C-129/24
WyrokTSUE2026-01-15CELEX: 62024CJ0129ECLI:EU:C:2026:5
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy art. 2 pkt 5 dyrektywy 2003/4/WE, w związku z Konwencją z Aarhus, należy interpretować w ten sposób, że obejmuje on wymóg zidentyfikowania osoby fizycznej lub prawnej na podstawie rzeczywistego nazwiska lub aktualnego adresu fizycznego, oraz czy przepisy krajowe mogą wprowadzać taki obowiązek?Ratio decidendi
Trybunał uznał, że definicja „wnioskodawcy” w dyrektywie 2003/4/WE nie uzależnia tego statusu od podania rzeczywistego nazwiska lub adresu fizycznego. Cele dyrektywy, takie jak zagwarantowanie prawa dostępu do informacji o środowisku i najszersze ich rozpowszechnienie, nie wymagają takiej identyfikacji. Jednakże, w braku precyzyjnych ustaleń w prawie Unii, państwa członkowskie mogą określać zasady umożliwiające weryfikację, czy wnioski pochodzą od rzeczywistych osób fizycznych lub prawnych i nie stanowią nadużycia, pod warunkiem poszanowania zasad równoważności i skuteczności. Wymóg podania nazwiska i adresu nie czyni wykonywania prawa dostępu niemożliwym ani nadmiernie utrudnionym.Stan faktyczny
Coillte Cuideachta Ghníomhaíochta Ainmnithe, irlandzkie przedsiębiorstwo handlu drzewnego, otrzymało 130 wniosków o udzielenie informacji dotyczących środowiska, z czego 97 pochodziło od wnioskodawców anonimowych lub posługujących się pseudonimami, bez podania adresów fizycznych. Coillte uznało te wnioski za nieważne, podejrzewając zorganizowaną akcję mającą na celu zakłócenie jego działania, i odmówiło udzielenia informacji. Commissioner for Environmental Information stwierdził, że Coillte nie miało podstaw do uznania wniosków za nieważne, co Coillte zaskarżyło do High Court (Irlandia).Rozstrzygnięcie
Pojęcie „wnioskodawcy” w rozumieniu art. 2 pkt 5 dyrektywy 2003/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i uchylającej dyrektywę Rady 90/313/EWG w związku z Konwencją o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do [wymiaru] sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, podpisanej w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 r. i zatwierdzonej w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2005/370/WE z dnia 17 lutego 2005 r. należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje ono wymogu, by osoba fizyczna lub prawna była zidentyfikowana na podstawie rzeczywistego nazwiska (nazwy) lub aktualnego adresu fizycznego, lecz nie stoi ono na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, w których wprowadzono obowiązek, by wnioskodawca był tak zidentyfikowany, z poszanowaniem zasad równoważności i skuteczności.Pełny tekst orzeczenia
WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba)
z dnia 15 stycznia 2026 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Środowisko – Konwencja z Aarhus – Dyrektywa 2003/4/WE – Publiczny dostęp do informacji dotyczących środowiska – Pojęcia „wnioskodawcy” i „wniosku” – Wnioskodawcy anonimowi lub występujący pod pseudonimem – Prawo dostępu do informacji o środowisku – Ustalenia praktyczne – Obowiązek podania przez wnioskodawcę rzeczywistego nazwiska lub nazwy i aktualnego adresu fizycznego – Nieważność wniosku
W sprawie C‑129/24
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez High Court (wysoki trybunał, Irlandia) postanowieniem z dnia 24 stycznia 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 16 lutego 2024 r., w postępowaniu:
Coillte Cuideachta Ghníomhaíochta Ainmnithe
przeciwko
Commissioner for Environmental Information,
przy udziale:
Doe, osoba nieznana lub osoby nieznane, określane również jako John Doe lub Jane Doe,
Ireland,
Attorney General,
Right to Know CLG,
TRYBUNAŁ (piąta izba),
w składzie: M.L. Arastey Sahún, prezeska izby, J. Passer (sprawozdawca), E. Regan, D. Gratsias i B. Smulders, sędziowie,
rzecznik generalny: L. Medina,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu Coillte Cuideachta Ghníomhaíochta Ainmnithe – B. Kennedy, SC, J. Kenny, BL, C. McLoughlin i N. Michel, solicitors,
–
w imieniu Commissioner for Environmental Information – D. Fennelly, BL, i G. Fitzgerald, solicitor,
–
w imieniu Right to Know CLG – F. Logue, solicitor,
–
w imieniu Irlandii i Attorney General – M. Browne, Chief State Solicitor, A. Burke, A. Joyce i H. McGuire, w charakterze pełnomocników, których wspierały C. Donnelly, SC, i A. Carroll, BL,
–
w imieniu rządu czeskiego – L. Langrová, M. Smolek i J. Vláčil, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu rządu włoskiego – S. Fiorentino, w charakterze pełnomocnika, którego wspierał M. Di Benedetto, avvocato dello stato,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – D. Milanowska i M. Noll‑Ehlers, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzeczniczki generalnej na posiedzeniu w dniu 27 marca 2025 r.,
wydaje następujący
Wyrok
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 pkt 5, art. 3 ust. 1, art. 3 ust. 5 lit. c), art. 4 ust. 1 lit. b) i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2003/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i uchylającej dyrektywę Rady 90/313/EWG (Dz.U. 2003, L 41, s. 26) w związku z Konwencją o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do [wymiaru] sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, sporządzoną w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 r. i zatwierdzoną w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2005/370/WE z dnia 17 lutego 2005 r. (Dz.U. 2005, L 124, s. 1, zwaną dalej „konwencją z Aarhus”).
Wniosek ten został złożony w ramach sporu zaistniałego między Coillte Cuideachta Ghníomhaíochta Ainmnithe (zwanym dalej „Coillte”), przedsiębiorstwem handlu drzewnego z udziałem irlandzkiego skarbu państwa, a Commissioner for Environmental Information (komisarzem ds. informacji o środowisku, Irlandia) (zwanym dalej „komisarzem”) w przedmiocie decyzji tego ostatniego stwierdzającej nieuzasadnione uznanie przez Coillte szeregu wniosków o udzielenie informacji dotyczących środowiska za nieważne.
Ramy prawne
Prawo międzynarodowe
Artykuł 2 konwencji z Aarhus, zatytułowany „Definicje”, stanowi w pkt 4 i 5:
„4) »społeczeństwo« oznacza jedną lub więcej osób fizycznych lub prawnych oraz, zgodnie z krajowym ustawodawstwem lub praktyką, ich stowarzyszenia, organizacje lub grupy;
5) »zainteresowana społeczność« oznacza część społeczeństwa, która jest lub może być dotknięta skutkami lub ma interes w podejmowanej decyzji dotyczącej środowiska; dla potrzeb niniejszej definicji organizacje pozarządowe działające na rzecz ochrony środowiska i spełniające wymagania przewidziane w prawie krajowym uważa się za posiadające interes w tym zakresie”.
Artykuł 3 tej konwencji, zatytułowany „Postanowienia ogólne”, stanowi w ust. 8:
„Każda ze Stron zapewnia, że osoby realizujące swoje uprawnienia w zgodzie z postanowieniami niniejszej Konwencji nie są w wyniku tego w żaden sposób karane, prześladowane lub szykanowane. Przepis ten nie narusza kompetencji sądów krajowych do orzekania o zwrocie uzasadnionych kosztów w postępowaniu sądowym”.
Artykuł 4 wspomnianej konwencji, zatytułowany „Dostęp do informacji dotyczących środowiska”, przewiduje:
„1. Każda ze Stron zapewnia, że zgodnie z poniższymi postanowieniami niniejszego artykułu władze publiczne, w odpowiedzi na żądanie udzielenia informacji dotyczących środowiska, udostępniają społeczeństwu, w ramach ustawodawstwa krajowego, taką informację, w tym również, na żądanie i w zgodzie z literą b), kopie konkretnej dokumentacji zawierającej lub obejmującej taką informację:
a)
bez konieczności wykazywania jakiegokolwiek interesu,
b)
w żądanej formie, chyba że:
(i)
uzasadnione jest udostępnienie jej przez władzę publiczną w innej formie, w którym to przypadku podać należy przyczyny udostępnienia jej w tej formie, lub
(ii)
informacja jest już powszechnie dostępna w innej formie.
2. Informacje dotyczące środowiska, o których mowa w ustępie 1, udostępnia się tak szybko, jak tylko to możliwe, lecz nie później niż jeden miesiąc po zgłoszeniu żądania, chyba że zakres i stopień skomplikowania informacji uzasadnia przedłużenie tego okresu do dwóch miesięcy od żądania. Wnioskodawca jest informowany o każdym przedłużeniu oraz przyczynach je uzasadniających.
3. Można odmówić udzielenia informacji dotyczącej środowiska, jeżeli:
[…]
b)
żądanie jest oczywiście bezzasadne lub sformułowane w sposób zbyt ogólny; […]
[…]”.
Artykuł 6 ust. 1 i 2 konwencji z Aarhus określa zakres stosowania zasad dotyczących udziału społeczeństwa w podejmowaniu decyzji dotyczących konkretnych przedsięwzięć oraz treść informacji o środowisku udostępnianych społeczeństwu na wczesnym etapie procedury podejmowania decyzji.
Prawo Unii
W motywach 8 i 15 dyrektywy 2003/4 wskazano:
„(8)
Należy zapewnić każdej osobie fizycznej i prawnej prawo dostępu do informacji o środowisku, które znajdują się w posiadaniu organów władzy publicznej lub które są dla tych organów przeznaczone, bez konieczności wykazania interesu przez tę osobę.
[…]
(15)
Państwa członkowskie powinny określić ustalenia praktyczne pozwalające na skuteczne udostępnianie takich informacji. Ustalenia te gwarantują efektywną i łatwą dostępność informacji oraz zapewniają, że informacje, w tym publicznie dostępne wykazy organów władzy publicznej oraz rejestry lub wykazy informacji o środowisku, które znajdują się w posiadaniu organów władzy publicznej lub które są przeznaczone dla tych organów, są stopniowo udostępniane społeczeństwu przez publiczne sieci telekomunikacyjne”.
Artykuł 1 tej dyrektywy, zatytułowany „Cele”, przewiduje:
„Celem niniejszej dyrektywy jest:
a)
zagwarantowanie prawa dostępu do informacji o środowisku, które znajdują się w posiadaniu organów władzy publicznej lub które są przeznaczone dla tych organów, oraz określenie podstawowych warunków i praktycznych ustaleń dotyczących realizacji tego prawa; oraz
b)
zapewnienie, że informacje o środowisku będą automatycznie stopniowo udostępniane i rozpowszechniane w społeczeństwie by osiągnąć stan najszerszej możliwej dostępności i rozpowszechnienia w społeczeństwie informacji o środowisku. W tym celu popiera się, w szczególności, wykorzystanie komunikacji teleinformatycznej i/lub technologii elektronicznej, jeśli są one dostępne”.
Zgodnie z art. 2 tej dyrektywy, zatytułowanym „Definicje”:
„Dla potrzeb niniejszej dyrektywy:
[…]
5.
»Wnioskodawca« oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną zwracającą się o udostępnienie informacji o środowisku.
6.
»Społeczeństwo« oznacza jedną lub więcej osób fizycznych lub prawnych oraz, zgodnie z krajowymi przepisami lub praktyką, ich stowarzyszenia, organizacje lub grupy”.
Artykuł 3 tej dyrektywy, zatytułowany „Dostęp do informacji o środowisku na wniosek”, przewiduje:
„1. Państwa członkowskie zapewniają, że organy władzy publicznej, zgodnie z postanowieniami niniejszej dyrektywy, są obowiązane udostępnić informacje o środowisku, które znajdują się w ich posiadaniu lub które są dla nich przeznaczone, każdemu wnioskodawcy na jego wniosek, bez konieczności wykazania przez niego interesu.
[…]
5. Dla celów niniejszego artykułu państwa członkowskie zapewniają, że:
[…]
c)
są określone ustalenia praktyczne zapewniające skuteczną realizację prawa dostępu do informacji o środowisku, takie jak:
–
wyznaczenie urzędników ds. informacji;
–
stworzenie i utrzymywanie infrastruktury pozwalającej na sprawdzanie informacji będących przedmiotem wniosku;
–
rejestry lub wykazy informacji o środowisku, będących w posiadaniu organów władzy publicznej lub punktów informacyjnych, z wyraźnym wskazaniem, gdzie takie informacje mogą być znalezione.
[…]”.
Artykuł 4 dyrektywy 2003/4, zatytułowany „Wyjątki”, stanowi:
„1. Państwa członkowskie mogą zdecydować o odmowie udostępnienia informacji o środowisku, jeśli:
[…]
b)
wniosek jest wyraźnie nieuzasadniony;
[…]
5. O odmowie udostępnienia całości lub części informacji będących przedmiotem wniosku wnioskodawca jest informowany pisemnie lub drogą elektroniczną, jeśli wniosek został przedłożony na piśmie lub jeśli wnioskodawca wyraził takie życzenie, w terminie określonym w art. 3 ust. 2 lit. a) lub, w danym przypadku, w lit. b). Zawiadomienie zawiera powody odmowy oraz informuje o procedurze odwoławczej ustanowionej zgodnie z art. 6”.
Artykuł 6 tej dyrektywy, zatytułowany „Dostęp do [wymiaru] sprawiedliwości” stanowi w ust. 1:
„Państwa członkowskie zapewniają każdemu wnioskodawcy, który uzna, że jego wniosek o udostępnienie informacji został zignorowany, niesłusznie odrzucony (w całości lub częściowo), nieodpowiednio rozpatrzony lub w inny sposób potraktowany niezgodnie z uregulowaniami art. 3, 4 lub 5, dostęp do procedury pozwalającej na [ponowne] zbadanie działań lub uchybień [zaniechań] danego organu władzy publicznej przez [ten lub] inny organ władzy publicznej lub ich administracyjną kontrolę przez niezależny i bezstronny organ powołany na mocy przepisów prawa. Procedura taka jest przeprowadzana sprawnie i jest bezpłatna lub podlega niewielkiej opłacie”.
Prawo irlandzkie
European Communities (Access to Information on the Environment) Regulations 2007–2018 (rozporządzenia z lat 2007–2018 – wdrażającego przepisy Wspólnot Europejskich w zakresie dostępu do informacji o środowisku; zwane dalej „irlandzkimi przepisami krajowymi”) mają na celu transpozycję dyrektywy 2003/4 do prawa irlandzkiego.
Artykuł 6 irlandzkich przepisów krajowych, zatytułowany „Wniosek o udostępnienie informacji o środowisku”, przewiduje:
„(1) Wniosek o udostępnienie informacji o środowisku:
(a)
sporządza się w formie pisemnej lub elektronicznej;
(b)
zawiera informację, że wniosek został złożony zgodnie z niniejszymi przepisami;
(c)
zawiera nazwisko (nazwę), adres oraz wszelkie inne istotne dane kontaktowe wnioskodawcy;
[…]
(2) Wnioskodawca nie jest zobowiązany do wskazania swojego interesu w złożeniu wniosku”.
Artykuł 12 irlandzkich przepisów krajowych, zatytułowany „Odwołanie do [komisarza]”, przewiduje w swym ust. 3 w szczególności, że jeżeli decyzja organu władzy publicznej o odrzuceniu wniosku o udzielenie informacji o środowisku została utrzymana w mocy w całości lub w części po przeprowadzeniu wewnętrznej procedury odwoławczej w przedmiocie tej decyzji o oddaleniu wniosku, wnioskodawca może wnieść odwołanie od rzeczonej decyzji do komisarza.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
W okresie od 10 marca do 7 czerwca 2022 r. Coillte otrzymało 130 wniosków o udzielenie informacji dotyczących środowiska. 97 z tych wniosków (zwanych dalej „wnioskami anonimowymi lub złożonymi pod pseudonimem”) pochodziło od wnioskodawców anonimowych lub występujących pod pseudonimami zainspirowanymi postaciami filmowymi i miało identyczną lub nieomal identyczną formę, przy czym we wnioskach nie ujawniono adresów fizycznych tych wnioskodawców.
Uznawszy, że wnioski anonimowe lub złożone pod pseudonimem nie miały faktycznie na celu uzyskania informacji o środowisku, lecz stanowiły część zorganizowanej akcji prowadzonej z wątpliwych pobudek, takich jak pobudki służące zakłóceniu jego działania, Coillte zwróciło się do odnośnych wnioskodawców o podanie mu ich aktualnych adresów i o potwierdzenie, iż w owych wnioskach użyli swych prawdziwych i uznanych urzędowo nazwisk (nazw).
Nie otrzymawszy żadnej odpowiedzi, Coillte zasadniczo odrzuciło wnioski anonimowe lub złożone pod pseudonimem jako nieważne, a zatem nie dostarczyło informacji o środowisku będących przedmiotem wniosków w wyznaczonym w przepisach krajowych terminie.
Odnośni wnioskodawcy wystąpili następnie do Coillte o przeprowadzenie wewnętrznej procedury odwoławczej w przedmiocie tych decyzji o odrzuceniu wniosków. Coillte ponownie zwróciło się do tych wnioskodawców o potwierdzenie mu lub podanie ich uznanych urzędowo nazwisk (nazw) i o przekazanie mu ich aktualnych adresów, jednocześnie precyzując, że nie wymaga od nich podania powodu złożenia przez nich wniosków o udzielenie informacji o środowisku i że w wypadku nieprzedstawienia przez nich żądanych przez to przedsiębiorstwo potwierdzeń ich wnioski o wszczęcie wewnętrznej procedury odwoławczej zostaną odrzucone.
Jako że informacje te nie zostały przedstawione, wnioski o wszczęcie wewnętrznej procedury odwoławczej odrzucono z powodu nieważności.
z tych decyzji o oddaleniu wniosków było przedmiotem odwołań administracyjnych do komisarza, złożonych w dniach od 13 czerwca do 4 lipca 2022 r. Orzekając w przedmiocie 58 pierwszych przypadków odrzucenia, komisarz wydał w dniu 29 sierpnia 2022 r. decyzję stwierdzającą, że Coillte nie miało podstaw do uznania wniosków o udzielenie informacji o środowisku za nieważne na podstawie art. 6 ust. 1 lit. c) irlandzkich przepisów krajowych.
Coillte zaskarżyło tę ostatnią decyzję do High Court (wysokiego trybunału, Irlandia), który jest sądem odsyłającym.
Sąd ten stoi na stanowisku, że wnioski anonimowe lub złożone pod pseudonimem pochodziły prawdopodobnie z jednego źródła lub były częścią uzgodnionej akcji, ponieważ zaprzestano nagle ich składania w tym samym czasie. Anonimowość mogła zatem zostać wykorzystana przez niektórych wnioskodawców do celowego nadużycia procedury udzielania dostępu do informacji o środowisku w celu zakłócenia prawidłowego działania organu władzy publicznej. Wspomniany sąd uważa, że Coillte podjęło rozsądne działania w celu ustalenia, czy dane wnioski są, w świetle objętości, charakteru i częstotliwości innych wniosków składanych przez tego samego wnioskodawcę, wyraźnie nieuzasadnione oraz że nic nie wskazuje na to, by podanie prawdziwego nazwiska (nazwy) lub aktualnego adresu fizycznego danego wnioskodawcy mogło pośrednio prowadzić do wnioskowania lub spekulacji ze strony organu władzy publicznej lub innych podmiotów co do ewentualnego interesu wnioskodawcy, o którym mowa w art. 3 ust. 1 dyrektywy 2003/4.
Sąd odsyłający zauważył, że zgodnie z irlandzkimi przepisami krajowymi terminy „nazwisko (nazwa)” i „adres” oznaczają, odpowiednio, rzeczywiste nazwisko (nazwę) i aktualny adres fizyczny, pod którym można się skontaktować z wnioskodawcą. W konsekwencji ma on wątpliwości zasadniczo co do zgodności tych przepisów, interpretowanych w prawie krajowym, z dyrektywą 2003/4 w związku z konwencją z Aarhus.
W tych okolicznościach High Court (wysoki trybunał) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy pojęcie »wniosku« w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy [2003/4], interpretowane w świetle art. 4 ust. 1 [konwencji z Aarhus], oznacza jedynie wniosek, który jest ważny na gruncie [tej] dyrektywy i przepisów transponujących ją do prawa krajowego danego państwa członkowskiego?
2)
Czy pojęcie »wnioskodawcy« w rozumieniu art. 2 ust. 5 dyrektywy [2003/4], interpretowane w świetle między innymi art. 4 ust. 1 lit. b) lub art. 6 ust. 1 lub ust. 2 lub art. 2 ust. 5 i art. 4 ust. 1 i ust. 3 lit. b) [konwencji z Aarhus], oznacza osobę fizyczną lub prawną zidentyfikowaną na podstawie rzeczywistego nazwiska (nazwy) lub aktualnego adresu fizycznego, w odróżnieniu od osoby anonimowej albo posługującej się pseudonimem lub wnioskodawcy, którego dane kontaktowe obejmują tylko adres poczty elektronicznej?
3)
Jeżeli odpowiedź na pytanie drugie jest przecząca, to czy art. 3 ust. 1 lub ust. 5 lit. c) dyrektywy [2003/4], interpretowany w świetle art. 4 ust. 1 [konwencji z Aarhus], stoi na przeszkodzie obowiązywaniu przepisów krajowych, które wymagają od wnioskodawcy podania rzeczywistego nazwiska (nazwy) lub aktualnego adresu fizycznego w celu złożenia wniosku?
4)
Jeżeli odpowiedź na pytanie drugie jest przecząca, a odpowiedź na pytanie trzecie jest zasadniczo twierdząca, to czy dyrektywa [2003/4], interpretowana w świetle art. 4 [konwencji z Aarhus], skutkuje tym, że w przypadku gdy organ władzy publicznej dojdzie do rozsądnego przekonania, że prima facie istnieje wątpliwość co do prawdziwości dostarczonych przez wnioskodawcę informacji na temat jego tożsamości, organ władzy publicznej nie może domagać się potwierdzenia rzeczywistego nazwiska (nazwy) lub aktualnego adresu fizycznego wnioskodawcy w celu zweryfikowania tożsamości wnioskodawcy, a nie w celu ustalenia interesu wnioskodawcy, nawet jeżeli podanie rzeczywistego nazwiska (nazwy) lub aktualnego adresu fizycznego wnioskodawcy mogłoby pośrednio stworzyć możliwość wnioskowania lub spekulacji ze strony organu władzy publicznej lub innych podmiotów co do ewentualnego interesu wnioskodawcy, o którym mowa w art. 3 ust. 1 [tej] dyrektywy?
5)
Jeżeli odpowiedź na pytanie drugie jest przecząca, a odpowiedź na pytanie trzecie jest zasadniczo twierdząca, to czy art. 4 ust. 1 lit. b) dyrektywy [2003/4], interpretowany w świetle art. 4 ust. 3 lit. b) [konwencji z Aarhus], stoi na przeszkodzie domaganiu się przez organ władzy publicznej potwierdzenia rzeczywistego nazwiska (nazwy) lub aktualnego adresu fizycznego wnioskodawcy w celu ustalenia, czy dany wniosek jest oczywiście nieracjonalny, biorąc pod uwagę objętość, charakter i częstotliwość innych wniosków składanych przez tego samego wnioskodawcę, a nie w celu ustalenia interesu wnioskodawcy, nawet jeżeli podanie rzeczywistego nazwiska (nazwy) lub aktualnego adresu fizycznego wnioskodawcy mogłoby pośrednio stworzyć możliwość wnioskowania lub spekulacji ze strony organu władzy publicznej lub innych podmiotów co do ewentualnego interesu wnioskodawcy, o którym mowa w art. 3 ust. 1 [tej] dyrektywy?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
Poprzez pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy pojęcie „wnioskodawcy” w rozumieniu art. 2 pkt 5 dyrektywy 2003/4 w związku z konwencją z Aarhus należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono wymóg zidentyfikowania osoby fizycznej lub prawnej na podstawie rzeczywistego nazwiska (nazwy) lub aktualnego adresu fizycznego oraz czy, w przypadku odpowiedzi przeczącej, stoi ono na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, które wymagają, by wnioskodawca był zidentyfikowany.
W tym względzie zgodnie z utrwalonym orzecznictwem z wymogów zarówno jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wynika, że pojęciom w danym przepisie prawa Unii, który nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich w celu określenia ich znaczenia i zakresu, należy zazwyczaj nadawać w całej Unii Europejskiej autonomiczną i jednolitą wykładnię, której należy dokonywać z uwzględnieniem nie tylko treści tego przepisu, ale także jego kontekstu i celów realizowanych przez uregulowanie, którego stanowi on część [zob. wyroki: z dnia 18 stycznia 1984 r., Ekro, 327/82, EU:C:1984:11, pkt 11; z dnia 8 kwietnia 2025 r., Prokuratura Europejska (Kontrola sądowa aktów proceduralnych), C‑292/23, EU:C:2025:255, pkt 51].
Co się tyczy brzmienia art. 2 pkt 5 dyrektywy 2003/4, w przepisie tym zdefiniowano pojęcie „wnioskodawcy” jako oznaczające „każdą osobę fizyczną lub prawną zwracającą się o udostępnienie informacji o środowisku”.
Wspomniany przepis nie uzależnia jednak statusu „wnioskodawcy” od zidentyfikowania osoby fizycznej lub prawnej, która zwraca się o udostępnienie informacji o środowisku, przez wskazanie jej rzeczywistego nazwiska (nazwy) lub aktualnego adresu fizycznego.
Taki wymóg nie wynika również z kontekstu, w jaki wpisuje się art. 2 pkt 5 dyrektywy 2003/4.
Artykuł 3 ust. 1 tej dyrektywy przewiduje, że państwa członkowskie zapewniają, by organy władzy publicznej były obowiązane udostępnić informacje o środowisku, które znajdują się w ich posiadaniu lub które są dla nich przeznaczone, „każdemu wnioskodawcy na jego wniosek, bez konieczności wykazania przez niego interesu”.
Nie ma wątpliwości co do tego, że z owego przepisu wynika, iż ważność „wniosku” o udzielenie dostępu do informacji o środowisku skierowanego do organu władzy publicznej, w którego posiadaniu te informacje się znajdują lub dla którego są przeznaczone, jest uzależnione od wymogu, by ów wniosek był złożony przez „wnioskodawcę”, przy czym to ostatnie pojęcie dotyczy, jak przypomniano w pkt 28 niniejszego wyroku, „każdej osoby fizycznej lub prawnej zwracającej się o udostępnienie informacji o środowisku”. Wspomniany przepis nie przewiduje jednakże obowiązku podania przez danego wnioskodawcę rzeczywistego nazwiska (nazwy) lub aktualnego adresu fizycznego przy składaniu takiego wniosku ani, w konsekwencji, obowiązku zażądania przez państwa członkowskie takich informacji.
Tego braku obowiązku zażądania przez państwa członkowskie, na podstawie dyrektywy 2003/4, od danego wnioskodawcy podania jego rzeczywistego nazwiska (nazwy) lub aktualnego adresu fizycznego nie podważają cele realizowane poprzez tę dyrektywę wskazane w jej art. 1, a mianowicie, po pierwsze, zagwarantowanie prawa dostępu do informacji o środowisku, które znajdują się w posiadaniu organów władzy publicznej lub które są przeznaczone dla tych organów, oraz określenie podstawowych warunków i praktycznych ustaleń dotyczących realizacji tego prawa, a także, po drugie, zapewnienie, że informacje o środowisku będą automatycznie stopniowo udostępniane i rozpowszechniane w społeczeństwie, by osiągnąć stan najszerszej możliwej dostępności i rozpowszechnienia w społeczeństwie informacji o środowisku.
Brak obowiązku zażądania przez państwa członkowskie od danego wnioskodawcy podania jego rzeczywistego nazwiska (nazwy) lub aktualnego adresu fizycznego również nie podważa celu wspomnianej dyrektywy, którym jest wdrożenie do prawa Unii konwencji z Aarhus poprzez ustanowienie ogólnego systemu zmierzającego do zapewnienia, aby każdy wnioskodawca miał prawo dostępu do informacji o środowisku, które znajdują się w posiadaniu organów władzy publicznej lub które są dla nich przeznaczone, bez konieczności wykazywania przez niego interesu (zob. podobnie wyroki: z dnia 19 grudnia 2013 r., Fish Legal i Shirley, C‑279/12, EU:C:2013:853, pkt 37; a także z dnia 23 listopada 2023 r., Right to Know, C‑84/22, EU:C:2023:910, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo).
Realizacja powyższych celów nie wymaga bowiem w żadnym razie uzależnienia statusu „wnioskodawcy” w rozumieniu tej dyrektywy od zidentyfikowania osoby fizycznej lub prawnej, która zwraca się o udostępnienie informacji o środowisku.
Jeżeli chodzi, w szczególności, o konwencję z Aarhus, należy zauważyć, że o ile art. 4 tej konwencji, którego treść została zasadniczo powtórzona w art. 3 dyrektywy 2003/4, nakłada na organy władzy publicznej obowiązek udostępnienia takich informacji „społeczeństwu”, zdefiniowanemu w art. 2 pkt 4 wspomnianej konwencji jako oznaczające „jedną lub więcej osób fizycznych lub prawnych oraz, zgodnie z krajowym ustawodawstwem lub praktyką, ich stowarzyszenia, organizacje lub grupy”, o tyle z tego art. 4 nie wynika jednak, by osoby fizyczne lub prawne musiały podać swe dane identyfikacyjne, gdy składają wniosek o udzielenie dostępu do informacji o środowisku.
Niemniej jednak dyrektywa 2003/4 nie nakłada na organy władzy publicznej obowiązku udostępnienia podmiotowi innemu niż osoba fizyczna lub prawna informacji o środowisku, które znajdują się w ich posiadaniu lub które są dla nich przeznaczone. Dyrektywa ta nie nakłada również na te organy władzy publicznej, po udzieleniu dostępu do owych informacji osobie fizycznej lub prawnej, obowiązku ponownego udzielenia dostępu do rzeczonych informacji w krótkim czasie z powodu złożenia przez tę osobę fizyczną lub prawną znacznej liczby identycznych wniosków. Takie wnioski mogą bowiem mieć wpływ na skuteczność dostępu przez inne osoby fizyczne lub prawne do informacji o środowisku, ze względu na niedysponowanie przez organy władz publicznych nieograniczonymi zasobami.
W konsekwencji w braku przepisu prawa Unii określającego bardziej precyzyjnie ustalenia praktyczne w zakresie dostępu do informacji o środowisku zadaniem państw członkowskich jest określenie w ich porządkach prawnych zasad umożliwiających upewnienie się, że wnioski o udzielenie dostępu do informacji o środowisku są faktycznie składane przez osoby fizyczne i prawne oraz że nie są one wnioskami takimi jak wnioski opisane w pkt 37 niniejszego wyroku. Jednakże zasady te nie mogą być mniej korzystne od zasad regulujących podobne sytuacje podlegające prawu krajowemu (zasada równoważności) ani czynić w praktyce niemożliwym lub zbyt utrudnionym wykonywanie uprawnień przyznanych w prawie Unii (zasada skuteczności) (zob. podobnie wyrok z dnia 6 października 2015 r., East Sussex County Council, C‑71/14, EU:C:2015:656, pkt 52 i przytoczone tam orzecznictwo).
W niniejszym wypadku irlandzkie przepisy krajowe wprowadzają wymóg, by każdy wniosek o udzielenie dostępu do informacji o środowisku zawierał rzeczywiste nazwisko (nazwę) lub aktualny adres fizyczny. Z postanowienia odsyłającego wynika, że celem takiego wymogu jest w szczególności to, by organy władz krajowych były w stanie zweryfikować, iż z takim wnioskiem występuje faktycznie osoba fizyczna lub prawna i zawiadomić tę osobę zarówno o decyzji, która zostanie wydana w odpowiedzi na ów wniosek, jak i ewentualnie o infomacjach będących przedmiotem wniosku.
W odniesieniu do zasady równoważności należy zauważyć, że Trybunał nie dysponuje żadnym elementem mogącym wzbudzać wątpliwości co do zgodności rzeczonych przepisów z tą zasadą.
Co do zasady skuteczności należy zauważyć, że podanie rzeczywistego nazwiska (nazwy) lub aktualnego adresu fizycznego danego wnioskodawcy nie czyni praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym wykonywania prawa dostępu do informacji o środowisku przyznanego przez porządek prawny Unii.
W tych okolicznościach uregulowania takie jak rozpatrywane w postępowaniu głównym mogą zawierać wymóg, by każdy „wnioskodawca” w rozumieniu art. 2 pkt 5 dyrektywy 2003/4 mógł być zidentyfikowany przez organ władzy publicznej, do którego skierowano wniosek o udzielenie informacji dotyczących środowiska, na podstawie nazwiska (nazwy), adresu oraz wszelkich innych istotnych danych kontaktowych.
Powyższego wniosku nie podważają twierdzenia niektórych stron, że takie zidentyfikowanie mogło prowadzić dane organy władzy publicznej lub osoby trzecie do spekulacji w danym przypadku, ze względu na tożsamość lub adres fizyczny danych wnioskodawców, co do ich ewentualnego interesu w uzyskaniu dostępu do informacji o środowisku. Nawet przy założeniu, że takie dane mogłyby pośrednio skłonić taki organ lub osobę trzecią do wyciągnięcia wniosków w odniesieniu do jakiegokolwiek interesu tych wnioskodawców, z pkt 31 niniejszego wyroku wynika, iż takie wnioski nie miałyby wpływu na to, czy żądania wnioskodawców zostaną uwzględnione.
W świetle całości powyższych rozważań na przedstawione pytania należy odpowiedzieć, że pojęcie „wnioskodawcy” w rozumieniu art. 2 pkt 5 dyrektywy 2003/4 w związku z konwencją z Aarhus należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje ono wymogu, by osoba fizyczna lub prawna była zidentyfikowana na podstawie rzeczywistego nazwiska (nazwy) lub aktualnego adresu fizycznego, lecz nie stoi ono na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, w których wprowadzono obowiązek, by wnioskodawca był tak zidentyfikowany, z poszanowaniem zasad równoważności i skuteczności.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:
Pojęcie „wnioskodawcy” w rozumieniu art. 2 pkt 5 dyrektywy 2003/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003 r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i uchylającej dyrektywę Rady 90/313/EWG w związku z Konwencją o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do [wymiaru] sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska, podpisanej w Aarhus w dniu 25 czerwca 1998 r. i zatwierdzonej w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2005/370/WE z dnia 17 lutego 2005 r.
należy interpretować w ten sposób, że:
nie obejmuje ono wymogu, by osoba fizyczna lub prawna była zidentyfikowana na podstawie rzeczywistego nazwiska (nazwy) lub aktualnego adresu fizycznego, lecz nie stoi ono na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, w których wprowadzono obowiązek, by wnioskodawca był tak zidentyfikowany, z poszanowaniem zasad równoważności i skuteczności.
Podpisy
(
*1
) Język postępowania: angielski.
© Unia Europejska, źródło: EUR-Lex (eur-lex.europa.eu), pozyskano 13.07.2026. Autentyczne są wyłącznie wersje opublikowane w Dz. Urz. UE. · Źródło