C-123/03

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO F. G. JACOBSA przedstawiona w dniu 6 maja 2004 r. (1) Sprawa C‑123/03 P Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Greencore Group plc Odwołanie – Wykonanie wyroku Sądu Pierwszej Instancji – Obniżenie kary grzywny nałożonej wskutek decyzji dotyczącej nadużycia pozycji dominującej – Odmowa Komisji zapłacenia odsetek od zwróconej kwoty 1.        Przedmiotem sprawy jest odwołanie Komisji Wspólnot Europejskich od postanowienia Sądu Pierwszej Instancji (2) nieuwzględniającego zarzutu niedopuszczalności podniesionego przez nią w ramach skargi o stwierdzenie nieważności decyzji Komisji złożonej przez Greencore Group plc (zwaną dalej „Greencore”).  Kontekst 2.        W 1997 r. Komisja nałożyła na Irish Sugar plc, spółkę zależną Greencore, grzywnę na podstawie art. 86 Traktatu WE (obecnie art. 82 WE) (3). W 1999 r. Sąd Pierwszej Instancji wskutek skargi Irish Sugar zmniejszył grzywnę o kwotę 916 674 euro (4). 3.        W październikiu 1999 r., krótko po ww. wyroku Sądu Pierwszej Instancji w sprawie Irish Sugar przeciwko Komisji, Greencore przekazała faksem Komisji dane dotyczące rachunku bankowego Irish Sugar, na który miała być przelana zwracana kwota. Faks kończył się w następujący sposób: „Zwracamy się z prośbą o potwierdzenie, że dokonacie Państwo zapłaty odsetek od zwróconej sumy za okres od dnia wpłaty dokonanej przez Irish Sugar plc na rzecz Komisji do dnia zwrotu. Prosimy również o poinformowanie nas wcześniej o kwocie odsetek”. 4.        W dniu 4 stycznia 2000 r. Komisja dokonała przelewu głównej kwoty dłużnej na rachunek, nie płacąc jednak żadnych odsetek. 5.        W październiku 2001 r. Sąd Pierwszej Instancji wydał wyrok w sprawie Corus UK przeciwko Komisji (5), w którym uznał, że w przypadku wyroku uchylającego lub obniżającego grzywnę nałożoną na przedsiębiorstwo za naruszenie zasad Traktatu dotyczących konkurencji Komisja była zobowiązana, na podstawie art. 34 Traktatu EWWiS (6), do zwrotu nie tylko nadpłaconej kwoty grzywny, lecz również odsetek narosłych od tej kwoty (7). 6.        W listopadzie 2001 r. Greencore, powołując się na wyrok w sprawie Corus UK przeciwko Komisji, zażądała od Komisji zapłaty na rzecz Irish Sugar kwoty 154 892 euro tytułem odsetek od nadpłaconej kwoty grzywny. 7.        Pismem z dnia 11 lutego 2002 r. Komisja odpowiedziała, co następuje: „Zapłata kwoty głównej bez odsetek dokonana w dniu 4 stycznia 2000 r. oznacza, że Komisja odmówiła zapłaty odsetek. Decyzja ta nie została przez spółkę zaskarżona w terminie dwóch miesięcy, co przewiduje przepis art. 230 WE (wcześniej art. 173). Zamiast tego zdecydowaliście się Państwo poczekać na wyrok w sprawie »Corus« przed ponownym zwróceniem się w tej sprawie. […] Z tego względu nie mają Państwo prawa powoływania się na wspomniany wyrok po uprzedniej akceptacji zapłaty kwoty głównej bez odsetek”. 8.        W kwietniu 2002 r. Greencore złożyła skargę o stwierdzenie nieważności pisma, traktowanego jak domniemana decyzja, na podstawie art. 230 WE. Komisja podniosła zarzut niedopuszczalności skargi oparty na tym, że pismo to w żaden sposób nie zmieniało sytuacji prawnej Greencore, lecz jedynie informowało, iż w ocenie Komisji Greencore odstąpiła od zaskarżenia decyzji Komisji z dnia 4 stycznia 2000 r. i z tego względu spółka ta uchybiła terminowi; jako że pismo to miało charakter czysto informacyjny nie mogło ono być przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności według art. 230 WE. W wystosowanej odpowiedzi Greencore stwierdziła, że Komisja nie wydała wcześniej decyzji w sprawie odsetek i dlatego też wspomniane pismo nie mogło mieć charakteru czysto informacyjnego. 9.        Sąd Pierwszej Instancji w ww. postanowieniu w sprawie Greencore Group przeciwko Komisji oddalił zarzut Komisji o niedopuszczalności skargi, orzekając: „[…] Pismo Komisji z dnia 11 lutego 2002 r. nie ma charakteru jedynie informacyjnego, jak wynika z jego brzmienia […], w sposób wyraźny wyraża odmowę zapłaty odsetek za zwłokę, żądanych przez skarżącą na rzecz spółki zależnej. Odmowa zapłaty jest uzasadniona tym, że w opinii Komisji skarżąca utraciła swoje prawo do żądania zapłaty odsetek, ponieważ nie zgłosiła tego roszczenia w chwili zwrotu kwoty głównej, dokonanego dnia 4 stycznia 2000 r. Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 26 maja 1982 r. w sprawie 44/81 Niemcy i in. przeciwko Komisji, Rec. str. 1855, pkt 6 orzekł, że jeżeli instytucja poprzez odmowę zapłaty wycofuje się z uprzednio podjętego zobowiązania lub zaprzecza jego istnieniu, to wówczas dokonuje aktu, względem którego, z uwagi na jego skutki prawne, przysługuje skarga o stwierdzenie nieważności w rozumieniu art. 230 WE. Jeżeli taka skarga doprowadzi do stwierdzenia nieważności odmowy zapłaty, potwierdza to roszczenie skarżącego i właściwa instytucja, zgodnie z art. 233 WE, jest zobowiązana do dokonania nieprawnie odmówionej zapłaty. Jeżeli instytucja pozostawia żądanie zapłaty bez odpowiedzi, ten sam rezultat może być osiągnięty w ramach postępowania na podstawie art. 232 WE. Orzeczenie to może być także zastosowane w przypadku takim jak w niniejszej sprawie, w której to instytucja poprzez swoją odmowę zapłaty zaprzecza istnieniu zobowiązania, ciążącego na owej instytucji na mocy przepisu Traktatu” (8). 10.      Komisja zaskarżyła postanowienie Sądu Pierwszej Instancji w ww. sprawie. Twierdzi ona, że Sąd dopuścił się naruszenia prawa, nie uwzględniając zarzutu niedopuszczalności, a w szczególności naruszył przepis art. 230 WE, uznając za dopuszczalną skargę o stwierdzenie nieważności aktu, który nie podlega zaskarżeniu, ponieważ nie wprowadza wyraźnej zmiany w sytuację prawną skarżącej. 11.      Greencore twierdzi, po pierwsze, że Sąd Pierwszej Instancji ustalił – jako element stanu faktycznego – iż pismo „w sposób wyraźny wyraża odmowę zapłaty odsetek za zwłokę” i że nie było wcześniejszej odmowy, a po drugie, że Sąd prawidłowo zakwalifikował pismo jako akt podlegający zaskarżeniu, ponieważ pozbawiło Greencore korzyści wynikających z art. 233 WE zgodnie z wykładnią przyjętą w ww. sprawie Corus UK przeciwko Komisji.  Ocena 12.      Zasadniczą sprawą w toczącym się postępowaniu jest ustalenie, czy Sąd Pierwszej Instancji prawidłowo uznał pismo za akt podlegający zaskarżeniu. 13.      Nie zgadzam się z twierdzeniem Greencore, że sposób, w jaki Sąd zakwalifikował pismo, jest ustaleniem faktycznym i w związku z tym nie podlega kontroli w postępowaniu odwoławczym. Wprawdzie, co do zasady, Trybunał nie jest uprawniony do ponownego badania faktów ustalonych przez Sąd, to jednak z orzecznictwa wynika, że Trybunał jest uprawniony do kontroli przyjętej przez Sąd kwalifikacji prawnej tych faktów i wniosków prawnych, do jakich na ich podstawie doszedł (9). W niniejszej sprawie kwalifikacja prawna pisma przyjęta przez Sąd a także wnioski prawne mają podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia. 14.      Sąd oparł swoją kwalifikację pisma na spostrzeżeniu, że pismo to „w sposób wyraźny wyraża odmowę zapłaty przez Komisję żądanych odsetek za zwłokę”. Jedynym fragmentem pisma, który mógłby posłużyć za potwierdzenie tego wniosku, jest zdanie, które stwierdza: „Zapłata kwoty głównej bez odsetek z dnia 4 stycznia 2000 r. że Komisja odmówiła zapłaty odsetek”. 15.      Nawet przyjmując, że to oświadczenie oznacza odmowę zapłaty odsetek, jego charakter prawny oraz skutki zależą od prawidłowego zakwalifikowania zapłaty kwoty głównej bez odsetek, której Komisja dokonała w dniu 4 stycznia 2000 r. Jeżeli pismo to jest jedynie potwierdzeniem odmowy zapłaty odsetek, które to pismo i tak jest dotknięte przekroczeniem terminu, to takie pismo samo w sobie, w sposób oczywisty, nie będzie podlegało zaskarżeniu. Jednakże Sąd Pierwszej Instancji w ogóle nie odniósł się do tej kwestii. 16.      W mojej ocenie Sąd powinien był to uczynić. Sąd dokonał ustalenia, że choć Komisja dokonała przelewu kwoty głównej na rachunek Greencore, „to nie uwzględniła wniosku o spłatę z odsetkami” (10). Jako że Komisja nie uwzględniła wspomnianego wniosku, należy, w mojej opinii, uznać to za odmowę. Z tego też względu Sąd powinien był przyjąć, że zapłata kwoty głównej bez odsetek dokonana przez Komisję stanowiła dorozumianą odmowę zapłaty tych odsetek. Wprawdzie, co do zasady, samo milczenie instytucji nie może być zrównane z dorozumianą odmową (11), to jednak sytuacja ta jest wyraźnie różna od sytuacji, kiedy żądanie spotyka się z czynnością, która nie przychyla się do niego (12). Dorozumiana decyzja może zaś być, co do zasady, zaskarżana na podstawie art. 230 WE (13). 17.      Przepis art. 230 WE przyznaje prawo do uzyskania sądowej kontroli zachowania instytucji. Jeśli zachowanie takie nie może być zrównane z decyzją podlegającą zaskarżeniu na podstawie tego przepisu, to wówczas na podstawie art. 232 WE, można wezwać taką instytucję do działania. Każdy z wymienionych artykułów ustanawia ścisłe terminy, w których można skorzystać z przyznanych uprawnień. Oczywiste jest, że system środków zaskarżenia byłby zagrożony, gdyby strona, która uważa się za pokrzywdzoną zachowaniem instytucji, odstępując od wykonania tych uprawnień w przewidzianym w Traktacie terminie, zachowałaby uprawnienie do zaskarżenia tego zachowania później. 18.      Jeśli prawidłowe jest, jak proponuję, uznanie braku zapłaty odsetek przez Komisję za decyzję odmowną, to w mojej ocenie pismo nie może być zaskarżone na podstawie art. 230 WE, z racji tej, że stanowi jedynie potwierdzenie decyzji wcześniejszej. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem skarga o stwierdzenie nieważności decyzji, która jest czynnością wyłącznie potwierdzającą decyzję wcześniejszą, niezaskarżoną we właściwym terminie, jest niedopuszczalna, a zaskarżana decyzja jest czynnością wyłącznie potwierdzającą decyzję wcześniejszą wówczas, gdy nie zawiera żadnego nowego elementu w stosunku do decyzji wcześniejszej i nie została poprzedzona ponownym rozpatrzeniem sytuacji adresata wcześniejszego aktu (14). W szczególności telefaks, w którym Komisja odmówiła ponownego rozpatrzenia wcześniejszej decyzji, nie stanowi nowej decyzji (15). Natomiast odbycie spotkania adresata decyzji wcześniejszej i instytucji, która odmówiła zapłaty kwoty uważanej za należną, w trakcie którego ta odmowa zapłaty poddana jest analizie, powinno zostać zakwalifikowane jako ponowne rozpatrzenie w rozumieniu tego orzecznictwa (16). 19.       W sprawie Niemcy przeciwko Komisji, jedynej, na którą powołał się Sąd dla poparcia swego punktu widzenia, Niemcy domagały się wypłaty pomocy zatwierdzonej wcześniej przez Komisję. W lipcu 1980 r. Komisja poinformowała Niemcy o tym, że nie było możliwości spełnienia żądania, ponieważ zgłoszono je po terminie. W sierpniu 1980 r. Niemcy złożyły odpowiedź, w której zakwestionowały stanowisko Komisji, żądając od niej jednocześnie wyjaśnienia stanowiska. Wniosek ten został formalnie przyjęty przez Komisję i na wspólnym spotkaniu zgodziła się ona na ponowne rozpatrzenie stanowiska Niemiec. W październiku i grudniu 1980 r. Niemcy ponownie zwróciły się pisemnie do Komisji w celu uzyskania wypłaty. W grudniu 1980 r. Komisja potwierdziła swoją odmowę. Okoliczność, że Komisja zgodziła się na ponowne rozpatrzenie sprawy i uczyniła to po swojej wcześniejszej odmowie wypłaty, według mojej opinii wskazuje, że sprawa Niemcy przeciwko Komisji wyraźnie różni się od niniejszej sprawy (17). 20.      W sprawie Corus UK przeciwko Komisji Sąd ustanowił zasadę prawa do uzyskania zapłaty odsetek od kar pieniężnych, które zostały zapłacone, a następnie uchylone lub zmniejszone. Greencore słusznie podnosi, że taka wykładnia przepisu prawa wspólnotowego dokonana przez sąd wspólnotowy „wyjaśnia i definiuje zakres i znaczenie tego przepisu tak, jak powinien on być rozumiany i stosowany od jego wejścia w życie” (18). Nie widzę jednak możliwości, aby to rozwiązanie mogło mieć znaczenie dla dopuszczalności wniesienia skargi przez Greencore, albo mogłoby zwolnić Greencore z zawartego w art. 230 WE wymogu wniesienia skargi w terminie dwóch miesięcy od dorozumianej decyzji Komisji w sprawie odmowy zapłaty odsetek. Oczywiste jest, że późniejszy wyrok Sądu nie otwiera ponownie terminu do wniesienia skargi, skoro termin ten już upłynął. 21.      Należy zwrócić uwagę, że gdyby uznać, że Trybunał powinien odrzucić odwołanie w niniejszym postępowaniu, Komisja nie mogłaby się powołać na termin przewidziany w art. 230 WE wobec jakiegokolwiek przedsiębiorstwa, na które w jakimkolwiek momencie w przeszłości Komisja nałożyła grzywnę, która została następnie uchylona lub zmniejszona przez sąd wspólnotowy. Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że termin na podjęcie środków prawnych ma na celu zapewnienie pewności prawa i ma zapobiegać zaskarżaniu w sposób nieograniczony aktów wspólnotowych, które wywierają skutki prawne (19). Mając wzgląd na tę okoliczność, wynik opisany powyżej nie służy zachowaniu tej zasady. 22.      Wreszcie pragnę dodać, że jeżeli w chwili otrzymania zapłaty kwoty głównej od Komisji Greencore uważała, że brak zapłaty odsetek był aktem zaskarżalnym w rozumieniu art. 230 WE, to powinna była wezwać Komisję do działania zgodnie z art. 232 akapit drugi WE. Fakt, że Greencore – jak wskazała w skardze wniesionej do Sądu – „postanowiła nie czynić użytku z tego środka zaskarżenia”, nie ma żadnego wpływu na dopuszczalność skargi, którą Greencore wniosła później na podstawie art. 230 WE. 23.      W świetle powyższych rozważań zaskarżone postanowienie Sądu Pierwszej Instancji powinno zostać uchylone, a skarga o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji powinna zostać uznana za niedopuszczalną na podstawie art. 61 akapit pierwszy Statutu Trybunału Sprawiedliwości.  Wnioski 24.      W konsekwencji uważam, że Trybunał powinien: 1)         uchylić zaskarżone postanowienie Sądu Pierwszej Instancji Wspólnot Europejskich z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie T‑135/02 Greencore Group plc przeciwko Komisji; 2)         stwierdzić niedopuszczalność skargi o stwierdzenie nieważności wniesionej przez Greencore na dorozumianą decyzję Komisji z dnia 11 lutego 2002 r. 3)         obciążyć Greencore Group plc kosztami postępowania toczącego się zarówno przed Trybunałem, jak i Sądem Pierwszej Instancji. 1 – Język oryginału: angielski. 2 – Postanowienie z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie T‑135/02 Greencore Group przeciwko Komisji, Rec. str. II‑0000. 3 – Decyzja Komisji 97/624/WE z dnia 14 maja 1997 r. w sprawie procedur stosowania art. 86 Traktatu WE (Dz.U. L 258, str. 1). 4 – Wyrok z dnia 7 października 1999 r. w sprawie T‑228/97 Irish Sugar przeciwko Komisji, Rec. str. II‑2969. 5 – Wyrok z dnia 10 października 2001 r. w sprawie T‑171/99 Corus UK przeciwko Komisji, Rec. str. II‑2967. 6 – Przepis ten stosuje się dokładnie tak, jak art. 176 Traktatu WE, obecnie art. 233 WE (zobacz pkt 51 ww. wyroku w sprawie Corus UK przeciwko Komisji), zgodnie z którym w przypadku stwierdzenia przez sąd wspólnotowy nieważności aktu danej instytucji jest ona obowiązana podjąć kroki konieczne do dostosowania się do wyroku. 7 – Punkty 52 i 53 ww. wyroku w sprawie Corus UK przeciwko Komisji. 8 –      Punkty 14–16. 9 – Wyrok z dnia 1 czerwca 1994 r. w sprawie C‑136/92 P Komisja przeciwko Brazzelli Lualdi i in., Rec. str. I‑1981, pkt 48 i 49. 10 – Punkt 5 ww. postanowienia w sprawie Greencore Group przeciwko Komisji. 11 – Wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 13 grudnia 1999 r. w sprawach połączonych T‑190/95 i T‑45/96 Sodima przeciwko Komisji, pkt 32. 12 – Zobacz również wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 11 lipca 1996 r. w sprawie T‑271/94 Branco przeciwko Komisji, Rec. str. II‑749, pkt 48. 13 – Zobacz na przykład wyrok z dnia 25 maja 2000 r. w sprawie C‑359/98 P Ca’Pasta przeciwko Komisji, Rec. str. I‑3977, pkt 32. 14 – Wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 26 października 2000 r. w sprawach połączonych od T‑83/99 do T‑85/99 Ripa di Meana przeciwko Parlamentowi, Rec. str. II‑3439, pkt 33 i cytowane tam orzecznictwo. 15 – Wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 18 września 1997 r. w sprawach połączonych T‑121/96 i T‑151/96 Mutual Aid Administration Services przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1355, pkt 48. 16 – Wyrok Sądu Pierwszej Instancji z dnia 15 października 1997 r. w sprawie T‑331/94 IPK‑München przeciwko Komisji, Rec. str. II‑1665, pkt 25 i 26. 17 – Zobacz także opinię rzecznika generalnego Darmona w sprawie C‑304/89 Oliveira przeciwko Komisji (wyrok z dnia 7 maja 1991 r., Rec. str. I‑2283), w której rzecznik powołuje się na wyrok Niemcy przeciwko Komisji jako przykład orzecznictwa odmawiającego zakwalifikowania jako decyzji stanowiska instytucji wspólnotowej o ponownym rozpoznaniu sprawy (pkt 12 opinii). 18 – Punkt 26 odpowiedzi Greencore. 19 – Zobacz, jako niedawny przykład, wyrok z dnia 22 października 2002 r. w sprawie C‑241/01 National Farmers’ Union, Rec. str. I‑9079, pkt 34 i cytowane tam orzecznictwo.