C-132/22

WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba) z dnia 15 czerwca 2023 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Swobodny przepływ pracowników – Artykuł 45 TFUE – Rozporządzenie (UE) nr 492/2011 – Artykuł 3 ust. 1 – Przeszkoda – Równość traktowania – Postępowanie klasyfikacyjne do celów przydzielania stanowisk w niektórych krajowych instytucjach publicznych – Warunek dopuszczenia związany z wcześniejszym doświadczeniem zawodowym uzyskanym w tych instytucjach – Uregulowanie krajowe niepozwalające na uwzględnienie doświadczenia zawodowego zdobytego w innych państwach członkowskich – Względy uzasadniające – Cel polegający na zwalczaniu niepewności zatrudnienia W sprawie C‑132/22 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (okręgowy sąd administracyjny dla Lacjum, Włochy) postanowieniem z dnia 13 grudnia 2021 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 25 lutego 2022 r., w postępowaniu: BM, NP przeciwko Ministero dell’Istruzione, dell’Università e della Ricerca – MIUR, TRYBUNAŁ (szósta izba), w składzie: P.G. Xuereb, prezes izby, A. Arabadjiev (sprawozdawca), prezes pierwszej izby i A. Kumin, sędzia, rzecznik generalny: M. Szpunar, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu BM i NP – D. Terracciano, avvocata, – w imieniu rządu włoskiego – G. Palmieri, w charakterze pełnomocnika, którą wspierali L. Fiandaca i A. Jacoangeli, avvocati dello Stato, – w imieniu Komisji Europejskiej – B.-R. Killmann i D. Recchia, w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 45 ust. 1 i 2 TFUE a także art. 3 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 492/2011 z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Unii (Dz.U. 2011, L 141, s. 1). Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy BM i NP, obywatelami włoskimi, którzy zdobyli doświadczenie zawodowe w państwach członkowskich innych niż Republika włoska, a Ministero dell’Istruzione, dell’Università e della Ricerca – MIUR (ministerstwem edukacji, szkolnictwa wyższego i badań naukowych, Włochy, zwanym dalej „ministerstwem”) w przedmiocie zgodności z prawem dekretu ministerialnego, który przewiduje dopuszczenie do udziału w postępowaniu dotyczącym wpisania na listy do celów zatrudniania w ramach umów o pracę na czas nieokreślony i czas określony pracowników we włoskich publicznych instytucjach wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego jedynie kandydatów, którzy zdobyli określone doświadczenie zawodowe w tych instytucjach. Ramy prawne Prawo Unii Rozporządzenie nr 492/2011 Artykuł 3 ust. 1 rozporządzenia nr 492/2011 przewiduje: „W ramach niniejszego rozporządzenia nie stosuje się przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych lub praktyk administracyjnych państwa członkowskiego, jeżeli: […] b) mimo iż mają one zastosowanie bez względu na przynależność państwową, ich wyłącznym lub głównym celem lub skutkiem jest niedopuszczanie obywateli innych państw członkowskich do oferowanego miejsca pracy. […]”. Porozumienie ramowe w sprawie pracy na czas określony Klauzula 5 Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego w dniu 18 marca 1999 r., stanowiącego załącznik do dyrektywy Rady 99/70/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. dotyczącej Porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, zawartego przez Europejską Unię Konfederacji Przemysłowych i Pracodawców (UNICE), Europejskie Centrum Przedsiębiorstw Publicznych (CEEP) oraz Europejską Konfederację Związków Zawodowych (ETUC) (Dz.U. 1999, L 175, s. 43), zatytułowana „Środki zapobiegania nadużyciom”, ma następujące brzmienie: „1. W celu zapobiegania nadużyciom wynikającym z wykorzystywania kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy zawieranych na czas określony, państwa członkowskie, po przeprowadzeniu konsultacji z partnerami społecznymi, zgodnie z ustawodawstwem krajowym, układami zbiorowymi i praktyką, i/lub partnerzy społeczni, wprowadzają, o ile nie istnieją równoważne rozwiązania prawne, zmierzające do zapobiegania nadużyciom, w sposób uwzględniający potrzeby szczególnych gałęzi i/lub grup pracowników, jeden lub więcej spośród następujących środków: a) obiektywne powody, uzasadniające odnowienie takich umów lub stosunków pracy; b) maksymalną łączną długość kolejnych umów o pracę lub stosunków pracy na czas określony; c) liczbę odnowień takich umów lub stosunków. 2. Państwa członkowskie, po przeprowadzeniu konsultacji z partnerami społecznymi, i/lub partnerzy społeczni ustalają, o ile to właściwe, na jakich warunkach umowy zawarte na czas określony lub stosunki pracy: a) będą uważane za »kolejne«; b) będą uważane za umowy o pracę lub stosunki pracy zawarte na czas nieokreślony”. Prawo włoskie Artykuł 1 ust. 653 i 655 legge n. 205 – Bilancio di previsione dello Stato per l’anno finanziario 2018 e bilancio pluriennale per il triennio 2018–2020 (ustawy nr 205 w sprawie budżetu państwa na rok budżetowy 2018 i wieloletniego budżetu na trzyletni okres 2018–2020) z dnia 27 grudnia 2017 r. (GURI nr 302 z dnia 29 grudnia 2017 r.) (zwanej dalej „ustawą nr 205/2017”) stanowi: „653.   Aby zaradzić niepewności zatrudnienia w instytucjach wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego, przydziela się 1 mln EUR na 2018 r., 6,6 mln EUR na 2019 r., 11,6 mln EUR na 2020 r., 15,9 mln EUR na 2021 r., 16,4 mln EUR na 2022 r., 16,8 mln EUR na każdy rok w latach 2023–2025, 16,9 mln EUR na 2026 r., 17,5 mln EUR na 2027 r., 18,1 mln EUR na 2028 r. i 18,5 mln EUR rocznie począwszy od 2029 r. […] […] 655.   Pracownicy dydaktyczni, którzy nie zawarli jeszcze umowy na czas nieokreślony w instytucjach wskazanych w ust. 653, którzy przeszli selekcję konkursową w celu wpisania na listy klasyfikacyjne szkół i którzy do roku akademickiego 2020/2021 zdobyli co najmniej trzy lata doświadczenia w nauczaniu, nawet jeśli nie był to okres ciągły, w ciągu ostatnich ośmiu lat akademickich w jednej z wyżej wymienionych instytucji w ramach kursów przewidzianych w art. 3 rozporządzenia, o którym mowa w dekrecie prezydenta Republiki nr 212 z dnia 8 lipca 2005 r., oraz w ramach kursów szkoleniowych, o których mowa w art. 3 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego do dekretu ministra edukacji, szkolnictwa wyższego i badań naukowych nr 249 z dnia 10 września 2010 r., wpisywani są na specjalne krajowe listy klasyfikacyjne dla celów przydziału stanowisk nauczycielskich stałych i na czas określony, podlegające krajowym listom klasyfikacyjnym opartym na kwalifikacjach oraz listom klasyfikacyjnym określonym w ust. 653, w ramach dostępnych wolnych stanowisk. Wpis odbywa się zgodnie z zasadami określonymi w dekrecie ministra edukacji, szkolnictwa wyższego i badań naukowych”. Artykuł 2 ust. 1 decreto ministeriale n. 597 – Costituzione graduatorie riservate per il personale docente delle Istituzioni AFAM (dekretu ministerialnego nr 597 dotyczącego postępowania w przedmiocie sporządzenia list klasyfikacyjnych przeznaczonych dla pracowników dydaktycznych instytucji wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego) z dnia 14 sierpnia 2018 r. (zwanego dalej „dekretem ministerialnym nr 597/2018”) stanowi, że w postępowaniu mogą uczestniczyć wyłącznie kandydaci, którzy w okresie co najmniej trzech lat akademickich nauczali na kursach, o których mowa w art. 3 dekretu prezydenta Republiki nr 212 z dnia 8 lipca 2005 r., lub na kursach szkoleniowych, o których mowa w art. 3 ust. 3 dekretu ministra edukacji, szkolnictwa wyższego i badań naukowych nr 249 z dnia 10 września 2010 r. Artykuł 8 ust. 1 pkt A dekretu ministerialnego nr 597/2018 przewiduje możliwość uwzględnienia, przy ocenie kwalifikacji kandydatów dopuszczonych do udziału w tym postępowaniu, doświadczenia zawodowego zdobytego w znajdujących się za granicą instytucjach tego samego szczebla co włoskie instytucje wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego. Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne W odrębnych skargach wniesionych w 2018 r. do Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (okręgowego sądu administracyjnego dla Lacjum, Włochy), który jest sądem odsyłającym, skarżący w postępowaniu głównym zażądali stwierdzenia nieważności dekretu ministerialnego nr 597/2018, podnosząc w szczególności, że wspomniany dekret ministerialny, nieuznający do celów udziału w postępowaniu w przedmiocie przydziału stanowisk dydaktycznych na czas nieokreślony i na czas określony we włoskich publicznych instytucjach wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego, o których mowa w art. 1 ust. 655 ustawy nr 205/2017, trzyletniego lub dłuższego doświadczenia zawodowego zdobytego w instytucjach tego samego szczebla znajdujących się w państwach członkowskich innych niż Republika włoska, narusza art. 45 TFUE i art. 3 rozporządzenia nr 492/2011. Ministerstwo podnosi, że dekretu ministerialnego nr 597/2018 nie można uznać za niezgodny z prawem, ponieważ został on przyjęty na podstawie ustawy nr 205/2017, która ma na celu, jak wynika z jej art. 1 ust. 653, zaradzenie historycznej niepewności zatrudnienia w sektorze wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego i skutkuje ograniczoną swobodą ministerstwa. Ponadto nie doszło do naruszenia art. 45 TFUE ani rozporządzenia nr 492/2011, ponieważ nie występuje sytuacja odmiennego traktowania ze względu na przynależność państwową kandydatów, gdyż postępowanie, o którym mowa w art. 1 ust. 655 ustawy nr 205/2017, jest otwarte zarówno dla obywateli włoskich, jak i dla cudzoziemców. Poza tym umożliwienie osobom, które zdobyły doświadczenie w innych państwach członkowskich, udziału w tym postępowaniu wypaczałoby logikę rozpatrywanego ustawodawstwa krajowego, które ma na celu wspieranie eliminacji niepewności zatrudnienia we włoskich instytucjach publicznych wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego poprzez sporządzenie list nauczycieli, którzy zdobyli doświadczenie zawodowe w tych instytucjach, a nie za granicą. Sąd odsyłający zauważa, że przy wydawaniu dekretu ministerialnego nr 597/2018 ministerstwo powinno odnieść się do przepisów ustawy nr 205/2017 w celu określenia warunków udziału w postępowaniu, o którym mowa w art. 1 ust. 655 tej ustawy. Zdaniem sądu odsyłającego ustawa nr 205/2017 wydaje się ustanawiać ograniczenie swobodnego przepływu pracowników, ponieważ ogranicza dostęp do postępowania w przedmiocie przydziału stanowisk dydaktycznych na czas nieokreślony i na czas określony we włoskich instytucjach publicznych wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego, zastrzegając go jedynie dla nauczycieli posiadających co najmniej trzyletnie wcześniejsze doświadczenie w tych instytucjach. Jednakże z wyroków z dnia 10 października 2019 r., Krah (C‑703/17, EU:C:2019:850), i z dnia 23 kwietnia 2020 r., Land Niedersachsen (Wcześniejsze okresy odpowiedniej działalności) (C‑710/18, EU:C:2020:299), wynika, że środki ograniczające swobodny przepływ pracowników mogą być dopuszczalne, jeżeli zmierzają do realizacji jednego z celów określonych w traktacie FUE lub są uzasadnione nadrzędnymi względami interesu ogólnego i są zgodne z zasadą proporcjonalności. Co się tyczy kwestii, czy określony w ustawie nr 205/2017 cel „zahamowania zjawiska niepewności zatrudnienia” we włoskich instytucjach publicznych wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego stanowi cel interesu ogólnego, który może uzasadniać to ograniczenie, i czy jest ono proporcjonalne do tego celu, sąd odsyłający zauważa w pierwszej kolejności, że z wyroku z dnia 26 listopada 2014 r., Mascolo i in. (C‑22/13, od C‑61/13 do C‑63/13 i C‑418/13, EU:C:2014:2401), wynika, że przyjęcie przez państwa członkowskie środków służących zwalczaniu zjawiska niepewności zatrudnienia w administracji publicznej, wynikającego z wielokrotnego zawierania umów na czas określony, ma na celu zaspokojenie nie tylko interesów krajowych, lecz również interesów Unii Europejskiej. W drugiej kolejności udział w postępowaniu, o którym mowa w art. 1 ust. 655 ustawy nr 205/2017, nie stanowi jedynego sposobu uzyskania stanowiska nauczyciela zatrudnionego na czas nieokreślony lub na czas określony we włoskich instytucjach publicznych wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego. Na podstawie specjalnych krajowych list klasyfikacyjnych zatrudnia się bowiem do połowy liczby stałych pracowników tych instytucji, podczas gdy pozostała część tych pracowników jest zatrudniana po przeprowadzeniu publicznych postępowań w sprawie naboru na podstawie kwalifikacji i egzaminów. Ponadto umowy o pracę na czas określony są zawierane w pierwszej kolejności z nauczycielami wpisanymi na te listy. Jeżeli nie jest możliwe obsadzenie w ten sposób wszystkich wolnych stanowisk, zainteresowane instytucje mogą ogłaszać nabór kandydatów w celu sporządzenia list dla poszczególnych placówek. W trzeciej kolejności z orzecznictwa Corte costituzionale (trybunału konstytucyjnego, Włochy) wynika, że przepisy, które tak jak przepisy rozpatrywane w sporze przed sadem odsyłającym, przewidują konkursy nadzwyczajne, są co do zasady zgodne z włoską konstytucją, ponieważ są ogłaszane w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania administracji, zagwarantowania pewności stosunków prawnych i zaradzenia niepewności zatrudnienia oraz nie ograniczają w sposób nieuzasadniony prawa dostępu do stanowisk publicznych ani zasady konkursu otwartego. W tych okolicznościach Tribunale amministrativo regionale per il Lazio (okręgowy sąd administracyjny dla Lacjum) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy art. 45 ust. 1 i 2 TFUE oraz art. 3 ust. 1 lit. b) [rozporządzenia nr 492/2011] należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisowi takiemu jak przepis art. 1 ust. 655 ustawy nr 205/2017, zgodnie z którym dla celów udziału w postępowaniu w przedmiocie wpisania na listy służące późniejszemu zawieraniu umów o nauczanie na czas nieokreślony i czas określony we włoskich instytucjach [wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego] bierze się pod uwagę wyłącznie doświadczenie zawodowe zdobyte przez kandydatów w takich instytucjach krajowych, a nie również w instytucjach tego samego szczebla w innych państwach europejskich, zważywszy na szczególny cel rozpatrywanego postępowania, jakim jest zwalczanie zjawiska krajowej sytuacji niepewności zatrudnienia? W przypadku gdyby Trybunał Sprawiedliwości nie uznał, że włoskie przepisy są sprzeczne in abstracto z ramami prawnymi Unii, czy środki przewidziane we włoskich przepisach można uznać za proporcjonalne in concreto do wspomnianego zamierzonego celu leżącego w interesie ogólnym?”. W przedmiocie pytania prejudycjalnego Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 45 TFUE i art. 3 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 492/2011 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które przewiduje, iż jedynie kandydaci, którzy zdobyli konkretne doświadczenie zawodowe w krajowych instytucjach publicznych wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego, mogą zostać dopuszczeni do postępowania w przedmiocie wpisania na listy sporządzone do celów zatrudniania pracowników w tych instytucjach na podstawie umów o pracę na czas nieokreślony i na czas określony, uniemożliwiając tym samym uwzględnienie, w celu dopuszczenia do tego postępowania, doświadczenia zawodowego zdobytego w innych państwach członkowskich. W tej kwestii należy przypomnieć, że wszystkie postanowienia traktatu FUE dotyczące swobodnego przepływu osób służą ułatwieniu obywatelom państw członkowskich wykonywania wszelkiego rodzaju działalności zawodowej na obszarze Unii oraz stoją na przeszkodzie działaniom, które mogłyby stawiać ich w niekorzystnej sytuacji, gdyby pragnęli oni wykonywać działalność gospodarczą na obszarze innego państwa członkowskiego [wyroki: z dnia 23 kwietnia 2020 r., Land Niedersachsen (Wcześniejsze okresy odpowiedniej działalności), C‑710/18, EU:C:2020:299, pkt 24; z dnia 28 kwietnia 2022 r., Gerencia Regional de Salud de Castilla y León,C‑86/21, EU:C:2022:310, pkt 21]. Z orzecznictwa wynika, że art. 45 TFUE obejmuje warunki zatrudniania w szczególności na stanowiska w administracji publicznej inne niż te, o których mowa w ust. 4 tego przepisu (zob. podobnie wyroki: z dnia 26 maja 1982 r., Komisja/Belgia,149/79, EU:C:1982:195, pkt 11 a także z dnia 11 lutego 2021 r., Katoen Natie Bulk Terminals i General Services Antwerp, C‑407/19 i C‑471/19, EU:C:2021:107, pkt 82). Przepisy krajowe zabraniające pracownikom będącym obywatelami państwa członkowskiego opuszczenia ich państwa pochodzenia w celu skorzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się lub przepisy zniechęcające ich do tego stanowią ograniczenie tej swobody, w rozumieniu art. 45 ust. 1 TFUE, nawet jeżeli znajdują zastosowanie niezależnie od obywatelstwa zainteresowanych pracowników (wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo). Ponadto art. 45 TFUE służy w szczególności uniknięciu sytuacji, w której pracownik, który wskutek skorzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się pracował w więcej niż jednym państwie członkowskim, byłby traktowany, bez obiektywnego uzasadnienia, w sposób mniej korzystny niż pracownik, który całą swoją karierę zawodową spędził w jednym tylko państwie członkowskim (wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo). Osiągnięcie pełnej swobody przepływu osób nie byłoby bowiem możliwe, gdyby państwa członkowskie mogły odmawiać przyznania korzyści wynikających z tego postanowienia własnym obywatelom, którzy skorzystali z możliwości przewidzianych w prawie Unii i uzyskali dzięki temu kwalifikacje zawodowe w państwie członkowskim innym aniżeli państwo, którego obywatelstwo posiadają (wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Gerencia Regional de Salud de Castilla y León,C‑86/21, EU:C:2022:310, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo). Trybunał orzekł zatem, że uregulowanie krajowe, które nie uwzględnia całości wcześniejszych okresów równoważnej działalności, ukończonych w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie pochodzenia pracownika migrującego, może uczynić mniej atrakcyjnym korzystanie ze swobodnego przepływu pracowników – z naruszeniem art. 45 ust. 1 TFUE [zob. podobnie wyroki: z dnia 30 września 2003 r., Köbler,C‑224/01, EU:C:2003:513, pkt 74; z dnia 10 października 2019 r., Krah,C‑703/17, EU:C:2019:850, pkt 54; z dnia 23 kwietnia 2020 r., Land Niedersachsen (Wcześniejsze okresy odpowiedniej działalności), C‑710/18, EU:C:2020:299, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 28 kwietnia 2022 r., Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, pkt 26]. Ponadto z orzecznictwa wynika, że gdy podmiot publiczny państwa członkowskiego przewiduje uwzględnienie, podczas rekrutacji personelu na stanowiska nieobjęte zakresem stosowania art. 45 ust. 4 TFUE, poprzednio wykonywanej przez kandydatów działalności zawodowej w administracji publicznej, organ ten nie może stosować rozróżnienia w zależności od tego, czy działalność ta była wykonywana w służbie publicznej w tym państwie członkowskim, czy też w innym państwie członkowskim (zob. podobnie wyroki: z dnia 23 lutego 1994 r., Scholz, C‑419/92, EU:C:1994:62, pkt 12; z dnia 12 maja 2005 r., Komisja/Włochy, C‑278/03, EU:C:2005:281, pkt 14). Należy zauważyć, że uregulowanie krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym może zniechęcać pracownika do korzystania z prawa do swobodnego przemieszczania się przewidzianego w art. 45 TFUE w zakresie, w jakim ustanawia ono warunek minimalnego doświadczenia zawodowego w odniesieniu do wpisania kandydatów na listy sporządzone na mocy dekretu ministerialnego nr 597/2018 w celu zatrudniania, na podstawie umów o pracę na czas określony i na czas nieokreślony, pracowników we włoskich instytucjach publicznych wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego, lecz uniemożliwia uwzględnienie w tym celu doświadczenia zdobytego w państwach członkowskich innych niż Republika włoska. Może to bowiem zniechęcić takiego pracownika do opuszczenia państwa członkowskiego pochodzenia w celu podjęcia pracy lub osiedlenia się w innym państwie członkowskim, jeżeli wskutek tej okoliczności zostanie wykluczona możliwość uwzględnienia, po jego powrocie do pierwszego państwa członkowskiego, doświadczenia zawodowego uzyskanego w drugim państwie członkowskim dla celów umieszczenia go na tych listach. Ponadto należy przypomnieć, że zgodnie z art. 45 ust. 2 TFUE swobodny przepływ pracowników oznacza zniesienie wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową między pracownikami państw członkowskich w zakresie zatrudnienia, wynagrodzenia i innych warunków pracy (zob. podobnie wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo). Należy również przypomnieć, że zasada równego traktowania, wyrażona w art. 45 TFUE, zakazuje nie tylko dyskryminacji bezpośredniej ze względu na przynależność państwową, lecz również wszelkich pośrednich form dyskryminacji, które przez zastosowanie innych kryteriów rozróżnienia prowadzą w rzeczywistości do takiego samego rezultatu (zob. podobnie wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, pkt 30 i przytoczone tam orzecznictwo). W tym kontekście Trybunał uściślił, że należy uznać za pośrednio dyskryminujący przepis prawa krajowego – mimo że jest on stosowany bez rozróżnienia do wszystkich pracowników, bez względu na ich przynależność państwową – gdy ze swej natury może dotykać on bardziej pracowników będących obywatelami innych państw członkowskich niż pracowników krajowych i w konsekwencji istnieje ryzyko postawienia tych pierwszych w gorszej sytuacji, chyba że jest on obiektywnie uzasadniony i proporcjonalny do realizowanego celu (wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo). Aby przepis można było zakwalifikować jako pośrednio dyskryminujący, nie jest konieczne, by skutkował on uprzywilejowaniem wszystkich obywateli danego państwa lub stawianiem w niekorzystnym położeniu jedynie obywateli innych państw członkowskich, a nie własnych obywateli (wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Gerencia Regional de Salud de Castilla y León,C‑86/21, EU:C:2022:310, pkt 32 i przytoczone tam orzecznictwo). W niniejszym przypadku uregulowanie krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym może, w związku z odmową uwzględnienia doświadczenia zawodowego uzyskanego przez pracownika migrującego w instytucji państwa członkowskiego innego niż Republika włoska, w szerszym zakresie dotyczyć pracowników migrujących niż pracowników krajowych poprzez stawianie szczególnie tych pierwszych w niekorzystnej sytuacji, ponieważ jest bardzo prawdopodobne, że nabędą oni doświadczenie zawodowe w państwie członkowskim innym niż Republika włoska przed podjęciem pracy we włoskich instytucjach wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego (zob. analogicznie wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, pkt 33). Uregulowanie to może zatem wprowadzać odmienne traktowanie pośrednio oparte na przynależności państwowej. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że uregulowanie rozpatrywane w postępowaniu głównym stanowi ograniczenie swobodnego przepływu pracowników zakazane co do zasady w art. 45 TFUE. Co się tyczy uzasadnienia takiego ograniczenia, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem przepisy krajowe mogące utrudniać wykonywanie podstawowych swobód zagwarantowanych w traktacie lub czynić je mniej atrakcyjnymi mogą być dopuszczalne jedynie pod warunkiem, że służą one osiągnięciu celu leżącego w interesie ogólnym, są właściwe dla zapewnienia realizacji tego celu oraz nie wykraczają poza to, co jest konieczne do jego osiągnięcia (wyrok z dnia 28 kwietnia 2022 r., Gerencia Regional de Salud de Castilla y León, C‑86/21, EU:C:2022:310, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo). Z informacji przedstawionych przez sąd odsyłający wynika, że uregulowanie krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym ma na celu zaradzenie historycznej niepewności zatrudnienia w sektorze wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego we Włoszech poprzez wspieranie eliminacji owej niepewności zatrudnienia w tym sektorze. W tym względzie należy zauważyć, że nawet przy założeniu, iż cel ten należy uznać za zgodny z prawem cel interesu ogólnego, mogący uzasadniać ograniczenie swobodnego przepływu pracowników, ograniczenie rozpatrywane w postępowaniu głównym nie wydaje się właściwe dla zagwarantowania realizacji tego celu. Jak bowiem słusznie podniosła Komisja Europejska, wykluczenie kandydatów, którzy zdobyli doświadczenie zawodowe w państwie członkowskim innym niż Republika włoska, z postępowania, o którym mowa w art. 1 ust. 655 ustawy nr 205/2017, nie wydaje się samo w sobie konieczne do wspierania eliminacji niepewności zatrudnienia, to znaczy zwiększenia proporcji pracowników zatrudnionych na czas nieokreślony w sektorze wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego we Włoszech, ponieważ procedura ta pozwala na zatrudnianie przez instytucje należące do tego sektora zarówno takich pracowników, jak i pracowników na czas określony. Ponadto nawet przy założeniu, że wspomniane postępowanie pozwala na zatrudnianie większej liczby pracowników na czas nieokreślony niż pracowników zatrudnionych na czas określony, cel zwiększenia proporcji tej pierwszej kategorii w rozpatrywanym sektorze mógłby zostać osiągnięty w równie skuteczny sposób poprzez dopuszczenie do tego samego postępowania kandydatów, którzy zdobyli doświadczenie zawodowe w państwie członkowskim innym niż Republika włoska, bez zastrzegania stanowisk na czas nieokreślony dla pracowników zatrudnionych na czas określony „długoterminowo” w tym sektorze. Ponadto taki środek nie uniemożliwiałby Republice włoskiej zaradzenia konkretnie niepewnej sytuacji tych ostatnich pracowników, która wynika, jak wyjaśnia sąd odsyłający, z wielokrotnego zawierania umów na czas określony, w szczególności poprzez wdrożenie środków, o których mowa w klauzuli 5 porozumienia ramowego w sprawie pracy na czas określony, lub poprzez mianowanie tych pracowników na odpowiednie stanowiska. W tych okolicznościach należy uznać, że ograniczenie swobodnego przepływu pracowników wynikające z uregulowania krajowego rozpatrywanego w postępowaniu głównym nie jest uzasadnione. Co się tyczy art. 3 rozporządzenia nr 492/2011, którego ust. 1 powtarza w niezmieniony sposób brzmienie art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1612/68 z dnia 15 października 1968 r. w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Wspólnoty (Dz.U. 1968, L 257, s. 2) (wyrok z dnia 5 lutego 2015 r., Komisja/Belgia, C‑317/14, EU:C:2015:63, pkt 2), wystarczy przypomnieć, że jedynie dookreśla on prawa wynikające już z art. 45 TFUE w odniesieniu w szczególności do dostępu do zatrudnienia, a zatem należy go interpretować w ten sam sposób jak ten ostatni artykuł (zob. analogicznie wyroki: z dnia 23 lutego 1994 r., Scholz, C‑419/92, EU:C:1994:62, pkt 6, a także z dnia 12 maja 2005 r., Komisja/Włochy, C‑278/03, EU:C:2005:281, pkt 3 i 15). W świetle powyższych rozważań na pytanie prejudycjalne należy udzielić następującej odpowiedzi: art. 45 TFUE i art. 3 ust. 1 lit. b) rozporządzenia nr 492/2011 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które przewiduje, iż jedynie kandydaci, którzy zdobyli konkretne doświadczenie zawodowe w krajowych instytucjach publicznych wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego, mogą zostać dopuszczeni do postępowania w przedmiocie wpisania na listy sporządzone do celów zatrudniania pracowników w tych instytucjach na podstawie umów o pracę na czas nieokreślony i na czas określony, uniemożliwiając tym samym uwzględnienie, w celu dopuszczenia do tego postępowania, doświadczenia zawodowego zdobytego w innych państwach członkowskich. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje:   Artykuł 45 TFUE i art. 3 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 492/2011 z dnia 5 kwietnia 2011 r. w sprawie swobodnego przepływu pracowników wewnątrz Unii   należy interpretować w ten sposób, że:   stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które przewiduje, iż jedynie kandydaci, którzy zdobyli konkretne doświadczenie zawodowe w krajowych instytucjach publicznych wyższego kształcenia artystycznego, muzycznego i choreograficznego, mogą zostać dopuszczeni do postępowania w przedmiocie wpisania na listy sporządzone do celów zatrudniania pracowników w tych instytucjach na podstawie umów o pracę na czas nieokreślony i na czas określony, uniemożliwiając tym samym uwzględnienie, w celu dopuszczenia do tego postępowania, doświadczenia zawodowego zdobytego w innych państwach członkowskich.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: włoski.