C-12/17

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO PAOLA MENGOZZIEGO przedstawiona w dniu 20 marca 2018 r. ( ) Sprawa C‑12/17 Ministerul Justiţiei, Curtea de Apel Suceava oraz Tribunalul Botoşani przeciwko Marii Dicu oraz Consiliul Superior al Magistraturii [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Curtea de Apel Cluj (sąd apelacyjny w Klużu, Rumunia)] Odesłanie prejudycjalne – Polityka społeczna – Organizacja czasu pracy – Prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego – Czas trwania – Pojęcie okresu rzeczywistego świadczenia pracy – Prawo do urlopu rodzicielskiego – Nieuwzględnienie okresu urlopu rodzicielskiego przy określaniu prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego Wprowadzenie 1. Celem niniejszego odesłania prejudycjalnego jest ustalenie, czy prawo Unii, a w szczególności art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 4 listopada 2003 r. roku dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy ( ), przewidujący, że „[p]aństwa członkowskie przyjmują niezbędne środki w celu zapewnienia, by każdy pracownik był uprawniony do corocznego płatnego urlopu w wymiarze co najmniej czterech tygodni, zgodnie z warunkami uprawniającymi i przyznającymi mu taki urlop przewidzianymi w ustawodawstwie krajowym i/lub w praktyce krajowej”, zobowiązuje państwa członkowskie, aby okres spędzony przez pracownika na urlopie rodzicielskim wliczany był do okresu rzeczywistego świadczenia pracy uprawniającego do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego. 2. Okoliczności faktyczne sporu w postępowaniu głównym są następujące. 3. Pozwana w postępowaniu głównym, M. Dicu, jest sędzią. W okresie od 1 października 2014 r. do 3 lutego 2015 r. przebywała na urlopie rodzicielskim. W okresie od 4 lutego 2015 r. do 16 września 2015 r. korzystała z tzw. urlopu rodzicielskiego na dziecko poniżej drugiego roku życia. Urlop ten uregulowany jest w art. 2 ust. 1 ordonanţa de urgenţă a Guvernului nr. 111/2010 privind concediul şi indemnizaţia lunară pentru creşterea copiilor (dekretu z mocą ustawy nr 111/2010 dotyczącego urlopu rodzicielskiego i miesięcznego zasiłku na dziecko pozostające na utrzymaniu), który przewiduje w istocie, że osobom, które w okresie dwóch lat poprzedzających narodzenie dziecka uzyskiwały przez co najmniej 12 miesięcy wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia lub porównywalne do nich dochody, przysługuje urlop rodzicielski w celu sprawowania opieki nad dzieckiem poniżej drugiego roku życia oraz miesięczny zasiłek. 4. Po powrocie z urlopu rodzicielskiego pozwana w postępowaniu głównym wniosła do sądu, w którym pracuje, Tribunalul Botoşani (sądu okręgowego w Botoşani, Rumunia), o udzielenie jej od dnia 17 września 2015 r. corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego za rok 2015 ( ), który to wniosek został rozpatrzony pozytywnie. Początkowo udzielono jej 30 dni płatnego corocznego urlopu wypoczynkowego do dnia 17 października 2015 r., po czym M. Dicu wniosła o możliwość wykorzystania pięciu pozostałych dni w grudniu 2015 r., czego jej odmówiono, gdyż sąd, w którym pracuje, uznał, że okres, w którym przebywała na urlopie, nie może być uznany za okres rzeczywistego świadczenia pracy, uprawniający do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego. Tribunalul Botoşani (sąd okręgowy w Botoşani) poinformował ją też, że ostatecznie uznano, iż siedem dni urlopu zostało jej udzielone zaocznie z urlopu wypoczynkowego za rok 2016. 5. Maria Dicu wniosła powództwo od tej decyzji do Tribunalul Cluj (sądu okręgowego w Klużu, Rumunia), który w dniu 17 maja 2016 r. uwzględnił jej żądanie, uznając, że urlop rodzicielski, z którego skorzystała, powinien być rozumiany jako okres rzeczywistego świadczenia pracy, podobnie jak okresy czasowej niezdolności do pracy czy też urlop macierzyński, oraz że taki urlop ma cel inny niż coroczny płatny urlop wypoczynkowy. 6. Tribunalul Botoşani (sąd okręgowy w Botoşani) oraz Ministerul Justiţiei (minister sprawiedliwości, Rumunia) wnieśli apelację od tego wyroku do sądu odsyłającego. Podnoszą, że prawodawca krajowy świadomie wyłączył urlop rodzicielski na dziecko poniżej drugiego roku życia z zakresu art. 145 ust. 4–6 rumuńskiego kodeksu pracy, z którego wynika, że przy określaniu okresów świadczenia pracy w celu ustalenia wymiaru corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego uwzględnia się jedynie okresy czasowej niezdolności do pracy i okresy urlopu macierzyńskiego, urlopu macierzyńskiego udzielanego z powodu ryzyka związanego z ciążą i karmieniem piersią oraz urlopu udzielanego z powodu choroby dzieci. Podnoszą oni, że urlop rodzicielski na dziecko poniżej drugiego roku życia różni się od wyżej wskazanych okresów, ponieważ skorzystanie z niego uzależnione jest jedynie od woli pracownika. 7. Pozwana w postępowaniu głównym podnosi przed sądem odsyłającym, że z orzecznictwa krajowego wynika, iż wykonywane przez kobiety zajęcia związane z wychowywaniem dzieci stanowią pracę, która nawet jeżeli nie jest wykonywana przez matki osobiście, jest wykonywana odpłatnie przez opiekunki, co przemawiałoby za zrównaniem czasu poświęconego na urlop w celu sprawowania opieki nad małym dzieckiem z okresem rzeczywistego świadczenia pracy. Urlop rodzicielski w celu sprawowania opieki nad dzieckiem poniżej drugiego roku życia wiązałby się w tej sytuacji z elementem zagrożenia dla indywidualnej umowy o pracę, które mogłoby zaistnieć ze względów obiektywnych związanych z najlepszym interesem dziecka, podczas gdy coroczny płatny urlop wypoczynkowy chroni osobisty i podmiotowy interes pracownika. Urlop rodzicielski na dziecko poniżej drugiego roku życia nie mógłby wówczas być uważany za urlop dobrowolny. 8. Sąd odwoławczy zwraca uwagę, że Consiliul Superior al Magistraturii (naczelna rada sądownictwa, Rumunia), również występująca w postępowaniu głównym w charakterze pozwanej, stoi na stanowisku, że ze względu na orzecznictwo Trybunału ( ) nie można zrównywać corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego gwarantowanego przez prawo Unii z innym rodzajem urlopu, także gwarantowanym przez prawo Unii, jak na przykład z urlopem rodzicielskim określonym przez dyrektywę Rady 2010/18/UE z dnia 8 marca 2010 r. w sprawie wdrożenia porozumienia ramowego dotyczącego urlopu rodzicielskiego zawartego przez BUISNESSEUROPE, UEAPME, CEEP i CES oraz uchylającej dyrektywę 96/34/WE (zwanej dalej „zrewidowanym porozumieniem ramowym”) ( ). Tymczasem prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego jest zagwarantowane przez art. 7 dyrektywy 2003/88. Szczególna znaczenie, jakie prawo Unii przypisuje corocznemu płatnemu urlopowi wypoczynkowemu, powinno przemawiać za uwzględnieniem okresu trwania urlopu rodzicielskiego przy określaniu prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego, zwłaszcza że te dwa rodzaje urlopów mają różne cele (w pierwszym przypadku jest to odpoczynek pracownika, a w drugim wychowanie dziecka), a adresaci ochrony udzielanej poprzez przyznanie tych urlopów są różni (pracownik w przypadku corocznego płatnego urlopu, dziecko w przypadku urlopu rodzicielskiego). 9. Sąd odsyłający stoi z kolei na stanowisku, że art. 7 dyrektywy 2003/88 odwołuje się do ustawodawstw i praktyk krajowych w celu określenia warunków udzielenia corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego. Chociaż ustawodawca rumuński zmienił prawo na skutek wyroków Schultz-Hoff i in. ( ) i Dominguez ( ), aby szerzej ujmować okresy tzw. rzeczywistego świadczenia pracy, sąd odsyłający ma jednak wątpliwości co do możliwości wliczenia do tych okresów urlopu rodzicielskiego, z którym to urlopem – jak zgadzają się strony w postępowaniu głównym – porównywalny jest urlop rodzicielski, z którego skorzystała M. Dicu. W ocenie sądu odsyłającego udzielenie corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego jest bowiem jednym z obowiązków pracodawcy w zamian za pracę świadczoną przez pracownika; tymczasem pracownik w czasie urlopu rodzicielskiego nie świadczy pracy rodzącej prawo do corocznego płatnego urlopu. Dyrektywa 2010/18 przewiduje ponadto, że państwa członkowskie mogą udzielać urlopu rodzicielskiego w wymiarze maksymalnie 8 lat, przy czym nałożenie na pracodawcę obowiązku udzielania corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego za tak długi okres, w trakcie którego pracownik poświęca się wychowywaniu dziecka, wydaje się zbyt daleko idące. Zapewnianie pracownikowi ochrony w trakcie urlopu rodzicielskiego nie powinno być zadaniem pracodawcy, lecz raczej państw, w ramach realizacji polityki wspierającej spójność rodziny, zaś wyroków Trybunału w sprawach Schultz-Hoff i in. ( ) i Dominguez ( ) nie da się przełożyć na przypadek pracownika korzystającego z urlopu rodzicielskiego. Sąd odsyłający zwraca także uwagę, że zgodnie z dyrektywą 2010/18 określenie warunków korzystania z urlopu rodzicielskiego zostało pozostawione uznaniu krajów członkowskich. Otóż art. 51 lit. a) rumuńskiego kodeksu pracy ( ) przewiduje, że w okresie urlopu rodzicielskiego udzielanego w celu opieki nad małym dzieckiem umowa o pracę ulega zawieszeniu. Sąd odsyłający uważa także, że inne są cele corocznego płatnego urlopu, a inne urlopu rodzicielskiego. Nie zgadza się także z zarzutem, że przy określaniu prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego pracownik na urlopie rodzicielskim jest dyskryminowany w porównaniu do pracownika, który nie korzystał z takiego urlopu, gdyż sytuacje te nie są porównywalne. 10. W tych okolicznościach Curtea de Apel Cluj (sąd apelacyjny w Klużu, Rumunia) postanowił zawiesić postępowanie i w postanowieniu odsyłającym, które wpłynęło do sekretariatu Trybunału w dniu 10 stycznia 2017 r., zwrócił się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy art. 7 dyrektywy 2003/88 […] stoi […] na przeszkodzie przepisowi prawa krajowego, który przy określaniu czasu trwania urlopu wypoczynkowego pracownika nie uznaje okresu urlopu rodzicielskiego udzielonego na dziecko w wieku do lat dwóch za okres rzeczywistego świadczenia pracy?”. 11. W niniejszej sprawie uwagi na piśmie przedstawili Consiliul Superior al Magistraturii (naczelna rada sądownictwa), rządy rumuński, niemiecki, estoński, hiszpański, włoski i polski oraz Komisja Europejska. 12. Na rozprawie przed Trybunałem, która miała miesce w dniu 15 stycznia 2018 r., rządy rumuński, niemiecki i hiszpański oraz Komisja przedstawili uwagi ustne. Analiza 13. Aby ustalić, czy prawo Unii zobowiązuje państwa członkowskie do uwzględnienia przy obliczaniu prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego okresu, który pracownik spędza na urlopie rodzicielskim, należy najpierw przypomnieć wymogi określone zarówno w dyrektywie 2003/88, jak i w orzecznictwie Trybunału dotyczącym corocznego urlopu wypoczynkowego, a następnie zbadać ewentualne wymogi określone w zrewidowanym porozumieniu ramowym dotyczącym urlopu rodzicielskiego. Zakres prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego 14. Artykuł 7 dyrektywy 2003/88 ustanawia prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego, gwarantując każdemu pracownikowi co najmniej cztery tygodnie takiego urlopu. Minimalny okres corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego może zostać zastąpiony wypłatą ekwiwalentu pieniężnego tylko w wyjątkowych przypadkach – a mianowicie tylko w sytuacji, gdy stosunek pracy ulega rozwiązaniu ( ). 15. Szczególne miejsce, jakie zajmuje prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego w prawie Unii, potwierdzają zarówno Karta praw podstawowych Unii Europejskiej ( ) (zwana dalej „kartą”), która w swoim art. 31 przyznaje mu przymiot prawa podstawowego ( ), jak i orzecznictwo Trybunału. 16. Trybunał wielokrotnie orzekał, że „prawo każdego pracownika do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego należy uważać za zasadę socjalnego prawa Unii o szczególnej wadze, od której nie może być odstępstw i której wprowadzenie w życie przez właściwe władze krajowe może być dokonane tylko w granicach wyraźnie wytyczonych dyrektywą [2003/88]” ( ). 17. Szczególną wagę, którą przywiązuje do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego Trybunał, tłumaczy cel tego prawa, którym jest „umożliwienie pracownikowi odpoczynku oraz zapewnienie mu okresu wytchnienia i wolnego czasu” ( ). Jak zwrócono w motywie 4 dyrektywy 2003/88 ( ) uwagę, chodzi tu o podstawowy cel, jakim jest ochrona zdrowia i bezpieczeństwa pracownika. Wspomniany związek między rzeczywistym odpoczynkiem pracownika a skuteczną ochroną bezpieczeństwa i zdrowia także został podkreślony przez Trybunał ( ). Innymi słowy – okres rzeczywistego świadczenia pracy ma uprawniać do okresu równie rzeczywistego wypoczynku. 18. Specyficzny cel prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego wyjaśnia według mnie, dlaczego Trybunał orzekł, że „jeśli chodzi o pracowników przebywających na prawidłowo udzielonym zwolnieniu chorobowym, prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego przyznane wszystkim pracownikom przez samą dyrektywę 2003/88 […] nie może zostać uzależnione przez dane państwo członkowskie od warunku polegającego na obowiązku rzeczywistego świadczenia pracy w okresie rozliczeniowym ustalonym przez to państwo” ( ). W takim przypadku chodzi jednak o pracownika, który z powodów zdrowotnych nie może wziąć corocznego płatnego urlopu za okres, w którym rzeczywiście świadczył pracę. Otóż w pkt 44 i 45 wyroku Schultz-Hoff i in. ( ) Trybunał stwierdził najpierw, że „pracownik, który […] przebywa na zwolnieniu chorobowym przez cały okres rozliczeniowy, a nawet dłużej niż wynosi okres dozwolonego przeniesienia ustalony w prawie krajowym, zostaje pozbawiony jakiegokolwiek okresu zapewniającego możliwość skorzystania z corocznego płatnego urlopu” ( ), a następnie uściślił, że „uznanie, że w konkretnych okolicznościach dotyczących niezdolności do pracy opisanych w poprzednim punkcie odnośne przepisy krajowe […] mogą przewidywać wygaśnięcie prawa pracownika do corocznego płatnego urlopu gwarantowanego przez art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88 bez faktycznej możliwości skorzystania przez tego pracownika z prawa przyznanego tą dyrektywą, oznaczałoby, iż przepisy te naruszałyby prawo socjalne bezpośrednio przyznane każdemu pracownikowi przez art. 7 wspomnianej dyrektywy” ( ). 19. Prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego ma autonomiczny cel w postaci umożliwienia pracownikowi wypoczynku po okresie rzeczywistej aktywności zawodowej. To właśnie ze względu na indywidualny cel każdego z urlopów Trybunał przypomniał w wyroku Merino Gómez ( ), że „urlop gwarantowany przez prawo wspólnotowe nie może wpływać na prawo do skorzystania z innego urlopu gwarantowanego przez to prawo” ( ). Chodzi o sytuację, w której okresy urlopu macierzyńskiego i okresy corocznego płatnego urlopu pokrywają się. Ponieważ urlop macierzyński ma na celu ochronę stanu zdrowia kobiety w trakcie ciąży, a następnie ochronę szczególnych związków między kobietą a dzieckiem w okresie następującym po ciąży i połogu ( ), w przypadku zbieżności tych okresów wymogi art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88 nie mogą być uważane za spełnione ( ). W stosunku do zainteresowanej pracownicy nie można było wobec tego uznać, że skorzystała z corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego z tego tylko względu, że poszła na urlop macierzyński, co do którego nie można zakładać, że pozwolił jej na odpoczynek po okresie rzeczywistego świadczenia pracy. 20. Chociaż z obu powołanych wyroków ( ) wynika, że okres danego urlopu nie może zostać zastąpiony okresem innego urlopu – innymi słowy nie można uznać, że pracownik pozostający na urlopie macierzyńskim lub zwolnieniu chorobowym z samego tego powodu skorzystał z przysługującego mu prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego, gdyż każdy z tych trzech urlopów ma różne cele – należy uściślić, że w tych dwóch sprawach Trybunał nie wypowiedział się co do kwestii, czy czas, który pracownik (lub pracownica) spędza na zwolnieniu chorobowym lub na urlopie macierzyńskim, musi zostać wzięty pod uwagę przy obliczaniu wymiaru samego corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego. 21. Wydaje się, że Trybunał w wyroku Dominguez ( ) odszedł od uważanego dotychczas za nierozerwalny związku pomiędzy rzeczywistym świadczeniem pracy a prawem do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego. Zainteresowana pracownica chciała skorzystać z dni urlopu przysługujących jej w ramach corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego za okres – dłuższy niż rok – w którym nie wykonywała pracy, a który to okres uważała za okres rzeczywistego świadczenia pracy. W tym właśnie kontekście Trybunał przypomniał, że „skoro dyrektywa 2003/88 nie przeprowadza żadnego rozróżnienia pomiędzy pracownikami nieobecnymi w pracy podczas okresu rozliczeniowego ze względu na zwolnienie chorobowe a pracownikami, którzy rzeczywiście świadczyli pracę we wspomnianym okresie […], wynika stąd, że – jeśli chodzi o pracowników przebywających na prawidłowo udzielonym zwolnieniu chorobowym – prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego przyznane w dyrektywie wszystkim pracownikom nie może zostać przez państwo członkowskie uzależnione od warunku polegającego na obowiązku rzeczywistego świadczenia pracy w okresie rozliczeniowym ustalonym przez to państwo” ( ). Wynika stąd, że „nie może zostać naruszone prawo żadnego pracownika do płatnego corocznego urlopu wypoczynkowego w wymiarze co najmniej 4 tygodni, niezależnie od tego, czy w tym okresie rozliczeniowym przebywał on na zwolnieniu chorobowym w następnie wypadku w miejscu pracy lub gdzie indziej lub też w następstwie choroby o jakimkolwiek charakterze lub jakimkolwiek pochodzeniu” ( ). 22. Niemniej z powodu fundamentalnej różnicy pomiędzy sytuacją pracownika przebywającego na zwolnieniu chorobowym a pracownika przebywającego na urlopie rodzicielskim, wynikającej między innymi z tego, że ta drugia sytuacja nie dotyczy stwierdzonej i niezależnej od woli pracownika niezdolności do pracy, wspominane wyżej rozwiązanie nie może według mnie zostać zastosowane w przypadku pracownika przebywającego na urlopie rodzicielskim. Milczenie zrewidowanego porozumienia ramowego 23. Podobnie jak prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego, prawo do urlopu wychowawczego [rodzicielskiego] zostało zapisane w art. 33 ust. 2 karty. Trybunał odróżnił je od urlopu macierzyńskiego udzielanego rodzicom w celu sprawowania opieki na dzieckiem ( ). W przypadku urlopu rodzicielskiego nie chodzi już więc o ochronę zdrowia kobiety, której sprawy dotyczy niniejsza opinia, lecz o pomoc pracującym rodzicom w pogodzeniu ich obowiązków zawodowych i rodzinnych ( ) poprzez umożliwienie im zawieszenia aktywności zawodowej, przy jednoczesnej gwarancji powrotu na to samo lub równorzędne stanowisko pracy ( ). 24. Urlop rodzicielski jawi się więc w każdym względzie jako szczególny rodzaj urlopu, uregulowany osobnymi przepisami, czyli dyrektywą 2010/18. Należy więc zadać sobie pytanie o istnienie ewentualnych powiązań pomiędzy corocznym płatnym urlopem wypoczynkowym a urlopem rodzicielskim. W tym względzie należy zauważyć, że dyrektywa 2010/18, a dokładniej zrewidowane porozumienie ramowe, nie czynią żadnej wzmianki o ewentualnym prawie do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego, który powinien zostać udzielony i rozpocząć swój bieg w okresie, w którym pracownik przebywa na urlopie rodzicielskim. Należy jednocześnie przypomnieć, że w pierwszym akapicie preambuły zrewidowanego porozumienia ramowego przypomniano, iż urlop rodzicielski stanowi ramowe zobowiązanie partnerów społecznych, reprezentowanych przez główne organizacje międzybranżowe, do wprowadzenia, dzięki ustaleniu minimalnych wymagań ( ), środków mających na celu wspieranie równych szans i równego traktowania kobiet i mężczyzn ( ). 25. Zrewidowane porozumienie ramowe przyznaje pracownikom – mężczyznom i kobietom – indywidualne prawo do urlopu rodzicielskiego z powodu narodzin lub przysposobienia dziecka, aby umożliwić im opiekę nad tym dzieckiem do czasu osiągnięcia przez nie pewnego wieku ( ). Minimalny okres urlopu rodzicielskiego został ustalony w zrewidowanym porozumieniu ramowym na cztery miesiące ( ). Warunki korzystania z urlopu rodzicielskiego i szczegółowe zasady występowania o jego udzielenie są określane w przepisach prawa krajowego ( ). Pracownik przebywający na urlopie rodzicielskim korzysta z ochrony praw w zakresie zatrudnienia i zakazu dyskryminacji – przysługuje mu prawo powrotu po zakończeniu urlopu rodzicielskiego do tej samej pracy lub do pracy równorzędnej ( ), zachowuje on prawa nabyte lub nabywane w chwili rozpoczęcia urlopu rodzicielskiego ( ) oraz przysługuje mu ochrona przed mniej korzystnym traktowaniem lub zwalnianiem z powodu ubiegania się o urlop rodzicielski lub korzystania z takiego urlopu ( ). Natomiast do państw członkowskich lub partnerów społecznych należy określenie statusu umowy o pracę lub stosunku zatrudnienia w czasie trwania urlopu rodzicielskiego ( ) oraz rozstrzygnięcie kwestii zabezpieczenia społecznego ( ) oraz „wszystkich kwestii dotyczących dochodów związanych [ze zrewidowanym porozumieniem ramowym]” ( ). 26. Na tym etapie wywodu należy przypomnieć, że decyzja o nieuwzględnieniu przy określeniu prawa M. Dicu do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego za 2015 r. okresu pozostawania na urlopie rodzicielskim, której dotyczy sprawa w postępowaniu głównym, została podjęta na podstawie art. 51 ust. 1 lit. a) rumuńskiego kodeksu pracy, przewidującego zawieszenie umowy o pracę na okres urlopu rodzicielskiego. Z powodu tego zawieszenia urlop rodzicielski nie został uznany za okres rzeczywistego świadczenia pracy na potrzeby określenia wymiaru corocznego płatnego urlopu, co wynika z art. 145 ust. 4–6 tego kodeksu ( ). Takie zawieszenie wydaje się być zgodne z wymogami zrewidowanego porozumienia ramowego. 27. Ponadto sam fakt zawieszenia nie wydaje się prowadzić do konfliktu między sytuacją, której dotyczy postępowanie główne, a art. 7 dyrektywy 2003/88. W zakresie, w jakim – na gruncie prawa krajowego i całkowicie zgodnie z prawem Unii – stosunek pracy jest uważany za zawieszony z powodów niezwiązanych z chorobą zainteresowanej pracownicy ( ), sytuacja M. Dicu w kontekście prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego wydaje mi się porównywalna z sytuacją pracownika, którego czas pracy zostaje tymczasowo skrócony. Tymczasem w tym ostatnim przypadku Trybunał orzekł, że „[choć więc] wyklucza się możliwość zmniejszenia prawa pracownika do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego w minimalnym wymiarze, gwarantowanego w prawie Unii, w sytuacji polegającej na tym, że pracownik nie mógł spełnić obowiązku świadczenia pracy ze względu na chorobę w okresie rozliczeniowym” ( ), to orzecznictwa, wedle którego art. 7 dyrektywy 2003/88 stoi na przeszkodzie przepisom krajowym przewidującym, że w razie ustania stosunku pracy pracownikowi nieobecnemu w pracy z powodu zwolnienia chorobowego przez całość lub część okresu rozliczeniowego bądź okresu dozwolonego przeniesienia, który ze względu na to nie mógł skorzystać z przysługującego mu prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego, nie wypłaca się jakiegokolwiek ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany coroczny urlop płatny wypoczynkowy ( ), „nie można stosować odpowiednio [mutatis mutandis] do sytuacji pracownika, któremu zmniejszono wymiar czasu pracy” ( ). Dalej Trybunał jasno zauważa, że „sytuacja pracownika niezdolnego do pracy z powodu choroby z jednej strony i pracownika, któremu zmniejszono wymiar czasu pracy, z drugiej strony różnią się zasadniczo” ( ). 28. Kontekst, w jakim Trybunał dokonywał tamtej oceny, jest z kolei porównywalny z kontekstem niniejszego odesłania prejudycjalnego, gdyż skrócenie wymiaru czasu pracy zainteresowanych pracowników wynikało z programu osłonowego „przewidującego zawieszenie [stosownie od zmniejszenia wymiaru czasu pracy] wzajemnych obowiązków w zakresie świadczeń pracodawcy i pracownika” ( ). W takim przypadku Trybunał przyznał, że prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego może zostać określone przy zastosowaniu zasady naliczania proporcjonalnego ( ). Mając bowiem na względzie przyznaną państwom członkowskim swobodę określania wzajemnych praw i obowiązków między pracownikiem przebywającym na urlopie rodzicielskim a jego pracodawcą oraz brak ingerencji prawa Unii w delikatną kwestię wynagrodzenia przysługującego za okres urlopu rodzicielskiego, należy zauważyć, że nieuwzględnienie tego ostatniego przy określaniu wymiaru prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego jest tylko konsekwencją zawieszenia wzajemnych zobowiązań wiążących do tej chwili M. Dicu i jej pracodawcę ( ). Fakt, że takie zawieszenie pociąga za sobą proporcjonalne skrócenie prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego tej ostatniej, nie wydaje się naganny w aktualnym stanie prawa Unii. Tym samym w tych okolicznościach wielokrotne uznanie przez Trybunał, że urlop gwarantowany przez prawo Unii nie może wpływać na inny urlop gwarantowany przez to prawo ( ), nie wprowadza sprzeczności, konkretnie dlatego, że prawo Unii nie gwarantuje prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego w okresie, gdy wzajemne zobowiązania pracownika i pracodawcy ulegają zawieszeniu i gdy uznaje się, że w owym okresie nie dochodzi do rzeczywistego świadczenia pracy. Wykładnia, którą proponuję Trybunałowi, chroni integralność zarówno corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego, jak i urlopu rodzicielskiego. 29. Koniec końców to do państw członkowskich należy decyzja, czy wykroczyć poza minimalne wymogi określone w zrewidowanym porozumieniu ramowym poprzez uznanie, jeżeli taki jest ich wybór, że przy określaniu prawa co corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego okres urlopu rodzicielskiego będzie wliczany do okresu rzeczywistego świadczenia pracy. 30. Na koniec pragnę sprzeciwić się wszelkiej pokusie interpretowania zrewidowanego porozumienia ramowego ten sposób, że w świetle przepisów ustanawiających prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego wprowadza ono obowiązek uwzględniania przez państwa członkowskie przy określaniu prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego w przypadku konkretnych pracowników jedynie minimalnej długości urlopu rodzicielskiego, zagwarantowanej w klauzuli 2.2 zrewidowanego porozumienia ramowego, czyli okresu czterech miesięcy. Oprócz tego, że podstawa prawna dla takiej wykładni wydaje mi się wysoce wątpliwa, także z tego względu, że nie znajduje ona odzwierciedlenia w orzecznictwie Trybunału dotyczącym zrewidowanego porozumienia ramowego, w innym kontekście ( ) już wyraźnie przestrzegałem Trybunał przez ryzykiem związanym z uczynieniem z tego minimalnego czteromiesięcznego okresu twardego rdzenia ochrony przyznawanej przez prawo Unii pracownikom przebywającym na urlopie rodzicielskim. Ostrzeżenie to pozostaje mutatis mutandis istotne dla odpowiedzi udzielanej sądowi odsyłającemu w niniejszej sprawie. 31. W konsekwencji należy przyjąć, że wykładni art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88 należy dokonywać w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, zgodnie z którym okres przebywania przez pracownicę na urlopie rodzicielskim udzielanym w celu opieki nad małym dzieckiem nie jest przy określaniu wymiaru corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego uwzględniany jako okres rzeczywistego świadczenia pracy. Wnioski 32. Mając na względzie wszystkie powyższe uwagi, proponuję, aby na pytanie prejudycjalne Curtea de Apel Cluj (sądu apelacyjnego w Klużu, Rumunia) Trybunał udzielił następującej odpowiedzi: Wykładni art. 7 ust. 1 dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 4 listopada 2003 r. dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy należy dokonywać w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu takiemu jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, zgodnie z którym okres przebywania przez pracownicę na urlopie rodzicielskim udzielanym w celu opieki nad małym dzieckiem nie jest przy określaniu wymiaru corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego uwzględniany jako okres rzeczywistego świadczenia pracy. ( ) Język oryginału: francuski. ( ) Dz.U. 2003, L 299, s. 9. ( ) Sędziemu takiemu jak M. Dicu przysługuje prawo do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 35 dni, co wynika z art. 2 ust. 1 decyzji naczelnej rady sądownictwa nr 325/2005 zatwierdzającej regulamin urlopów dla sędziów i prokuratorów. ( ) Sąd odsyłający powołuje się w tym względzie na wyrok z dnia 20 stycznia 2009 r., Schultz-Hoff i in. (C‑350/06 i C‑520/06, EU:C:2009:18, pkt 26). ( ) Dz.U. 2010, L 68, s. 13. ( ) Wyrok z dnia 20 stycznia 2009 r., Schultz-Hoff i in. (C‑350/06 i C‑520/06, EU:C:2009:18). ( ) Wyrok z dnia 24 stycznia 2012 r., Dominguez (C‑282/10, EU:C:2012:33). ( ) Wyrok z dnia 20 stycznia 2009 r., Schultz-Hoff i in. (C‑350/06 i C‑520/06, EU:C:2009:18). ( ) Wyrok z dnia 24 stycznia 2012 r., Dominguez (C‑282/10, EU:C:2012:33). ( ) Przepis ten brzmi następująco: „Indywidualna umowa o pracę może zostać zawieszona z inicjatywy pracownika w następujących przypadkach: a) urlop rodzicielski udzielany w celu opieki nad dzieckiem do lat dwóch […]”. Artykuł 49 ust. 2 rumuńskiego kodeksu pracy określa skutki zawieszenia umowy w następujący sposób: „Wskutek zawieszenia indywidualnej umowy o pracę zawieszeniu podlegają także świadczenie pracy ze strony pracownika i wypłata wynagrodzenia za strony pracodawcy”. ( ) Zobacz art. 7 ust. 2 dyrektywy 2003/88. ( ) Dz.U. 2007, C 303, s. 1. ( ) Zgodnie z art. 31 ust. 2 karty „każdy pracownik ma prawo do ograniczenia maksymalnego wymiaru czasu pracy, do okresów dziennego i tygodniowego odpoczynku oraz do corocznego płatnego urlopu”. ( ) Wyrok z dnia 24 stycznia 2012 r., Dominguez (C‑282/10, EU:C:2012:33, pkt 16 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Wyrok z dnia 20 stycznia 2009 r., Schultz-Hoff i in. (C‑350/06 i C‑520/06, EU:C:2009:18, pkt 25). ( ) Zgodnie z którym „poprawa bezpieczeństwa, higieny i ochrony zdrowia pracowników w miejscu pracy jest celem, który nie powinien być podporządkowany względom czysto ekonomicznym”. ( ) Zobacz wyrok z dnia 20 stycznia 2009 r., Schultz-Hoff i in. (C‑350/06 i C‑520/06, EU:C:2009:18, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo, a także pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz także wyrok z dnia 10 września 2009 r., Vicente Pereda (C‑277/08, EU:C:2009:542, pkt 20). ( ) Wyrok z dnia 20 stycznia 2009 r., Schultz-Hoff i in. (C‑350/06 i C‑520/06, EU:C:2009:18, pkt 41). Podkreślenie moje. ( ) Wyrok z dnia 20 stycznia 2009 r., Schultz-Hoff i in. (C‑350/06 i C‑520/06, EU:C:2009:18). ( ) Podkreślenie moje. ( ) Podkreślenie moje. ( ) Wyrok z dnia 18 marca 2004 r., Merino Gómez (C‑342/01, EU:C:2004:160). ( ) Zobacz wyrok z dnia 20 stycznia 2009 r., Schultz-Hoff i in. (C‑350/06 i C‑520/06, EU:C:2009:18, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz wyrok z dnia 18 marca 2004 r., Merino Gómez (C‑342/01, EU:C:2004:160, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo). Zobacz także wyroki: z dnia 14 kwietnia 2005 r., Komisja/Luksemburg (C‑519/03, EU:C:2005:234, pkt 32); z dnia 20 września 2007 r., Kiiski (C‑116/06, EU:C:2007:536, pkt 46). ( ) Zobacz wyrok z dnia 18 marca 2004 r., Merino Gómez (C‑342/01, EU:C:2004:160, pkt 33). ( ) Czyli wyroków: z dnia 20 stycznia 2009 r., Schultz-Hoff i in. (C‑350/06 i C‑520/06, EU:C:2009:18); z dnia 18 marca 2004 r., Merino Gómez (C‑342/01, EU:C:2004:160). ( ) Wyrok z dnia 24 stycznia 2012 r., Dominguez (C‑282/10, EU:C:2012:33). ( ) Wyrok z dnia 24 stycznia 2012 r., Dominguez (C‑282/10, EU:C:2012:33, pkt 20). ( ) Wyrok z dnia 24 stycznia 2012 r., Dominguez (C‑282/10, EU:C:2012:33, pkt 30). ( ) Zobacz wyroki: z dnia 14 kwietnia 2005 r., Komisja/Luksemburg (C‑519/03, EU:C:2005:234, pkt 32); z dnia 20 września 2007 r., Kiiski (C‑116/06, EU:C:2007:536, pkt 35); z dnia 16 lipca 2015 r., Maïstrellis (C‑222/14, EU:C:2015:473, pkt 31); a także z dnia 16 czerwca 2016 r., Rodríguez Sánchez (C‑351/14, EU:C:2016:447). Zobacz także klauzula 2.1 porozumienia ramowego. ( ) Zobacz wyrok z dnia 16 lipca 2015 r., Maïstrellis (C‑222/14, EU:C:2015:473, pkt 38). Rozróżnienie między urlopem macierzyńskim a urlopem rodzicielskim wynika wprost z pkt 15 przesłanek ogólnych zrewidowanego porozumienia ramowego (zob. także wyrok z dnia 16 czerwca 2016 r., Rodríguez Sánchez, C‑351/14, EU:C:2016:447, pkt 43). ( ) Zobacz wyrok z dnia 13 lutego 2014 r., TSN i YTN (C‑512/11 i C‑513/11, EU:C:2014:73, pkt 39). W kwestii zastosowania porozumienia ramowego do pracowników mających status urzędników zob. wyrok z dnia 7 września 2017 r., H. (C‑174/16, EU:C:2017:637, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz także klauzula 1 zrewidowanego porozumienia ramowego. ( ) Zobacz także wyroki: z dnia 13 lutego 2014 r.,, TSN i YTN (C‑512/11 i C‑513/11, EU:C:2014:73, pkt 38); z dnia 7 września 2017 r., H. (C‑174/16, EU:C:2017:637, pkt 29). ( ) Zobacz klauzula 2.1 zrewidowanego porozumienia ramowego. ( ) Zobacz klauzula 2.2 zrewidowanego porozumienia ramowego. ( ) Zobacz klauzula 3.1 zrewidowanego porozumienia ramowego. ( ) Zobacz klauzula 5.1 zrewidowanego porozumienia ramowego. ( ) Zobacz klauzula 5.2 zrewidowanego porozumienia ramowego. Z akt sprawy wynika, że prawa do corocznego płatnego urlopu wypoczynkowego nabyte przez M. Dicu do momentu przejścia na urlop rodzicielski nie były po jego zakończeniu kwestionowane. ( ) Zobacz klauzula 5.4 zrewidowanego porozumienia ramowego. ( ) Zobacz klauzula 5.3 zrewidowanego porozumienia ramowego. ( ) Zobacz klauzula 5.5 akapit pierwszy zrewidowanego porozumienia ramowego. ( ) Zobacz klauzula 5.5 akapit drugi zrewidowanego porozumienia ramowego. ( ) W kwestii skutków zawieszenia umowy o pracę w trakcie trwania urlopu rodzicielskiego przewidzianych przez prawo rumuńskie zob. przypis 10 do niniejszej opinii. ( ) Trybunał przypomniał już, że chociaż konwencja nr 132 Międzynarodowej Organizacji Pracy z 24 czerwca 1970 r. dotycząca corocznych płatnych urlopów wypoczynkowych wprost przewiduje, że nieobecności w pracy z przyczyny choroby są wliczane do okresu świadczenia pracy (zob. wyrok z dnia 20 stycznia 2009 r., Schultz-Hoff i in., C‑350/06 i C‑520/06, EU:C:2009:18, pkt 38), to nie wypowiada się ona w kwestii tego, co dzieje się w przypadku urlopu rodzicielskiego. ( ) Wyrok z dnia 8 listopada 2012 r., Heimann i Toltschin (C‑229/11 i C‑230/11, EU:C:2012:693, pkt 26). ( ) Zobacz wyrok z dnia 20 stycznia 2009 r., Schultz-Hoff i in. (C‑350/06 i C‑520/06, EU:C:2009:18, pkt 62). ( ) Wyrok z dnia 8 listopada 2012 r., Heimann i Toltschin (C‑229/11 i C‑230/11, EU:C:2012:693, pkt 26). ( ) Wyrok z dnia 8 listopada 2012 r., Heimann i Toltschin (C‑229/11 i C‑230/11, EU:C:2012:693, pkt 27). ( ) Wyrok z dnia 8 listopada 2012 r., Heimann i Toltschin (C‑229/11 i C‑230/11, EU:C:2012:693, pkt 28). Podkreślenie moje. Zobacz także pkt 32 tego wyroku. ( ) Trybunał uznał najpierw zainteresowanych pracowników za „pracowników czasowo zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy” (zob. wyrok z dnia 8 listopada 2012 r., Heimann i Toltschi, C‑229/11 i C‑230/11, EU:C:2012:693, pkt 32), a następnie zastosował do nich stosowne orzecznictwo (w kwestii przedmiotowego orzecznictwa zob. wyrok z dnia 22 kwietnia 2010 r., Zentralbetriebsrat der Landeskrankenhäuser Tirols, C‑486/08, EU:C:2010:215, pkt 33, 34; zaś w kwestii jego zastosowania do zainteresowanych pracowników zob. wyrok z dnia 8 listopada 2012 r., Heimann i Toltschin, C‑229/11 i C‑230/11, EU:C:2012:693, pkt 33–35). ( ) Tytułem uzupełnienia przypominam, że zawieszenie umowy, a co za tym idzie wzajemnych świadczeń, nie wpływa na ciągłość stosunku pracy, a więc pracownik na urlopie rodzicielskim zachowuje swój status (zob. wyrok z dnia 20 września 2007 r., Kiiski, C‑116/06, EU:C:2007:536, pkt 32). ( ) Zobacz orzecznictwo wspomniane w pkt 19 niniejszej opinii. ( ) Zobacz pkt 20 mojej opinii w sprawie H. (C‑174/16, EU:C:2017:306).