C-110/15

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO NILSA WAHLA przedstawiona w dniu 4 maja 2016 r. ( *1 ) Sprawa C‑110/15 Microsoft Mobile Sales International Oy, dawniej Nokia Italia SpA, Hewlett-Packard Italiana Srl, Telecom Italia SpA, Samsung Electronics Italia SpA, Dell SpA, Fastweb SpA, Sony Mobile Communications Italy SpA, Wind Telecomunicazioni SpA przeciwko Ministero per i beni e le attività culturali (MiBAC), Società italiana degli autori ed editori (SIAE), Istituto per la tutela dei diritti degli artisti interpreti esecutori (IMAIE), w likwidacji Associazione nazionale industrie cinematografiche audiovisive e multimediali (Anica)i Associazione produttori televisivi (Apt) [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Consiglio di Stato (radę stanu, Włochy)] „Własność intelektualna — Dyrektywa 2001/29/WE — Prawo autorskie i prawa pokrewne — Artykuł 5 — Wyłączne prawo do zwielokrotniania — Wyjątki i ograniczenia — Godziwa rekompensata — Zakres — Ustalenie kryteriów zwolnienia ex ante z opłaty w drodze prywatnych negocjacji — Żądanie zwrotu ograniczone do użytkownika końcowego” 1.  Rozpatrywany wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Consiglio di Stato (radę stanu, Włochy) dotyczy właściwej wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29/WE ( *2 ). W myśl tego przepisu państwa członkowskie mogą przewidzieć wyjątek w odniesieniu do wyłącznego „prawa do zwielokrotniania” przysługującego podmiotom praw autorskich ze względu na kopiowanie na użytek prywatny. W sytuacji gdy państwo członkowskie postanowiło ograniczyć w ten sposób wyłączne prawa podmiotów praw autorskich, dyrektywa wymaga od państw członkowskich ustanowienia systemu zapewniającego godziwą rekompensatę podmiotom praw autorskich z tytułu wykorzystywania treści chronionych prawami autorskimi. 2.  We Włoszech, gdzie kopiowanie na użytek prywatny jest dozwolone, rzeczona rekompensata przybiera formę opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny w odniesieniu do sprzętu, urządzeń i nośników odpowiednich do kopiowania utworów oraz innych treści objętych ochroną. Pytania prejudycjalne mają za przedmiot zgodność włoskiego systemu rekompensaty z dyrektywą 2001/29. W szczególności niniejsza sprawa stanowi dla Trybunału okazję do zdefiniowania ograniczeń w odniesieniu do uprawnień dyskrecjonalnych przysługujących państwom członkowskim w zakresie ustalania szczegółowych elementów systemu rekompensat za kopiowanie na użytek prywatny i do przedstawienia dalszych wytycznych w przedmiocie wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29. I – Ramy prawne A – Prawo Unii 3. Dyrektywa 2001/29 dotyczy harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych. 4. W motywie 31 dyrektywy 2001/29 wyjaśniono, że jednym z celów dyrektywy jest zapewnienie właściwej równowagi praw i interesów między różnymi kategoriami podmiotów praw autorskich, jak również między nimi a użytkownikami treści objętych ochroną. 5. Motyw 35 dotyczy wyjątków i ograniczeń. Zgodnie z tym motywem w niektórych przypadkach podmioty praw autorskich powinny otrzymać godziwą rekompensatę jako wynagrodzenie za korzystanie z ich utworów lub treści objętych ochroną. Przy określaniu formy, szczegółowych warunków i ewentualnej wysokości takiej godziwej rekompensaty należy uwzględnić okoliczności każdego przypadku. Przy ocenie tych okoliczności szczególne znaczenie należy przypisać potencjalnej szkodzie poniesionej przez podmiot praw autorskich w wyniku danej czynności. 6. Artykuł 2 dyrektywy 2001/29 dotyczy prawa do zwielokrotniania utworu. Stanowi on: „Państwa członkowskie przewidują wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania bezpośredniego lub pośredniego, tymczasowego lub stałego zwielokrotniania utworu, przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie, w całości lub częściowo: a) dla autorów – w odniesieniu do ich utworów; b) dla artystów wykonawców – w odniesieniu do utrwaleń ich przedstawień; c) dla producentów fonogramów – w odniesieniu do ich fonogramów; d) dla producentów pierwszych utrwaleń filmów – w odniesieniu do oryginału i kopii ich filmów; e) dla organizacji radiowych i telewizyjnych – w odniesieniu do utrwaleń ich programów, niezależnie od tego, czy te programy transmitowane są przewodowo lub bezprzewodowo, włączając drogę kablową lub satelitarną”. 7. Artykuł 5 dyrektywy dotyczy wyjątków i ograniczeń w odniesieniu do prawa do zwielokrotniania. Stanowi on między innymi: „[…] 2.   Państwa członkowskie mogą przewidzieć wyjątki lub ograniczenia w odniesieniu do prawa do zwielokrotniania określonego w art. 2, w następujących przypadkach: […] b) w odniesieniu do zwielokrotniania na dowolnych nośnikach przez osobę fizyczną do prywatnego użytku i do celów ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowych, pod warunkiem że podmioty praw autorskich otrzymają godziwą rekompensatę, uwzględniającą zastosowanie lub niezastosowanie środków technologicznych określonych w art. 6 w odniesieniu do danych utworów lub przedmiotów objętych ochroną; […]”. B – Prawo włoskie 8. Poniżej przedstawiono mające zastosowanie przepisy ustawy nr 633 w sprawie ochrony praw autorskich i innych praw związanych z jego wykonywaniem (zwanej dalej „ustawą o prawie autorskim”) ( *3 ). 9. Artykuł 71 sexies przewiduje, co następuje: „Zwielokrotnianie fonogramów i wideogramów na jakimkolwiek nośniku przez osobę fizyczną na wyłącznie prywatny użytek jest dozwolone, o ile nie ma celów zarobkowych czy bezpośrednio lub pośrednio handlowych, przy zachowaniu środków technologicznych, o których mowa w art. 102 quater. […]”. 10. Artykuł 71 septies stanowi: „1.   Autorzy i producenci fonogramów, jak i pierwotni wytwórcy utworów audiowizualnych, artyści i wykonawcy oraz producenci wideogramów i ich następcy prawni mają prawo do rekompensaty za zwielokrotnianie fonogramów i wideogramów na prywatny użytek, o którym mowa w art. 71 sexies. Rzeczona rekompensata stanowi, jeżeli chodzi o urządzenia przeznaczone wyłącznie do rejestracji analogowej lub cyfrowej fonogramów lub wideogramów, odsetek ceny uiszczonej sprzedawcy przez nabywcę ostatecznego, który dla urządzeń i nośników wielofunkcyjnych jest obliczany na podstawie ceny urządzenia o cechach odpowiadających cechom wewnętrznego elementu przeznaczonego do rejestracji, lub, kiedy nie będzie to możliwe, na podstawie stałej kwoty od urządzenia i nośnika. Dla nośników zapisu audio i wideo, takich jak nośniki analogowe, nośniki cyfrowe, pamięci stałe lub przenośne przeznaczone do rejestracji fonogramów lub wideogramów, rekompensata stanowi kwotę współmierną do możliwości rejestracyjnych tych nośników. Dla zdalnych systemów rejestracji wideo rekompensata, o której mowa w niniejszym ustępie, należy się od podmiotu, który świadczy usługę, i jest współmierna do wynagrodzenia otrzymanego za świadczenie samej usługi. 2.   Rekompensata, o której mowa w ust. 1, jest określona, zgodnie z przepisami wspólnotowymi i w każdym razie z uwzględnieniem praw w przedmiocie zwielokrotniania, dekretem ministra dziedzictwa kulturowego i działalności kulturalnej [MiBAC], który ma zostać przyjęty do dnia 31 grudnia 2009 r. w porozumieniu z […] najbardziej reprezentatywnymi stowarzyszeniami środowiska producentów urządzeń i nośników, o których mowa w ust. 1. W celu określenia rekompensaty uwzględnia się zastosowanie lub brak zastosowania środków technologicznych, o których mowa w art. 102 quater, jak również odmienne oddziaływanie kopii cyfrowej w stosunku do kopii analogowej. Dekret podlega aktualizacji co trzy lata. 3.   Rekompensata należy się od tego, kto wytwarza lub importuje na terytorium państwa w celach zarobkowych urządzenia i nośniki wskazane w ust. 1 […]. W przypadku braku wypłaty rekompensaty, dystrybutor urządzeń lub nośników zapisu jest za wypłatę solidarnie odpowiedzialny”. 11. Artykuł 71 octies stanowi: „1.   Rekompensata, o której mowa w art. 71 septies, odnosząca się do urządzeń służących do nagrywania fonogramów płatna jest na rzecz organizacji Società italiana degli autori ed editori (SIAE), która zapewni, po odliczeniu poniesionych kosztów, płatność realizowaną w równych częściach na rzecz autorów i wytwórców fonogramów, w tym za pośrednictwem najbardziej reprezentatywnych stowarzyszeń branżowych i zawodowych. 2.   Wytwórca fonogramów wypłaci zainteresowanym artystom wykonawcom niezwłocznie, a w każdym razie w ciągu sześciu miesięcy, 50% otrzymanej rekompensaty. 3.   Rekompensata, o której mowa w art. 71 septies, odnosząca się do urządzeń służących do nagrywania wideogramów płatna jest na rzecz [SIAE], która dokona wypłaty, po odliczeniu poniesionych kosztów, 30% rekompensaty na rzecz autorów, a pozostałych 70% w równych częściach na rzecz producentów pierwszych utrwaleń filmów, producentów wideogramów oraz artystów wykonawców. Kwota w wysokości 50% rekompensaty wypłacona na rzecz artystów wykonawców służyć będzie finansowaniu działań i celów określonych w art. 7 ust. 2 ustawy nr 93 z dnia 5 lutego 1992 r. […]”. 12. Dekret, o którym mowa w art. 71 septies ust. 2 ustawy o prawie autorskim (zwany dalej „zaskarżonym dekretem”), został przyjęty przez MiBAC w dniu 30 grudnia 2009 r. 13. Artykuł 4 załącznika technicznego do rzeczonego dekretu stanowi: „1.   [SIAE] promuje zawieranie protokołów mających na celu efektywniejsze stosowanie niniejszych przepisów, także w celu stosowania zwolnień przedmiotowych i podmiotowych, jak przykładowo w przypadkach użytku zawodowego urządzeń czy nośników lub niektórych urządzeń do gier wideo. Te protokoły wykonawcze podlegają przyjęciu w porozumieniu z podmiotami zobowiązanymi do zapłaty rekompensaty za kopiowanie na użytek prywatny lub z ich stowarzyszeniami branżowymi. […]”. II – Okoliczności faktyczne, postępowanie i pytania prejudycjalne 14. Skarżące w postępowaniu głównym to wytwórcy i sprzedawcy detaliczni komputerów osobistych, płyt kompaktowych, urządzeń nagrywających, telefonów komórkowych i aparatów. 15. MiBAC przyjął zaskarżony dekret wraz z załącznikiem technicznym do niego w oparciu o art. 71 septies ust. 2 ustawy o prawie autorskim. Rzeczony załącznik określa zasady obliczania wysokości rekompensaty należnej podmiotom praw autorskich z tytułu kopiowania fonogramów i wideogramów na użytek prywatny. Ujmując rzecz dokładniej dla celów niniejszej opinii, zaskarżony dekret rozszerzał zakres godziwej rekompensaty. W rezultacie urządzenia i nośniki takie jak telefony komórkowe, komputery i inny sprzęt także objęte są obecnie opłatą z tytułu kopiowania na użytek prywatny, chociaż nie są to urządzenia przeznaczone w szczególności do zwielokrotniania, nagrywania i przechowywania treści. Z kolei przed przyjęciem zaskarżonego dekretu jedynie urządzenia przeznaczone głównie lub wyłącznie do nagrywania fonogramów i wideogramów podlegały wspomnianej opłacie. 16. W następstwie przyjęcia zaskarżonego dekretu skarżące w postępowaniu głównym wniosły skargę do Tribunale amministrativo regionale del Lazio (regionalnego sądu administracyjnego dla Lacjum, Włochy), domagając się stwierdzenia nieważności zaskarżonego dekretu. Skarżące podniosły, że zaskarżony dekret jest sprzeczny z prawem Unii. Ich zdaniem powodem ku temu był w szczególności fakt, że osoby fizyczne i prawne w sposób oczywisty nieangażujące się w działania polegające na kopiowaniu na użytek prywatny także podlegają rzeczonej opłacie. W tym kontekście skarżące zgłosiły także uwagi krytyczne odnośnie do uprawnień przyznawanych SIAE na mocy zaskarżonego dekretu: biorąc pod uwagę zakres swobody, jakim dysponuje SIAE w kwestii zarządzania opłatą, zdaniem skarżących nie można zagwarantować równego traktowania podmiotów zobowiązanych do uiszczenia opłaty. 17. Tribunale amministrativo regionale del Lazio (regionalny sąd administracyjny dla Lacjum) oddalił żądania skarżących. 18. Skarżące w postępowaniu głównym odwołały się następnie od tego orzeczenia do Consiglio di Stato (rady stanu). Wobec wątpliwości dotyczących właściwej wykładni art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 sąd ten postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy prawo [Unii] – w szczególności motyw 31 i art. 5 ust. 2 lit. b) [dyrektywy 2001/29] – sprzeciwia się uregulowaniu krajowemu, konkretnie art. 71 sexies [ustawy o prawie autorskim] w związku z art. 4 [załącznika do zaskarżonego dekretu], które przewiduje, że w przypadku nośników i urządzeń zakupionych w celach wyraźnie niezwiązanych z użytkiem prywatnym – to jest do użytku wyłącznie zawodowego – ustalenie kryteriów zwolnienia »ex ante« z [opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny] podlegać będzie rokowaniom – albo »wolnym negocjacjom« – w ramach prawa prywatnego, ze szczególnym uwzględnieniem »protokołów wykonawczych«, o których mowa we wspomnianym art. 4, przy braku przepisów ogólnych i jakiejkolwiek gwarancji równości w traktowaniu SIAE i podmiotów zobowiązanych do zapłaty rekompensaty lub ich stowarzyszeń branżowych? 2) Czy prawo [Unii] – w szczególności motyw 31 i art. 5 ust. 2 lit. b) [dyrektywy 2001/29] – sprzeciwia się uregulowaniu krajowemu, konkretnie art. 71 sexies [ustawy o prawie autorskim] w związku z [zaskarżonym dekretem] i z instrukcjami SIAE w przedmiocie zwrotów, które przewiduje, że w przypadku nośników i urządzeń zakupionych w celach wyraźnie niezwiązanych z celami kopii do użytku prywatnego – czyli do użytku wyłącznie zawodowego – zwrotu może żądać wyłącznie użytkownik końcowy, a nie producent nośników i urządzeń?”. 19. Uwagi na piśmie przedłożyły Assotelecommunicazioni-ASSTEL, Hewlett-Packard Italiana Srl (zwana dalej „HP”), Microsoft Mobile Sales International (dawniej Nokia Italia SpA), Samsung Electronics Italia SpA, Sony Mobile Communications SpA, Telecom Italia SpA, Wind Telecomunicazioni SpA oraz SIAE, a także rząd włoski oraz Komisja. Altroconsumo, Hewlett-Packard Italiana, Microsoft Mobile Sales International, Sony Mobile Communications, Telecom Italia, Samsung Electronics Italia, Dell oraz SIAE, a także rządy włoski i francuski oraz Komisja przedstawiły swoje stanowiska ustnie podczas rozprawy w dniu 24 lutego 2016 r. III – Analiza A – Uwagi wstępne 20. Tytułem wstępu należy wskazać, że celem dyrektywy 2001/29 jest między innymi zapewnienie właściwej równowagi sprzecznych interesów podmiotów praw autorskich oraz użytkowników utworów i innych treści chronionych prawem autorskim. Z jednej strony, aby osiągnąć wspomniany cel i zabezpieczyć prawa podmiotów praw autorskich, art. 2 dyrektywy 2001/29 stanowi, że państwa członkowskie mają przewidzieć dla podmiotów praw autorskich, o których mowa w tym przepisie, wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania zwielokrotniania swoich utworów. Zakres tego prawa obejmuje bezpośrednie oraz pośrednie, tymczasowe oraz stałe kopiowanie, które może być dokonane przy wykorzystaniu wszelkich środków i w jakiejkolwiek formie. Prawo do zwielokrotniania zapewnia równie szeroką ochronę, niezależnie od tego, czy chodzi o cały utwór chroniony prawem autorskim, czy też jego część. 21. Z drugiej strony jednak, aby zadbać także o uzasadnione interesy użytkowników treści chronionych prawem autorskim, państwa członkowskie mogą ograniczyć wyłączne prawo do zwielokrotniania wynikające z art. 2 dyrektywy 2001/29 na podstawie art. 5 ust. 2 rzeczonej dyrektywy. W myśl tego przepisu wyjątek w odniesieniu do tego prawa może być przewidziany między innymi w zakresie kopiowania przez osobę fizyczną na dowolnym nośniku, pod warunkiem że kopiowanie to dokonywane jest na użytek prywatny. Zatem jedynie kopiowanie, które nie jest dokonywane do celów ani bezpośrednio, ani pośrednio handlowych jest dozwolone w świetle wspomnianego wyjątku (zwanego dalej „wyjątkiem dotyczącym kopiowania na użytek prywatny”). Ponadto podmioty praw autorskich muszą otrzymać godziwą rekompensatę za szkodę będącą wynikiem takiego kopiowania. Zazwyczaj, tak jak w przypadku Włoch, rzeczona rekompensata przybiera formę opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny. 22. Jak wyraźnie wynika z orzecznictwa Trybunału, kwestia godziwej rekompensaty – w szczególności forma i ustalenia dotyczące jej pobierania – stanowi kłopotliwe zagadnienie w dzisiejszym cyfrowym świecie ( *4 ). Nie stanowi to zaskoczenia: system opłat wprowadzono, ponieważ w „świecie offline” opłaty stanowiły jedyny sposób na zagwarantowanie, że podmioty praw autorskich otrzymają rekompensatę za kopie wykonane przez użytkowników końcowych ( *5 ). Nie przystaje to w pełni do cyfrowego środowiska online, w którym wykorzystywane są dziś treści chronione prawem autorskim. 23. W rzeczywistości, zgodnie z art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, godziwa rekompensata jest zazwyczaj należna w odniesieniu do urządzeń i nośników przeznaczonych do kopiowania na użytek prywatny, w tym m.in. płyt CD, komputerów różnego rodzaju, telefonów komórkowych, kart pamięci i pamięci USB. Jednakże tego rodzaju system godziwej rekompensaty musi opierać się koniecznie na fikcji prawnej: zakłada on, że osoba nabywająca urządzenia i nośniki, które co do zasady mogą służyć do wykonywania kopii na użytek prywatny, będzie korzystała ze wszystkich potencjalnych funkcji tego sprzętu, także takich, które umożliwiają wykonywanie kopii na użytek prywatny ( *6 ). Należy pamiętać, że w chwili przyjęcia dyrektywy 2001/29 nadal powszechne było wykorzystywanie tego rodzaju urządzeń i nośników do kopiowania na użytek prywatny. Obecnie jednak, jak wiadomo, wydaje się, że kopiowanie na użytek prywatny zostało przynajmniej częściowo (jeżeli nie w głównej mierze) zastąpione przez różnego rodzaju usługi internetowe, umożliwiające podmiotom praw autorskich kontrolowanie sposobu, w jaki wykorzystywane są treści chronione prawem autorskim, poprzez porozumienia licencyjne ( *7 ). 24. Pomimo wspomnianego postępu technologicznego i niewątpliwie malejącego praktycznego znaczenia kopiowania na użytek prywatny wyjątek dotyczący kopiowania na użytek prywatny jest nadal powszechnie stosowany w Unii Europejskiej. Państwa członkowskie przyjęły rozbieżne podejścia do wyjątku dotyczącego kopiowania na użytek prywatny pod wieloma względami: wśród rozbieżności można zauważyć, że różnice dotyczą nie tylko metodologii ustanawiania opłat z tytułu kopiowania na użytek prywatny, lecz także produktów objętych rzeczonymi opłatami ( *8 ). W niniejszej sprawie Trybunał po raz kolejny musi zmierzyć się z zagadnieniem zakresu swobody, jakim dysponować mają państwa członkowskie przy opracowywaniu tego rodzaju systemu godziwej rekompensaty. 25. Jak pokażę w dalszej części, należy dokonać wyraźnego rozróżnienia pomiędzy dwiema sytuacjami: z jednej strony okolicznościami, w których państwa członkowskie muszą zapewnić zwolnienie sprzętu, urządzeń i nośników ex ante z opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny, a z drugiej strony okolicznościami, w których państwa członkowskie muszą zapewnić istnienie skutecznego systemu rekompensaty ex post w związku z nienależnie uiszczonymi opłatami z tytułu kopiowania na użytek prywatny. B – W przedmiocie pytania pierwszego: wymóg zwolnienia ex ante z opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny 26. Pierwsze pytanie prejudycjalne dotyczy (braku) zwolnienia ex ante z opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny oraz warunków przyznawania tego rodzaju zwolnienia na mocy prawa włoskiego. W tym względzie sąd odsyłający wyraża wątpliwości co do zgodności włoskiego system godziwej rekompensaty z art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 oraz zasadą równego traktowania. 27. Wątpliwości, jakie powziął sąd odsyłający, mają swoje źródło, po pierwsze, w okoliczności, że rozpatrywana opłata stosowana jest zasadniczo w sposób niezróżnicowany w odniesieniu do wszelkiego rodzaju sprzętu, urządzeń i nośników objętych zakresem zaskarżonego dekretu. Nie istnieje żaden przepis prawny, który ustanawiałby zwolnienie od rzeczonej opłaty w przypadku nabycia takiego sprzętu do celów zawodowych. Po drugie, inna szczególna właściwość systemu włoskiego dotyczy sposobu, w jaki wytwórcy i importerzy sprzętu, urządzeń i nośników odpowiednich do kopiowania na użytek prywatny (którzy ponoszą odpowiedzialność za uiszczenie opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny) mogą uzyskać zwolnienie ze wspomnianej opłaty. 28. Dokładniej rzecz ujmując, choć opłatę z tytułu kopiowania na użytek prywatny stosuje się w sposób niezróżnicowany w odniesieniu do określonych kategorii sprzętu, urządzeń i nośników odpowiednich do kopiowania na użytek prywatny, zwolnienie z obowiązku uiszczenia rzeczonej opłaty może być przedmiotem negocjacji pomiędzy SIAE a wytwórcami i importerami urządzeń i nośników podlegających opłacie (lub stowarzyszeniami ich zrzeszającymi). W tym względzie SIAE wydaje się dysponować znacznym zakresem uznania, jeżeli chodzi o negocjowanie oraz, w ramach analizy końcowej, o wytyczenie parametrów potencjalnego zwolnienia z opłaty. 29. Na wstępie należy zauważyć, że nadrzędna cecha systemów godziwej rekompensaty, które dotychczas miał okazję badać Trybunał, polega na tym, że obowiązek uiszczenia opłaty stosuje się, co do zasady, w sposób niezróżnicowany w odniesieniu do określonego rodzaju sprzętu, urządzeń i nośników odpowiednich do zwielokrotniania ( *9 ). W niniejszej sprawie sytuacja przedstawia się podobnie. 30. Nic w brzmieniu art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 nie wskazuje, że takie nieróżnicujące stosowanie opłaty byłoby sprzeczne z prawem Unii. W rzeczywistości przepis ten stanowi, że państwa członkowskie mogą dopuścić stosowanie wyjątku dotyczącego kopiowania na użytek prywatny do zwielokrotniania na dowolnych nośnikach przez osobę fizyczną do prywatnego użytku, pod warunkiem zapewnienia godziwej rekompensaty dla podmiotów praw autorskich. 31. Jednakże niewątpliwie w celu zapewnienia właściwej równowagi między sprzecznymi interesami, zgodnie z wymogiem określonym w motywie 31 dyrektywy, Trybunał sformułował określone zastrzeżenia w swoim orzecznictwie dotyczącym zakresu stosowania art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29. Wspomniane zastrzeżenia są niezwykle istotne w niniejszej sprawie. 32. W wyroku Padawan Trybunał orzekł, że stosowanie w sposób niezróżnicowany opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny w odniesieniu do urządzeń i nośników zwielokrotniania cyfrowego nabywanych na potrzeby oczywiście niezwiązane ze sporządzaniem kopii na użytek prywatny nie okazuje się zgodne z art. 5 ust. 2 dyrektywy 2001/92 ( *10 ). Moim zdaniem twierdzenie to automatycznie wyłącza z zakresu wyjątku dotyczącego kopiowania na użytek prywatny sprzęt, urządzenia i nośniki, które są wyraźnie przeznaczone do użytku zawodowego. 33. W wyroku Copydan Båndkopi Trybunał dokładniej wyjaśnił zakres art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29. Trybunał orzekł, że przede wszystkim opłata z tytułu kopiowania na użytek prywatny nie może być zgodnie z prawem stosowana w odniesieniu do dostawy urządzeń i nośników w przypadku, gdy możliwe jest wykazanie, że podmiot zobowiązany do zapłaty rekompensaty dostarczył wspomniane urządzenia i nośniki osobom innym niż osoby fizyczne w celach oczywiście niezwiązanych ze sporządzaniem kopii na użytek prywatny ( *11 ). Moim zdaniem jasne jest, iż powyższe twierdzenie niesie ze sobą skutek tego rodzaju, że bezpośrednia dostawa sprzętu, urządzeń i nośników a priori odpowiednich do kopiowania na użytek prywatny do odbiorców profesjonalnych i podmiotów publicznych musi być wykluczona z zakresu stosowania art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy ( *12 ) lub, stosując język Trybunału, że sprzęt musi być zwolniony (ex ante) z opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny. 34. W tym względzie wystarczy zauważyć, iż we Włoszech nie istnieje ustawowe zwolnienie dla sprzętu nabywanego przez osoby prawne do celów oczywiście niezwiązanych z kopiowaniem na użytek prywatny, oraz takowych urządzeń i nośników. Zamiast tego decyzję o przyznaniu (lub nie) zwolnień ex ante pozostawiono w zakresie uznania SIAE zgodnie z art. 71 sexies ustawy o prawie autorskim w związku z art. 4 załącznika technicznego do zaskarżonego dekretu. W toku rozprawy wyjaśniono ponadto, że zwolnienia przyznawane przez SIAE są nie tylko nieliczne i ograniczone w swoim zakresie, lecz są one także obwarowane restrykcyjnymi warunkami odnośnie do między innymi przestrzegania kodeksu postępowania przez podmiot nabywający dane urządzenia i nośniki. Mówiąc prościej, system włoski dopuszcza stosowanie przez SIAE zwolnień w odniesieniu do podmiotów zobowiązanych do zapłaty rekompensaty w taki sposób, jaki organ ten uzna za stosowny. 35. Jednakże, jak już wyjaśniono, wytwórcy i importerzy muszą podlegać zwolnieniu ex ante z obowiązku uiszczenia opłaty w sytuacji, gdy mogą wykazać, że dostarczyli urządzenia i nośniki do celów oczywiście niezwiązanych z kopiowaniem na użytek prywatny ( *13 ). Sytuacja taka zachodziłaby w przypadku dokonywanej przez podmioty zobowiązane do zapłaty rekompensaty sprzedaży bezpośredniej odbiorcom profesjonalnym lub podmiotom publicznym niezależnie od tego, czy wspomniane podmioty są zarejestrowane w organizacji zarządzającej omawianymi opłatami ( *14 ). 36. W każdym razie zwolnienie ex ante nie powinno być uzależnione od pomyślnego wyniku negocjacji i zawarcia porozumienia z organizacją zarządzającą opłatami. Aby prawo do zwolnienia ex ante było skuteczne, należy stosować je powszechnie i w sposób niezróżnicowany w odniesieniu do wytwórców i importerów urządzeń i nośników odpowiednich do kopiowania na użytek prywatny, którzy są w stanie wykazać, że dane urządzenia i nośniki zostały dostarczone osobom innym niż osoby fizyczne do celów niezwiązanych z kopiowaniem na użytek prywatny. W przeciwnym wypadku trudno byłoby uniknąć nadwyżek rekompensaty. Sytuacja taka byłaby sprzeczna z wymogiem właściwej równowagi określonym w motywie 31 dyrektywy. 37. W tym względzie uważam, że włoskie przepisy w sposób oczywisty stoją w sprzeczności z art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29. 38. Dodatkowo jednak sąd odsyłający wskazał na kolejne problemy związane z włoskimi przepisami dotyczącymi (braku powszechnie stosowanego) zwolnienia ex ante. 39. Jak już wspomniano, w ramach włoskiego systemu kryteria dla zagwarantowania (potencjalnego) zwolnienia ex ante z opłaty ustalane są w drodze indywidualnych rokowań (lub tzw. wolnych negocjacji). Negocjacje odbywają się między wytwórcami i importerami sprzętu, urządzeń i nośników podlegających opłacie (lub stowarzyszeniami ich zrzeszającymi) z jednej strony a SIAE z drugiej strony. W tym względzie sąd odsyłający powziął wątpliwość co do zgodności powyższego z wymogiem godziwej rekompensaty określonym w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, zasadą równego traktowania oraz z zasadą właściwej równowagi, o której mowa w motywie 31 dyrektywy. 40. Przede wszystkim należy podnieść, iż kwestia, której nie można pominąć, to fakt, że Trybunał przypisuje szczególne znaczenie zasadzie równego traktowania przy stosowaniu wyjątków przewidzianych w art. 5 dyrektywy 2001/29 ( *15 ). W kontekście godziwej rekompensaty oznacza to, że państwa członkowskie nie mogą dokonywać rozróżnienia – bez uzasadnienia – pomiędzy poszczególnymi kategoriami wytwórców i importerów porównywalnych urządzeń i nośników objętych zakresem wyjątku dotyczącego kopiowania na użytek prywatny. 41. Powyższe twierdzenie ma w sposób oczywisty znaczenie dla niniejszej sprawy. 42. Widać wyraźnie, że strony są w sporze co do zakresu uznania przysługującego SIAE w kontekście negocjacji dotyczących zwolnień z opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny. Niemniej z odesłania prejudycjalnego można z wystarczającą pewnością wywieść, iż kryteria oraz protokoły dotyczące stosowania zwolnienia z opłaty są w rzeczywistości przedmiotem negocjacji pomiędzy SIAE a wytwórcami i importerami danych urządzeń i nośników (lub reprezentującymi ich stowarzyszeniami). Już sama ta okoliczność budzi wątpliwość co do zgodności przepisów włoskich z zasadą równego traktowania. Powodem ku temu jest to, że art. 4 załącznika technicznego do zaskarżonego dekretu zezwala SIAE na zawieranie odrębnych porozumień w sprawie zwolnień z konkretnymi podmiotami i stowarzyszeniami, nie gwarantując jednocześnie, że prawo do zwolnienia z opłaty jest stosowane w sposób spójny, ogólny i powszechny w odniesieniu do dostawy urządzeń i nośników przeznaczonych do użytku zawodowego, które są odpowiednie do kopiowania na użytek prywatny. Moim zdaniem zawieranie indywidualnych i odrębnych porozumień będzie nieodzownie prowadzić do różnic w traktowaniu wytwórców i importerów, którzy w przeciwnym wypadku znajdowaliby się w porównywalnej sytuacji. 43. Wreszcie, co się tyczy wymogu godziwej zapłaty, określonego w art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, chciałbym rozpocząć od przypomnienia, że pojęcie „godziwej rekompensaty” stanowi autonomiczne pojęcie prawa Unii. Chociaż dokładne określenie znaczenia godziwej rekompensaty nie jest rzeczą łatwą, pojęcie to należy mimo wszystko interpretować w sposób jednolity we wszystkich państwach członkowskich, które postanowiły korzystać z wyjątku dotyczącego kopiowania na użytek prywatny ( *16 ). 44. Pojęcie godziwej rekompensaty opiera się na założeniu, zgodnie z którym uważa się, że kopiowanie na użytek prywatny powoduje szkodę dla podmiotu praw autorskich oraz że w celu wyrównania tej szkody podmiot praw autorskich musi otrzymać godziwą rekompensatę ( *17 ). A zatem zakłada się istnienie koniecznego powiązania pomiędzy wypłaconą rekompensatą a szkodą, lub potencjalną szkodą, wyrządzoną podmiotowi praw autorskich w wyniku kopiowania na użytek prywatny ( *18 ). W przypadku urządzeń i nośników dostarczanych konsumentom przyjmuje się, że powiązanie to jest wystarczająco silne, aby uzasadniało zapłatę rekompensaty. 45. Żadne tego rodzaju powiązanie nie istnieje w sytuacji, gdy urządzenia i nośniki są przeznaczone do użytku oczywiście niezwiązanego z kopiowaniem na użytek prywatny. Jeżeli bowiem dane urządzenia i nośniki są dostarczane na użytek zawodowy, żadna szkoda (związana z kopiowaniem na użytek prywatny) nie występuje. Choć może się to wydawać sprzeczne z intuicją, sytuacja przedstawia się tak samo w przypadku, gdy osoby fizyczne mogą wykorzystywać sprzęt, urządzenia i nośniki dostarczone odbiorcom profesjonalnym lub podmiotom publicznym w celu wykonywania kopii na użytek prywatny. 46. Jak wyjaśniono, wykładnia art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 zaproponowana przez Trybunał wyłącza nośniki nabywane przez przedsiębiorstwa i podmioty publiczne z zakresu stosowania tego przepisu. A zatem fakt, że osoba fizyczna (na przykład pracownik) wykonuje kopie na użytek prywatny z wykorzystaniem rzeczonych nośników jest nieistotny. Biorąc pod uwagę, że sprzęt został nabyty na użytek zawodowy, wychodzimy poza sferę kopiowania na użytek prywatny. Prosto rzecz ujmując, wspomniane sytuacje wykraczają poza zakres wyjątku dotyczącego kopiowania na użytek prywatny. Zamiast tego objęte są zakresem ogólnej zasady dotyczącej udzielania licencji. Każda kopia wykonana bez wyraźnej zgody w takim kontekście byłaby nielegalna ( *19 ). 47. W systemie włoskim możliwość skorzystania ze zwolnienia ex ante przez podmioty zobowiązane do zapłaty rekompensaty zależy od prywatnych negocjacji nawet w sytuacji, gdy możliwe jest wykazanie, że dany sprzęt, dane urządzenia i nośniki są przeznaczone do użytku zawodowego. Trudno mi przyjąć, że tego rodzaju system mógłby być zgodny z wymogiem godziwej rekompensaty za szkodę wyrządzoną podmiotowi praw autorskich. Rekompensata jest więc zatem oderwana od szkody przypuszczalnie wyrządzonej na skutek kopiowania na użytek prywatny. Prosto rzecz ujmując, przedstawiona sytuacja nie stanowi już kopiowania objętego zakresem wyjątku dotyczącego kopiowania na użytek prywatny. 48. W oparciu o powyższe rozważania na pierwsze pytanie prejudycjalne należy odpowiedzieć, że art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 wyklucza istnienie systemu godziwej rekompensaty, w ramach którego opłata z tytułu kopiowania na użytek prywatny jest pobierana nawet w odniesieniu do sprzętu, urządzeń i nośników nabywanych do celów oczywiście niezwiązanych z kopiowaniem na użytek prywatny, a potencjalne zwolnienie z tej opłaty podlega negocjacjom pomiędzy organizacją zarządzającą opłatą a podmiotami zobowiązanymi do zapłaty rekompensaty. 49. Mając powyższe na uwadze, można niemniej jednak wskazać okoliczności, w których opłata może być pobierana w sposób niezróżnicowany niezależnie od tego, czy ostatecznie dane urządzenia i nośniki wykorzystywane są do celów prywatnych czy zawodowych. Jak wyjaśnię w dalszej części w kontekście pytania drugiego, jest to jednak możliwe wyłącznie w sytuacji, gdy podejście takie uzasadnione jest trudnościami w określeniu użytkownika końcowego. W systemach, w których wytwórcy i importerzy ponoszą odpowiedzialność za zapłatę rekompensaty, system zwrotu ex post wydaje się quasi-obowiązkowym komponentem systemu godziwej rekompensaty. C – W przedmiocie pytania drugiego: zwrot ex post opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny 50. Drugie pytanie prejudycjalne dotyczy zwrotu ex post nienależnie uiszczonych opłat z tytułu kopiowania na użytek prywatny. Sąd odsyłający powziął wątpliwość w przedmiocie zgodności włoskiego systemu godziwej rekompensaty z art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 z uwagi na to, że – jak w sytuacji opisanej powyżej w odniesieniu do braku przepisów prawnych regulujących wyjątek ex ante – zwrot ex post także pozostaje w zakresie uznania SIAE w braku wyraźnych przepisów prawnych dotyczących tej kwestii. Zgodnie z poleceniami i wytycznymi wspomnianej organizacji wniosek o zwrot opłaty – nienależnie uiszczonej za sprzęt, urządzenia i nośniki nabyte do użytku zawodowego – może zostać złożony wyłącznie przez użytkownika końcowego. 51. Na wstępie należy podkreślić, że przede wszystkim żadna opłata nie powinna być pobierana w sytuacji, gdy zawodowy cel użytkowania danego sprzętu, danych urządzeń i nośników może być ustalony zawczasu przez podmiot zobowiązany do zapłaty rekompensaty. Takie sytuacje powinny być objęte zakresem zwolnienia ex ante z uiszczenia opłaty, zgodnie z wyjaśnieniami przedstawionymi powyżej. 52. Mając na względzie przytoczony powyżej fakt, w jakich okolicznościach państwo członkowskie powinno ustanowić system zwrotu ex post? 1. Warunki zastosowania opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny w sposób niezróżnicowany 53. Jak wskazują SIAE i rząd włoski, państwa członkowskie cieszą się znaczną swobodą uznania w ustalaniu szczegółów systemu opłat z tytułu kopiowania na użytek prywatny na szczeblu krajowym. Z uwagi na to pole manewru w wyroku Amazon.com International Sales i in. Trybunał przyjął, że państwa członkowskie mogą za punkt wyjścia obrać wzruszalne domniemanie, że urządzenia i nośniki są przeznaczone do użytku prywatnego ( *20 ). Jednakże tego rodzaju domniemanie jest zgodne z dyrektywą 2001/29 jedynie z zastrzeżeniem spełnienia restrykcyjnych warunków. Po pierwsze, muszą występować praktyczne trudności związane z określeniem, czy końcowe użycie rozpatrywanych nośników stanowi użycie do celów prywatnych czy zawodowych. Po drugie, tego rodzaju domniemanie dopuszczalne jest jedynie w odniesieniu do produktów wprowadzanych do obrotu z przeznaczeniem dla osób fizycznych ( *21 ). 54. W tym miejscu warto zauważyć, że w sprawach rozpatrywanych dotychczas przez Trybunał punktem wyjścia wydaje się fakt, że opłata pobierana jest w chwili wprowadzenia na rynek urządzeń i nośników podlegających opłacie z tytułu kopiowania na użytek prywatny ( *22 ). W świetle wyjaśnień stron podczas rozprawy w niniejszej opinii także przyjmę tę okoliczność za punkt wyjścia. 55. Praktyczne trudności mogą uzasadniać stosowanie opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny w sposób niezróżnicowany w sytuacji, gdy – jak w sprawie Copydan Båndkopi – wytwórcy i importerzy zobowiązani do uiszczenia opłaty zatrudniają sprzedawców detalicznych do dystrybucji swoich produktów. W takich okolicznościach podmioty zobowiązane do dokonania płatności nie mogą wskazać użytkownika końcowego bez znacznych trudności ( *23 ). 56. Z kolei w sytuacji gdy podmiot zobowiązany do zapłaty rekompensaty dokonuje sprzedaży swojego sprzętu, swoich urządzeń i nośników bezpośrednio na rzecz odbiorców profesjonalnych (lub podmiotów publicznych, takich jak na przykład szpitale) bez udziału pośredników praktyczne trudności nie mogą być, w mojej opinii, powoływane jako uzasadnienie rozszerzenia zakresu stosowania opłaty do wspomnianych okoliczności. Chociaż język użyty w orzecznictwie daje co prawda pole do interpretacji, należy mieć na uwadze, że takie przypadki zwyczajnie wykraczają poza zakres stosowania art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29. 57. A zatem moim zdaniem opłata z tytułu kopiowania na użytek prywatny może być stosowana w sposób niezróżnicowany do sprzętu, urządzeń i nośników odpowiednich do kopiowania na użytek prywatny w kontekście sprzedaży detalicznej niezależnie od tego, czy końcowe użycie stanowi użycie do celów zawodowych czy prywatnych. Powyższe ma zastosowanie przy założeniu, że wytwórcy i importerzy są zobowiązani do zapłaty rekompensaty. W takim przypadku konieczne jest ustanowienie systemu zwrotu ex post dla nienależnie uiszczonych opłat. 2. Zakres stosowania prawa do żądania zwrotu oraz jego skuteczność 58. Na pierwszy rzut oka można by błędnie pomyśleć, że państwa członkowskie dysponują swobodą wyboru, jeżeli chodzi o ograniczenie zwrotu ex post do użytkowników końcowych. W Copydan Båndkopi Trybunał orzekł bowiem, że art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 nie stoi na przeszkodzie ustanowieniu systemu godziwej rekompensaty, w ramach którego z wnioskiem o zwrot mogą wystąpić jedynie użytkownicy końcowi. Niemniej jednak co ważne, Trybunał sformułował w tym zakresie istotne zastrzeżenie. Trybunał zauważył, że system tego rodzaju jest zgodny z prawem Unii pod warunkiem, że podmioty zobowiązane do uiszczenia opłaty są z niej zwolnione, jeżeli mogą wykazać, że dostarczały dane urządzenia na rzecz osób innych niż osoby fizyczne w celach oczywiście niezwiązanych z kopiowaniem na użytek prywatny ( *24 ). W rzeczy samej konieczność wprowadzenia takiego zwolnienia ex ante wynika ze sformułowanego przez Trybunał w wyroku Amazon.com International Sales i in. stwierdzenia, że stosowanie opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny w sposób niezróżnicowany może być uzasadnione wyłącznie wówczas, gdy rozpatrywane produkty są wprowadzane do obrotu z przeznaczeniem dla osób fizycznych ( *25 ). 59. Innymi słowy, system godziwej rekompensaty, w ramach którego wniosek o zwrot ex post może być złożony wyłącznie przez użytkownika końcowego jest zgodny z art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 jedynie w zakresie, w jakim wspomniany system obejmuje także zwolnienie ex ante odnoszące się do sprzętu, urządzeń i nośników nabywanych w celach oczywiście niezwiązanych z kopiowaniem na użytek prywatny (czyli nabywanych na użytek zawodowy). 60. Mając powyższe na uwadze, włoski system zwrotu ex post ograniczający prawo do występowania z wnioskiem o zwrot do użytkowników końcowych może być zgodny z prawem Unii wyłącznie pod warunkiem, że zwolnienie ex ante odnoszące się do użytku zawodowego jest przewidziane w mających zastosowanie przepisach prawa krajowego. 61. Jednakże, jak wykazano powyżej, żadne powszechnie stosowane zwolnienie ex ante odnoszące się do sprzętu, urządzeń i nośników dostarczanych na użytek zawodowy nie istnieje we Włoszech. W tych okolicznościach przybliżona, choć niesatysfakcjonująca, równowaga interesów zaangażowanych stron wydaje się możliwa do osiągnięcia wyłącznie wówczas, gdy podmioty zobowiązane do zapłaty rekompensaty będą mogły także domagać się zwrotu. 62. Jak wskazał rząd francuski, prawdą jest, że tego rodzaju rozszerzenie systemu zwrotu wiąże się z ryzykiem nadwyżki rekompensaty w drugą stronę: wniosek o zwrot mógłby być złożony dwa razy, zarówno przez podmioty zobowiązane do uiszczenia opłaty, jak i przez użytkownika końcowego. Jednakże z uwagi na to, że nie istnieje żadne powszechnie stosowane zwolnienie ex ante odnoszące się do sprzętu, urządzeń i nośników nabywanych na użytek zawodowy, nie widzę innego sposobu na pogodzenie interesów zaangażowanych stron. W każdym razie mając na względzie, że w wyniku późniejszej sprzedaży wytwórcy i importerzy zobowiązani do zapłaty nie mogą w większości przypadków wiedzieć (lub mogą się jedynie dowiedzieć w sposób dość utrudniony), kim będzie użytkownik końcowy, wspomniane rozwiązanie nadal nie jest satysfakcjonujące. 63. Nawiasem mówiąc, teoretycznym punktem wyjścia w orzecznictwie Trybunału jest twierdzenie, że podmioty zobowiązane do uiszczenia opłaty mogą wliczyć kwotę tej opłaty do ceny sprzedaży tychże urządzeń i nośników ( *26 ). O ile założenie to może okazać się właściwe w odniesieniu do określonego rodzaju sprzętu, urządzeń i nośników, nie jest tak w ujęciu systemowym. To, w jakim zakresie wliczanie opłaty skutkuje zwiększeniem zysków, zależy od szeregu zmiennych, które mogą kształtować się różnie na poszczególnych rynkach. Co ciekawe, wyniki badania pokazują, że możliwe jest określenie ogólnoeuropejskiego poziomu cen detalicznych dla szeregu urządzeń przeznaczonych dla konsumentów, niezależnie od systemów opłat ( *27 ). A zatem włączenie nie musi koniecznie mieć miejsca, a uiszczenie opłaty mogą w rzeczywistości przejąć podmioty zobowiązane do zapłaty rekompensaty. Mając powyższe na uwadze, w okolicznościach takich jak te w niniejszej sprawie (gdzie nie istnieje powszechnie stosowane zwolnienie ex ante) ograniczenie systemu zwrotu ex post do użytkowników końcowych w rzeczywistości skutkowałoby penalizacją podmiotów zobowiązanych do zapłaty pod wieloma względami. 64. A zatem nawet zakładając, że powszechnie stosowane zwolnienie ex ante istniałoby we Włoszech, moje wątpliwości budzi jednak zgodność włoskiego systemu zwrotu z prawem Unii. 65. Orzecznictwo Trybunału wymaga, aby system zwrotu był skuteczny. W tym kontekście państwa członkowskie muszą w szczególności zagwarantować, aby zwrot nienależnie uiszczonej opłaty nie był nadmiernie utrudniony ( *28 ). Przy ocenie skuteczności systemu zwrotu kluczową rolę odgrywają takie czynniki jak zakres, dostępność, stopień powszechnej znajomości prawa do zwrotu i łatwość korzystania z niego ( *29 ). 66. Moim zdaniem i z zastrzeżeniem weryfikacji dokonanej przez sąd odsyłający, system zwrotu taki jak ten opisany w postanowieniu odsyłającym nie spełnia wymogu zachowania właściwej równowagi określonego w dyrektywie 2001/29 z przynajmniej czterech powiązanych ze sobą powodów. Po pierwsze, wdrożenie wspomnianego systemu pozostawione zostało uznaniu SIAE, bez wyraźnych przepisów prawnych określających szczegółowo zasady dokonywania zwrotów. Jak zasugerowała Altroconsumo, okoliczność ta w sposób oczywisty ogranicza dostępność i powszechną znajomość odnośnie do możliwości uzyskania zwrotu. Po drugie, zgodnie z zasadami stosowanymi przez SIAE osoby fizyczne są wyłączone z grupy osób, którym przysługuje prawo do wystąpienia z wnioskiem o zwrot. Wspomniane wyłączenie znajduje zastosowanie nawet w sytuacji, gdy osoby te są w stanie wykazać, że nabyły dany sprzęt, dane urządzenia lub nośniki z przeznaczeniem do użytku zawodowego. Nie widzę powodu, dla którego osoby fizyczne (na przykład osoby prowadzące działalność na własny rachunek) nie mogłyby mieć prawa do żądania zwrotu w sytuacji, gdy mogą udowodnić, że nabyły sprzęt objęty zakresem opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny do celów zawodowych. Po trzecie, zwrot nienależnie uiszczonej opłaty wymaga, aby zainteresowane osoby prawne stosowały się do zasad kodeksu postępowania odnośnie do korzystania z danych urządzeń i nośników, przeprowadzały specjalne kontrole w celu egzekwowania stosowania wspomnianego kodeksu postępowania i występowały z wnioskiem o zwrot w przewidzianym terminie (90 dni od daty wystawienia faktury). Nie ulega wątpliwości, że tego rodzaju dodatkowe warunki uzyskania zwrotu – które z czasem mogą ulec zmianie w świetle zakresu uznania przyznanego SIAE w tym względzie – będą zniechęcać zainteresowane podmioty do występowania z żądaniem zwrotu. Po czwarte, bardziej ogólnie rzecz ujmując, wydaje się wysoce problematyczne, że procedura uzyskania zwrotu opiera się na wytycznych dotyczących zwrotu opracowanych przez SIAE, które organizacja ta może dowolnie modyfikować. 67. Zasadniczo zatem wydaje mi się, że stosowany we Włoszech system zwrotu nie spełnia wymogu skuteczności, w szczególności w świetle orzecznictwa Trybunału. W sytuacji gdy nałożono opłatę odnoszącą się do sprzętu, urządzeń lub nośników nabytych do celów zawodowych za pośrednictwem sprzedawcy detalicznego, musi istnieć realna możliwość uzyskania zwrotu przez użytkownika końcowego. Rzeczona możliwość musi mieć charakter faktyczny i rzeczywisty, aby zagwarantować, że wypłacona rekompensata nie wykracza poza to, co niezbędne dla wyrównania straty potencjalnie wyrządzonej w wyniku kopiowania na użytek prywatny. 68. Powyższe rozważania prowadzą mnie do wniosku, że na drugie pytanie prejudycjalne należy odpowiedzieć, że w okolicznościach takich jak te zaistniałe w niniejszej sprawie, gdy nie istnieje powszechnie stosowane zwolnienie ex ante dla sprzętu, urządzeń i nośników nabywanych w celach oczywiście niezwiązanych z kopiowaniem na użytek prywatny, art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 stoi na przeszkodzie ustanowieniu systemu godziwej rekompensaty, w ramach którego prawo do występowania z wnioskiem o zwrot nienależnie uiszczonej opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny może przysługiwać jedynie użytkownikowi końcowemu. IV – Wnioski 69. W świetle powyższych rozważań proponuję, aby na pytania prejudycjalne przedłożone przez Consiglio di Stato (radę stanu) Trybunał odpowiedział w następujący sposób: 1) Artykuł 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym wyklucza istnienie systemu godziwej rekompensaty, w ramach którego opłata z tytułu kopiowania na użytek prywatny jest pobierana nawet w odniesieniu do sprzętu, urządzeń i nośników nabywanych do celów oczywiście niezwiązanych z kopiowaniem na użytek prywatny, a potencjalne zwolnienie z tej opłaty podlega negocjacjom pomiędzy organizacją zarządzającą opłatą a podmiotami zobowiązanymi do zapłaty rekompensaty. 2) W okolicznościach takich jak te zaistniałe w niniejszej sprawie, gdy nie istnieje powszechnie stosowane zwolnienie ex ante dla sprzętu, urządzeń i nośników nabywanych w celach oczywiście niezwiązanych z kopiowaniem na użytek prywatny, art. 5 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 stoi na przeszkodzie ustanowieniu systemu godziwej rekompensaty, w ramach którego prawo do występowania z wnioskiem o zwrot nienależnie uiszczonej opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny może przysługiwać jedynie użytkownikowi końcowemu. ( *1 ) Język oryginału: angielski. ( *2 ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. 2001, L 167, s. 10). ( *3 ) Legge No 633 sulla protezione del diritto d’autore e di altri diritti connessi al suo esercizio z dnia 22 kwietnia 1941 r. (GURI nr 166 z dnia 16 lipca 1941 r.), zmieniona Decreto Legislativo nr 68 z dnia 9 kwietnia 2003 r. (GURI nr 87 z dnia 14 kwietnia 2003 r.). ( *4 ) Zobacz przegląd problemów i wyzwań związanych z wprowadzeniem systemu godziwej rekompensaty za kopiowanie na użytek prywatny, A. Latreille, La copie privée dans la jurisprudence de la CJUE, Propriété intellectuelles, no 55, 2015. ( *5 ) A. Vitorino, Recommendations resulting from mediation on private copying and reprography levies, Bruzelles 2013, s. 7. Dokument dostępny na stronie internetowej pod adresem: http://ec.europa.eu/internal_market/copyright/docs/levy_reform/130131_levies-vitorino-recommendations_en.pdf. ( *6 ) Zobacz opinia rzecznika generalnego M. Szpunara w sprawie EGEDA i in., C‑470/14, EU:C:2016:24, w szczególności pkt 44. ( *7 ) W świetle powyższego interesujące jest także to, że kwota godziwej rekompensaty jest zazwyczaj obliczana na podstawie pojemności pamięci danego urządzenia lub nośnika. Jest więc swego rodzaju paradoksem, jak zauważyła Komisja podczas rozprawy, że o ile kopiowanie na użytek prywatny zostało przynajmniej w części zastąpione przez inne formy użytkowania, pojemność pamięci urządzeń i nośników odpowiednich do wykonania tego rodzaju kopii zwiększyła się wykładniczo w ostatnim dziesięcioleciu. ( *8 ) W celu zapoznania się z wnioskiem w sprawie dostosowania wyjątku dotyczącego kopiowania na użytek prywatny do obecnych realiów technologicznych w całej Unii Europejskiej zob. A. Vitorino, op.cit., s. 19 i nast. ( *9 ) Zobacz w szczególności wyroki: z dnia 21 października 2010 r., Padawan, C‑467/08, EU:C:2010:620, pkt 59; z dnia 11 lipca 2013 r., Amazon.com International Sales i in., C‑521/11, EU:C:2013:515, pkt 37. Zobacz także w tym względzie wyrok z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 44. ( *10 ) Wyrok z dnia 21 października 2010 r., Padawan, C‑467/08, EU:C:2010:620, pkt 53. ( *11 ) Wyrok z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 47, 50. Zobacz w podobnym duchu wyrok z dnia 11 lipca 2013 r., Amazon.com International Sales i in., C‑521/11, EU:C:2013:515, pkt 28. ( *12 ) Przeciwnie do twierdzeń HP przedstawionych podczas rozprawy, istotnym kryterium dla zwolnienia ex ante musi być zatem dostawa sprzętu na rzecz odbiorców profesjonalnych lub podmiotów publicznych, a nie na przykład to, czy określone urządzenie należy do gamy produktów profesjonalnych czy konsumpcyjnych danego wytwórcy. ( *13 ) Wyrok z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 47 i przytoczone tam orzecznictwo. ( *14 ) Wyrok z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 55. ( *15 ) Wyrok z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo. ( *16 ) Wyrok z dnia 21 października 2010 r., Padawan, C‑467/08, EU:C:2010:620, pkt 37. ( *17 ) Wyroki: z dnia 21 października 2010 r., Padawan, C‑467/08, EU:C:2010:620, pkt 40; z dnia 27 czerwca 2013 r., VG Wort i in., od C‑457/11 do C‑460/11, EU:C:2013:426, pkt 31, 49, 75; z dnia 11 lipca 2013 r., Amazon.com International Sales i in., C‑521/11, EU:C:2013:515, pkt 47; z dnia 10 kwietnia 2014 r., ACI Adam i in., C‑435/12, EU:C:2014:254, pkt 50. ( *18 ) Według mojej wiedzy dokładny charakter prawny opłaty z tytułu kopiowania na użytek prywatny pozostaje kwestią nierozwiązaną. Choć bowiem stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady dotyczącej udzielania licencji, niemniej wydaje się wykazywać pewne podobieństwo nie tylko do licencji, lecz także do podatku. ( *19 ) Podczas rozprawy SIAE wskazała, że część sprzętu, urządzeń i nośników nabytych przez przedsiębiorstwa i podmioty publiczne, której w żadnym wypadku nie można określić jako znikomą, wykorzystuje się zarówno do celów zawodowych, jak i prywatnych (cele mieszane). Zdaniem tej organizacji okoliczność ta uzasadnia zastosowanie opłaty także w odniesieniu do sprzętu nabywanego przez odbiorców profesjonalnych i podmioty publiczne. Jednakże z przyczyn wyjaśnionych powyżej argument ten jest po prostu z założenia błędny. ( *20 ) Wyrok z dnia 11 lipca 2013 r., C‑521/11, EU:C:2013:515, pkt 43. ( *21 ) Wyrok z dnia 11 lipca 2013 r., Amazon.com International Sales i in., C‑521/11, EU:C:2013:515, pkt 45. ( *22 ) Zobacz w tym względzie wyroki: z dnia 21 października 2010 r., Padawan, C‑467/08, EU:C:2010:620, pkt 15, 17, 56; z dnia 11 lipca 2013 r., Amazon.com International Sales i in., C‑521/11, EU:C:2013:515, pkt 26, 39; z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 50. ( *23 ) Wyrok z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 42, 46. ( *24 ) Wyrok z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 55. ( *25 ) Wyrok z dnia 11 lipca 2013 r., C‑521/11, EU:C:2013:515, pkt 45. ( *26 ) Powyższe założenie w sposób czytelny wyrażono w wyrokach: z dnia 11 lipca 2013 r., Amazon.com International Sales i in., C‑521/11, EU:C:2013:515, pkt 27; z dnia 10 kwietnia 2014 r., ACI Adam i in., C‑435/12, EU:C:2014:254, pkt 52; z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 53. ( *27 ) W badaniu tym wykazano, że wyjątkiem od tej reguły jest Skandynawia, gdzie, najwyraźniej z uwagi na brak wystarczającej konkurencji, konsumenci musieli płacić więcej. Zobacz M. Kretschmer, Private Copying and Fair Compensation: An empirical study of copyright levies in Europe, Intellectual Property Office 2011/9, s. 57. Dokument dostępny jest na stronie internetowej pod adresem: http://ssrn.com/abstract=2063809. ( *28 ) Wyroki: z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 48; z dnia 11 lipca 2013 r., Amazon.com International Sales i in., C‑521/11, EU:C:2013:515, pkt 31, 34. ( *29 ) Wyroki: z dnia 5 marca 2015 r., Copydan Båndkopi, C‑463/12, EU:C:2015:144, pkt 52; z dnia 11 lipca 2013 r., Amazon.com International Sales i in., C‑521/11, EU:C:2013:515, pkt 36.