C-164/07

Sprawa C‑164/07 James Wood przeciwko Fonds de garantie des victimes des actes de terrorisme et d’autres infractions (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez commission d'indemnisation des victimes d'infractions du tribunal de grande instance de Nantes) Artykuł 12 WE – Dyskryminacja ze względu na przynależność państwową – Odszkodowanie i zadośćuczynienie wypłacane z Fonds de garantie des victimes des actes de terrorisme et d’autres infractions – Wyłączenie Streszczenie wyroku Prawo wspólnotowe – Zasady – Równość traktowania – Dyskryminacja ze względu na przynależność państwową (art. 12 WE) Prawo wspólnotowe stoi na przeszkodzie przepisom prawnym państwa członkowskiego, które wyłączają obywateli innych państw członkowskich, zamieszkujących i pracujących na jego terytorium, wyłącznie ze względu na ich obywatelstwo, z kręgu osób uprawnionych do odszkodowania za szkody na osobie i zadośćuczynienia za krzywdy spowodowane przestępstwem niepopełnionym na terytorium tego państwa. (por. pkt 16; sentencja) WYROK TRYBUNAŁU (druga izba) z dnia 5 czerwca 2008 r.(*) Artykuł 12 WE – Dyskryminacja ze względu na przynależność państwową – Odszkodowanie i zadośćuczynienie wypłacane z Fonds de garantie des victimes des actes de terrorisme et d’autres infractions – Wyłączenie W sprawie C‑164/07 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez commission d’indemnisation des victimes d’infractions du tribunal de grande instance de Nantes (Francja) postanowieniem z dnia 16 marca 2007 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 27 marca 2007 r., w postępowaniu: James Wood przeciwko Fonds de garantie des victimes des actes de terrorisme et d’autres infractions, TRYBUNAŁ (druga izba), w składzie: C.W.A. Timmermans, prezes izby, K. Schiemann, J. Makarczyk (sprawozdawca), J.C. Bonichot i C. Toader sędziowie, rzecznik generalny: J. Kokott, sekretarz: K. Sztranc-Sławiczek, administrator, uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 31 stycznia 2008 r., rozważywszy uwagi przedstawione: –        w imieniu J. Wooda przez adwokata J.E. Robiou du Ponta, –        w imieniu Fonds de garantie des victimes des actes de terrorisme et d’autres infractions przez adwokata M. Bonnely’ego, –        w imieniu rządu francuskiego przez G. de Bergues’a, B. Messmera oraz O. Christmann, działających w charakterze pełnomocników, –        w imieniu rządu włoskiego przez I.M. Braguglię, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez D. Del Gaiza, avvocato dello Stato, –        w imieniu rządu portugalskiego przez L. Fernandesa oraz I. Azeveda, działających w charakterze pełnomocników, –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez D. Maidani, działającą w charakterze pełnomocnika, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 28 lutego 2008 r., wydaje następujący Wyrok 1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 12 akapit pierwszy WE. Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu zawisłego pomiędzy J. Woodem, obywatelem Zjednoczonego Królestwa a Fonds de garantie des victimes des actes de terrorisme et d’autres infractions (funduszem gwarancyjnym dla ofiar działań terrorystycznych i innych przestępstw, zwanym dalej „funduszem gwarancyjnym”) w przedmiocie odmowy przyznania J. Woodowi, ze względu na jego przynależność państwową, odszkodowania i zadośćuczynienia mającego na celu naprawienie szkody i krzywdy spowodowanych przestępstwem popełnionym poza terytorium francuskim.  Krajowe ramy prawne 2        Artykuł 706-3 code de procédure pénale (kodeksu postępowania karnego) stanowi: „Każdy, kto doznał szkody wynikłej z czynu umyślnego lub nieumyślnego stanowiącego przestępstwo, ma prawo do uzyskania pełnego naprawienia szkody na osobie lub zadośćuczynienia za krzywdę po spełnieniu następujących przesłanek: 1°      Szkody te nie są objęte zakresem stosowania art. 53 ustawy o finansowaniu zabezpieczenia społecznego w roku 2001 (nr 2000-1257 z dnia 23 grudnia 2000 r.) ani artykułu L.126-1 kodeksu ubezpieczeniowego, ani rozdziału 1 ustawy nr 85-677 z dnia 5 lipca 1985 r. o poprawie sytuacji ofiar wypadków drogowych i o przyspieszeniu procedur odszkodowawczych i nie zostały wyrządzone w trakcie polowań lub eliminacji zwierząt szkodliwych; 2°      Czyny te: –        bądź spowodowały śmierć, trwałe inwalidztwo lub całkowitą niezdolność do pracy, trwającą co najmniej jeden miesiąc; –        bądź są stypizowane i penalizowane przez artykuły od 222-22 do 222-30, od 225-4-1 do 225-4-5 i od 227-25 do 227-27 kodeksu karnego; 3°      Osoba pokrzywdzona ma obywatelstwo francuskie. W braku obywatelstwa francuskiego, gdy czyny popełnione zostały na terytorium krajowym, a osoba pokrzywdzona jest: –        bądź obywatelem państwa członkowskiego Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej; –        bądź, z zastrzeżeniem umów międzynarodowych, legalnie zamieszkiwała [na terytorium Francji] w czasie popełnienia tych czynów lub złożenia wniosku. Odszkodowania lub zadośćuczynienia można odmówić lub zmniejszyć jego wysokość w sytuacji zawinienia ofiary”.  Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne 3        Helena Wood, studiująca w Londynie, zginęła w wypadku samochodowym w dniu 9 czerwca 2004 r. w trakcie pobytu na stażu w Australii. 4        Jej rodzice, James Wood i Evelyne Arraitz, wnieśli w dniu 3 lipca 2006 r. do commission d'indemnisation des victimes d’infractions (komisji do spraw wypłaty odszkodowań ofiarom przestępstw) tribunal de grande instance w Nantes (Francja) wniosek o wypłatę, poza odszkodowaniem w kwocie 398 EUR, zadośćuczynienia za krzywdę w wysokości 10 000 EUR dla każdego z nich oraz 7 500 EUR dla każdego z dwojga ich młodszych dzieci Julii i Hugo Wood. 5        W dniu 24 listopada 2006 r. została zatwierdzona przez przewodniczącego commission d’indemnisation des victimes d’infractions du tribunal de grande instance w Nantes ugoda zawarta z funduszem gwarancyjnym w odniesieniu do kwoty, która powinna zostać wypłacona uprawnionym do dziedziczenia po zmarłej Helenie Wood, za wyjątkiem jednakże jej ojca, z powodu jego brytyjskiego obywatelstwa. 6        J. Wood wniósł w dniu 11 stycznia 2007 r. do sądu krajowego pozew, w którym swoje żądanie oparł przede wszystkim na art. 12 akapit pierwszy WE, zakazującym wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową. 7        Według J. Wooda, który deklaruje fakt zamieszkiwania, pracy i płacenia podatków we Francji, gdzie mieszka od ponad dwudziestu lat ze swoją konkubiną, obywatelką francuską, owa nierówność traktowania polegająca na odmowie wypłaty odszkodowania i zadośćuczynienia – przyznanego skądinąd pozostałym członkom jego rodziny – jest sprzeczna z zasadą niedyskryminacji, ustanowioną w art. 12 akapit pierwszy WE. 8        Fundusz gwarancyjny ze swej strony wniósł o oddalenie powództwa, podnosząc, że powód nie spełniał kryteriów określonych w art. 706-3 code de procédure pénale i powołał się na utrwalone orzecznictwo Cour de Cassation, zgodne z jego stanowiskiem. 9        W tych okolicznościach commission d’indemnisation des victimes d’infractions du tribunal de grande instance w Nantes postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy z punktu widzenia ogólnej zasady niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową, ustanowionej w art. [12 WE], postanowienia art. 706-3 francuskiego code de procédure pénale są zgodne z prawem wspólnotowym w sytuacji wykluczenia uprawnienia obywatela Wspólnoty Europejskiej – mającego miejsce zamieszkania we Francji, ojca dziecka będącego obywatelem francuskim, które zmarło poza granicami kraju – do odszkodowania i zadośćuczynienia wypłacanego przez Fonds de Garantie wyłącznie z racji jego obywatelstwa?”.  W przedmiocie pytania prejudycjalnego 10      Przez tak postawione pytanie sąd krajowy zmierza zasadniczo do ustalenia, czy prawo wspólnotowe stoi na przeszkodzie przepisom prawnym państwa członkowskiego, które wyłączają obywateli innych państw członkowskich, zamieszkujących i pracujących na jego terytorium, wyłącznie ze względu na ich obywatelstwo, z kręgu osób uprawnionych do odszkodowania za szkody na osobie i zadośćuczynienia za krzywdy spowodowane przestępstwem niepopełnionym na terytorium tego państwa. 11      W sprawie w postępowaniu przed sądem krajowym, jak wynika z postanowienia odsyłającego, J. Wood, obywatel brytyjski, skorzystał ze swobody przepływu pracowników w rozumieniu art. 43 WE w związku z przybyciem do Francji oraz pracą i zamieszkiwaniem na terytorium tego państwa od ponad 20 lat. 12      Tym samym sytuacja J. Wooda objęta jest zakresem stosowania traktatu WE, więc może on powoływać się na prawo do niebycia dyskryminowanym ze względu na swą przynależność państwową. 13      W odniesieniu do tego, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zasada niedyskryminacji wymaga, aby sytuacje porównywalne nie były traktowane w sposób odmienny, a sytuacje odmienne nie były traktowane w sposób jednakowy. Takie zróżnicowanie może być uzasadnione jedynie w przypadku, gdy opiera się na obiektywnie uzasadnionych przesłankach niezależnych od przynależności państwowej zainteresowanych osób oraz jest proporcjonalne do uzasadnionego realizowanego celu (zob. wyrok z dnia 2 października 2003 r. w sprawie C‑148/02 Garcia Avello, Rec. s. I‑11613, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo). 14      W sprawie w postępowaniu przed sądem krajowym J. Wood, obywatel brytyjski, zamieszkujący od ponad 20 lat we Francji, stracił córkę w wypadku, który wydarzył się poza terytorium Wspólnoty. W świetle utraty córki i krzywdy z tego wynikającej J. Wood znajduje się w sytuacji porównywalnej z sytuacją osoby, takiej jak jego partnerka, E. Arraitz. Tymczasem na podstawie przepisu krajowego, spornego w postępowaniu przed sądem krajowym, jedynym elementem rozróżniającym ich sytuacje odnośnie do prawa do odszkodowania jest przynależność państwowa. W gruncie rzeczy jedynie E. Arraitz, ze względu na swe francuskie obywatelstwo, uzyskała odszkodowanie za doznaną krzywdę. 15      Tym samym to odmienne traktowanie, wyraźnie i wyłącznie oparte na kryterium przynależności państwowej J. Wooda, stanowi dyskryminację bezpośrednią. Ponadto sam rząd francuski przyznaje, że w przypadku takim jak ten w postępowaniu przed sądem krajowym, nie istnieją motywy uzasadniające taką różnicę traktowania. 16      Biorąc pod uwagę powyższe, na postawione pytanie należy odpowiedzieć w ten sposób, że prawo wspólnotowe stoi na przeszkodzie przepisom prawnym państwa członkowskiego, które wyłączają obywateli innych państw członkowskich, zamieszkujących i pracujących na jego terytorium, wyłącznie ze względu na ich obywatelstwo, z kręgu osób uprawnionych do odszkodowania za szkody na osobie i zadośćuczynienia za krzywdy spowodowane przestępstwem niepopełnionym na terytorium tego państwa.  W przedmiocie kosztów 17      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi. Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje: Prawo wspólnotowe stoi na przeszkodzie przepisom prawnym państwa członkowskiego, które wyłączają obywateli innych państw członkowskich, zamieszkujących i pracujących na jego terytorium, wyłącznie ze względu na ich obywatelstwo, z kręgu osób uprawnionych do odszkodowania za szkody na osobie i zadośćuczynienia za krzywdy spowodowane przestępstwem niepopełnionym na terytorium tego państwa. Podpisy * Język postępowania: francuski.