C-147/04

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO DÁMASA RUIZA-JARABA COLOMERA przedstawiona w dniu 24 maja 2005 r.(1) Sprawa C‑147/04 De Groot en Slot Allium BV i Bejo Zaden BV przeciwko Ministère de l’Économie, des Finances et de l’Industrie i Ministère de l’Agriculture, de l’Alimentation, de la Pêche et des Affaires rurales [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Conseil d’État (Francja)] Swobodny przepływ towarów rolnych – Ograniczenia ilościowe – Środki o skutku równoważnym – Uregulowanie krajowe zastrzegające obrót pod nazwą „szalotka” jedynie do odmian produkowanych w drodze rozmnażania wegetatywnego z cebul 1.     Conseil d’État (Francja) zwraca się do Trybunału Sprawiedliwości, aby dowiedzieć się, czy państwo członkowskie może przeszkodzić w obrocie pod nazwą szalotki na swoim terytorium odmianami Allium ascalonicum(2) uprawianymi z materiału nasiennego, a nie z cebul. 2.     Jako przedmiotowe przepisy wspólnotowe wskazuje ona dyrektywy 70/458/EWG(3) i 92/33/EWG(4), które regulują obrót materiałem siewnym warzyw oraz materiałem nasadzeniowym i innym materiałem rozmnożeniowym tych roślin(5). Jednakże, bez uszczerbku dla analizy dyrektyw, dla udzielenia sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi niezbędne jest rozszerzenie perspektywy tak, by wziąć pod uwagę treść traktatu WE. I –    Ramy prawne A –    Prawo wspólnotowe 1.      Prawo pierwotne: wspólny rynek, swobodny przepływ towarów i produkty rolne 3.     Wspólny rynek, którego ustanowienie jest celem art. 2 WE, obejmuje rolnictwo i handel jego produktami(6); jego funkcjonowanie ułatwia wspólna polityka [art. 3 ust. 1 lit. e) WE i art. 32 ust. 1 i 2 WE], której jednym z celów jest zwiększenie wydajności poprzez wspieranie postępu technicznego i zapewnienie racjonalnego rozwoju produkcji [art. 33 ust. 1 lit. a) WE]. Wspólne działanie wymaga w niektórych przypadkach koordynacji działań różnych krajowych organizacji rynkowych [art. 34 ust. 1 lit. b) WE]. 4.     Stworzenie tej spójnej całości wymaga także zniesienia przeszkód w wewnątrzwspólnotowym przepływie towarów [art. 3 ust. 1 lit. c) WE], w tym również produktów rolnych (art. 32 ust. 1 i 2 WE), co jest powodem wprowadzenia zakazu ograniczeń ilościowych i środków o skutku im równoważnym (art. 28 WE i 29 WE), z wyjątkiem przypadków gdy są one uzasadnione względami wymienionymi w art. 30 WE(7); w żadnym razie jednak nie mogą one stać się środkami arbitralnej dyskryminacji lub ukrytymi ograniczeniami w handlu. 5.     Na mocy art. 37 WE uprawnienia normatywne w tej dziedzinie należą do Rady, z inicjatywy Komisji i po konsultacji z Parlamentem Europejskim. 2.      Prawo wtórne: obrót środkami rozmnażania warzyw 6.     Zadowalające wyniki uprawy warzyw zależą w dużej mierze zarówno od jakości, jak i stanu zdrowotnego materiału siewnego, materiału nasadzeniowego i pozostałego materiału używanego w celu ich rozmnażania. Na podstawie ww. art. 37 WE Rada przyjęła powyższe dyrektywy w celu harmonizacji warunków przepływu materiałów reprodukcyjnych, usuwając przeszkody wynikające z odmiennych reżimów obrotu wyżej wymienionymi roślinami w różnych państwach członkowskich (zob. motywy od drugiego do czwartego obu dyrektyw). 7.     Zgodnie z kilkoma uzgodnionymi zasadami zdecydowano się na stworzenie wspólnego wykazu, umieszczenie w którym zapewnia wykluczenie wszelkich ograniczeń handlowych (motywy piąty, siódmy, dziewiąty, dziesiąty i art. 16 dyrektywy ws. materiału siewnego oraz motywy dziesiąty i piętnasty, i art. 14 dyrektywy ws. materiału nasadzeniowego). 8.     Jednakże zakres przedmiotowy tych dwu dyrektyw jest różny. a)      Dyrektywa ws. materiału siewnego 9.     Odnosi się ona do materiału siewnego warzyw wymienionych w art. 2 ust. 1 część A – gdzie nie jest wymieniona szalotka(8) – których odmiany, ponieważ zostały urzędowo dopuszczone do obrotu w co najmniej jednym państwie członkowskim, mogą być kwalifikowane(9), weryfikowane jako standardowy materiał siewny(10) i wprowadzane do obrotu (art. 3 ust. 1). 10.   Każde państwo członkowskie tworzy katalog lub więcej katalogów(11), na podstawie których przygotowywany jest wspólny katalog, do którego rozpowszechnienia zobowiązana jest Komisja (art. 3 ust. 3 i art. 17). 11.   W celu wpisania do tych katalogów grupa musi być odrębna, trwała i wystarczająco wyrównana, a mianowicie musi się wyraźnie odróżniać istotnymi cechami morfologicznymi lub fizjologicznymi od innych kategorii, które są już uznane lub są traktowane tak, jakby już zostały uznane; zachowywać podstawowe cechy jakościowe po reprodukcji lub kolejnych rozmnożeniach bądź na koniec każdego cyklu; a należące do niej rośliny, z wyjątkiem przypadków odchyleń przy uwzględnieniu znamiennych cech systemów reprodukcyjnych roślin, mają być podobne lub genetycznie tożsame (art. 4 i 5). Jeżeli odmiana traci swoje cechy jakościowe, jej wpis powinien zostać unieważniony i usunięty (art. 14 ust. 1 i art. 15 ust. 1). 12.   Państwa członkowskie urzędowo publikują wykazy odmian uznawanych na ich terytorium i powiadamiają o zmianach w tych wykazach pozostałe kraje Wspólnoty oraz Komisję, wraz z krótkim opisem właściwości odnoszących się do użycia tych odmian (art. 10 ust. 1 i art. 11 ust. 1 i 2). 13.   Należy unikać wszelkich barier mogących stanowić przeszkodę dla wykorzystywania umieszczonego w katalogu materiału siewnego, chociaż, zgodnie z procedurą określoną w art. 40 dyrektywy, państwo członkowskie może zakazać obrotu materiałem siewnym odmiany, która nie jest odrębna, trwała i wystarczająco wyrównana (art. 16 ust. 1 i 2). 14.   Jak już wspomniałem, Komisja publikuje pod tytułem „Wspólny katalog odmian gatunków roślin warzywnych” wykaz odmian, których materiał siewny nie podlega, zgodnie z art. 16, żadnym ograniczeniom w obrocie (art. 17). 15.   Na mocy ww. art. 40 państwa członkowskie mają prawo zakazać sprzedaży jednej z grup ze wspomnianego wspólnego katalogu, jeśli jej uprawa jest szkodliwa z punktu widzenia zdrowotności roślin dla uprawy innych gatunków (art. 18). 16.   Dyrektywa ws. materiału siewnego została skodyfikowana w dyrektywie Rady 2002/55/WE z dnia 13 czerwca 2002 r.(12), która zastąpiła ją, przyjmując ten sam tytuł. Ten nowy akt wszedł w życie w sierpniu 2002 r., ale nie ma on zastosowania w niniejszym przypadku, ponieważ sporne żądanie odnosi się, jak to zostanie wskazane później, do dwóch typów nasion umieszczonych we wspólnym katalogu w 1997 r. b)      Dyrektywa ws. materiału nasadzeniowego 17.   Dotyczy ona wewnątrzwspólnotowego obrotu materiałem rozmnożeniowym oraz nasadzeniowym(13), innym niż nasiona należące do rodzajów i gatunków, jak również ich mieszańców, warzyw wymienionych w załączniku II (art. 1), wśród których znajduje się szalotka. 18.   Takie materiały rozmnażania roślin, które są wymienione w załączniku i które występują również w dyrektywie ws. materiału siewnego, są przedmiotem swobodnego przepływu we Wspólnocie, o ile należą do odmiany dopuszczonej do obrotu zgodnie z tą dyrektywą (art. 9 ust. 1 dyrektywy ws. materiału nasadzeniowego). W przeciwnym razie, jak w przypadku szalotki, handel uzależniony jest od ich urzędowego uznania w co najmniej jednym państwie członkowskim, zgodnie z warunkami i formalnościami przewidzianymi w dyrektywie ws. materiału siewnego (art. 9 ust. 2). W obu przypadkach umieszczenie we wspólnym katalogu musi spełniać warunki i cele wskazane w art. 16–19 dyrektywy ws. materiału siewnego (art. 9 ust. 4). W szczególności nie mogą one podlegać ograniczeniom handlowym innym niż ograniczenia określone w samej dyrektywie ws. materiału nasadzeniowego (art. 14). B –    Prawo francuskie: rozporządzenie z dnia 17 maja 1990 r.(14) 19.   Rozporządzenie to dotyczy szalotki, która ma zostać dostarczona konsumentowi w niezmienionym stanie (art. 2); dopuszcza ono użycie terminu „szalotka” tylko w odniesieniu do roślin pochodzących z Allium cepa L. var. ascalonicum uzyskanych w drodze rozmnażania wegetatywnego poprzez cebule posiadające pewne właściwości i z tego względu wprowadza zakaz sprzedaży pod tą nazwą roślin, które rozmnażają się w inny sposób. 20.   Na mocy art. 214-2 kodeksu konsumenta i dekretu nr 55-1126 z dnia 19 sierpnia 1955 r., przyjętego w celu wykonania ustawy z dnia 1 sierpnia 1905 r. w sprawie zwalczania nadużyć w handlu owocami i warzywami(15), naruszenie przepisów rozporządzenia z dnia 17 maja 1990 r. podlega sankcjom karnym jako wykroczenie. II – Stan faktyczny, spór przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne 21.   Szalotka jest rośliną ogrodową z rodziny liliowatych, którą tradycyjnie uprawia się poprzez rozmnażanie wegetatywne(16), z wykorzystaniem cebul. Ten sposób uprawy jest praktykowany przede wszystkim we francuskich regionach Bretanii i Doliny Loary. 22.   Firmy niderlandzkie De Groot en Slot Allium BV i Bejo Zaden BV (zwane dalej „De Groot i Bejo”) rozwinęły dwie odmiany nasion tej rośliny cebulowej, nazwane „ambition” i „matador”, które rozmnażają się płciowo. W dniu 29 czerwca 1995 r. po przedstawieniu stosownych dowodów te dwie odmiany zostały umieszczone, na podstawie dyrektywy ws. materiału siewnego, w katalogu Niderlandów jako pochodne gatunków Allium ascalonicum L. – Szalotki, co zostało podane, wraz z opisem ich właściwości, do wiadomości pozostałych państw członkowskich oraz Komisji. 23.   W dniu 18 marca 1997 r. instytucja ta rozpowszechniła uzupełnienie do dziewiętnastego pełnego wydania wspólnego katalogu, w którym pod tytułem Allium ascalonicum L.(17) umieszczono omawiane kategorie, co nie uległo zmianie w kolejnych wydaniach(18). Począwszy od tej daty odmiany „ambition” i „matador” zostały wprowadzone do obrotu w państwach członkowskich jako szalotka, z wyjątkiem Francji, ze względu na stosowanie rozporządzenia z dnia 17 maja 1990 r. 24.   Od 1999 r. De Groot i Bejo, których działalność polegała głównie na wprowadzaniu do obrotu szalotki w celu jej sprzedaży konsumentom, skoncentrowały się na handlu materiałem siewnym, w szczególności nasionami obu odmian będących przedmiotem sporu. 25.   W latach 2000 i 2001 do Komisji wpłynęły dwie skargi dotyczące swobodnego przepływu tych warzyw, które to skargi nie zostały jeszcze rozstrzygnięte. Pierwsza została wniesiona z inicjatywy producentów francuskich i niderlandzkich i dotyczyła wpisu omawianych gatunków do wspólnego katalogu, druga wyszła od producentów niderlandzkich i dotyczyła niezgodności wspomnianego wcześniej francuskiego rozporządzenia z prawem wspólnotowym. 26.   W 2001 r. – dokładna data nie została określona(19) – De Groot i Bejo wniosły do właściwych ministrów skargę w celu uchylenia rozporządzenia; ze względu na brak odpowiedzi z ich strony wnieśli do Conseil d’État skargę, w której również brał udział w charakterze interwenienta Comité économique agricole régional fruits et légumes de la région Bretagne (gospodarczy rolny komitet regionalny do spraw owoców i warzyw regionu Bretania, zwany dalej „Cerafel”). 27.   Postanowieniem z dnia 4 lutego 2004 r. Conseil d’État zwróciła się do Trybunału Sprawiedliwości o ustalenie, czy dyrektywy ws. materiału siewnego i materiału nasadzeniowego pozwalają na wpisanie do wspólnego katalogu tylko odmian szalotki, które rozmnażają się bez nasienia, w drodze rozmnażania wegetatywnego, przez określenie, czy odmiany „matador” i „ambition” mogą zostać zarejestrowane w rubryce przeznaczonej dla tych warzyw. III – Postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości 28.   W terminie ustanowionym w art. 20 statutu Trybunału Sprawiedliwości Komisja, rządy francuski i niderlandzki, spółki skarżące w sporze przed sądem krajowym i Cerafel zgłosiły uwagi na piśmie; ich przedstawiciele stawili się na rozprawę, która odbyła się w dniu 21 kwietnia 2005 r. i na której w formie ustnej przedstawili swoje argumenty. IV – Analiza pytania prejudycjalnego 29.   Treścią sporu leżącego u podstaw pytania prejudycjalnego jest stwierdzenie nieważności rozporządzenia regulującego we Francji handel szalotką przeznaczoną dla konsumenta bez wcześniejszego przetworzenia z powodu jego sprzeczności z prawem wspólnotowym. Ten kontekst wymaga analizy dwóch aspektów ściśle ze sobą związanych i szeroko analizowanych w niektórych uwagach na piśmie: po pierwsze materialnego zakresu przedmiotowego interpretowanych dyrektyw, po drugie możliwości zmiany całości odnośnych przepisów poprzez rezygnację ze stosowania tych dyrektyw i zastosowanie podstawowych zasad prawa pierwotnego, takich jak wyrażona w art. 28 WE zasada, która zakazuje ograniczeń ilościowych w przywozie i środków o skutku równoważnym. A –    Przedmiot dyrektyw ws. materiału siewnego i materiału nasadzeniowego 30.   Te uregulowania wspólnotowe dotyczą materiałów służących do produkcji warzyw (pierwszy dotyczy materiału siewnego, a drugi innych materiałów rozmnożeniowych); rozporządzenie zaskarżone do Conseil d’État dotyczyło szalotek w stanie niezmienionym (nieprzetworzonych), przeznaczonych do sprzedaży, które powstały w wyniku procesu reprodukcji. Innymi słowy zakres przedmiotowy porównywanych dyrektyw nie zbiega się z przepisami francuskimi, ponieważ treścią uregulowań europejskich jest handel wewnątrzwspólnotowy bez ograniczeń wyżej wymienionym materiałem reprodukcyjnym, podczas gdy rozporządzenie ma wpływ na handel pochodzącym od nich produktem na terytorium francuskim, w celu jego powszechnej sprzedaży. 31.   Powyższe stwierdzenie pozwala na udzielenie szybkiej i spójnej odpowiedzi na wątpliwości sądu krajowego, potwierdzając, że odnośne dyrektywy nie mają zastosowania do postępowania przed sądem krajowym, ponieważ nie regulują ani obrotu produktem końcowym, ani jego nazwy i z tego względu rozporządzenie z dnia 17 maja 1990 r. nie naruszałoby prawa wspólnotowego. To rozwiązanie, zaproponowane zarówno przez Komisję jak i przez De Groot i Bejo, opiera się nie tylko na literze przepisów, ale również na ich duchu. 32.   Dyrektywy ws. materiału rozmnożeniowego i materiału siewnego, zgodnie z celami przedstawionymi w art. 31 ust. 1 lit. a) WE mają na celu zwiększenie wydajności uprawy warzyw z zastosowaniem pewnego środka: kontroli jakości i stanu zdrowotnego materiałów używanych do ich reprodukcji, w tym sensie, że we Wspólnocie nie ma przeszkód dla obrotu tylko tym materiałem rozmnożeniowym, który spełnia określone warunki, przy czym wspólny katalog jest w tym względzie środkiem publikacji i bezpieczeństwa prawnego. 33.   Oczywiście wspólnotowa szalotka jest towarem rolnym, którym obrót nie powinien napotykać przeszkód wewnętrznych, ale wymóg ten nie pochodzi ze wspomnianych dyrektyw; stanowi on nakaz wspólnego rynku zapisany w traktacie, w szczególności w art. 3 ust. 1 lit. c) i art. 32 ust. 1 i 2(20). 34.   Podsumowując, w celu rozstrzygnięcia sporu Conseil d’État nie musi stwierdzać, czy współoddziaływanie dyrektywy ws. materiału siewnego, która nie odnosi się do szalotki, i dyrektywy ws. materiału nasadzeniowego, która jej dotyczy, pociąga za sobą zakaz wpisu odnośnych odmian do wspólnego katalogu nasion tej kategorii liliowatych, nie zapewniając ich swobodnego przepływu; rozporządzenie, w sprawie którego musi on wydać rozstrzygnięcie, nie zajmuje się bowiem materiałem rozmnożeniowym, ale wyhodowanymi okazami tych gatunków w celu ich sprzedaży konsumentowi. 35.   Zakaz przepływu pod nazwą szalotki produktów pochodzących z nasion ma pośredni wpływ na handel nimi i oddziałuje na wprowadzanie tych warzyw do obrotu, ale ten aspekt wchodzi w zakres debaty w postępowaniu przed sądem krajowym. Trybunał Sprawiedliwości ograniczyć się ma do wskazania sądowi krajowemu kryteriów pozwalających na dokonanie oceny, czy prawodawstwo krajowe jest zgodne z prawem wspólnotowym, wiedząc, że dyrektywy ws. materiału nasadzeniowego i ws. materiału siewnego nie mają znaczenia. 36.   Jednakże należy pójść w tym rozumowaniu dalej(21). Obrót wszystkimi produktami rolnymi musi odbywać się bez ograniczeń(22), ponieważ wymaga tego art. 28 WE, chyba że ograniczenia te są uzasadnione jednym ze względów wymienionych w art. 30 WE; w tej kwestii obojętne jest, czy chodzi o produkty końcowe, bardziej lub mniej przetworzone, które są gotowe do spożycia, czy o materiały roślinne, z których są one uzyskiwane(23). B –    Stosowanie artykułu 28 WE 1.      Środek o skutku równoważnym z ograniczeniem ilościowym 37.   Rząd francuski opiera się na wyroku w sprawie DaimlerChrysler(24), utrzymując, że jeżeli zagadnienie jest zharmonizowane, to musi być oceniane w stosunku do przepisów prawa wtórnego, a nie w stosunku do postanowień traktatu. Jednakże argumentację tę cechuje poważna wada, ponieważ wspomniane dyrektywy odnoszą się do materiału rozmnożeniowego, nie obejmując szalotki, uznanej za produkt końcowy. Zatem nic nie stoi na przeszkodzie, aby Trybunał wydał swoją opinię w świetle zapisów traktatu. 38.   Od czasu wyroku z dnia 11 lipca 1974 r. w sprawie Dassonville(25), w którym użyto formuły uznanej za „sławną” przy innej okazji(26), uznaje się, że art. 28 WE zakazuje jakichkolwiek uregulowań, które mogą stanowić bezpośrednią lub pośrednią przeszkodę, rzeczywiście lub potencjalnie, w handlu między państwami członkowskimi, którą należy traktować jako środek o skutku równoważnym z ograniczeniami ilościowymi (pkt 5). 39.   Uregulowanie, które towary krajowe traktuje inaczej niż towary zagraniczne, musi zostać za takie uznane, a może zostać dopuszczone tylko z jednego ze względów interesu ogólnego wymienionych w art. 30 WE(27). 40.   Do tej samej kategorii należą również środki, które zrównując reżim prawny dla towarów przywożonych i towarów krajowych, w jakikolwiek sposób utrudniają dostęp towarów przywożonych do rynku(28). Takie sytuacje zdarzają się często w sektorach niezharmonizowanych, w których istniejące rozbieżności stwarzają przeszkody dla wewnątrzwspólnotowego przepływu towarów(29). Jednakże takie przeszkody są uzasadnione, jeżeli przyświeca im jeden z celów art. 30 WE lub gdy są konieczne ze względu na skuteczną kontrolę podatkową, ochronę zdrowia publicznego, rzetelność obrotu handlowego i ochronę konsumentów(30). 41.   Orzecznictwo w wyroku w sprawie Dassonville, często potwierdzane, czasami w przypadkach dotyczących środków spożywczych(31), znalazło zastosowanie w sprawach, w których stan faktyczny był podobny do stanu faktycznego w sporze przed sądem krajowym, dostarczając kryteria przydatne do jego rozwiązania. 42.   W wyroku w sprawie Miro(32) postanowiono, że art. 30 traktatu WE (obecnie, po zmianie, art. 28 WE) sprzeciwia się obowiązywaniu środka krajowego, który wymaga określonej zawartości alkoholu w napojach alkoholowych, aby mogły być one sprzedawane jako jałowcówka, stojąc na przeszkodzie sprzedaży pod tą nazwą napojów alkoholowych pochodzących z innych państw członkowskich, jeśli nie osiągają one minimalnej określonej zawartości alkoholu, mimo że odpowiada to tradycji w ich kraju pochodzenia i klienci są o tym we właściwy sposób informowani. Wyrok w sprawie Deserbais(33) daje podobne rozstrzygnięcie w odniesieniu do sera Edam. 43.   Jeśli chodzi o ww. wyrok w sprawie Smanor, Trybunał orzekł w nim, że wyżej wymienione przepisy nie pozwalają, aby rzeczownik „jogurt” podlegał ograniczeniu w odniesieniu do jogurtów mrożonych, będących przedmiotem legalnego obrotu w innych państwach członkowskich, jeżeli ich właściwości nie różnią się istotnie od właściwości produktów świeżych. W wyroku z dnia 22 października 1998 r. w sprawie Komisja przeciwko Francji(34) stwierdzono, że kraj ten narusza art. 28 WE, nie zgadzając się na wprowadzenie do obrotu jako foie gras produktu zagranicznego wytwarzanego zgodnie regułami i metodami odmiennymi od zapisanych w prawodawstwie francuskim. Wyrok w sprawie Guimont(35) dał wykładnię tego przepisu w celu uniknięcia sytuacji, w której państwo członkowskie (ponownie Republika Francuska) sprzeciwia się użyciu nazwy „ser ementaler” dla serów wytwarzanych bez skórki zgodnie z prawem we Wspólnocie, poza jego granicami. Królestwo Hiszpanii i Republika Włoska również naruszyły ten artykuł, zgodnie z wyrokami wydanymi w dniu 16 stycznia 2003 r.(36), tworząc przeszkody w dopuszczeniu do obrotu pod nazwą czekolady niektórych jej namiastek znanych pod tą nazwą w innych krajach Wspólnoty. 44.   W niniejszej sprawie sytuacja jest podobna(37), ponieważ zakaz obrotu jako szalotką odmian powstałych z materiału siewnego ma wpływ nie tylko na tę, która rośnie we Francji, ale również na tę, która jest uprawiana poza jej terytorium. Tak jak w wyżej wymienionych sprawach(38) i innych o podobnym charakterze(39), wydaje się, że zakaz ten, oddziałując na szalotkę uprawianą w innych państwach członkowskich, stanowi przeszkodę w jej przywozie, ponieważ wiąże się z obowiązkiem użycia w sprzedaży innej nazwy, nieznanej lub mniej cenionej przez konsumentów, utrudniając jej dystrybucję i pośrednio wpływając na handel wewnątrzwspólnotowy(40). 45.   W związku z tym należy ocenić, czy przepisy francuskiego rozporządzenia uzasadnia jeden z wyjątków wymienionych w wyroku Cassis de Dijon. Orzeczenie sądu krajowego i uwagi przedstawione w niniejszym postępowaniu prejudycjalnym nie dają co do tego żadnego wyjaśnienia; rząd francuski i Cerafel milczą w tej kwestii; jednakże preambuła do rozporządzenia z dnia 17 maja 1990 r. stanowi pewien ślad, odnosząc się do uregulowania w sprawie nadużyć i fałszerstw dotyczących produktów lub usług. Ta wzmianka odsyła do dwóch możliwych dziedzin: dziedziny ochrony własności handlowej i dziedziny ochrony konsumentów(41); w tym przypadku pierwszą należy odrzucić, ponieważ jak wspomniałem w pkt 65 opinii ogłoszonej w dniu 10 maja tego roku w sprawie „Feta II”(42), wyjątek art. 30 WE musi być interpretowany wąsko, nie obejmując innych przypadków niż wskazane, a panuje zgoda co do tego, że nazwa „szalotka” w żadnym stopniu nie mieści się w tych szczególnych ramach(43). 2.      Ochrona konsumentów 46.   To uzasadnienie ograniczenia w przepływie towarów pozwala konsumentowi dobrze je poznać, po to aby jego wybór nie był dotknięty błędem(44). 47.   Jeśli chodzi o konsumenta, odpowiednia informacja często wystarczy(45), aby wykazać, że chociaż noszą one tę samą nazwę, oferowane rodzaje żywności nie są identyczne. Tego właśnie wymaga zasada proporcjonalności(46). 48.   Jeśli rozbieżność między towarami okaże się istotna, wyroki w sprawach Smanor (pkt 21) i Deserbais (obiter dictum w pkt  13)(47) upoważniają państwo członkowskie do uzależnienia obrotu artykułem żywnościowym od zmiany jego nazwy, pod warunkiem że z punktu widzenia jego składu i wytwarzania posiada on jakieś właściwości, które w znacznym stopniu odróżniają go od artykułów żywnościowych znanych pod tą nazwą we Wspólnocie, pozwalając uznać je za należące do odrębnych kategorii. 49.   W tej kwestii udzielenie odpowiedzi nie jest łatwe. Na pierwszy rzut oka nikt nie kwestionuje tego, że szalotka tradycyjna i szalotka pochodząca z siewu wykazują podobieństwo zewnętrzne, chociaż po otwarciu znacznie się różnią, ponieważ jedynie szalotka pochodząca z siewu przypomina cebulę. Ponadto proces produkcyjny przebiega różnymi drogami, jako że jedna rozmnaża się wegetatywnie poprzez cebule, które przesadza się generując kolejne rośliny potomne, podczas gdy druga rozmnaża się płciowo, rozsiewając nasiona, przy czym z produktu końcowego nie otrzymuje się nowych roślin. Jednakże pomijając kwestię różnych procesów produkcyjnych, nie należy zapominać, że z punktu widzenia systematyki oba rodzaje szalotki należą do tego samego gatunku (Allium ascalonicum L.). 50.   Szalotka pochodząca z siewu pojawiła się na rynku niedawno i jej udział w całkowitej wielkości uprawy we Wspólnocie jest bardzo ograniczony. Fakt ten wyjaśnia to, że we Francji, która jest pierwszym producentem Unii Europejskiej (90% całkowitej produkcji), wegetatywny sposób rozmnażania znajduje powszechne zastosowanie; chodzi o kraj, w którym właśnie dlatego iż obowiązuje rozporządzenie z dnia 17 maja 1990 r., szalotka uzyskana drogą płciową nie nosi tej nazwy, w przeciwieństwie do innych państw członkowskich, takich jak Niderlandy, gdzie jest ona uprawiana(48). 51.   Najbardziej słusznego rozwiązania dostarcza Komisja w swoich uwagach na piśmie, w których nie przedstawiając zarysu żadnej propozycji rozstrzygnięcia w przedmiocie pytania prejudycjalnego, opowiada się za inicjatywą ustawodawczą skierowaną na harmonizację nazewnictwa produktów, zastrzegając nazwę „szalotka z siewu” dla szalotki, która rozmnaża się z materiału siewnego; jednakże do czasu skonkretyzowania tego zobowiązania Trybunał powinien dostarczyć Conseil d’État kryteriów właściwych do rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu przed sądem krajowym. 52.   W tych okolicznościach i uwzględniając fakt, że cel jaki przyświeca władzom francuskim może zostać osiągnięty poprzez odpowiednie poinformowanie nabywcy za pomocą odpowiedniej etykiety, wskazującej na to, że kupowane warzywo zostało zebrane z nasion, proponuję aby Trybunał potwierdził w odpowiedzi udzielonej sądowi krajowemu, że art. 28 WE nie dopuszcza uregulowania krajowego takiego jak to, w sprawie którego ma wydać orzeczenie, które stwarza niepotrzebną przeszkodę i którego ochrona karna podkreśla tę dysproporcję. V –    Wnioski 53.   Mając na uwadze powyższe rozważania, proponuję Trybunałowi, aby na pytanie prejudycjalne Conseil d’État odpowiedział oświadczając, że: 1)      Dyrektywa Rady 70/458/EWG z dnia 29 września 1970 r. w sprawie obrotu materiałem siewnym warzyw i dyrektywa Rady 92/33/EWG z dnia 28 kwietnia 1992 r. w sprawie obrotu materiałem rozmnożeniowym oraz nasadzeniowym warzyw, innym niż nasiona, nie mają zastosowania w przypadku takim jak przypadek będący przedmiotem postępowania przed sądem krajowym. 2)      Artykuł 28 WE stoi na przeszkodzie obowiązywaniu uregulowania krajowego zastrzegającego użycie nazwy „szalotka” jedynie dla szalotek wyprodukowanych w drodze rozmnażania wegetatywnego, z wyłączeniem warzyw pochodzących z nasion, jeżeli warzywa te są legalnie wprowadzane do obrotu i produkowane pod tą nazwą w innych państwach członkowskich i odpowiednie etykietowanie jest wystarczające, by dostarczyć konsumentowi niezbędnej informacji na temat ich odmiennego procesu produkcyjnego. – Język oryginału: hiszpański. 2 – Szalotka jest rośliną cebulową należącą do tego samego rodzaju co cebula (Allium cepa L.) i czosnek (Allium sativum), której używa się jako przyprawy. Pochodzi ona z Azji Środkowej i wzięła swoją nazwę od antycznego miasta Ascalon w Palestynie, gdzie była uprawiana. 3 – Dyrektywa Rady z dnia 29 września 1970 r. w sprawie obrotu materiałem siewnym warzyw (Dz.U. L 225, str. 7, zwana dalej „dyrektywą ws. materiału siewnego”). 4 – Dyrektywa Rady z dnia 28 kwietnia 1992 r. w sprawie obrotu materiałem rozmnożeniowym oraz nasadzeniowym warzyw, innym niż nasiona (Dz.U. L 157, str. 1, zwana dalej „dyrektywą ws. materiału nasadzeniowego”). 5 – Do chwili obecnej Trybunał nie dał wykładni żadnej z tych dyrektyw; jedynie dwukrotnie orzekł on, że Republika Włoska uchybiła ciążącym na niej zobowiązaniom wspólnotowym nie dokonując transpozycji tych dyrektyw w wyznaczonym terminie: w wyroku z dnia 26 lutego 1976 r. w sprawie 52/75 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. 277, w przedmiocie dyrektywy ws. materiału siewnego i w wyroku z dnia 30 listopada 1995 r. w sprawie C‑118/95 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑4281, w odniesieniu do dyrektywy ws. materiału nasadzeniowego. 6 – W opinii wydanej w dniu 28 kwietnia 2005 r. do spraw połączonych C‑346/03 Atzeni i in. i C‑529/03 Scalas i Lilliu, spraw w toku, pkt 104 i nast., zbadałem wzajemną zależność między produkcją rolną, wspólnym rynkiem i konkurencją. 7 – Artykuł ten mówi o porządku publicznym, moralności i bezpieczeństwie publicznym, ochronie zdrowia i życia ludzi i zwierząt, ochronie roślin, ochronie narodowego dziedzictwa artystycznego, historycznego lub archeologicznego i ochronie własności przemysłowej i handlowej. 8 – Wykaz nie jest zamknięty, ponieważ art. 2 ust. 1a (wprowadzony dyrektywą Rady 78/55/WE z dnia 19 grudnia 1977 r., Dz.U. 1978, L 16, str. 23) przewiduje możliwość wprowadzania zmian. 9 – Artykuł 2 ust. 1 podaje definicje „elitarnego materiału siewnego” (część B) i „kwalifikowanego materiału siewnego” (część C). 10 – Chodzi o materiał siewny, który art. 2 ust. 1 część D określa mianem „standardowego materiału siewnego”, jak można wywnioskować z innych wersji językowych, a mianowicie na przykład hiszpańskiej („semillas estándar”), angielskiej („standard seed”), niemieckiej („Standardsaatgut”), włoskiej („sementi standard”) lub portugalskiej („sementes-tipo”). Ten materiał siewny jest materiałem, który ma wystarczającą tożsamość odmianową i czystość odmianową i jest przeznaczony głównie do produkcji warzyw i który spełniając warunki czystości, zawartości tłuszczów innych gatunków i warunków ustanowionych w załączniku II do dyrektywy odnośnie do kiełkowania, podlega późniejszej urzędowej kontroli, którą przeprowadza się wyrywkowo. 11 – Istnieją katalogi odmian urzędowo zatwierdzonych do kwalifikacji, weryfikacji jako standardowy materiał siewny i do obrotu (art. 3 ust. 2). 12 – Dz.U. L 193, str. 33. 13 – „Materiał rozmnożeniowy” oznacza części roślin lub każdą substancję roślinną przeznaczoną do rozmnażania i produkcji warzyw, podczas gdy „materiał nasadzeniowy” to całe rośliny i części roślin, włączając składniki zaszczepione, przeznaczone do zasadzenia do produkcji warzyw [art. 3 lit. a) i b)]. 14 – Rozporządzenie opublikowane w Journal officiel de la République française nr 127, z dnia 2 czerwca 1990 r. 15 – Journal officiel de la République française z dnia 23 sierpnia 1955 r. 16 – W przypadku roślin wielokomórkowych korzysta się z bezpłciowego sposobu rozmnażania, polegającego na oddzieleniu w sposób naturalny lub sztuczny części roślin (stolonów, bulw, cebul, kłączy), posiadających możliwość wzrostu i zrodzenia, w korzystnych warunkach, nowej rośliny. 17 – Dz.U. 1997, C 87A, str. 1 i nast., w szczególności str. 4. Rząd francuski skarży ten wpis i wyraża swój sprzeciw z powodu jego bezprawności, ale zastrzeżenie to jest nieskuteczne ponieważ nie zareagował on we właściwym czasie na warunkach przewidzianych w dyrektywie ws. materiału siewnego. 18 – Wydania dwudzieste (Dz.U. 1998, C 130A, str. 5), dwudzieste pierwsze (Dz.U. 1999, C 167A, str. 5), dwudzieste drugie (Dz.U. 2003, C 308A, str. 5) i dwudzieste trzecie (Dz.U. 2004, C 260A, str. 8). 19 – W postanowieniu odsyłającym Conseil d’État wskazuje dzień 28 listopada 2001 r. (drugi motyw); skarżące w postępowaniu przed sądem krajowym nie podają daty skargi; rząd francuski wskazuje na 21 listopada 2001 r. jako na dzień, kiedy spółki De Groot i Bejo wniosły o uchylenie rozporządzenia; w swoim wniosku interwencyjnym Cerafel również nie wyjaśnia tej kwestii; wreszcie Komisja podaje jako datę skargi dzień 26 lutego 2001 r. (pkt 17 jej uwag na piśmie), który jest również podany w sprawozdaniu z rozprawy (pkt 23). 20 – W opinii dotyczącej ww. spraw połączonych Atzeni i in. oraz Scalas i Lilliu wskazałem, że polityka rolna jest jedną z form integracji zmierzających do osiągnięcia celów ekonomicznych Wspólnoty (pkt 104). 21 – Wyrok z dnia 20 maja 2003 r. w sprawie C‑469/00 Ravil, Rec. str. I‑5053, pkt 27, przypomina, że w ramach procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem, ustanowionej art. 234 WE, Trybunał musi udzielić odpowiedzi sądom krajowym, która pozwoli im rozstrzygnąć zawisły przed nimi spór, o ile zaistnieje taka potrzeba inaczej formułując pytanie (wyrok z dnia 28 listopada 2000 r. w sprawie C‑88/99 Roquette Frères, Rec. str. I‑10465, pkt 18) i uwzględniając normy prawa wspólnotowego pominięte w postanowieniu odsyłającym (wyrok z dnia 18 maja 2000 r. w sprawie C‑230/98 Schiavon, Rec. str. I‑3547, pkt 37). 22 – Swobodny przepływ towarów rolnych polega na przewozie towarów rolnych bez przeszkód z miejsc produkcji do miejsc przetwarzania i konsumpcji. To właśnie potwierdza L. Lorvellec, „La liberté de circulation des marchandises agricoles” w: Derecho agrario ante el tercer milenio (VI Congreso Mundial de Derecho Agrario), edición de la Universidad de Almería y de Dykinson, SL, Madryt 2002, str. 709. 23 – Na mocy dwudziestego trzeciego motywu dyrektywy ws. materiału siewnego materiał siewny spełniający wymagane warunki nie powinien być przedmiotem ograniczeń poza przewidzianymi w przepisach wspólnotowych, „z zastrzeżeniem postanowień artykułu 36 traktatu” (obecnie, po zmianie, art. 30 WE). 24 – Wyrok z dnia 13 grudnia 2001 r. w sprawie C‑324/99, Rec. str. I‑9897. 25 – 8/74, Rec. str. 837, pkt 5. 26 – Punkt 48 opinii w sprawie C‑317/95 Canadane Cheese Trading i Kouri, Rec. str. I‑4681, która została umorzona postanowieniem z dnia 8 sierpnia 1997 r., ponieważ sąd krajowy wycofał pytania prejudycjalne, które postawił. 27 – Zobacz wyrok z dnia 10 stycznia 1985 r. w sprawie 229/83 Leclerc i in., Rec. str. 1, pkt 29. 28 – Zobacz pkt 33 mojej opinii w sprawie C‑398/98 Komisja przeciwko Grecji, w której został ogłoszony wyrok w dniu 25 października 2001 r., Rec. str. I‑7915. 29 – Przypominam, że zgodnie z wyrokiem z dnia 24 listopada 1993 r. w sprawach połączonych C‑267/91 i C‑268/91 Keck i Mithouard, Rec. str. I‑6097, art. 28 WE nie ma wpływu na różnice wynikające z rozbieżności sposobów sprzedaży, pod warunkiem że mają one zastosowanie w odniesieniu do wszystkich zainteresowanych przedsiębiorców prowadzących swoją działalność na terytorium krajowym i pod warunkiem że oddziałują w ten sam sposób na obrót produktami krajowymi i zagranicznymi (pkt 16 i 17). 30 – Po raz pierwszy ocena ta pojawiła się w wyroku z dnia 20 lutego 1979 r. w sprawie 120/78 Rewe-Zentral, Rec. str. 649, pkt 8, znanej pod nazwą „Cassis de Dijon”, i była wielokrotnie potwierdzana, na przykład w wyroku z dnia 14 lipca 1988 r. w sprawie 298/87 Smanor, Rec. str. 4489, pkt 15. 31 – Na przykład w wyrokach z dnia 12 marca 1987 r. w sprawie 176/84 Komisja przeciwko Grecji, Rec. str. 1193, i w sprawie 178/84 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. str. 1227, wydano orzeczenie, że pozwane państwa członkowskie uchybiły swoim zobowiązaniom wspólnotowym, ponieważ zakazywały na swoich terytoriach obrotu piwem pochodzącym z innych państw Wspólnoty, wyprodukowanym z zastosowaniem innych metod niż metody określone w ich prawodawstwach. W wyrokach z dnia 14 lipca 1988 r. w sprawie 407/85 Glocken i Kritzinger, Rec. str. 4233, i w sprawie 90/86 Zoni, Rec. str. 4285, zbadany został system włoski, który zakazywał sprzedaży makaronu wytwarzanego z pszenicy zwykłej lub z mieszanki pszenicy zwykłej i pszenicy durum. W wyroku z dnia 14 lipca 1994 r. w sprawie C‑17/93 Van der Veldt, Rec. str. I‑3537, wydano podobne rozstrzygnięcie, uznając że środkiem o skutku równoważnym z ograniczeniem ilościowym w przywozie jest uregulowanie wewnętrzne, które stanowi przeszkodę dla obrotu chlebem i innymi wyrobami piekarniczymi zawierającymi określoną ilość soli. Łopatka wytwarzana w Niderlandach z kawałków łopatki wieprzowej i zakaz jej sprzedaży w Niemczech były przedmiotem wyroku z dnia 9 lutego 1999 r. w sprawie C‑383/97 Van der Laan, Rec. str. I‑731. W wyroku z dnia 19 czerwca 2003 r. w sprawie C‑420/01 Komisja przeciwko Włochom, Rec. I‑6445, zarzucono Republice Włoskiej, że uchybiła swoim zobowiązaniom, ponieważ nie zezwoliła na obrót napojami energetyzującymi zawierającymi określoną ilość kofeiny. Wreszcie ten sam zarzut przedstawiono Królestwu Danii i Królestwu Niderlandów w wyroku z dnia 23 września 2003 r. w sprawie C‑192/01 Komisja przeciwko Danii, Rec. str. I‑9693, i z dnia 2 grudnia 2004 r. w sprawie C‑41/02 Komisja przeciwko Niderlandom, Rec. str. I‑11373, ponieważ uzależniały one obrót na swoich terytoriach wzbogaconym mięsem, które było zgodnie z prawem wprowadzane do obrotu w innych państwach członkowskich, od przedstawienia dowodu, że jego wzbogacenie odpowiada potrzebom żywienionym ich ludności. Do tej samej kategorii można zaliczyć wyroki z dnia 29 kwietnia 2004 r., wydane w sprawach C‑387/99 Komisja przeciwko Niemcom, Rec. str. I‑3751, i C‑150/00 Komisja przeciwko Austrii, Rec. str. I‑3887, orzekające, że kraje te nie przestrzegały swoich zobowiązań, regularnie kwalifikując jako lekarstwa preparaty witaminowe, zgodnie z prawem wprowadzone do obrotu w innych państwach członkowskich jako suplementy spożywcze. 32 – Wyrok z dnia 26 listopada 1985 r. w sprawie 182/84, Rec. str. 3731. 33 – Wyrok z dnia 22 września 1988 r. w sprawie 286/86, Rec. str. 4907. 34 – C‑184/96, Rec. str. I‑6197. 35 – Wyrok z dnia 5 grudnia 2000 r. w sprawie C‑448/98, Rec. str. I‑10663. 36 – Wyroki w sprawie C‑12/00 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. str. I‑459, i w sprawie C‑14/00 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑513. 37 – Rząd francuski utrzymuje, że ww. orzecznictwo stosuje się tylko do przetworzonej żywności i nie obejmuje szalotki, czemu należy przeciwstawić argument, że traktat zapewnia swobodny przepływ produktów rolnych, niezależnie od ich stopnia przetworzenia. 38 – Przywołany powyżej wyrok w sprawie Komisja przeciwko Francji stanowi, że uregulowanie zakazujące obrotu foie gras wytwarzaną zgodnie z przepisami państwa członkowskiego, z którego pochodzi, ale niecałkowicie zgodnie z tradycyjną praktyką państwa przeznaczenia, może przynajmniej potencjalnie ograniczać handel między państwami (pkt 18). 39 – Wyroki z dnia 12 marca 1987 r. w sprawie Komisja przeciwko Grecji, pkt 26, i w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 29, oraz ww. wyroki w sprawie Glocken i Kritzinger, pkt 11, i w sprawie Zoni, pkt 11. 40 – Również ww. wyroki w sprawach Miro, pkt 22, Smanor, pkt 12 i 13, Guimont, pkt 26, Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 79 i 82, i z dnia 16 stycznia 2003 r. Komisja przeciwko Włochom, pkt 75. 41 – O tym ostatnim sektorze wspomniał na rozprawie przedstawiciel rządu francuskiego. 42 – Sprawy połączone C‑465/02 i C‑466/02 Niemcy przeciwko Komisji i Dania przeciwko Komisji, w których do chwili obecnej nie zapadł jeszcze wyrok. 43 – Wyrok z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie C‑3/91 Exportur, Rec. str. I‑5529, opierając się na wyroku z dnia 31 października 1974 r. w sprawie 16/74 Winthrop, Rec. str. 1183, stanowi, że artykuł 36 traktatu dopuszcza odstępstwa od swobodnego przepływu towarów tylko w przypadku, gdy odstępstwa te są uzasadnione ochroną praw, które są konkretnym przedmiotem własności przemysłowej lub handlowej (pkt 24). 44 – Między innymi ww. wyroki w sprawie Smanor, pkt 18, i w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 84. 45 – Wyroki w sprawie Guimont, pkt 31, i w sprawie Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 86, o których już wspomniałem, stosują tę zasadę. 46 – Przywołany powyżej wyrok w sprawie Van der Laan przypomina, że interesy konsumentów muszą być chronione za pomocą środków niestwarzających przeszkód dla przywozu legalnie wytworzonych towarów, które są sprzedawane w innych państwach członkowskich, w szczególności poprzez umieszczenie odpowiedniej etykiety określającej charakter sprzedawanego produktu, pkt 24. Wyrok w sprawie Smanor wyraźnie uwzględnia tę zasadę w pkt 15 i 23. 47 – Od tego czasu idea ta znalazła potwierdzenie w wyroku z dnia 12 września 2000 r. w sprawie C‑366/98 Geffroy, Rec. str. I‑6579, pkt 22. To samo odnosi się do ww. wyroków w sprawach Komisja przeciwko Francji, pkt 23, Guimont, pkt 30, Komisja przeciwko Hiszpanii, pkt 85, i z dnia 16 stycznia 2003 r Komisja przeciwko Włochom, pkt 80. 48 – Przed ostatnim rozszerzeniem Wspólnoty, z wyłączeniem szalotki uprawianej we Francji, szalotka uzyskana z nasion stanowiła 50% produkcji Wspólnoty.