C-112/09

Sprawa C‑112/09 P Sociedad General de Autores y Editores (SGAE) przeciwko Komisji Europejskiej Odwołanie – Skarga o stwierdzenie nieważności – Termin do wniesienia skargi – Niedopuszczalność ze względu na przekroczenie terminu – Pojęcie „usprawiedliwiony błąd” – Odwołanie w sposób oczywisty bezzasadne Streszczenie postanowienia Postępowanie – Termin do wniesienia skargi – Prekluzja – Usprawiedliwiony błąd – Pojęcie – Zakres W ramach uregulowań wspólnotowych dotyczących terminów procesowych pojęcie usprawiedliwionego błędu, pozwalającego na odstąpienie od nich, dotyczy jedynie wyjątkowych okoliczności, w szczególności kiedy zachowanie danej instytucji samo doprowadziło albo w decydującym zakresie przyczyniło się do powstania zrozumiałych wątpliwości w świadomości osoby działającej w dobrej wierze, zachowującej wszelką staranność wymaganą od osoby przeciętnie zorientowanej. Zainteresowaną instytucją jest instytucja, która przyjęła zaskarżony akt. Usprawiedliwiony błąd może również wynikać z zachowania samego sądu, prowadzącego do powstania wątpliwości w świadomości osoby. Ponadto w odniesieniu do terminów do wniesienia skargi do Sądu, ponieważ brzmienie art. 101 § 1 lit. a) i b) regulaminu Sądu jest jasne, zrozumiałe i nie przedstawia szczególnych trudności interpretacyjnych, nie istnieje żadna potrzeba, aby celem zastosowania tego przepisu przeciętnie zorientowana osoba uciekała się do interpretacji dokonanej przez inną instytucję w odniesieniu do innego, podobnego przepisu, takiego jak art. 3 rozporządzenia nr 1182/71 określającego zasady mające zastosowanie do okresów, dat i terminów. Ponadto biorąc pod uwagę, że do zadań i kompetencji urzędników sekretariatu Sądu nie należy wypowiadanie się w przedmiocie obliczenia terminu do wniesienia skargi, skarżąca nie może skutecznie podnosić, że szukając potwierdzenia dokładności swoich obliczeń w sekretariacie Sądu, zachowała wszelką staranność wymaganą od osoby przeciętnie zorientowanej. (por. pkt 20, 22, 24, 27, 29) POSTANOWIENIE TRYBUNAŁU (ósma izba) z dnia 14 stycznia 2010 r.(*) Odwołanie – Skarga o stwierdzenie nieważności – Termin do wniesienia skargi – Niedopuszczalność ze względu na przekroczenie terminu – Pojęcie „usprawiedliwiony błąd” – Odwołanie w sposób oczywisty bezzasadne W sprawie C‑112/09 P mającej za przedmiot odwołanie w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości, wniesione w dniu 20 marca 2009 r., Sociedad General de Autores y Editores (SGAE), z siedzibą w Madrycie (Hiszpania), reprezentowana przez R. Allendesalazara Corcha oraz R. Vallinę Hoseta, abogados, wnosząca odwołanie, w której drugą stroną postępowania jest: Komisja Europejska, strona pozwana w pierwszej instancji, TRYBUNAŁ (ósma izba), w składzie: C. Toader, prezes izby, K. Schiemann (sprawozdawca) i L. Bay Larsen, sędziowie, rzecznik generalny: J. Kokott, sekretarz: R. Grass, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, wydaje następujące Postanowienie 1        W swoim odwołaniu Sociedad General de Autores y Editores (SGAE) wnosi o uchylenie postanowienia Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 13 stycznia 2009 r. w sprawie T‑456/08 SGAE przeciwko Komisji (zwanego dalej „zaskarżonym postanowieniem”), na mocy którego Sąd odrzucił jako w oczywisty sposób niedopuszczalną skargę o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji C(2008) 3435 wersja ostateczna z dnia 16 lipca 2008 r. w sprawie procedury stosowania art. 81 WE i art. 53 porozumienia EOG (sprawa COMP/C2/38.698 – CISAC, zwanej dalej „sporną decyzją”) ze względu na to, że skarga ta została wniesiona po terminie.  Okoliczności powstania sporu i postępowanie przed Sądem 2        Wnosząca odwołanie jest organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi z siedzibą w Hiszpanii. 3        Pismem z dnia 23 lipca 2008 r. doręczono jej sporną decyzję dotyczącą porozumienia w ramach warunków zarządzania prawami do publicznego korzystania z utworów muzycznych, jak również przyznawania przez organizacje zbiorowego zarządzania odpowiadających im licencji w przedmiocie korzystania w umowach o wzajemnej reprezentacji z klauzul członkostwa zawartych we wzorach umów Międzynarodowej Konfederacji Stowarzyszeń Kompozytorów i Autorów lub w przedmiocie stosowania de facto tych ograniczeń członkostwa. 4        Wnosząca odwołanie wniosła skargę na sporną decyzję za pośrednictwem faksu, który wpłynął do sekretariatu Sądu w dniu 6 października 2008 r. Oryginał skargi złożono w sekretariacie Sądu w dniu 9 października 2008 r. 5        Wnosząca odwołanie, po otrzymaniu pisma w dniu 15 października 2008 r., w którym sekretarz Sądu informował ją, że skarga na sporną decyzję nie została wniesiona w terminie przewidzianym w art. 230 WE, powołała się w piśmie z dnia 27 października 2008 r. na usprawiedliwiony błąd, zezwalający na odstąpienie od przepisów dotyczących terminów. 6        SGAE utrzymuje między innymi, że przy obliczeniu terminu do wniesienia skargi za datę wyjściową przyjęła dzień 24 lipca 2008 r., czyli pierwszy dzień po otrzymaniu spornej decyzji i w ten sposób doszła do wniosku, że termin ten upływał w dniu 4 października 2008 r. Ponadto biorąc pod uwagę, że 4 października wypadał w sobotę, SGAE uznała, że zgodnie z art. 101 § 2 regulaminu Sądu termin ten upływał następnego dnia roboczego, czyli w poniedziałek 6 października 2008 r. 7        Wnosząca odwołanie zinterpretowała w tym względzie art. 101 § 1 lit. a) i b) i art. 101 § 2 regulaminu Sądu, opierając się na metodzie obliczania terminów wskazanej przez Komisję Wspólnot Europejskich w trakcie postępowania prowadzącego do wydania spornej decyzji w odniesieniu do art. 3 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (EWG, Euratom) nr 1182/71 z dnia 3 czerwca 1971 r. określającego zasady mające zastosowanie do okresów, dat i terminów (Dz.U. L 124, s. 1). Ponieważ treść obu przepisów jest zasadniczo identyczna, metoda wskazana przez Komisję doprowadziła wnoszącą odwołanie do błędnego wniosku, że w prawie wspólnotowym obliczanie terminów powinno zawsze być dokonywane w ten sam sposób, to znaczy poprzez dodanie jednego dodatkowego dnia do terminu, skoro nie wlicza się dnia doręczenia. Błąd ten legł u podstaw wniesienia skargi do Sądu poza terminem. 8        Ponadto wnosząca odwołanie starała się sprawdzić, czy jej obliczenia są właściwe i zwróciła się do Komisji o potwierdzenie na piśmie daty doręczenia spornej decyzji. Po otrzymaniu takiego pisemnego potwierdzenia, skontaktowała się również z sekretariatem Sądu, aby potwierdzono właściwość dokonanego przez nią obliczenia terminu. Odpowiedziano jej, że nie można spełnić jej prośby.  Zaskarżone postanowienie 9        Zaskarżonym postanowieniem Sąd odrzucił skargę jako niedopuszczalną z tego względu, że nie została wniesiona w terminie do tego przewidzianym. 10      Sąd stwierdził w pierwszej kolejności przekroczenie terminu i uściślił, że na podstawie art. 230 akapit piąty WE oraz na podstawie art. 101 § 1 lit. a) i b) i art. 101 § 2, a także art. 102 § 2 regulaminu Sądu, termin do wniesienia tej skargi rozpoczął bieg w dniu 24 lipca 2008 r. i upłynął w dniu 3 października 2008 r., po doliczeniu terminu uwzględniającego odległość. 11      Po przypomnieniu orzecznictwa wspólnotowego odnośnie do pojęcia usprawiedliwionego błędu, Sąd odrzucił następnie w pkt 19–21 zaskarżonego postanowienia argumentację wnoszącej odwołanie opartą na istnieniu takiego błędu w następujący sposób: „19      Jednak w niniejszym przypadku nie można stwierdzić usprawiedliwionego błędu, ponieważ po pierwsze, dla obliczenia terminu do wniesienia skargi skarżąca nie zastosowała art. 101 § 1 lit. a) i b) regulaminu zgodnie z jego jasnym brzmieniem, lecz zgodnie z dokonaną przez inną instytucję wykładnią innego przepisu, którego brzmienie jest inne, który zawarty jest w innym akcie i znajduje zastosowanie w ramach postępowania przed tą inną instytucją. Tymczasem należy stwierdzić, mimo że skarżąca tego nie podnosi, że zachowanie zainteresowanej instytucji, to znaczy Sądu, nie skłoniło jej do takiego postępowania. 20      Po drugie uregulowanie dotyczące terminów mających zastosowanie w niniejszym przypadku jest zrozumiałe i nie przedstawia szczególnych trudności interpretacyjnych […]. 21      Po trzecie skarżąca nie wykazała się należytą starannością, w szczególności, gdy w sekretariacie Sądu szukała potwierdzenia dokładności obliczenia terminu, którego dokonała w celu wniesienia skargi w wyznaczonym terminie. Do zadań i kompetencji urzędników sekretariatu nie należy bowiem wypowiadanie się w przedmiocie obliczenia terminu do wniesienia skargi […]”.  Żądania wnoszącej odwołanie 12      W swoim odwołaniu wnosząca odwołanie wnosi do Trybunału o: –        stwierdzenie dopuszczalności i zasadności niniejszego odwołania i uchylenie zaskarżonego postanowienia; –        stwierdzenie dopuszczalności skargi wniesionej do Sądu i skierowanie sprawy do Sądu celem dokonania jej rozpoznania co do istoty, oraz –        obciążenie Komisji kosztami niniejszego odwołania.  W przedmiocie odwołania 13      Zgodnie z art. 119 regulaminu, jeżeli odwołanie jest w sposób oczywisty niedopuszczalne albo w sposób oczywisty bezzasadne, Trybunał może w każdym czasie, działając na podstawie sprawozdania sędziego sprawozdawcy i po wysłuchaniu rzecznika generalnego, oddalić odwołanie, orzekając w drodze postanowienia z uzasadnieniem, bez otwierania procedury ustnej czy, w odpowiednim przypadku, doręczenia skargi stronie pozwanej. 14      W niniejszym przypadku Trybunał uznał, że na podstawie akt sprawy jest wystarczająco poinformowany, aby oddalić odwołanie jako w sposób oczywisty bezzasadne w drodze takiego postanowienia z uzasadnieniem.  Argumentacja wnoszącej odwołanie 15      Wnosząca odwołanie przedstawia w uzasadnieniu odwołania trzy zarzuty. 16      W swoim pierwszym zarzucie wnosząca odwołanie zarzuca Sądowi, że ten uznał się w pkt 19 zaskarżonego postanowienia za „zainteresowaną instytucję” w rozumieniu orzecznictwa dotyczącego usprawiedliwionego błędu, to znaczy za instytucję, której zachowanie miało spowodować rozpatrywany błąd. Tymczasem z orzecznictwa tego jasno wynika, że tą zainteresowaną instytucją jest zawsze instytucja, która przyjęła zaskarżony akt, w niniejszym przypadku Komisja. 17      W swoim drugim zarzucie wnosząca odwołanie zarzuca Sądowi, że ten zignorował okoliczność, że art. 101 § 1 regulaminu Sądu oraz art. 3 rozporządzenia nr 1182/71 powinny być interpretowane w sposób jednolity. W pkt 19 zaskarżonego postanowienia Sąd błędnie uznał, że dokonana przez Komisję wykładnia tego art. 3 jest bez znaczenia, i zakwalifikował ją jako „dokonaną przez inną instytucję wykładni[ę] innego przepisu, którego brzmienie jest inne, który zawarty jest w innym akcie i znajduje zastosowanie w ramach postępowania przed tą inną instytucją”. Tymczasem według wnoszącej odwołanie obliczania terminów powinno dokonywać się w ten sam sposób, bez względu na to, czy chodzi o stosowanie rozporządzenia nr 1182/71, czy regulaminu Sądu. 18      W swoim trzecim zarzucie wnosząca odwołanie zarzuca Sądowi naruszenie orzecznictwa dotyczącego usprawiedliwionego błędu, ponieważ Sąd zastosował je w sposób błędny i przesadnie zawężający. Przesłanki ustalenia istnienia usprawiedliwionego błędu były bowiem w niniejszym przypadku spełnione. W szczególności po pierwsze, wystąpiły wyjątkowe okoliczności mogące powodować w decydującym zakresie zrozumiałe wątpliwości w świadomości osoby, a po drugie, wnosząca odwołanie wykazała się wszelką starannością wymaganą od osoby przeciętnie zorientowanej.  Ocena Trybunału 19      Wszystkie trzy zarzuty podniesione przez wnoszącą odwołanie należy rozpatrzyć łącznie, ponieważ wszystkie dotyczą odmowy przyznania przez Sąd istnienia w niniejszym przypadku usprawiedliwionego błędu. 20      Należy przypomnieć, że w ramach uregulowań wspólnotowych dotyczących terminów procesowych pojęcie usprawiedliwionego błędu, pozwalającego na odstąpienie od nich dotyczy jedynie wyjątkowych okoliczności, w szczególności kiedy zachowanie danej instytucji samo doprowadziło albo w decydującym zakresie przyczyniło się do powstania zrozumiałych wątpliwości w świadomości osoby działającej w dobrej wierze, zachowującej wszelką staranność wymaganą od osoby przeciętnie zorientowanej (zob. w szczególności wyrok z dnia 15 grudnia 1994 r. w sprawie C‑195/91 P Bayer przeciwko Komisji, Rec. s. I‑5619, pkt 26). Ścisłe stosowanie tych norm odpowiada bowiem wymogom pewności prawa oraz konieczności zapobieżenia jakiejkolwiek dyskryminacji lub arbitralnemu traktowaniu w ramach wymiaru sprawiedliwości (zob. podobnie wyrok z dnia 26 listopada 1985 r. w sprawie 42/85 Cockerill-Sambre przeciwko Komisji, Rec. s. 3749, pkt 10; a także postanowienia: z dnia 7 maja 1998 r. w sprawie C‑239/97 Irlandia przeciwko Komisji, Rec. s. I‑2655, pkt 7; z dnia 8 listopada 2007 r. w sprawie C‑242/07 P Belgia przeciwko Komisji, Zb.Orz. s. I‑9757, pkt 16). 21      Należy stwierdzić, że zastosowanie tego orzecznictwa przez Sąd nie było ani błędne, ani przesadnie zawężające. Sąd słusznie uznał, że w niniejszym przypadku nie można stwierdzić usprawiedliwionego błędu. 22      Bezspornie – jak słusznie podkreśliła to wnosząca odwołanie w swoim odwołaniu – „zainteresowaną instytucją”, o której mowa w tym orzecznictwie, jest instytucja, która przyjęła zaskarżony akt, w niniejszym przypadku Komisja. 23      Jednak należy stwierdzić, że Komisja nie zachowała się w taki sposób, aby doprowadzić albo w decydującym zakresie przyczynić się do powstania zrozumiałych wątpliwości w świadomości osoby działającej w dobrej wierze, zachowującej wszelką staranność wymaganą od osoby przeciętnie zorientowanej. 24      Jak sąd słusznie stwierdził w pkt 19 i 20 zaskarżonego postanowienia, brzmienie art. 101 § 1 lit. a) i b) regulaminu Sądu jest jasne, zrozumiałe i nie przedstawia szczególnych trudności interpretacyjnych. Nie istniała zatem żadna potrzeba, aby celem zastosowania tego przepisu przeciętnie zorientowana osoba uciekała się do jakiejkolwiek interpretacji, dokonanej przez Komisję w odniesieniu do innego, podobnego przepisu, takiego jak art. 3 rozporządzenia nr 1182/71. 25      Kwestia, czy art. 101 regulaminu Sądu i art. 3 rozporządzenia nr 1182/71 powinny być interpretowane w sposób identyczny, pozostaje tym samym bez znaczenia dla ustalenia rozpatrywanego terminu do wniesienia skargi. W rezultacie należy stwierdzić, że Sąd nie dopuścił się błędu z tego względu, że nie zbadał tej kwestii. 26      W każdym razie osoba przeciętnie zorientowana nie wybrałaby wykładni w sposób oczywisty contra legem regulaminu Sądu, wywiedzionej z dokonanej przez Komisję interpretacji innego uregulowania, nie sprawdzając chociażby dokładności obliczenia terminu wynikającej z takiej interpretacji. 27      W tych okolicznościach wnosząca odwołanie nie może skutecznie podnosić, że poprzez to, że bezowocnie szukała potwierdzenia dokładności swoich obliczeń w sekretariacie Sądu, zachowała wszelką staranność wymaganą od osoby przeciętnie zorientowanej. Jak Sąd właściwie stwierdził w pkt 21 zaskarżonego postanowienia, do zadań i kompetencji urzędników sekretariatu nie należy wypowiadanie się w przedmiocie obliczenia terminu do wniesienia skargi. 28      Ponadto należy stwierdzić, że Sąd również nie dopuścił się błędu, gdy stwierdził dodatkowo w pkt 19 zaskarżonego postanowienia, że jego zachowanie nie skłoniło wnoszącej odwołanie do błędu w obliczeniu terminu do wniesienia skargi. 29      Nawet gdyby Sąd nie był „zainteresowaną instytucją”, o której mowa w orzecznictwie przywołanym w pkt 20 niniejszego postanowienia, należy podkreślić, że usprawiedliwiony błąd może wynikać z wszelkiego rodzaju wyjątkowych okoliczności. Usprawiedliwiony błąd może tym samym wynikać z zachowania samego sądu, prowadzącego do powstania wątpliwości w świadomości osoby. Sąd nie popełnił wobec tego żadnego błędu, gdy krótko zbadał taką hipotezę. 30      Wobec powyższego, należy odrzucić trzy zarzuty podniesione przez wnoszącą odwołanie i tym samym oddalić odwołanie w całości.  W przedmiocie kosztów 31      Zgodnie z art. 69 § 1 regulaminu Trybunału, który znajduje zastosowanie do postępowania odwoławczego na mocy art. 118 tego regulaminu, Trybunał orzeka o kosztach w postanowieniu kończącym postępowanie. 32      Ponieważ niniejsze postanowienie wydano przed doręczeniem odpisu skargi stronie pozwanej oraz zanim strona pozwana mogła ponieść koszty, wystarczy orzec, że strona skarżąca pokryje własne koszty postępowania. Z powyższych względów Trybunał (ósma izba) postanawia, co następuje: 1)      Odwołanie zostaje oddalone. 2)      Sociedad General de Autores y Editores (SGAE) pokryje własne koszty postępowania. Podpisy * Język postępowania: hiszpański.