C-156/04

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO L.A. GEELHOEDA przedstawiona w dniu 14 września 2006 r.(1) Sprawa C‑156/04 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Greckiej Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Naruszenie art. 90 WE i dyrektywy Rady 83/182/EWG z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie zwolnień podatkowych we Wspólnocie dotyczących niektórych środków transportu czasowo wwożonych do jednego państwa członkowskiego z innego państwa członkowskiego – Czasowe używanie na terytorium Grecji pojazdów zarejestrowanych w innym państwie członkowskim – Stosowanie przepisów celnych dotyczących pojazdów pochodzących z państw trzecich I –    Wprowadzenie 1.        W niniejszej sprawie Komisja Wspólnot Europejskich zwraca się do Trybunału z wnioskiem o stwierdzenie, że Republika Grecka uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 90 WE oraz art. 1 dyrektywy Rady 83/182/EWG z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie zwolnień podatkowych we Wspólnocie dotyczących niektórych środków transportu czasowo wwożonych do jednego państwa członkowskiego z innego państwa członkowskiego(2) (zwanej dalej „dyrektywą 83/182” lub „dyrektywą”). Komisja wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że państwo greckie nie wykonało w pełni zobowiązań ciążących na nim zgodnie z art. 90 WE oraz art. 1 dyrektywy 83/182, gdyż praktyka administracyjna stosowana w Grecji w zakresie czasowego przywozu określonych środków transportu narusza te przepisy. Niniejsza sprawa w praktyce dotyczy czasowego przywozu pojazdów silnikowych. 2.        Podstawą dla wszczęcia niniejszej sprawy jest szereg skarg otrzymanych przez Komisję i Parlament Europejski co do sposobu ustalania przez władze greckie naruszeń przepisów dotyczących czasowego przywozu pojazdów silnikowych oraz nakładania kar w tym zakresie. 3.        Nie jest to pierwszy przypadek analizowania przez Trybunał praktyk stosowanych w Grecji w zakresie czasowego przywozu pojazdów silnikowych(3). Już w 1991 r. Komisja wszczęła postępowanie o stwierdzenie uchybienia, Trybunał zaś ostatecznie stwierdził, że Republika Grecka uchybiła ciążącym na niej zobowiązaniom. Ponadto greckie sądy krajowe wielokrotnie zwracały się z wnioskami o wydanie orzeczeń w trybie prejudycjalnym. Powracającą kwestią była w szczególności proporcjonalność systemu kar stosowanych przez władze greckie w przypadku niestosowania się do omawianych przepisów(4). II – Właściwe przepisy A –    Artykuł 90 WE 4.        Artykuł 90 WE stanowi: „Żadne państwo członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych państw członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na podobne produkty krajowe. Ponadto żadne państwo członkowskie nie nakłada na produkty innych państw członkowskich podatków wewnętrznych, które pośrednio chronią inne produkty”. B –    Dyrektywa 83/182 5.        Celem przyjęcia dyrektywy 83/182 było usunięcie w państwach członkowskich przeszkód utrudniających realizację zasady swobodnego przepływu osób w ramach Wspólnoty wynikających z przepisów podatkowych stosowanych do czasowego przywozu określonych środków transportu do użytku prywatnego lub służbowego, w tym pojazdów silnikowych. Zgodnie z przepisami dyrektywy pod pewnymi warunkami dopuszcza się czasowy przywóz pojazdów silnikowych do innego państwa członkowskiego na użytek prywatny. W takich sytuacjach państwa członkowskie przyznają zwolnienia od podatku obrotowego, podatku akcyzowego oraz innych podatków, o których mowa w załączniku do dyrektywy(5). 6.        Zwolnienie od podatku przysługuje, jeżeli spełnione są trzy warunki. Po pierwsze, osoba fizyczna wwożąca środki transportu powinna mieć miejsce stałego pobytu w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie czasowego przywozu. Po drugie, środek transportu powinien być wykorzystywany do użytku prywatnego, a zatem nie w celu wykonywania czynności za wynagrodzeniem lub dla osiągania korzyści finansowych. Po trzecie, środek transportu nie powinien być zbywany lub wynajmowany w państwie członkowskim czasowego przywozu lub pożyczany rezydentowi tego państwa(6). 7.        Osoby ubiegające się o zwolnienie z podatku muszą udokumentować miejsce swego stałego pobytu. Zasadniczo wystarcza dowód tożsamości lub inny urzędowy dokument stwierdzający tożsamość. Jednak w przypadkach, gdy właściwe władze państwa członkowskiego, do którego dokonano przywozu, mają wątpliwości odnoszące się do ważności oświadczenia w sprawie miejsca stałego pobytu, mają prawo zwrócić się o przedstawienie dodatkowych informacji lub o dodatkowe dowody(7). 8.        Poniżej przedstawiono przepisy dyrektywy mające znaczenie dla niniejszej sprawy. 9.        Artykuł 1 stanowi: „1. Państwa członkowskie, na warunkach określonych poniżej, zwalniają czasowo wwożone z innego państwa członkowskiego drogowe pojazdy silnikowe (łącznie z przyczepami), przyczepy turystyczne, łodzie rekreacyjno-wypoczynkowe, prywatne samoloty, rowery, pojazdy trójkołowe i konie pod wierzch od: –        podatku obrotowego, podatku akcyzowego i innych podatków konsumpcyjnych; –        podatków wymienionych w załączniku do niniejszej dyrektywy. […]”. 10.      Artykuł 3 stanowi: „Czasowy przywóz określonych środków transportu do użytku prywatnego Jeśli prywatny pojazd, przyczepa turystyczna, łódź rekreacyjno-wypoczynkowa, prywatny samolot, pojazd trójkołowy lub rower jest czasowo wwożony, pozycja wwożona jest zwolniona z podatków wymienionych w art. 1 na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy łącznie w jednym roku, pod warunkiem że: a)     osoba przywożąca takie towary: aa)   ma miejsce stałego pobytu w państwie członkowskim innym niż państwo członkowskie czasowego przywozu; bb)   używa tego środka transportu do użytku prywatnego; b)     wymieniony środek transportu nie jest zbywany lub wynajmowany w państwie członkowskim czasowego przywozu lub pożyczany rezydentowi tego państwa […]”. 11.      Artykuł 7 dyrektywy 83/182 stanowi: „1. Dla celów niniejszej dyrektywy »zwykłe miejsce zamieszkania« [miejsce stałego pobytu] oznacza miejsce, w którym osoba fizyczna przebywa przez co najmniej 185 dni w każdym roku kalendarzowym, ze względu na swoje więzi osobiste i zawodowe, [lub] w przypadku osoby niezwiązanej z tym miejscem zawodowo, ze względu na osobiste powiązania, które wskazują na istnienie ścisłych więzi między tą osobą a miejscem, w którym mieszka. Jednakże za zwykłe miejsce zamieszkania [miejsce stałego pobytu] osoby, związanej zawodowo z innym miejsce [miejscem] niż [miejsce] jej więzi osobiste [osobistych] i która w rezultacie przebywa w różnych miejscach w dwóch lub więcej państwach członkowskich, uważa się miejsce, z którym jest związana osobiście przy założeniu, że ta osoba regularnie tam powraca. Ten ostatni warunek nie musi być spełniony, jeśli osoba przebywa w państwie członkowskim w celu wykonania określonego zadania w określonym czasie. Studia uniwersyteckie bądź nauka w szkole nie oznaczają przeniesienia [zmiany] miejsca stałego pobytu. 2. Osoby fizyczne potwierdzają miejsce normalnego zamieszkania [miejsce stałego pobytu] odpowiednim dokumentem, takim jak dowód tożsamości lub inny urzędowy dokument stwierdzający tożsamość. 3. W przypadkach, gdy właściwe władze państwa członkowskiego, do którego dokonano przywozu, mają wątpliwości odnoszące się do ważności oświadczenia w sprawie zwykłego miejsca zamieszkania [miejsca stałego pobytu], dokonanego zgodnie z ust. 2 lub do celów pewnych szczególnych kontroli, mają prawo zwrócić się o przedstawienie wszelkich dodatkowych informacji lub o dodatkowe dowody”. 12.      Artykuł 9 dyrektywy ustanawia listę zasad szczególnych. Jedna z nich, wymieniona w ust. 1, ma następujące brzmienie: „Państwa członkowskie mogą wstrzymać i/lub wprowadzić bardziej liberalne uzgodnienia niż przewidziane w niniejszej dyrektywie. W szczególności mogą, na żądanie importera, zezwolić na czasowy przywóz na okres dłuższy niż określony w art. 3 i art. 4 ust. 2. W tym ostatnim przypadku państwa członkowskie mogą nałożyć podatki wymienione w Załączniku na okres przekraczający okresy ustanowione w niniejszej dyrektywie […]”. 13.      Artykuł 10 dyrektywy zawiera przepisy końcowe. Ustęp 2 tego artykułu stanowi: „W przypadku, w którym praktyczne stosowanie niniejszej dyrektywy powoduje powstanie trudności, właściwe władze zainteresowanych państw członkowskich podejmują niezbędne decyzje na podstawie wzajemnego uzgodnienia, w szczególności w świetle konwencji i wspólnotowych dyrektyw w sprawie pomocy wzajemnej”. C –    Właściwe przepisy prawa greckiego 14.      Artykuł 137 kodeksu celnego wprowadzonego na mocy ustawy nr 2960/2001, zatytułowany „Naruszenia przepisów i kary”, składa się z części A – Pojazdy pochodzące ze Wspólnoty, B – Pojazdy z krajów trzecich oraz C – Pojazdy pochodzące ze Wspólnoty oraz pojazdy z krajów trzecich. Przepisy części A i C brzmią następująco: „A.   Pojazdy pochodzące ze Wspólnoty 1.     Posiadanie lub używanie pojazdów pochodzących ze Wspólnoty przez osoby mające miejsce zamieszkania w Grecji bez dopełnienia którejś z formalności określonych w art. 129 i 130 niniejszego kodeksu stanowi wykroczenie celne w rozumieniu art. 142 ust. 1 niniejszego kodeksu. W opisanych powyżej przypadkach nakłada się karę grzywny, której wysokość ustala się zgodnie z kwotą opłat fiskalnych mających zastosowanie do danego pojazdu. 2.     Postanowienia ustępu poprzedzającego mają także zastosowanie, jeżeli złożono deklarację przywozu pojazdu, ale osoba zobowiązana do zapłaty podatku nie zgłosiła się do organów celnych w ciągu trzech miesięcy od daty terminu płatności opłaty rejestracyjnej celem uregulowania sytuacji pojazdu. 3.     Postanowień części A ust. 1 nie stosuje się, jeżeli przed stwierdzeniem przez właściwe organy wspomnianego naruszenia przepisów osoby zainteresowane dobrowolnie zgłoszą się organów celnych, aby dopełnić odpowiednich formalności. W takich przypadkach nakłada się grzywny, o których mowa w części A ust. 4 niniejszego artykułu. Jeżeli zainteresowany nie przedstawi dokumentów, z których wynika data przywozu pojazdu do kraju, zamiast grzywny określonej w części A ust. 4 niniejszego artykułu nakłada się grzywnę w wysokości 1500 EUR. 4.     Dopuszczenie się opisanych powyżej naruszeń przepisów stanowi wykroczenie celne podlegające, stosownie do okoliczności sprawy, następującym karom grzywny: a)      Za niezłożenie deklaracji, o której mowa w art. 129 ust. 1 i 2 – grzywna w wysokości 300 EUR za każdy pojazd. b)      Za używanie pojazdu po terminie określonym w art. 129 ust. 3 – grzywna w wysokości 1500 EUR, którą to kwotę zmniejsza się o jedną piątą, jeżeli właścicielowi pojazdu przysługuje stałe zwolnienie na podstawie postanowień art. 132. c)     Za niespełnienie warunków określonych w art. 136 ust. 2 – grzywna w wysokości 150 EUR. d)     W przypadku złożenia po terminie specjalnej deklaracji, o której mowa w art. 130 ust. 2 niniejszego kodeksu, oraz w przypadku zwrotu, wywozu, opuszczenia, zniszczenia lub unieruchomienia pojazdu po wyznaczonym terminie – grzywna za każdy dzień przekroczenia terminu ustalana zgodnie z następującymi zasadami: Samochody osobowe i pojazdy typu Jeep: –        pojemność silnika do 1600 cm3 – 30 EUR; –        pojemność silnika od 1601 cm3 do 2 000 cm3 – 30 EUR; –        pojemność silnika powyżej 2001 cm3 – 60 EUR; –        samochody ciężarowe, bez względu na pojemność silnika – 20 EUR; –        motocykle, bez względu na pojemność silnika – 10 EUR. e)     W przypadku niespełnienia warunku określonego w art. 136 ust. 4 lub przekroczenia terminu obecności lub ruchu pojazdu określonego w zezwoleniu na dopuszczenie pojazdu do ruchu, o którym mowa w art. 139 ust. 1 i 2 niniejszego kodeksu – grzywna określona w część A ust. 4 lit. d) niniejszego artykułu za każdy dzień przekroczenia terminu określonego w zezwoleniu na tymczasowe dopuszczenie pojazdu do ruchu. f)     W przypadku wniesienia po terminie opłaty rejestracyjnej odnoszącej się do specjalnej deklaracji, o której mowa w art. 130 ust. 2 niniejszego kodeksu, która została złożona w terminie lub po jego upływie – grzywna określona w powyższej lit. d) za każdy dzień przekroczenia terminu. Grzywny nie nakłada się, jeżeli wniesienie opłaty rejestracyjnej po terminie nie wynika z winy odbiorcy pojazdu. g)     Prowadzenie pojazdu używanego w kraju na podstawie art. 133 ust. 2 niniejszego kodeksu przez inną, nieupoważnioną osobę podlega karze grzywny w wysokości 700 EUR, jeżeli w chwili popełnienia tego wykroczenia osoba upoważniona przebywała w kraju. Używanie wspomnianego powyżej pojazdu przez inną, nieupoważnioną osobę jest równoznaczne z utratą możliwości objęcia pojazdu systemem wynikającym z art. 133 niniejszego kodeksu, jeżeli w momencie stwierdzenia popełnienia tego wykroczenia osoba upoważniona przebywała poza granicami kraju; do osoby nieupoważnionej mają zastosowanie postanowienia części A ust. 1 niniejszego artykułu. Żadna z grzywien określonych w części A ust. 4 niniejszego artykułu nie może przekraczać kwoty opłat fiskalnych mających zastosowanie do danego pojazdu. 5.     Ciężar udowodnienia organom celnym, iż warunki, od których uzależnione jest korzystanie z ulg określonych w art. 132 i 133 niniejszego kodeksu, zostały spełnione, spoczywa na zainteresowanych podmiotach. B.     Pojazdy z krajów trzecich […] C.     Pojazdy pochodzące ze Wspólnoty oraz pojazdy z krajów trzecich 1.     Obok grzywien określonych w części A ust. 1, części A ust. 4, części B ust. 4 i części B ust. 5, do pojazdów stosuje się również tymczasowe zajęcie przez organy celne, które stwierdziły dane wykroczenie. Pojazdy zwalnia się po uiszczeniu należnych grzywien i opłat. Pojazd, który nie zostanie odebrany w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia się aktu prowadzącego do nałożenia grzywien, staje się z mocy prawa własnością państwa, a nałożone grzywny ulegają zmniejszeniu o 100%. 2.     W przypadku używania pojazdów, o których mowa w art. 125 ust. 1 niniejszego kodeksu, przed uiszczeniem należnej opłaty rejestracyjnej właściwe organy celne nakładają na właścicieli lub posiadaczy takich pojazdów grzywnę w wysokości pięciokrotności podatku drogowego należnego z tytułu użytkowania tych pojazdów. 3.     Przepisy dotyczące przestępstw i wykroczeń celnych oraz przemytu zawarte w art. 142 i nn. niniejszego kodeksu stosuje się również w przypadku złożenia nieprawidłowych deklaracji lub sfałszowania dokumentów wskazujących rok pierwszej rejestracji pojazdów oraz ich wyposażenia w instalacje chroniące środowisko naturalne, w celu uniknięcia opłaty rejestracyjnej lub uiszczenia tej opłaty w zaniżonej wysokości. 4.     Typy przestępstw i wykroczeń określone w art. 155 ust. 2 lit. g) i h) niniejszego kodeksu znajdują odpowiednie zastosowanie w przypadku opłaty rejestracyjnej, a ich popełnienie skutkuje nałożeniem kar grzywny zgodnie z przepisami niniejszego kodeksu dotyczącymi przemytu. 5.     Przepisy niniejszego artykułu stosuje się również do przestępstw i wykroczeń, które zostały wykryte przed datą publikacji niniejszego kodeksu w dzienniku urzędowym, w odniesieniu do których toczy się postępowanie przed sądami administracyjnymi lub karnymi albo innymi właściwymi organami, o ile w ciągu sześciu miesięcy od otrzymania urzędowego wezwania osoby, których sprawa dotyczy, wystąpią z wnioskiem o stosowanie w ich przypadku wspomnianych przepisów, zrzekną się korzystania ze środków zaskarżenia oraz uiszczą grzywny lub opłaty powiększone przewidziane postanowieniami niniejszych artykułów. 6.     Minister Finansów może w drodze rozporządzenia wprowadzić dodatkowe środki kontroli wewnętrznej niezbędne dla właściwego stosowania niniejszego kodeksu”. III – Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi 15.      Komisja otrzymała szereg skarg dotyczących działań podejmowanych przez władze greckie w odniesieniu do pojazdów mechanicznych przywożonych czasowo z innych państw członkowskich. Skargi te dotyczą w szczególności: –        zajmowania pojazdów przez organy Ministerstwa Finansów, a następnie ich konfiskaty przez organy podatkowe; –        wysokich grzywien za naruszenia przepisów związane z używaniem czasowo wwiezionych pojazdów mechanicznych oraz wymogu natychmiastowej płatności podatków i opłat nakładanych standardowo w przypadku przywozu na stałe; –        wszczynania postępowań karnych, w ramach których osoby fizyczne pociągane są do odpowiedzialności pod zarzutem przemytu, które to przestępstwo zagrożone jest wieloletnimi karami pozbawienia wolności; –        przyjmowania domniemania, iż narodowość osoby determinuje jej miejsce zamieszkania; władze greckie nakładają na osoby narodowości greckiej nieproporcjonalny ciężar udowodnienia faktu, że zamieszkują one w innym państwie członkowskim. 16.      Opisane powyżej skargi skłoniły Komisję do przesłania Republice Greckiej w dniu 17 maja 1999 r. wezwania do usunięcia uchybień stwierdzającego, że to państwo członkowskie nie wykonało zobowiązań ciążących na nim na mocy art. 90 WE oraz dyrektywy 83/182. Władze greckie udzieliły odpowiedzi w dniu 1 września 1999 r. 17.      Uznając, że Republika Grecka nie podjęła skutecznych kroków zmierzających do zaprzestania naruszeń, Komisja przesłała jej w dniu 29 listopada 2000 r. uzasadnioną opinię. W pisemnej odpowiedzi z dnia 21 lutego 2001 r. rząd grecki przedstawił, w jaki sposób ewoluowały przepisy oraz praktyka administracyjna w Grecji. 18.      Po przeanalizowaniu odpowiedzi oraz uwzględnieniu zmian we właściwych przepisach prawa greckiego dokonanych po upływie terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii, Komisja postanowiła wnieść niniejszą skargę, utrzymując wyłącznie zarzuty wskazane w uzasadnionej opinii. 19.      Komisja oraz rząd grecki przedstawiły swe stanowiska na rozprawie w dniu 22 czerwca 2006 r. IV – Uwagi wstępne 20.      Skarga Komisji oparta jest na szeregu skarg otrzymanych przez Komisję i Parlament Europejski, a dotyczących nieprawidłowości mających miejsce w Grecji. Podczas rozprawy Komisja podkreślała, iż zamierza wykazać, że chodzi tu o bardziej powszechną praktykę, a nie o odosobnione przypadki. Komisja wnosi zatem, aby Trybunał rozstrzygał nie indywidualne przypadki, ale kwestie, które regularnie pojawiają się w greckiej praktyce administracyjnej przy stosowaniu przepisów prawa celnego. 21.      Rząd grecki sprzeciwia się stanowisku Komisji, twierdząc, że istnienia praktyki administracyjnej niezgodnej z dyrektywą nie można wykazać na podstawie określonej liczby skarg otrzymanych przez Komisję od osób fizycznych. Komisja nie może wnosić, aby Trybunał rozstrzygał indywidualne spory. W każdym razie Republika Grecka jest zdania, że ocena stanu faktycznego należy do wyłącznej kompetencji właściwych organów krajowych każdego z państw członkowskich podlegających z kolei kontroli sądowej sprawowanej przez sądy krajowe. Rząd grecki kwestionuje także reprezentatywność przykładów, na które powołuje się Komisja. 22.      Formułując swój wniosek w ten sposób, Komisja wnosi o uznanie, że praktyka administracyjna w Grecji jest w sposób ogólny i strukturalny niezgodna z rezultatami zakładanymi przez dyrektywę. Wydaje się, że Komisja wnosi o wydanie przez Trybunał wyroku analogicznego do wyroku w sprawie Komisja przeciwko Irlandii dotyczącego stosowania się do przepisów dyrektywy o odpadach(8). 23.      Aby Trybunał mógł wydać wyrok, którego oczekuje Komisja, konieczne byłoby spełnienie warunków określonych we wspomnianym powyżej wyroku w sprawie Komisja przeciwko Irlandii. Według Trybunału należy wykazać, że władze państwa członkowskiego stosują powtarzającą się i ciągłą praktykę sprzeczną z przepisami dyrektywy(9). Przede wszystkim musi to być praktyka o charakterze generalnym lub schemat działań stanowiących uchybienie zobowiązaniom, który z dużym prawdopodobieństwem będzie powtarzał się wielokrotnie. Ponadto uchybienie zobowiązaniom musi utrzymywać się przez znaczący okres czasu po wejściu w życie danego zobowiązania o wymiarze wspólnotowym. I wreszcie uchybienie zobowiązaniom musi w niekorzystny sposób wpływać na osiągnięcie celów danego środka wspólnotowego(10). Sprawy przedstawione przez Komisję muszą dostarczać wystarczającej podstawy do uznania, że istnieją braki natury strukturalnej. 24.      Oceniając fakty i okoliczności przywołane przez Komisję na poparcie tezy o istnieniu praktyki administracyjnej, należy pamiętać, że wniosek stawiany przez Komisję w niniejszej sprawie nie jest głosem odosobnionym. W przeszłości wielokrotnie zwracano się do Trybunału o wydanie orzeczenia w sprawach dotyczących podobnych praktyk administracyjnych. Z wyroków tych w sposób jasny wynika, że system grecki i przyjęta tam praktyka stosowania i utrzymywania w mocy zasad wywołują pewne wątpliwości w świetle właściwych przepisów prawa wspólnotowego (zobacz pkt 3). 25.      Skarga Komisji zasadniczo dotyczy czterech wymienionych poniżej kwestii, które zostaną przeanalizowane we wskazanej kolejności: –        problemy związane z ustalaniem miejsca stałego pobytu; –        nakładanie nieproporcjonalnych kar za naruszanie przepisów; –        systematyczne pobieranie opłaty należnej w przypadku przywozu pojazdu na stałe w sytuacji drugiej kradzieży pojazdów wwożonych czasowo; –        problemy związane ze stosowaniem dyrektywy 83/182. V –    Analiza A –    Potwierdzenie miejsca stałego pobytu 26.      Komisja twierdzi, że stosowana w Grecji praktyka polegająca na nakładaniu zwiększonego ciężaru dowodu co do miejsca stałego pobytu jest niezgodna z art. 7 ust. 2 dyrektywy 83/182 oraz zasadą domniemania niewinności. Władze greckie systematycznie uznają właścicieli pojazdów zarejestrowanych w innym państwie członkowskim za rezydentów greckich mających miejsce stałego pobytu w Grecji. Wykazanie, że miejsce stałego pobytu danej osoby znajduje się poza Grecją jest szczególnie utrudnione dla Greków zamieszkałych w innym państwie członkowskim. Komisja otrzymała również szereg skarg od osób narodowości innej niż grecka, które doświadczały podobnych trudności przy potwierdzaniu swego miejsca stałego pobytu. Za dowód miejsca stałego pobytu nie uznawano na przykład zaświadczeń wydawanych przez organy administracji w innych państwach członkowskich. 27.      Rząd grecki zaprzecza, jakoby właściwe organy nakładały większy ciężar dowodu niż przewidziany przepisami dyrektywy 83/182. Twierdzi również, że ciężar ten w praktyce nie został przerzucony na drugą stronę ani nie narusza zasady domniemania niewinności. Organy administracji po prostu w uzasadniony sposób korzystają z możliwości przewidzianych w art. 7 ust. 3 dyrektywy w odniesieniu do ustalenia ciężaru dowodu. W przypadku zaistnienia wątpliwości – na przykład w odniesieniu do osób narodowości greckiej utrzymujących z Grecją ścisłe związki – właściwe organy, zgodnie ze wspomnianymi przepisami, mają prawo zwrócić się o przedstawienie dodatkowych informacji lub o dodatkowe dowody w formie dokumentów. 28.      Zgodnie z systemem przewidzianym w art. 7 władze krajowe powinny co do zasady uznać dokumenty określone w ust. 2 za wystarczające. Władze te mogą zwracać się o przedstawienie bardziej szczegółowych dowodów wyłącznie wtedy, gdy obiektywne fakty powodują powstanie uzasadnionych wątpliwości. Innymi słowy, władze krajowe nie mogą wychodzić z założenia, że dowody przedstawione zgodnie z ust. 2 są niewystarczające. Artykuł 7 jest przecież oparty na zasadzie, zgodnie z którą zaświadczenia wydawane przez właściwe organy innych państw członkowskich należy uważać za wiarygodne. W przeciwnym wypadku swobodny przepływ osób, towarów i usług pomiędzy państwami członkowskimi byłby znacznie utrudniony. Zatem korzystanie z możliwości przewidzianej w art. 7 ust. 3 dyrektywy 83/182 powinno być ściśle uzależnione od spełnienia wymogu wystąpienia wątpliwości mających uzasadnienie w obiektywnych okolicznościach. 29.      Fakty i okoliczności przedstawione przez Komisję prowadzą do wniosku, iż w greckiej praktyce administracyjnej mniej lub bardziej systematycznie nakłada się zwiększony ciężar dowodu przewidziany w art. 7 ust. 3 dyrektywy 83/182, zwłaszcza na osoby narodowości greckiej. Ponadto dowodów w formie dokumentów uzyskanych od właściwych organów innych państw członkowskich nie uznaje się za dowody. Ilustracją tej sytuacji są sprawy, na które powołuje się Komisja. 30.      Istnieją na przykład sprawy P. Louloudakisa i A. Modinosa. Ich samochody zostały zajęte podczas kontroli jako pochodzące z przemytu, ponieważ zajmujący się sprawą urzędnicy uznali, iż osoby te mają miejsce stałego pobytu w Grecji. Na osoby te nałożono również grzywny, przy czym grzywna nałożona na A. Modinosa wynosiła 147 000 EUR. W obydwu przypadkach kompletnie zignorowano dokumenty poświadczające, iż osoby te nie zamieszkują na stałe w Grecji. P. Louloudakis przedstawił między innymi dowody w formie dokumentów wydanych we Włoszech, zawierających informacje dotyczące miejsca zamieszkania i zatrudnienia jego i jego rodziny. Właściwe władze greckie tych dokumentów nie uwzględniły. A. Modinos, urodzony na Cyprze obywatel brytyjski, który w czasie, gdy miały miejsce sporne wydarzenia, zamieszkiwał w Niemczech, również nie był w stanie przekonać właściwych władz w Grecji o tym, że jego miejsce zamieszkania znajduje się poza Grecją. 31.      Skargi wniesione przez P. Louloudakisa i A. Modinosa to jeden z dowodów na to, że w praktyce władze greckie wychodzą z założenia, iż narodowość danej osoby lub członków jej rodziny determinuje ich miejsce zamieszkania. Władze greckie nakładają w tym zakresie nieproporcjonalny ciężar dowodu. 32.      Skarga podnoszona w tym zakresie przez Komisję jest więc uzasadniona. B –    System kar 33.      Komisja podnosi, że cały katalog kar nakładanych za niezastosowanie się do zawartych w dyrektywie przepisów regulujących czasowy przywóz jest nieuzasadniony. Z otrzymanych skarg w sposób jasny wynika, że nakładane grzywny mogą sięgać dziesiątków tysięcy euro. Skala kar jest zatem nieproporcjonalna do wagi przestępstw i wykroczeń, które polegają na naruszeniu zasad regulujących czasowy przywóz pojazdów mechanicznych. 34.      Ponadto podejrzane pojazdy podlegają zajęciu do czasu uiszczenia grzywien. Może to trwać lata, biorąc pod uwagę postępowania, które toczą się przed sądami administracyjnymi lub karnymi, organami celnymi lub innymi właściwymi organami. Zdaniem Komisji jest to sytuacja niemożliwa do zaakceptowania, naruszająca fundamentalne prawo własności. 35.      Komisja kwestionuje również to, że przy nakładaniu kar nie uwzględnia się dobrej wiary sprawcy. 36.      I wreszcie skarga Komisji dotyczy art. 137 część C ust. 5 kodeksu celnego, wprowadzonego na mocy ustawy nr 2960/2001, który stanowi, że system łagodniejszych kar stosuje się w przypadku naruszeń przepisów, które zostały wykryte przed publikacją ustawy nr 2960/2001, w stosunku do których odpowiednie postępowania toczą się przed sądami administracyjnymi lub karnymi lub przed organami celnym lub innymi właściwymi organami, pod warunkiem że zainteresowany zrzeknie się przysługujących mu środków zaskarżenia. Komisja twierdzi, że jest to niezgodne z zasadą skutecznej ochrony prawnej. 37.      Odpowiadając na zarzuty Komisji, rząd grecki utrzymuje, że w braku harmonizacji w tym zakresie państwa członkowskie mają prawo do samodzielnego ustalania poziomu kar grzywny. W przypadku gdy regulacje wspólnotowe nie określają konkretnej kary za dane przestępstwo, państwa członkowskie dysponują swobodą w wyborze nakładanych sankcji. 38.      Rząd grecki uważa także, że wspomniane kary nie są niezgodne z zasadą proporcjonalności. Zwalczanie oszustw wymaga stosowania surowych kar. Według rządu greckiego opłata rejestracyjna jest w Grecji bardzo wysoka w porównaniu z innymi państwami członkowskimi, w wyniku czego istnieje ryzyko, że pojazdy będą sprowadzane na podstawie przepisów dyrektywy w celu uniknięcia podatków i innych należnych opłat. Wysokie grzywny są zatem usprawiedliwione jako środek zwalczania działań niezgodnych z prawem. 39.      W obecnym kształcie prawa wspólnotowego państwa członkowskie są wyposażone w kompetencje do uchwalania odpowiednich przepisów w zakresie kar za przestępstwa związane z przywozem, w szczególności w celu zwalczania unikania opodatkowania. Kompetencje te muszą jednak wykonywać zgodnie z przepisami i zasadami ogólnymi prawa wspólnotowego(11). Trybunał określił już w wielu wyrokach wymogi, jakie powinny spełniać przepisy prawa administracyjnego i karnego, jeżeli nie mają stanowić przeszkody w realizacji swobód przewidzianych postanowieniami traktatu(12). 40.      Uważam, że orzecznictwo Trybunału należy interpretować w następujący sposób. Jeżeli chodzi o nieumyślne naruszenie przepisów o czysto administracyjnym charakterze – dotyczących na przykład zawiadomień i terminów – to nakładana sankcja powinna być proporcjonalna do stosunkowo niewielkiej wagi naruszenia. Nałożenie surowszych kar możliwe jest tylko wtedy, gdy niezastosowanie się do tego rodzaju przepisów było w oczywisty sposób zamierzone, a jego oczywistym celem było obejście krajowych przepisów prawa podatkowego. 41.      Z istniejącego orzecznictwa wynika również, że system kar musi być przejrzysty. Innymi słowy, skutkiem łączenia kar, które oceniane osobno są stosunkowo łagodne, nie może być nałożenie kary, która w ostatecznym rozrachunku jest nieproporcjonalna do wagi naruszenia. 42.      I wreszcie z orzecznictwa wynika w sposób oczywisty, że postępowania prowadzone w sprawach mniejszej wagi powinny być prowadzone na tyle sprawnie, aby sytuacja danej osoby mogła powrócić do normalności w rozsądnym terminie oraz aby odpowiednio zagwarantowane były prawa przysługujące jej na podstawie przepisów prawa wspólnotowego. 43.      Należy rozważyć, czy – jak twierdzi Komisja – kary nakładane przez władze greckie są na tyle nieproporcjonalne do wagi przestępstw, że zagrażają funkcjonowaniu przepisów o czasowym przywozie pojazdów. 44.      Katalog kar obejmuje w szczególności: –        grzywnę w stałej wysokości(13), –        grzywnę, której wysokość zależy od pojemności silnika pojazdu(14), –        opłatę powiększoną, która może sięgać pięciokrotności odpowiedniej opłaty rejestracyjnej(15). 45.      Poza wymienionymi grzywnami, pojazdy podlegają również tymczasowemu zajęciu przez organ celny, który stwierdził naruszenie przepisów. Pojazd zwraca się dopiero po uiszczeniu grzywien i innych należnych opłat(16). 46.      Sam sposób zorganizowania systemu kar nie daje podstaw do twierdzenia, że stanowi on przeszkodę w realizacji swobód przewidzianych postanowieniami traktatu. Jednak ze skarg, na które powołuje się Komisja, wynika, że sposób stosowania w praktyce przywołanych przepisów powoduje ich nieproporcjonalność. Właściciele samochodów mają znikomą możliwość udowodnienia swej niewinności i dobrej wiary. Do osób podejrzewanych o popełnienie naruszenia natychmiast stosuje się cały zestaw środków, takich jak na przykład zajęcie pojazdu. Nakładane grzywny są także wyjątkowo wysokie, ponieważ w praktyce nakładane sankcje sumują się. Do tego należy dodać przeciągającą się niepewność co do wyniku postępowania. Zajęte pojazdy zwraca się ze znacznym opóźnieniem(17). Tego rodzaju zbieg kar jest szczególnie dotkliwy, jeżeli dotyczy naruszeń przepisów administracyjnych niewielkiej wagi. 47.      Ponadto liczne skargi dotyczące nieproporcjonalności kar wskazują na to, że grecki system ustalania sankcji administracyjnych nie uwzględnia dobrej wiary osób korzystających z zasady swobodnego przepływu osób. Tymczasem Trybunał stoi na stanowisku, że w sytuacji gdy ustalenie mających zastosowanie reguł napotyka na trudności, przy określaniu dolegliwości nakładanej sankcji należy uwzględniać dobrą wiarę sprawcy(18). 48.      Wreszcie należy rozważyć, czy art. 137 część C ust. 5 kodeksu celnego wprowadzonego na mocy ustawy nr 2960/2001 spełnia standardy wyznaczone prawem wspólnotowym w zakresie wymogu zapewnienia skutecznej ochrony prawnej. 49.      Zasada skutecznej ochrony prawnej jest zasadą ogólną prawa wspólnotowego(19). Z jednej strony obejmuje ona wymóg zapewnienia ochrony prawnej przez niezależny, bezstronny sąd ustanowiony przepisami prawa, w ramach sprawiedliwego, jawnego postępowania, z drugiej zaś strony – zobowiązuje sądy krajowe do współpracy w zakresie zapewnienia tak rozumianej ochrony prawnej. 50.      Artykuł 137 część C ust. 5 greckiego kodeksu celnego nie spełnia wymogu istnienia kontroli sądowej, ponieważ zainteresowanej osobie nie przysługują dalsze środki prawne. Stanowi on, że system łagodniejszych kar stosuje się w przypadku naruszeń, które zostały ujawnione przed publikacją ustawy nr 2960/2001, w stosunku do których odpowiednie postępowania toczą się przed sądami administracyjnymi lub karnymi lub przed organami celnym albo innymi właściwymi organami, pod warunkiem że sprawca zrzeknie się przysługujących mu środków zaskarżenia. Przepis ten stawia sprawcę przed dylematem, czy poddać się uprzednio obowiązującemu systemowi kar, który był nieproporcjonalny, czy zrzec się przysługujących mu środków zaskarżenia, co tak naprawdę oznacza zrzeczenie się skutecznej ochrony prawnej. Jakiegokolwiek wyboru sprawca by dokonał, stosowanie właściwych przepisów prawa greckiego będzie prowadzić w każdym z tych przypadków do naruszenia prawa wspólnotowego. 51.      Dlatego też zarzut Komisji uważam za uzasadniony. C –    Systematyczne pobieranie opłaty należnej w przypadku przywozu pojazdu na stałe w sytuacji drugiej kradzieży pojazdów wwożonych czasowo 52.      Komisja zarzuca rządowi greckiemu, że ten wymaga od osób będących ofiarami drugiej kradzieży czasowo sprowadzonych pojazdów wnoszenia opłaty rejestracyjnej w takiej wysokości, jak gdyby pojazd był sprowadzony na stałe. Według Komisji taka sytuacja jest niezgodna z przepisem art. 90 WE. Ustalając okoliczności, w jakich doszło do kradzieży pojazdu, każdy przypadek powinno się analizować indywidualnie. Nakładane opłaty można wówczas lepiej dostosować do rzeczywistej sytuacji. 53.      W odpowiedzi na skargę rząd grecki wyjaśnia, że takie przepisy stosuje się nie tylko do produktów pochodzących z importu, ale do wszystkich produktów objętych systemem zawieszenia. W przypadku kradzieży pojazdu, od którego opłacono podatek i który został zarejestrowany w Grecji, bez względu na to, czy pochodził on z importu, czy też nie, nie wymaga się zapłaty podatku, ponieważ został on już opłacony. W przypadku produktów, od których podatek nie został jeszcze zapłacony a które zostały skradzione na terytorium Grecji, nie udziela się zwolnień podatkowych. 54.      Rząd grecki twierdzi, że dyrektywa 83/182 nie przewiduje stałego zwolnienia od podatku w przypadku kradzieży. Władze greckie mogłyby zatem wymagać uiszczenia opłaty rejestracyjnej już w momencie pierwszej kradzieży, jednak czynią tak dopiero w przypadku drugiej kradzieży. Działanie takie w żadnym razie nie stanowi nierównego traktowania obywateli Wspólnoty, a jest jedynie środkiem zapobiegawczym, którego celem jest zwalczanie oszustw. 55.      Omawiany tutaj przepis to art. 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów nr D. 247/1988, który brzmi następująco: „Osoba uprawniona do zwolnienia, która zgłasza kradzież pojazdu wwiezionego w ramach systemu czasowego przywozu, zgodnie z postanowieniami niniejszego rozporządzenia lub przepisami przywołanymi w art. 18 niniejszego rozporządzenia, nie jest zobowiązana do zapłaty cła i innych opłat związanych ze skradzionym pojazdem oraz nie stosuje się do niej środków przymusu określonych w dekrecie z mocą ustawy nr 346/74, pod warunkiem że nie będzie w przyszłości uczestniczyć w bezprawnym używaniu pojazdu na terytorium w Grecji i o ile spełnione są łącznie następujące przesłanki: […] d)     osoba uprawniona nie zgłaszała dotychczas kradzieży innego samochodu osobowego wwiezionego w ramach systemu czasowego przywozu”. 56.      Z uwag przedstawionych przez strony wynika, że kontekst tego przepisu jest następujący: w przypadku zgłoszenia drugiej kradzieży pojazdu silnikowego zakłada się, że zostało popełnione oszustwo. Domniemywa się, że w takim przypadku mamy do czynienia ze świadomą próbą uniknięcia opłaty rejestracyjnej i innych opłat. Konsekwencją tego domniemania jest wymóg uiszczenia cła i innych opłat mających zastosowanie do skradzionego samochodu osobowego. 57.      Odpowiednie środki podejmowane przez państwo członkowskie celem zapobiegania oszustwom podatkowym są jako takie usprawiedliwione. Nie mogą one jednak stanowić przeszkody dla tych, którzy działając całkowicie w dobrej wierze, korzystają z zasady swobodnego przepływu osób. Brak możliwości wykazania przez zainteresowaną osobę swej dobrej wiary stanowi taką przeszkodę. Każdy, kogo pojazd został skradziony w Grecji – a można przyjąć, że kradzieże samochodów nie są w Grecji rzadszym zjawiskiem niż w jakimkolwiek innym państwie członkowskim – nie będzie już tak skłonny do ponownego wjazdu na terytorium Grecji pojazdem zarejestrowanym w innym państwie członkowskim Wspólnoty, ponieważ w przypadku drugiej kradzieży nie tylko straci swój pojazd, ale także będzie zmuszony do opłacenia greckiego cła i innych opłat w pełnej wysokości. Dlatego brak odpowiedniej możliwości oczyszczenia się z zarzutów powoduje ograniczenie swobody przepływu osób. 58.      Dlatego też zarzut Komisji uważam za uzasadniony. D –    Niestosowanie przez władze greckie dyrektywy 83/182 59.      Komisja zarzuca rządowi greckiemu stosowanie do pojazdów zarejestrowanych w innych państwach członkowskich przepisów dotyczących odprawy czasowej pojazdów z krajów trzecich zamiast przepisów dyrektywy 83/182. Na poparcie swej skargi Komisja powołuje się na art. 133 ust. 2 greckiego kodeksu podatkowego. 60.      Rząd grecki odrzuca argumenty przedstawione przez Komisję. Twierdzi, że stosowanie korzystnych zasad dotyczących pojazdów pochodzących ze Wspólnoty rozszerzono na pojazdy pochodzące z krajów trzecich. Dlatego w obydwu przypadkach do pojazdów wwożonych czasowo ma zastosowanie system ustanowiony przepisami dyrektywy 83/182. 61.      Przede wszystkim należy odnieść się do art. 133 ust. 2 greckiego kodeksu podatkowego, który stanowi, co następuje: „Pojazdy pochodzące ze Wspólnoty mogą czasowo pozostawać w kraju bez obowiązku uiszczania opłaty rejestracyjnej oraz podatku od wartości dodanej (podatku VAT). Do przyznania czasowego zwolnienia od opłaty rejestracyjnej i podatku VAT stosuje się odpowiednio przesłanki przewidziane w przepisach celnych dotyczących odprawy czasowej pojazdów pochodzących z państw trzecich, pod warunkiem że pojazdy te zostają ponownie wywiezione”. 62.      Z przepisu tego zasadniczo nie wynika, że władze greckie stosują przepisy dotyczące czasowego przywozu pojazdów z krajów trzecich zamiast przepisów dyrektywy 83/182. Zatem art. 133 ust. 2 greckiego kodeksu podatkowego jako taki nie narusza przepisów dyrektywy 83/182. Jeżeli jednak greckie przepisy okazują się podczas ich dalszego stosowania i egzekwowania bardziej restrykcyjne niż przepisy dyrektywy 83/182 – a na to właśnie w sposób jednoznaczny wskazują opisane powyżej naruszenia – to stawianie przepisów dotyczących czasowego przywozu pojazdów z krajów trzecich na równi z przepisami dyrektywy 83/182 rzeczywiście stanowi naruszenie. 63.      Dlatego również ten zarzut Komisji uważam za uzasadniony. VI – Wnioski 64.      W świetle powyższego proponuję, aby Trybunał: 1)     uznał skargę Komisji za uzasadnioną w zakresie: –        sposobu ustalania miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 7 dyrektywy Rady 83/182/EWG z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie zwolnień podatkowych we Wspólnocie dotyczących niektórych środków transportu czasowo wwożonych do jednego państwa członkowskiego z innego państwa członkowskiego; –        stosowania obowiązującego w Grecji systemu kar nakładanych w przypadku naruszenia przepisów dotyczących czasowego przywozu pojazdów mechanicznych; –        naruszenia zasady skutecznej ochrony prawnej; –        systematycznego pobierania opłaty należnej w przypadku przywozu pojazdu na stałe w sytuacji drugiej kradzieży pojazdów wwożonych czasowo; oraz –        stosowania dyrektywy 83/182; 2)      obciążył Republikę Grecką kosztami postępowania. 1 – Język oryginału: niderlandzki. – Dz.U. L 105, str. 59. – Zobacz m.in. wyrok z dnia 2 sierpnia 1993 r. w sprawie C‑9/92 Komisja przeciwko Grecji, Rec. str. I‑4467, wyrok z dnia 29 maja 1997 r. w sprawie C‑389/95 Klattner, Rec. str. I‑2719, oraz wyrok z dnia 12 lipca 2001 r. w sprawie C‑262/99 Louloudakis, Rec. str. I‑5547. – Zobacz w szczególności ww. wyrok w sprawie Louloudakis. 5 – Artykuł 1 dyrektywy 83/182. 6 – Artykuł 3 dyrektywy 83/182. 7 – Artykuł 7 dyrektywy 83/182. 8 – Wyrok z dnia 26 kwietnia 2005 r. w sprawie C‑494/01 Komisja przeciwko Irlandii, Zb.Orz. str. I‑3331. 9 – Ibidem., pkt 47. 10 – Zobacz także moją opinię dotyczącą wyroku w sprawie Komisja przeciwko Irlandii przywołanego w przypisie 8, pkt 43–48. 11 – Zobacz wyrok w sprawie Louloudakis przywołany w przypisie 3, pkt 67, oraz przywołane tam orzecznictwo. 12 – Zobacz między innymi wyrok z dnia 11 listopada 1981 r. w sprawie 203/80 Casati, Rec. str. 2595, pkt 27, wyrok z dnia 31 stycznia 1984 r. w sprawach połączonych 286/82 i 26/83 Luisi i Carbone, Rec. str. 377, wyrok z dnia 21 września 1989 r. w sprawie 68/88 Komisja przeciwko Grecji, Rec. str. 2965, oraz wyrok z dnia 16 grudnia 1992 r. w sprawie C‑210/91 Komisja przeciwko Grecji, Rec. str. I‑6735, pkt 20. 13 – Zobacz na przykład art. 137 część A ust. 4 lit. b) kodeksu celnego wprowadzonego ustawą nr 2960/2001. 14 – Zobacz na przykład art. 137 część A ust. 4 lit. d) kodeksu celnego wprowadzonego ustawą nr 2960/2001. 15 – Zobacz na przykład art. 137 część C ust. 2 kodeksu celnego wprowadzonego ustawą nr 2960/2001. 16 – Zobacz art. 137 część C ust. 1 kodeksu celnego wprowadzonego ustawą nr 2960/2001. 17 – Dla przykładu, samochodu P. Louloudakisa nadal nie zwrócono po ponad ośmiu latach. 18 – Zobacz wyrok w sprawie Louloudakis przywołany w przypisie 3, pkt 76. 19 –                                                                                Wyrok z dnia 15 maja 1986 r. w sprawie 222/84 Johnston, Rec. str. 1651, pkt 18 i 19.