C-137/25

POSTANOWIENIE TRYBUNAŁU (szósta izba) z dnia 10 listopada 2025 r.(*) Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem – Odpowiedź, którą można wywieść w sposób jednoznaczny z orzecznictwa – Ochrona konsumentów – Dyrektywa 93/13/EWG – Nieuczciwe warunki w umowach konsumenckich – Skutki stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku – Umowa kredytu hipotecznego indeksowanego do waluty obcej – Ustalenie kursu wymiany walut – Nieuczciwy element klauzuli przeliczeniowej – Artykuł 267 TFUE – Przepisy nakładające na sąd niższej instancji obowiązek zastosowania się do ocen sądu wyższej instancji – Zasada pierwszeństwa prawa Unii – Obowiązki sądu krajowego W sprawie C‑137/25 Woluc(i) mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sąd Okręgowy w Warszawie (Polska) postanowieniem z dnia 17 stycznia 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 14 lutego 2025 r., w postępowaniu: J.F., P.F. przeciwko Bankowi BPH S.A., TRYBUNAŁ (szósta izba), w składzie: I. Ziemele (sprawozdawczyni), prezeska izby, A. Kumin i S. Gervasoni, sędziowie, rzecznik generalny: R. Norkus, sekretarz: A. Calot Escobar, postanowiwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem, zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem, wydaje następujące Postanowienie 1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29), art. 267 TFUE oraz zasad pierwszeństwa i skuteczności prawa Unii. 2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu między J.F. i P.F. a Bankiem BPH S.A. w przedmiocie zakresu skutków związanych z nieuczciwym charakterem niektórych warunków zawartej między tymi stronami umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do waluty obcej.  Ramy prawne  Prawo Unii  Traktat FUE 3        Artykuł 267 TFUE stanowi: „Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest właściwy do orzekania w trybie prejudycjalnym: a)      o wykładni traktatów; b)      o ważności i wykładni aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii [Europejskiej]. W przypadku gdy pytanie z tym związane jest podniesione przed sądem jednego z państw członkowskich, sąd ten może, jeśli uzna, że decyzja w tej kwestii jest niezbędna do wydania wyroku, zwrócić się do Trybunału z wnioskiem o rozpatrzenie tego pytania. […]”.  Dyrektywa 93/13 4        Motyw dwudziesty czwarty dyrektywy 93/13 ma następujące brzmienie: „sądy i organy administracyjne państw członkowskich muszą mieć do swojej dyspozycji stosowne i skuteczne środki zapobiegające dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich”. 5        Artykuł 6 ust. 1 tej dyrektywy stanowi: „Państwa członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków”. 6        Artykuł 7 ust. 1 omawianej dyrektywy przewiduje: „Zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów [konkurujących przedsiębiorców] państwa członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie stałemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami”.  Prawo polskie 7        Zgodnie z art. 386 § 6 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r., nr 43, poz. 296), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „kodeksem postępowania cywilnego”): „Ocena prawna wyrażona w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiąże zarówno sąd, któremu sprawa została przekazana, jak i sąd drugiej instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Nie dotyczy to jednak przypadku, gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego lub faktycznego, albo po wydaniu wyroku sądu drugiej instancji Sąd Najwyższy w uchwale rozstrzygającej zagadnienie prawne wyraził odmienną ocenę prawną”.  Postępowanie główne i pytania prejudycjalne 8        W dniu 23 listopada 2007 r. J.F. i P.F. zawarli jako konsumenci umowę kredytu hipotecznego z poprzednikiem prawnym Banku BPH (zwaną dalej „rozpatrywaną umową”). Umowa ta została zawarta na okres 360 miesięcy i była wyrażona w złotych, lecz indeksowana do waluty obcej, a mianowicie do franka szwajcarskiego. 9        Zgodnie z postanowieniami tej umowy miesięczne raty spłaty kredytu były wyrażone w złotych, a kwoty tych rat były obliczane po kursie sprzedaży franka szwajcarskiego wynikającym z oferty banku obowiązującej w dniu operacji w odniesieniu do kredytów hipotecznych. Natomiast saldo zadłużenia z tytułu kredytu było wyrażone we frankach szwajcarskich i obliczane według kursu kupna tej waluty wskazanego w tej ofercie. Kursy sprzedaży i kupna stosowane przez bank we wspomnianej ofercie były zdefiniowane jako średnie kursy złotego do franka szwajcarskiego ogłoszone w tabeli kursów średnich Narodowego Banku Polskiego (zwanego dalej „NBP”) obowiązującej w danym dniu roboczym plus marża sprzedaży lub, odpowiednio, minus marża kupna. Kursy te były ustalane przez bank w poprzednim dniu roboczym, wyświetlane w siedzibie banku i publikowane na jego stronie internetowej. 10      J.F. i P.F. wystąpili z powództwem do Sądu Okręgowego w Warszawie (Polska), domagając się, w pierwszej kolejności , stwierdzenia nieważności rozpatrywanej umowy w całości ze względu na nieuczciwy charakter, po pierwsze, warunków tej umowy, które przewidują indeksację miesięcznych rat spłaty do kursu franka szwajcarskiego, skutkującą ustaleniem ich kwot na podstawie równowartości we frankach szwajcarskich kwoty kredytu wyrażonej w złotych, oraz po drugie, warunków tej umowy, które przewidują zasady przeliczania na złote tych kwot wyrażonych we frankach szwajcarskich po kursie sprzedaży ustalonym przez bank, a także, w drugiej kolejności, zasądzenia od Banku BPH zwrotu kwot, które J.F. i P.F. uiścili w wykonaniu rozpatrywanej umowy. 11      Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił przede wszystkim, że klauzule indeksacyjne i przeliczeniowe, które dotyczyły głównych świadczeń stron, nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem, co poważnie naruszało interesy konsumentów, którzy nie zostali prawidłowo poinformowani o ryzyku kursowym. Następnie, opierając się na wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 r., Bank BPH (C‑19/20, EU:C:2021:341), sąd ten orzekł, że utrzymanie tych klauzul w mocy poprzez usunięcie jedynie elementu nieuczciwego nie jest możliwe, ponieważ wzmianka dotycząca marży banku nie stanowi odrębnego zobowiązania umownego, które mogłoby być przedmiotem zindywidualizowanego badania jego nieuczciwego charakteru. Wreszcie, w świetle oświadczenia konsumentów, zgodnie z którym są oni świadomi skutków nieważności umowy, sąd ten stwierdził nieważność spornej umowy w całości. 12      Wyrokiem z dnia 2 lutego 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie (Polska) uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie, który jest sądem odsyłającym, nakazując mu, w ramach ponownego rozpoznania sprawy, uznanie, że rozpatrywana umowa jest ważna po usunięciu części klauzul indeksacyjnych dotyczącej marży kupna i sprzedaży stosowanej przez bank. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie rozpatrywana umowa częściowo spełnia wymogi wynikające z dyrektywy 93/13, w związku z czym może nadal obowiązywać po usunięciu części klauzul indeksacyjnych przewidującej uwzględnienie marży kupna lub sprzedaży określonej arbitralnie przez bank. 13      Sąd odsyłający ma jednak wątpliwości co do zgodności wyroku Sądu Apelacyjnego z dokonaną przez Trybunał wykładnią dyrektywy 93/13. Po pierwsze, uważa on bowiem, że ten ostatni wyrok jest niezgodny z wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2021 r., Bank BPH (C‑19/20, EU:C:2021:341), ponieważ usunięcie nieuczciwych elementów klauzul indeksacyjnych wpływa na istotę tych klauzul, co stanowi przeszkodę dla tego usunięcia. Po drugie, uważa on, że sąd odwoławczy nie uwzględnił odstraszającego skutku realizowanego przez art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z art. 7 ust. 1 tej dyrektywy. 14      Sąd odsyłający wskazuje, że zgodnie z art. 386 § 6 kodeksu postępowania cywilnego, a także z orzecznictwem Sądu Najwyższego (Polska) i sądów powszechnych, w braku zmiany okoliczności faktycznych lub prawnych jest on związany oceną Sądu Apelacyjnego. Ponadto nie może on również dokonywać ocen prawnych sprzecznych z ocenami przedstawionymi przez sąd odwoławczy w jego uzasadnieniu. 15      Tymczasem w niniejszej sprawie zdaniem sądu odsyłającego zastosowanie ocen prawnych sformułowanych przez Sąd Apelacyjny w jego wyroku czyni praktycznie niemożliwym wykonywanie praw przyznanych przez prawo Unii i narusza zasadę pierwszeństwa prawa Unii oraz zasadę skuteczności. 16      Niemniej jednak sąd odsyłający ma wątpliwości co do tego, czy sąd krajowy pierwszej instancji może odstąpić od stosowania oceny prawnej dokonanej przez sąd odwoławczy jedynie na tej podstawie, że uważa, iż ocena ta nie jest zgodna z prawem Unii, czy też – wręcz przeciwnie – powinien on uprzednio wystąpić do Trybunału na podstawie art. 267 TFUE. Sąd odsyłający stoi na stanowisku, że w celu zapobieżenia naruszeniu hierarchii sądów powszechnych oraz uniknięcia arbitralnego stosowania prawa przez sądy niższej instancji wskazane jest wystąpienie do Trybunału z pytaniem prejudycjalnym przed odejściem od oceny Sądu Apelacyjnego. Niemniej jednak sąd ten podkreśla ryzyko, jakie takie rozwiązanie stwarzałoby dla zasady ekonomiki procesowej. 17      W tych okolicznościach Sąd Okręgowy w Warszawie postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1)      Czy zasadę skuteczności [prawa Unii] – stanowiącą ograniczenie zasady autonomii proceduralnej – oraz art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z motywem 24 [tej dyrektywy] należy interpretować w ten sposób, że normy te są sprzeczne z wykładnią prawa krajowego (w zakresie regulacji takich jak art. 386 § 6 [kodeksu postępowania cywilnego]), zgodnie z którą ocena prawna wyrażona w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiąże sąd pierwszej instancji, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, jak i sąd drugiej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy (w innym przypadku niż zmiana stanu prawnego lub faktycznego albo następcze wyrażenie odmiennej oceny prawnej w uchwale przez Sąd Najwyższy), która prowadziłaby do konieczności zastosowania się do wytycznych sądu drugiej instancji po uchyleniu wyroku, które to wytyczne w ocenie sądu pierwszej instancji stoją w sprzeczności z wykładnią dyrektywy 93/13 dokonaną przez [Trybunał], w sytuacji gdy przyjęcie oceny prawnej wyrażonej przez sąd drugiej instancji czyniłoby wykonywanie uprawnień przyznanych przez prawo [Unii] praktycznie niemożliwym? 2)      W razie udzielenia twierdzącej odpowiedzi na pytanie pierwsze – czy zasadę skuteczności – stanowiącą ograniczenie zasady autonomii proceduralnej – oraz art. 267 TFUE należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy, związany oceną prawną, która w jego opinii czyni wykonywanie uprawnień przyznanych przez prawo [Unii] praktycznie niemożliwym, przed podjęciem decyzji o niezastosowaniu się do takiej oceny jest zobowiązany do podjęcia dodatkowego działania weryfikacyjnego, które usankcjonowałoby niezastosowanie się do krajowych przepisów proceduralnych, poprzez zadanie pytania [Trybunałowi] celem uniknięcia arbitralności w ocenie i nadużycia wynikających z nadrzędności prawa unijnego uprawnień?”.  W przedmiocie pytań prejudycjalnych 18      Zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania Trybunał może w każdej chwili, na wniosek sędziego sprawozdawcy i po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem, jeżeli odpowiedź na pytanie prejudycjalne można wywieść w sposób jednoznaczny z orzecznictwa. 19      Należy również przypomnieć, że współpraca sądowa ustanowiona w art. 267 TFUE opiera się na wyraźnym rozdziale zadań sądów krajowych i Trybunału. Z jednej strony Trybunał nie jest uprawniony do stosowania przepisów prawa Unii w określonej sprawie, lecz wyłącznie do orzekania w kwestii wykładni traktatów oraz aktów przyjętych przez instytucje, organy lub jednostki organizacyjne Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 18 maja 2021 r., Asociaţia „Forumul Judecătorilor din România” i in., C‑83/19, C‑127/19, C‑195/19, C‑291/19, C‑355/19 i C‑397/19, EU:C:2021:393, pkt 201 i przytoczone tam orzecznictwo). Z drugiej strony, zgodnie z pkt 11 zaleceń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dla sądów krajowych, dotyczących składania wniosków o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym (Dz.U. C, C/2024/6008), do sądów krajowych należy wyciągnięcie konkretnych konsekwencji z elementów wykładni przedstawionych przez Trybunał w zawisłym przed nimi sporze (zob. podobnie wyrok z dnia 25 października 2018 r., Roche Lietuva, C‑413/17, EU:C:2018:865, pkt 43). 20      W niniejszym przypadku Trybunał uważa, że wykładnię prawa Unii, o którą zwrócił się sąd odsyłający, można wywieść w sposób jednoznaczny w szczególności z wyroków z dnia 5 października 2010 r., Elchinov (C‑173/09, EU:C:2010:581), oraz z dnia 11 stycznia 2024 r., Global Ink Trade (C‑537/22, EU:C:2024:6). W niniejszej sprawie należy wobec tego zastosować art. 99 regulaminu postępowania. 21      Jak wynika z pkt 19 niniejszego postanowienia, do sądu odsyłającego należy wyciągnięcie konkretnych konsekwencji w sporze w postępowaniu głównym z elementów wykładni wynikających z tego orzecznictwa Trybunału.  W przedmiocie pytania pierwszego 22      Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, a także zasady skuteczności i pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi ocena prawna dokonana przez sąd odwoławczy wiąże sąd pierwszej instancji, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, jeżeli ów sąd pierwszej instancji uzna, że ocena ta jest sprzeczna z wykładnią ww. przepisów tej dyrektywy wynikającą z orzeczenia Trybunału, do którego zamierza się on zastosować. 23      Chociaż sąd odsyłający zwraca się do Trybunału z pytaniem dotyczącym wykładni art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, z postanowienia odsyłającego wynika, że jego wątpliwości nie dotyczą tej wykładni, która jego zdaniem wynika z rozważań sformułowanych przez Trybunał w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 r., Bank BPH (C‑19/20, EU:C:2021:341). Sąd odsyłający zastanawia się natomiast nad kwestią, czy jest on związany oceną prawną dokonaną przez sąd krajowy wyższej instancji, jeżeli ma podstawy, by przypuszczać, że ocena ta nie jest zgodna z orzecznictwem Trybunału, a w szczególności z tym wyrokiem. Z powyższego wynika, że przedmiotem pytania pierwszego jest wyłącznie wykładnia zasad skuteczności i pierwszeństwa prawa Unii. 24      W tym względzie należy przypomnieć, że zasada pierwszeństwa prawa Unii ustanawia prymat prawa Unii nad prawem państw członkowskich. Zasada ta nakłada zatem na wszystkie organy państw członkowskich, a więc także na ich sądy, obowiązek zapewnienia pełnej skuteczności poszczególnych norm prawa Unii, a prawo państw członkowskich nie może mieć wpływu na skuteczność przyznaną tym poszczególnym normom w obrębie terytorium tych państw. Wynika z tego, że zgodnie z zasadą pierwszeństwa prawa Unii fakt powoływania się przez państwo członkowskie na przepisy prawa krajowego, choćby rangi konstytucyjnej, nie może naruszać jedności i skuteczności prawa Unii (zob. podobnie wyrok z dnia 11 stycznia 2024 r., Global Ink Trade, C‑537/22, EU:C:2024:6, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo). 25      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w celu zapewnienia skuteczności wszystkich przepisów prawa Unii zasada pierwszeństwa prawa Unii wymaga w szczególności, aby sądy krajowe interpretowały w możliwie najszerszym zakresie swoje prawo wewnętrzne w sposób zgodny z prawem Unii [wyrok z dnia 8 marca 2022 r., Bezirkshauptmannschaft Hartberg-Fürstenfeld (Bezpośrednia skuteczność), C‑205/20, EU:C:2022:168, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo]. 26      Ponadto Trybunał orzekł, że wymóg zapewnienia pełnej skuteczności prawa Unii obejmuje w danym wypadku obowiązek zmiany przez sąd krajowy utrwalonego orzecznictwa, jeżeli opiera się ono na interpretacji prawa krajowego niezgodnej z prawem Unii (wyrok z dnia 11 stycznia 2024 r., Global Ink Trade, C‑537/22, EU:C:2024:6, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo). 27      Poza tym, w sytuacji gdy orzecznictwo Trybunału udzieliło już jasnej odpowiedzi na pytanie dotyczące wykładni prawa Unii, sąd krajowy winien uczynić wszystko, co niezbędne do tego, aby ta wykładnia została wprowadzona w życie (wyrok z dnia 11 stycznia 2024 r., Global Ink Trade, C‑537/22, EU:C:2024:6, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo). 28      W tym względzie, jak wyjaśnił Trybunał w pkt 70 i 71 wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 r., Bank BPH (C‑19/20, EU:C:2021:341), do którego odnosi się sąd odsyłający, art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie temu, by uznany za nieuczciwy warunek został częściowo utrzymany w mocy poprzez usunięcie elementów przesądzających o jego nieuczciwym charakterze, w przypadku gdyby to usunięcie sprowadzało się do mającej wpływ na istotę rzeczonego warunku zmiany jego treści. Jedynie gdyby element warunku stanowił zobowiązanie umowne odrębne od innych postanowień umownych, które mogłoby być przedmiotem zindywidualizowanego badania jego nieuczciwego charakteru, sąd krajowy może go usunąć. 29      Trybunał orzekł bowiem, że zgodnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 sąd krajowy rozpoznający spór dotyczący nieuczciwego warunku umownego w umowie wiążącej przedsiębiorcę z konsumentem powinien poprzestać na wyłączeniu stosowania tego warunku, tak aby nie wywoływał on wiążących skutków wobec konsumenta, i nie jest on uprawniony do zmiany zasadniczo treści tego warunku. Sąd rozpoznający sprawę nie może w tym kontekście uzupełnić tej umowy poprzez zmianę treści warunku uznanego za nieuczciwy, ponieważ groziłoby to zniweczeniem odstraszającego skutku wywieranego na przedsiębiorców przez samo niestosowanie takich nieuczciwych warunków wobec konsumentów, jak przewiduje to art. 7 ust. 1 tej dyrektywy (zob. podobnie wyrok z dnia 29 kwietnia 2021 r., Bank BPH, C‑19/20, EU:C:2021:341, pkt 66–68). 30      W niniejszej sprawie sąd odsyłający stoi zasadniczo na stanowisku, że Sąd Apelacyjny, który przekazał mu sprawę w postępowaniu głównym do ponownego rozpoznania, nie zbadał, czy nieuczciwy element klauzuli indeksacyjnej stanowił, jak przewiduje to wyrok z dnia 29 kwietnia 2021 r., Bank BPH (C‑19/20, EU:C:2021:341), zobowiązanie umowne odrębne od innych postanowień umownych, które mogłoby być przedmiotem zindywidualizowanego badania jego nieuczciwego charakteru. Wspomniany sąd wywodzi z tego, że ocena rzeczonego sądu odwoławczego jest sprzeczna z wykładnią art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 wynikającą z tego wyroku. 31      Sąd odsyłający wyjaśnia również, że zgodnie z art. 386 § 6 kodeksu postępowania cywilnego jest on związany, w przypadku przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, oceną dokonaną przez sąd odwoławczy, który dokonał tego przekazania. 32      W tym względzie należy przypomnieć, że co do zasady prawo Unii nie stoi na przeszkodzie przepisom krajowym lub praktyce krajowej, które przewidują, że sąd niższej instancji państwa członkowskiego jest związany orzeczeniem sądu wyższej instancji tego samego państwa członkowskiego ze względu na kompetencję państw członkowskich w zakresie organizacji wymiaru sprawiedliwości [zob. podobnie wyrok z dnia 22 lutego 2022 r., RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), C‑430/21, EU:C:2022:99, pkt 45]. 33      Niemniej jednak okoliczność, że sąd krajowy orzeka w ramach procedury przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i powinien, na mocy prawa krajowego, zastosować się do oceny prawnej sformułowanej przez sąd wyższej instancji, nie może podważyć ciążącego na tym sądzie obowiązku pominięcia takiej oceny, jeżeli jest ona niezgodna z jednoznacznym orzecznictwem lub z orzeczeniem Trybunału, do którego zamierza się on zastosować. Inne rozwiązanie byłoby bowiem sprzeczne z zasadą pierwszeństwa prawa Unii. 34      W tych okolicznościach w świetle tej zasady sąd krajowy nie może być związany orzeczeniem sądu wyższej instancji, które oznaczałoby dla tego sądu obowiązek usunięcia elementów warunku umownego, których nieuczciwy charakter został stwierdzony, w przypadku gdyby takie usunięcie sprowadzało się do zmiany treści tego warunku w taki sposób, że wpływałoby to na samą istotę tego warunku. 35      W związku z tym na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż zasady skuteczności i pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi ocena prawna dokonana przez sąd odwoławczy wiąże sąd pierwszej instancji, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, jeżeli ów sąd pierwszej instancji uzna, iż ocena ta jest sprzeczna z wykładnią art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 wynikającą z orzeczenia Trybunału, do którego zamierza się on zastosować.  W przedmiocie pytania drugiego 36      Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający dąży zasadniczo do ustalenia, czy art. 267 TFUE i zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy pierwszej instancji orzekający w ramach procedury przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, w odniesieniu do której prawo krajowe zobowiązuje go do zastosowania się do oceny prawnej dokonanej przez sąd odwoławczy, który postanowił o tym przekazaniu sprawy, jest zobowiązany zwrócić się do Trybunału z pytaniem prejudycjalnym, zanim odrzuci tę ocenę, jeżeli uzna, że jest ona sprzeczna z jasną wykładnią art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 wynikającą z orzeczenia Trybunału. 37      Należy przypomnieć, że art. 267 TFUE daje sądowi krajowemu możliwość wyeliminowania trudności związanych z wymogiem nadania prawu Unii pełnej skuteczności w ramach systemów sądowniczych państw członkowskich. Tym samym sądy krajowe mają na mocy tego postanowienia jak najszersze uprawnienie, a wręcz obowiązek, w przypadku sądów, których orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, występowania do Trybunału, gdy uznają, że w zawisłej przed nimi sprawie pojawiły się pytania związane z wykładnią lub z oceną ważności przepisów prawa Unii wymagające rozstrzygnięcia z ich strony [zob. podobnie wyrok z dnia 22 lutego 2022 r., RS (Skutki wyroków sądu konstytucyjnego), C‑430/21, EU:C:2022:99, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo]. 38      Sąd krajowy, który skorzystał z uprawnienia przyznanego mu w art. 267 TFUE, jest przy rozstrzyganiu zawisłego przed nim sporu związany dokonaną przez Trybunał wykładnią przepisów prawa Unii, a zatem w danym wypadku nie powinien uwzględniać oceny sądu krajowego wyższej instancji, jeżeli w świetle wykładni dokonanej przez Trybunał uzna, że ocena ta nie jest zgodna z prawem Unii, w razie potrzeby poprzez odstąpienie od stosowania przepisu krajowego zobowiązującego go do zastosowania się do orzeczeń tego sądu wyższej instancji (wyrok z dnia 11 stycznia 2024 r., Global Ink Trade, C‑537/22, EU:C:2024:6, pkt 24 i przytoczone tam orzecznictwo). 39      Obowiązek ten ciąży również na sądzie krajowym, który nie skorzystał z uprawnienia przyznanego mu w art. 267 TFUE. W szczególności, jak wynika z orzecznictwa przytoczonego w pkt 27 niniejszego postanowienia, jeżeli orzecznictwo Trybunału udzieliło już jasnej odpowiedzi na pytanie dotyczące wykładni prawa Unii, sąd ten powinien uczynić wszystko, co niezbędne, aby ta wykładnia została wprowadzona w życie. 40      O ile art. 267 TFUE przyznaje sądom krajowym, które nie orzekają w ostatniej instancji, uprawnienie do zwrócenia się o wykładnię Trybunału przed odstąpieniem w danym wypadku od stosowania wskazówek sądu wyższej instancji sprzecznych z prawem Unii, o tyle uprawnienie takie nie może przekształcić się w obowiązek (wyrok z dnia 5 października 2010 r., Elchinov, C‑173/09, EU:C:2010:581, pkt 28). 41      W niniejszej sprawie, jak wynika z pkt 28 niniejszego postanowienia, Trybunał dokonał wykładni art. 6 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 r., Bank BPH (C‑19/20, EU:C:2021:341), z którego jasno wynika, że warunek uznany za nieuczciwy nie może zostać częściowo utrzymany w mocy poprzez usunięcie elementów przesądzających o jego nieuczciwym charakterze, w przypadku gdyby takie usunięcie sprowadzało się do mającej wpływ na istotę tego warunku zmiany jego treści. 42      W tych okolicznościach na pytanie drugie należy odpowiedzieć, iż art. 267 TFUE i zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy pierwszej instancji orzekający w ramach procedury przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, w odniesieniu do której prawo krajowe zobowiązuje go do zastosowania się do oceny prawnej dokonanej przez sąd odwoławczy, który postanowił o tym przekazaniu sprawy, nie jest zobowiązany zwrócić się do Trybunału z pytaniem prejudycjalnym, zanim odrzuci tę ocenę, jeżeli uzna, że jest ona sprzeczna z jasną wykładnią art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 wynikającą z orzeczenia Trybunału.  W przedmiocie kosztów 43      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje: 1)      Zasady skuteczności i pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi ocena prawna dokonana przez sąd odwoławczy wiąże sąd pierwszej instancji, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, jeżeli ów sąd pierwszej instancji uzna, iż ocena ta jest sprzeczna z wykładnią art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich wynikającą z orzeczenia Trybunału, do którego zamierza się on zastosować. 2)      Artykuł 267 TFUE i zasadę pierwszeństwa prawa Unii należy interpretować w ten sposób, że sąd krajowy pierwszej instancji orzekający w ramach procedury przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, w odniesieniu do której prawo krajowe zobowiązuje go do zastosowania się do oceny prawnej dokonanej przez sąd odwoławczy, który postanowił o tym przekazaniu sprawy, nie jest zobowiązany zwrócić się do Trybunału z pytaniem prejudycjalnym, zanim odrzuci tę ocenę, jeżeli uzna, że jest ona sprzeczna z jasną wykładnią art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 wynikającą z orzeczenia Trybunału. Sporządzono w Luksemburgu w dniu 10 listopada 2025 r. Sekretarz         Prezeska izby A. Calot Escobar         I. Ziemele *      Język postępowania polski. i      Niniejszej sprawie została nadana fikcyjna nazwa. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie ani rzeczywistemu nazwisku żadnej ze stron postępowania.