczynniki w wysokości: 11 dla odzwierciedlenia wagi naruszenia, 1,1 dla odzwierciedlenia czasu trwania naruszenia oraz 4,38 dla odzwierciedlenia możliwości finansowych Republiki Greckiej, daje w niniejszej sprawie kwotę 31 798,80 EUR za każdy dzień opóźnienia. 65.      Po czwarte, jeśli chodzi o częstotliwość okresowej kary pieniężnej, jestem zdania, iż należy ustalić, iż powinna być ona płatna codziennie, gdyż uchybienie, którego dotyczy niniejsza sprawa, związane jest z wykonaniem wyroku Trybunału wymagającego przyjęcia projektu ustawy nowelizacyjnej(20). 66.      W świetle całokształtu przedstawionych wyżej okoliczności proponuję, by Trybunał nałożył na Republikę Grecką okresową karę pieniężną, płatną na rzecz Komisji, na rachunek „Dochody własne Wspólnoty Europejskiej”, w wysokości 31 798,80 EUR za każdy dzień opóźnienia w wykonaniu wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji, poczynając od dnia wydania wyroku w niniejszej sprawie, aż do dnia całkowitego wykonania tego pierwszego wyroku. B –    W przedmiocie nałożenia ryczałtu 1.      Argumenty stron 67.      Komisja proponuje, by Trybunał nałożył na Republikę Grecką ryczałt w wysokości 9636 EUR za każdy dzień opóźnienia w wykonaniu wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji, poczynając od dnia, w którym wyrok ten został wydany, do dnia, w którym nastąpi całkowite wykonanie tego wyroku, albo do dnia, w którym zostanie wydany wyrok w niniejszej sprawie (jeśli do tego czasu nie nastąpi całkowite wykonanie wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji). 68.      Wskazana stawka dzienna stanowi wynik pomnożenia kwoty bazowej w wysokości 200 EUR przez współczynnik wagi naruszenia, którego wysokość w niniejszej sprawie określono jako 11 w skali od 1 do 20, i przez współczynnik „n”, odzwierciedlający możliwości finansowe Republiki Greckiej, którego wysokość wynosi 4,38. 69.      W ocenie Komisji łączna wysokość ryczałtu, który miałby być nałożony na Republikę Grecką, wynosi 3 420 780 EUR. Kwota ta stanowi wynik pomnożenia stawki dziennej ryczałtu, tj. 9636 EUR przez ilość dni, jakie upłynęły od wydania wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji, tj. od dnia 26 października 2006 r., do dnia, w którym Komisja postanowiła wnieść niniejszą skargę, tj. do dnia 17 października 2007 r., co łącznie daje 355 dni. 70.      Republika Grecka jest zdania, iż nie należy nakładać na nią ryczałtu, gdyż tę karę pieniężną wymierza się za zachowanie danego państwa członkowskiego w przeszłości. Jej zdaniem zaproponowana przez Komisję wysokość ryczałtu jest nieproporcjonalna w stosunku do wagi i czasu trwania naruszenia i jest nadmierna, biorąc pod uwagę problematyczny charakter przepisów dotyczących gier w Grecji. 2.      Ocena 71.      Tak jak wskazałem, ryczałt ma na celu ukaranie państwa członkowskiego za popełnione uchybienie, z uwzględnieniem skutków tego uchybienia oraz czasu jego trwania. Ma także na celu zapobiegać powtarzaniu się podobnych naruszeń prawa wspólnotowego w przyszłości. 72.      Nałożenie ryczałtu nie następuje automatycznie, a jego obliczenie nie jest oparte ani na dokładnej formule matematycznej, ani też na wykazie z góry ustalonych kryteriów, tak jak może mieć to miejsce w wypadku, gdy Trybunał oblicza wysokość okresowej kary pieniężnej. 73.      Niemniej orzecznictwo dostarcza pewnych wskazówek dotyczących kryteriów oraz okoliczności, jakie należy brać pod uwagę przy obliczaniu wysokości ryczałtu. 74.      W swym niedawnym wyroku z dnia 9 grudnia 2008 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, o którym była mowa wyżej, Trybunał stwierdził, iż nałożenie ryczałtu „powinno, w każdym przypadku, pozostać funkcją całokształtu istotnych elementów związanych z naturą stwierdzonego uchybienia, jak i postawą państwa członkowskiego”(21). 75.      We wskazanej wyżej sprawie w celu obliczenia ryczałtu, który miał być nałożony na Republikę Francuską, Trybunał wziął pod uwagę następujące okoliczności: –        przyjętą przez Republikę Francuską postawę wobec ciążących na niej obowiązków wspólnotowych w szczególnej dziedzinie organizmów zmodyfikowanych genetycznie; w tym względzie Trybunał stwierdził, iż wskazane państwo członkowskie ponawiało zachowania naruszające obowiązki wspólnotowe w tej szczególnej dziedzinie; –        czas trwania uchybienia od ogłoszenia wyroku stwierdzającego uchybienie; w tym względzie Trybunał zbadał, czy opóźnienie mogłoby zostać uzasadnione oraz –        wagę uchybienia; w tym względzie Trybunał wziął pod uwagę skutki zachowania naruszającego obowiązki wspólnotowe z punktu widzenia występującego w sprawie interesu publicznego i prywatnego(22). 76.      Wydaje mi się, iż w niniejszej sprawie nałożenie ryczałtu uzasadnione jest przede wszystkim wagą naruszenia. 77.      Tak jak stwierdziłem, Republika Grecka w istotny sposób działa na szkodę interesu publicznego, a także, w każdym wypadku, na szkodę interesu prywatnego przedsiębiorców, ponieważ sporne przepisy krajowe naruszają trzy spośród czterech podstawowych swobód gwarantowanych przez traktat. Niniejsze naruszenie jest, w moim przekonaniu, szczególnie poważne, zważywszy na fakt, iż Republika Grecka nie zawiesiła stosowania spornych przepisów, tym samym w dalszym ciągu stosując wobec przedsiębiorców kary pieniężne oraz kary pozbawienia wolności. 78.      Jeśli chodzi o czas trwania naruszenia po wydaniu wspomnianego wyroku w sprawie Komisja przeciwko Grecji, Republika Grecka przyznała, że wystąpiło po jej stronie opóźnienie w wykonaniu tego wyroku, wskazując, że wykonanie to mogło nastąpić wcześniej. 79.      Argumenty podniesione przez władze greckie, w świetle których opóźnienie miałoby być uzasadnione drażliwym charakterem sprawy oraz poruszeniem, jakie spowodowałaby w Grecji całkowita liberalizacja przepisów dotyczących gier, nie wydają mi się możliwe do przyjęcia, zważywszy, że nie ma nic w aktach sprawy, co wskazywałoby na szczególny charakter sytuacji Republiki Greckiej w porównaniu z sytuacją pozostałych państw członkowskich. Pragnę nadto przypomnieć, iż w świetle utrwalonego orzecznictwa państwo członkowskie nie może powoływać się na przepisy, praktyki lub sytuacje w jego wewnętrznym porządku prawnym dla uzasadnienia nieprzestrzegania zobowiązań wynikających z prawa wspólnotowego(23). 80.      Co zaś wreszcie dotyczy zagadnienia postawy Republiki Greckiej, wydaje mi się, że aż do wszczęcia etapu poprzedzającego wniesienie skargi w ramach niniejszego postępowania, to państwo członkowskie przyjmowało raczej bierną postawę. W istocie, dopiero dwa dni po wniesieniu niniejszej skargi przez Komisję, a mianowicie w dniu 12 marca 2008 r., Republika Grecka wskazała, iż została powołana komisja ustawodawcza, która ma przygotować projekt ustawy nowelizacyjnej. 81.      Zważywszy na całokształt powyższych okoliczności, wydaje mi się, iż nałożenie na Republikę Grecką ryczałtu w wysokości 2 mln EUR stanowi wynik słusznej oceny stanu faktycznego występującego w niniejszej sprawie. VI – W przedmiocie kosztów 82.      Zgodnie z art. 69 § 2 akapit pierwszy regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie Republiki Greckiej kosztami postępowania, a ta sprawę przegrała, należy obciążyć ją kosztami postępowania. VII – Wnioski 83.      Mając na względzie powyższe rozważania, proponuję, by Trybunał: –        stwierdził, że nie nowelizując, zgodnie z wymogami art. 28 WE, 43 WE i 49 WE oraz art. 8 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w zakresie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego, zmienionej dyrektywą 98/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 lipca 1998 r., art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy nr 3037/2002 ustanawiającej, pod groźbą sankcji karnych i administracyjnych, zakaz instalowania i użytkowania wszelkich gier elektrycznych, elektromechanicznych i elektronicznych, w tym wszelkich gier komputerowych, we wszelkich miejscach publicznych i prywatnych z wyjątkiem kasyn, Republika Grecka nie podjęła wszelkich działań niezbędnych do wykonania wyroku Trybunału z dnia 26 października 2006 r. w sprawie C‑65/05 Komisja przeciwko Grecji, a tym samym uchybiła zobowiązaniom, które ciążą na niej na mocy art. 228 WE; –        nałożył na Republikę Grecką okresową karę pieniężną w wysokości 31 798,80 EUR za każdy dzień opóźnienia we wdrożeniu działań niezbędnych do całkowitego wykonania wskazanego wyżej wyroku, od dnia wydania wyroku w niniejszej sprawie aż do dnia pełnego wykonania wskazanego uprzednio wyroku, płatną na rzecz Komisji Wspólnot Europejskich na rachunek „Środki własne Wspólnoty Europejskiej”; –        nałożył na Republikę Grecką ryczałt w wysokości 2 mln EUR, płatny na rzecz Komisji Wspólnot Europejskich, na rachunek „Środki własne Wspólnoty Europejskiej”; –        obciążył Republikę Grecką kosztami postępowania. 1 – Język oryginału: francuski. 2 – Sprawa C‑65/05, Zb.Orz. s. I‑10341. 3 – Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiająca procedurę udzielania informacji w zakresie norm i przepisów technicznych, zmieniona dyrektywą 98/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 lipca 1998 r. (Dz.U. L 217, s. 18) (zwana dalej „dyrektywą 98/34”). 4 – FEK A’ 174/30.7.2002. 5 – Sprawa C‑121/07, Zb.Orz. s. I‑9159. – Punkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo 7 – Punkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo. 8 – Zobacz w tym względzie ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo. 9 – Sprawa C‑304/02, Zb.Orz. s. I‑6263. 10 – Komunikat Komisji – Stosowanie art. 228 traktatu WE [SEK(2005) 1658, zwany dalej „komunikatem z 2005 r.”]. – Zobacz podobnie ww. wyrok z dnia 12 lipca 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 103 i przytoczone tam orzecznictwo. – Punkt 108. 13 – Zobacz podobnie wyrok z dnia 14 marca 2006 r. w sprawie C‑177/04 Komisja przeciwko Francji, Zb.Orz. s. I‑2461, pkt 60 i przytoczone tam orzecznictwo. 14 – Ibidem, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo. 15 – Ibidem, pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo. 16 – Ibidem, pkt 71. 17 – Ibidem. 18 – Zobacz w szczególności ww. wyrok z dnia 14 marca 2006 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 75 i przytoczone tam orzecznictwo. – Zobacz w szczególności wyrok z dnia 10 stycznia 2008 r. w sprawie C‑70/06 Komisja przeciwko Portugalii, Zb.Orz. s. I‑1, pkt 50, w którym Trybunał zaaprobował stosowanie kwoty bazowej w wysokości 600 EUR, tak jak została ona ustalona w komunikacie z 2005 r. – Ibidem, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo. 21 – Punkt 62. 22 – Zobacz także ww. wyrok z dnia 12 lipca 2005 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 114. 23 – Zobacz w tym względzie ww. wyrok z dnia 9 grudnia 2008 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji, pkt 72 i przytoczone tam orzecznictwo.