C-174/17

WYROK TRYBUNAŁU (pierwsza izba) z dnia 13 grudnia 2018 r. ( *1 ) Odwołanie – Skarga o odszkodowanie – Artykuł 340 akapit drugi TFUE – Przewlekłość postępowania w dwóch sprawach rozpatrywanych przez Sąd Unii Europejskiej – Naprawienie szkody, jaką skarżące miały ponieść – Szkoda majątkowa – Koszty gwarancji bankowej – Związek przyczynowy – Odsetki za opóźnienie W sprawach połączonych C‑174/17 P i C‑222/17 P mających za przedmiot dwa odwołania w trybie art. 56 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wniesione, odpowiednio, w dniach 5 i 27 kwietnia 2017 r., Unia Europejska, reprezentowana przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, reprezentowany początkowo przez J. Inghelrama, Á.M. Almendrosa Manzana i P. Giustę, działających w charakterze pełnomocników, a następnie przez J. Inghelrama i Á.M. Almendrosa Manzana, działających w charakterze pełnomocników (C‑174/17 P), wnosząca odwołanie, w której pozostałymi uczestnikami postępowania są: Plásticos Españoles SA (ASPLA), z siedzibą w Torrelavega (Hiszpania), Armando Álvarez SA, z siedzibą w Madrycie (Hiszpania), reprezentowane przez M. Troncosa Ferrera, C. Ruixó Claramunt i S. Moyę Izquierdo, abogados, skarżące w pierwszej instancji, Komisja Europejska, reprezentowana przez C. Urracę Caviedesa, S. Noëgo, F. Erlbachera oraz F. Castillę Contreras, działających w charakterze pełnomocników, interwenient w pierwszej instancji, oraz Plásticos Españoles SA (ASPLA), z siedzibą w Torrelavega, Armando Álvarez SA, z siedzibą w Madrycie, reprezentowane przez S. Moyę Izquierdo i M. Troncosa Ferrera, abogados (C‑222/17 P), wnoszące odwołanie, w której pozostałymi uczestnikami postępowania są: Unia Europejska, reprezentowana przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, reprezentowany początkowo przez J. Inghelrama, Á.M. Almendrosa Manzana i P. Giustę, działających w charakterze pełnomocników, a następnie przez J. Inghelrama i Á.M. Almendrosa Manzana, działających w charakterze pełnomocników, strona pozwana w pierwszej instancji, Komisja Europejska, interwenient w pierwszej instancji, TRYBUNAŁ (pierwsza izba), w składzie: R. Silva de Lapuerta (sprawozdawca), wiceprezes, pełniąca obowiązki prezesa pierwszej izby, J.C. Bonichot, E. Regan, C.G. Fernlund i S. Rodin, sędziowie, rzecznik generalny: N. Wahl, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 25 lipca 2018 r., wydaje następujący Wyrok W swoich odwołaniach Unia Europejska z jednej strony i Plásticos Españoles SA (ASPLA) (zwana dalej „ASPLA”) oraz Armando Álvarez SA z drugiej strony wnoszą o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 17 lutego 2017 r., ASPLA i Armando Álvarez/Unia Europejska (T‑40/15, EU:T:2017:105) (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”), w którym Sąd zasądził od Unii Europejskiej zapłatę odszkodowania w wysokości 44951,24 EUR na rzecz ASPLA oraz odszkodowania w wysokości 111042,48 EUR na rzecz Armando Álvarez z tytułu szkody majątkowej poniesionej przez każdą z tych spółek z powodu naruszenia rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia w sprawach, w których zapadły wyrok z dnia 16 listopada 2011 r., ASPLA/Komisja (T‑76/06, niepublikowany, EU:T:2011:672) i wyrok z dnia 16 listopada 2011 r., Álvarez/Komisja (T‑78/06, niepublikowany, EU:T:2011:673) (zwanych dalej łącznie „sprawami T‑76/06 i T‑78/06”), i oddalił skargę w pozostałym zakresie. Okoliczności powstania sporów Pismami złożonymi w sekretariacie Sądu w dniu 24 lutego 2006 r. ASPLA z jednej strony i Armando Álvarez z drugiej strony wniosły, każda z nich odrębnie, skargi na decyzję Komisji C(2005) 4634 z dnia 30 listopada 2005 r. dotyczącą postępowania na podstawie art. [101 TFUE] (sprawa COMP/F/38.354 – Worki przemysłowe) [zwaną dalej „decyzją C(2005) 4634”]. W owych skargach skarżące żądały zasadniczo stwierdzenia przez Sąd nieważności tej decyzji w zakresie, w jakim ich dotyczyła, lub – posiłkowo – obniżenia kwoty grzywny nałożonej na skarżące. Sąd oddalił te skargi wyrokiem z dnia 16 listopada 2011 r., ASPLA/Komisja (T‑76/06, niepublikowanym, EU:T:2011:672) oraz wyrokiem z dnia 16 listopada 2011 r., Álvarez/Komisja (T‑78/06, niepublikowanym, EU:T:2011:673). Pismami złożonymi w dniu 24 stycznia 2012 r. ASPLA i Armando Álvarez wniosły odwołania od wyroku z dnia 16 listopada 2011 r., ASPLA/Komisja (T‑76/06, niepublikowanego, EU:T:2011:672) i wyroku z dnia 16 listopada 2011 r., Álvarez/Komisja (T‑78/06, niepublikowanego, EU:T:2011:673). Wyrokami z dnia 22 maja 2014 r., ASPLA/Komisja (C‑35/12 P, EU:C:2014:348) i z dnia 22 maja 2014 r., Armando Álvarez/Komisja (C‑36/12 P, EU:C:2014:349) Trybunał oddalił owe odwołania. Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 27 stycznia 2015 r. ASPLA i Armando Álvarez wystąpiły przeciwko Unii Europejskiej, reprezentowanej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej lub przez Komisję Europejską, ze skargą na podstawie art. 268 TFUE, żądając naprawienia szkody, którą spółki te miały ponieść wskutek przewlekłego postępowania przed Sądem w sprawach T‑76/06 i T‑78/06. Postanowieniem z dnia 4 marca 2016 r., ASPLA i Armando Álvarez/Unia Europejska (T‑40/15, niepublikowanym, EU:T:2016:133), w następstwie częściowego cofnięcia skargi przez skarżące, Komisja została wykreślona z niniejszej sprawy jako podmiot reprezentujący Unię. W zaskarżonym wyroku Sąd orzekł, co następuje: „1) Zasądza się od Unii Europejskiej, reprezentowanej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zapłatę odszkodowania w wysokości 44951,24 EUR na rzecz [ASPLA] oraz odszkodowania w wysokości 111042,48 EUR na rzecz [Armando Álvarez] z tytułu szkody poniesionej przez każdą z tych spółek z powodu naruszenia rozsądnego terminu do wydania orzeczenia w sprawach [T‑76/06 i T‑78/06]. Kwota każdego z tych odszkodowań zostanie zrewaloryzowana, a odsetki wyrównawcze liczone będą od dnia 27 stycznia 2015 r. do dnia ogłoszenia niniejszego wyroku według rocznego poziomu inflacji stwierdzonego przez Eurostat (Urząd Statystyczny Unii Europejskiej) w odniesieniu do omawianego okresu w państwie członkowskim, gdzie znajduje się siedziba tych spółek. 2) Kwota każdego z odszkodowań, o których mowa w pkt 1 powyżej, zostanie powiększona o odsetki za zwłokę, liczone od dnia ogłoszenia niniejszego wyroku do dnia pełnej zapłaty, według stopy procentowej stosowanej przez Europejski Bank Centralny (EBC) do jego głównych operacji refinansujących, powiększonej o dwa punkty procentowe. 3) W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona. 4) ASPLA i Armando Álvarez oraz Unia Europejska, reprezentowana przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, pokrywają każdy własne koszty. 5) Komisja Europejska pokrywa własne koszty”. Żądania stron W odwołaniu w sprawie C‑174/17 P Unia Europejska wnosi do Trybunału o: – uchylenie pkt 1 sentencji zaskarżonego wyroku; – oddalenie jako bezzasadnego żądania przedstawionego w pierwszej instancji przez ASPLA i Armando Álvarez, zmierzającego do zasądzenia odszkodowania w wysokości 3495038,66 EUR za szkodę, jaką spółki te miały ponieść z powodu naruszenia rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia; – obciążenie ASPLA i Armando Álvarez kosztami postępowania. ASPLA i Armando Álvarez wnoszą do Trybunału o: – oddalenie odwołania i – obciążenie wnoszącej odwołanie kosztami postępowania. Komisja wnosi do Trybunału o uwzględnienie odwołania w całości. W odwołaniu w sprawie C‑222/17 P ASPLA i Armando Álvarez wnoszą do Trybunału o: – stwierdzenie dopuszczalności niniejszego odwołania; – uchylenie zaskarżonego wyroku; – zasądzenie od Unii Europejskiej, reprezentowanej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, kwoty 3495038,66 EUR (gdzie kwota 355118,67 EUR odpowiada uiszczonym dodatkowo prowizjom bankowym, a kwota 3139919,99 EUR – zapłaconym dodatkowo odsetkom od grzywny) tytułem odszkodowania należnego z tego względu, że Sąd naruszył art. 47 akapit drugi Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, do której to kwoty należy dodać odsetki wyrównawcze według stopy równoważnej rocznej stopie inflacji w Hiszpanii obliczonej przez Eurostat w okresie od dnia 27 stycznia 2015 r. do dnia 17 lutego 2017 r., jak również odsetki za zwłokę naliczone od tej daty do dnia rzeczywistej zapłaty według stopy stosowanej przez Europejski Bank Centralny do jego głównych operacji refinansowania, powiększonej o dwa punkty procentowe; – obciążenie Unii Europejskiej kosztami postępowania. Unia Europejska wnosi do Trybunału o: – odrzucenie odwołania w części jako niedopuszczalnego i oddalenie go w części jako bezzasadnego lub oddalenie go jako bezzasadnego; – obciążenie wnoszących odwołanie kosztami postępowania. Postanowieniem prezesa pierwszej izby z dnia 17 kwietnia 2018 r. sprawy C‑174/17 P i C‑222/17 P zostały połączone na potrzeby przedstawienia opinii i wydania wyroku. W przedmiocie odwołań Na poparcie odwołania w sprawie C‑174/17 P Unia Europejska podnosi dwa zarzuty. Na poparcie odwołania w sprawie C‑222/17 P ASPLA i Armando Álvarez podnoszą pięć zarzutów. W przedmiocie pierwszego zarzutu odwołania w sprawie C‑174/17 P Argumenty stron W ramach zarzutu pierwszego Unia Europejska twierdzi, że Sąd, uznając, iż istnieje wystarczająco bezpośredni związek przyczynowy między naruszeniem rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia w sprawach T‑76/06 i T‑78/06 a stratą poniesioną przez ASPLA i Armando Álvarez w wyniku zapłaty kosztów gwarancji bankowej w okresie, który odpowiada przekroczeniu tego terminu, naruszył prawo przy dokonywaniu wykładni pojęcia „związek przyczynowy”. W szczególności Unia Europejska uważa, że Sąd oparł się na błędnym założeniu, iż decyzja o ustanowieniu gwarancji bankowej zostaje podjęta wyłącznie w jednym określonym momencie, mianowicie w momencie podjęcia „decyzji pierwotnej” o ustanowieniu tej gwarancji. Skoro jednak obowiązek zapłaty grzywny istniał przez cały czas trwania postępowania przed sądami Unii, a nawet po tym okresie, gdyż grzywna nie została uchylona, skarżące w pierwszej instancji miały możliwość zapłacenia grzywny i wykonania w ten sposób obowiązku, który spoczywał na nich w tym zakresie. Zważywszy, że skarżące miały możliwość zapłacenia grzywny w każdej chwili, ich samodzielna decyzja o zastąpieniu tej zapłaty gwarancją bankową jest decyzją o charakterze ciągłym, podtrzymywaną przez nie przez cały czas trwania postępowania. W konsekwencji rozstrzygającą przyczyną poniesienia kosztów gwarancji bankowej jest samodzielna decyzja skarżących o niezapłaceniu grzywny i o zastąpieniu tej zapłaty gwarancją bankową, a nie naruszenie rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia. Komisja popiera argumenty przedstawione przez Unię Europejską. ASPLA i Armando Álvarez utrzymują, że Sąd nie naruszył prawa w pkt 110–119 zaskarżonego wyroku i podnoszą, że rozstrzygającą przyczyną poniesienia kosztów gwarancji bankowej nie jest ich „samodzielna decyzja”, jak zdaje się twierdzić Unia Europejska, reprezentowana przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, lecz przyczyna ta wynika z wykonania art. 85 rozporządzenia Komisji (WE, Euratom) nr 2342/2002 z dnia 23 grudnia 2002 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (Dz.U. 2002, L 357, s. 1). W tym kontekście ASPLA i Armando Álvarez podnoszą w pierwszej kolejności, iż brzmienie tego przepisu nie oznacza, że możliwość zagwarantowania płatności jest pomyślana jako wyjątek od ogólnej zasady, lecz że aby móc wnieść o dodatkowy termin na dokonanie zapłaty, trzeba koniecznie spełnić dwie przesłanki, mianowicie po pierwsze zagwarantować płatność, a po drugie zapłacić odsetki. W drugiej kolejności decyzja o natychmiastowej zapłacie lub decyzja o ustanowieniu gwarancji bankowej są jednakowo dostępne dla wnioskodawców, wobec czego wybór drugiego wariantu nie może prowadzić do zerwania związku przyczynowego między szkodą i bezprawnym zachowaniem. W trzeciej kolejności możliwość wyboru wynikająca z przepisu prawa Unii, który oferuje podmiotowi alternatywne rozwiązania, przewidując je wyraźnie, nie może zerwać związku przyczynowego. ASPLA i Armando Álvarez wnoszą więc o oddalenie tego zarzutu. Ocena Trybunału Należy przypomnieć, że – jak Trybunał już podkreślił – przesłanka dotycząca związku przyczynowego przewidziana w art. 340 akapit drugi TFUE wymaga istnienia wystarczająco bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zachowaniem instytucji Unii a szkodą, związku, którego udowodnienie należy do skarżącego, tak że zarzucane zachowanie powinno być decydującą przyczyną szkody (postanowienie z dnia 31 marca 2011 r., Mauerhofer/Komisja, C‑433/10 P, niepublikowane, EU:C:2011:204, pkt 127 i przytoczone tam orzecznictwo). Tak więc w celu ustalenia istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zachowaniem zarzucanym Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej a podnoszoną szkodą należy zbadać, czy naruszenie rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia w sprawach T‑76/06 i T‑78/06 jest decydującą przyczyną powstania szkody wynikającej z zapłaty kosztów gwarancji bankowej w okresie odpowiadającym przekroczeniu tego terminu. Należy zauważyć w tym względzie, że w ramach skargi o odszkodowanie wniesionej przeciwko Komisji, w szczególności celem otrzymania zwrotu kosztów gwarancji, które skarżący ponieśli w celu uzyskania zawieszenia wykonania decyzji o odzyskaniu odnośnych refundacji, które to decyzje zostały później uchylone, Trybunał orzekł, że gdy decyzja nakazująca zapłatę grzywny przewiduje możliwość ustanowienia gwarancji w celu zabezpieczenia tej płatności, wraz z odsetkami za zwłokę, do czasu rozstrzygnięcia skargi na tę decyzję, szkoda, którą stanowią koszty ustanowienia gwarancji, nie wynika z rzeczonej decyzji, ale z podjętej przez samego zainteresowanego decyzji o ustanowieniu gwarancji zamiast natychmiastowego wypełnienia obowiązku zapłaty. W tych okolicznościach Trybunał stwierdził, że między zachowaniem zarzucanym Komisji a podnoszoną szkodą nie istnieje żaden bezpośredni związek przyczynowy (zobacz podobnie wyrok z dnia 28 lutego 2013 r., Inalca i Cremonini/Komisja, C‑460/09 P, EU:C:2013:111, pkt 118, 120). W pkt 112 zaskarżonego wyroku Sąd uznał natomiast, że okoliczności faktyczne rozpatrywanej przez niego sprawy różniły się zasadniczo od okoliczności faktycznych stwierdzonych w tym orzecznictwie, tak że związek między przekroczeniem rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia w sprawach T‑76/06 i T‑78/06 a zapłatą kosztów gwarancji bankowej w okresie, który odpowiadał temu przekroczeniu, nie mógł zostać przerwany przez pierwotną decyzję ASPLA i Armando Álvarez o niedokonaniu natychmiastowej zapłaty grzywny nałożonej w decyzji C(2005) 4634 oraz o ustanowieniu gwarancji bankowej. W szczególności, jak wynika z pkt 110 i 111 zaskarżonego wyroku, dwiema okolicznościami, na których Sąd oparł się, aby dojść do wniosku przedstawionego w pkt 112 tego wyroku, są, po pierwsze, okoliczność, że w chwili, gdy ASPLA i Armando Álvarez ustanowiły gwarancję bankową, naruszenie rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia było niemożliwe do przewidzenia, spółki te zaś mogły zasadnie oczekiwać, iż skargi zostaną rozpatrzone w rozsądnym terminie, a po drugie, okoliczność, że przekroczenie rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia miało miejsce po podjęciu przez ASPLA i Armando Álvarez pierwotnej decyzji o ustanowieniu rzeczonej gwarancji. Jednakże obie okoliczności wskazane przez Sąd w pkt 110 i 111 zaskarżonego wyroku nie są właściwe, by móc stwierdzić, że związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia w sprawach T‑76/06 i T‑78/06 a szkodą poniesioną przez ASPLA i Armando Álvarez w wyniku zapłaty kosztów gwarancji bankowej w okresie odpowiadającym przekroczeniu tego terminu nie mógł zostać przerwany decyzją tych przedsiębiorstw o ustanowieniu rzeczonej gwarancji. Byłoby tak bowiem jedynie w przypadku, gdyby utrzymanie gwarancji bankowej miało charakter obowiązkowy, tak że przedsiębiorstwo, które wniosło skargę na decyzję Komisji nakładającą na nie grzywnę i które postanowiło ustanowić gwarancję bankową, aby nie wykonywać niezwłocznie tej decyzji, nie miało prawa, przed datą wydania wyroku w ramach postępowania wszczętego na podstawie tej skargi, zapłacić rzeczonej grzywny i wycofać ustanowionej przez nie gwarancji bankowej (wydany dziś wyrok, C‑138/17 P i C‑146/17 P, Unia Europejska/Gascogne Sack Deutschland i Gascogne, pkt 28). Tymczasem jak wskazał rzecznik generalny w pkt 37, 50 i 51 opinii i jak orzekł już Trybunał, utrzymanie gwarancji bankowej, podobnie jak jej ustanowienie, podlega swobodnej ocenie danego przedsiębiorstwa z punktu widzenia jego interesów finansowych. W istocie żaden przepis prawa Unii nie uniemożliwia temu przedsiębiorstwu wycofania w każdej chwili ustanowionej przez nie gwarancji bankowej oraz zapłaty nałożonej grzywny, jeżeli ze względu na zmianę okoliczności w porównaniu z okolicznościami istniejącymi w dniu ustanowienia tej gwarancji rzeczone przedsiębiorstwo uważa, że rozwiązanie to jest dla niego bardziej korzystne. Może tak być w szczególności wówczas, gdy przebieg postępowania przed Sądem skłania dane przedsiębiorstwo do wniosku, że wyrok zostanie wydany w terminie późniejszym niż termin przewidywany przez nie pierwotnie i że w związku z tym koszty gwarancji bankowej będą wyższe niż koszty, które owo przedsiębiorstwo pierwotnie przewidywało w chwili ustanowienia tej gwarancji (wydany dziś wyrok, C‑138/17 P i C‑146/17 P, Unia Europejska/Gascogne Sack Deutschland i Gascogne, pkt 29). W niniejszym przypadku biorąc pod uwagę okoliczność, że po pierwsze otwarcie ustnego etapu postępowania w sprawach T‑76/06 i T‑78/06 miało miejsce w dniu 23 listopada 2010 r., jak wynika z ustaleń dokonanych przez Sąd w pkt 65 zaskarżonego wyroku, i że po drugie – jak wynika ze skargi ASPLA i Armando Álvarez w pierwszej instancji – uważały one, iż otwarcie procedury ustnej powinno było nastąpić najpóźniej w lutym 2009 r. w odniesieniu do sprawy T‑76/06 i w październiku 2008 r. w odniesieniu do sprawy T‑78/06, należy stwierdzić, że począwszy od tych dat ASPLA i Armando Álvarez nie mogły nie wiedzieć, iż czas trwania postępowań w tych sprawach przekroczy czas, który przewidywały one pierwotnie, i że spółki te mogły ponownie rozważyć zasadność utrzymania gwarancji bankowej, zważywszy na dodatkowe koszty, jakie utrzymanie tej gwarancji mogło implikować. W tych okolicznościach naruszenie rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia w sprawach T‑76/06 i T‑78/06 nie jest decydującą przyczyną szkody poniesionej przez ASPLA i Armando Álvarez w wyniku zapłaty kosztów gwarancji bankowej w okresie odpowiadającym przekroczeniu tego terminu. Jak zauważył rzecznik generalny w pkt 58 opinii, taka szkoda wynika z samodzielnej decyzji ASPLA i Armando Álvarez o utrzymaniu gwarancji bankowej przez cały czas trwania postępowania w tych sprawach pomimo skutków finansowych wynikających z tej decyzji. Z powyższych rozważań wynika, że Sąd, uznając, iż istnieje wystarczająco bezpośredni związek przyczynowy między naruszeniem rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia w sprawach T‑76/06 i T‑78/06 a stratą poniesioną przez ASPLA i Armando Álvarez w wyniku zapłaty kosztów gwarancji bankowej w okresie, który odpowiada przekroczeniu tego terminu, naruszył prawo przy dokonywaniu wykładni pojęcia „związek przyczynowy”. W konsekwencji, zważywszy, że zarzut ten powinien zostać uwzględniony, należy uchylić pkt 1 sentencji zaskarżonego wyroku bez konieczności orzekania w przedmiocie zarzutu drugiego podniesionego przez Unię Europejską na poparcie jej odwołania w sprawie C‑174/17 P. W przedmiocie zarzutów odwołania od trzeciego do piątego w sprawie C‑222/17 P Zarzuty od trzeciego do piątego dotyczą, odpowiednio, naruszenia prawa przy stosowaniu zasady zakazującej orzekania ultra petita, naruszenia prawa ASPLA i Armando Álvarez do obrony oraz wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia w odniesieniu do okresu dającego prawo do odszkodowania. Zważywszy, że zarzuty te dotyczą kwoty odszkodowania przyznanego przez Sąd z tytułu szkody majątkowej poniesionej w wyniku zapłaty przez ASPLA i przez Armando Álvarez kosztów gwarancji bankowej w okresie odpowiadającym przekroczeniu rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia i że – jak wynika z pkt 34 niniejszego wyroku – pkt 1 sentencji zaskarżonego wyroku został uchylony, nie ma już potrzeby badania wspomnianych zarzutów. W przedmiocie drugiego zarzutu odwołania w sprawie C‑222/17 P Argumenty stron W zarzucie drugim, który należy rozpatrzyć przed zbadaniem zarzutu pierwszego, ASPLA i Armando Álvarez twierdzą, że gdy Sąd oddalił ich skargę o odszkodowanie z tytułu szkody majątkowej poniesionej w wyniku zapłaty dodatkowych odsetek za opóźnienie od kwoty nałożonej grzywny z tego względu, że skarżące nie przedstawiły żadnego dowodu pozwalającego wykazać, iż w okresie odpowiadającym przekroczeniu rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia kwota odsetek za opóźnienie była wyższa od korzyści, jaką mogły one osiągnąć w wyniku korzystania w tym okresie z kwoty grzywny powiększonej o odsetki za opóźnienie, w związku z czym skarżące nie wykazały, że poniosły rzeczywistą i pewną stratę w wyniku zapłaty rzeczonych odsetek, naruszył on prawo przy określeniu poniesionej szkody majątkowej. Zdaniem ASPLA i Armando Álvarez dowód ten nie jest niezbędny w celu wykazania istnienia rzeczywistej szkody. Dodatkowa kwota związana z grzywną, która odpowiada odsetkom za opóźnienie, stanowi – podobnie jak prowizje wynikające z udzielenia gwarancji bankowych – faktycznie ponoszony koszt finansowy, który nie wystąpiłby bez bezprawnego zachowania Sądu. W tym względzie niespójne byłoby uznanie takich prowizji za „podlegającą naprawieniu szkodę”, bez wymagania dowodu w rozumieniu wskazanym w pkt 37 niniejszego wyroku, oraz nieuwzględnienie tej kwalifikacji w odniesieniu do kosztu finansowego odpowiadającego odsetkom za opóźnienie. Podobnie jak wnoszące odwołanie Unia Europejska przyznaje, że zaskarżony wyrok charakteryzuje się brakiem spójności w zakresie oceny dotyczącej, po pierwsze, domniemywanej szkody wynikającej z zapłaty odsetek od kwoty grzywny, a po drugie, podnoszonej szkody wynikającej z kosztów gwarancji bankowej. W przeciwieństwie do wnoszących odwołanie Unia Europejska uważa jednak, że Sąd naruszył prawo w zaskarżonym wyroku tylko wówczas, gdy rozpatrywał tę ostatnią szkodę. Ocena Trybunału Na wstępie należy przypomnieć, że – jak Sąd wskazał w pkt 84 zaskarżonego wyroku – każda szkoda, o której naprawienie wnosi się w ramach skargi dotyczącej odpowiedzialności pozaumownej Unii na podstawie art. 340 akapit drugi TFUE, powinna być rzeczywista i pewna (wyrok z dnia 30 maja 2017 r., Safa Nicu Sepahan/Rada, C‑45/15 P, EU:C:2017:402, pkt 61 i przytoczone tam orzecznictwo). W tym kontekście należy zaznaczyć, podobnie jak rzecznik generalny w pkt 65 opinii, że ponieważ działanie lub zaniechanie instytucji Unii może prowadzić do powstania pewnych kosztów po stronie przedsiębiorstwa, ale jednocześnie może przynieść mu pewne korzyści, można uznać, iż szkoda w rozumieniu art. 340 TFUE istnieje jedynie wówczas, gdy różnica netto między kosztami i korzyściami wynikającymi z zachowania zarzucanego tej instytucji jest ujemna. Tak więc co się tyczy podnoszonej szkody wynikającej z zapłaty odsetek za opóźnienie od kwoty grzywny w okresie odpowiadającym przekroczeniu rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia, można uznać, że rzeczywista i pewna szkoda faktycznie istnieje jedynie wówczas, gdy odsetki, które narosły w tym okresie, są wyższe od korzyści, jaką wnoszące odwołanie mogły uzyskać z faktu korzystania w danym okresie z kwoty równej kwocie grzywny powiększonej o odsetki za opóźnienie (wydany dziś wyrok, C‑150/17 P, Unia Europejska/Kendrion, pkt 88). Ponadto Trybunał wyjaśnił, że to do strony podnoszącej odpowiedzialność pozaumowną Unii należy przedstawienie jednoznacznych dowodów zarówno na istnienie, jak i na zakres szkody, na którą się powołuje (wyrok z dnia 30 maja 2017 r., Safa Nicu Sepahan/Rada, C‑45/15 P, EU:C:2017:402, pkt 62 i przytoczone tam orzecznictwo). Tymczasem w niniejszym przypadku Sąd wyjaśnił wpierw w pkt 97 zaskarżonego wyroku, że Armando Álvarez zapłaciła całkowitą kwotę odsetek za opóźnienie, które stały się wymagalne w toku postępowania w sprawach T‑76/06 i T‑78/06. Następnie Sąd stwierdził w pkt 100 zaskarżonego wyroku, że w toku postępowania w sprawach T‑76/06 i T‑78/06 Armando Álvarez nie uiściła kwoty grzywny ani odsetek za opóźnienie, wobec czego w trakcie tego postępowania spółka ta miała możliwość korzystania z kwoty, która odpowiadała kwocie tej grzywny powiększonej o odsetki za opóźnienie. Wreszcie Sąd orzekł w pkt 101 zaskarżonego wyroku, że skarżące nie przedstawiły dowodów pozwalających wykazać, iż w okresie odpowiadającym przekroczeniu rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia w sprawach T‑76/06 i T‑78/06 kwota odsetek za opóźnienie, zapłaconych później Komisji przez Armando Álvarez, była wyższa od korzyści odniesionej przez tę spółkę ze względu na korzystanie przez nią z kwoty równej kwocie grzywny powiększonej o odsetki za opóźnienie. W tych okolicznościach, jak wynika z pkt 40–43 niniejszego wyroku, Sąd po pierwsze słusznie orzekł w pkt 102 zaskarżonego wyroku, że skarżące nie wykazały, iż w okresie odpowiadającym przekroczeniu rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia w sprawach T‑76/06 i T‑78/06 Armando Álvarez poniosła rzeczywistą i pewną szkodę w wyniku zapłaty odsetek za opóźnienie od nieuiszczonej kwoty grzywny, a po drugie słusznie stwierdził w pkt 103 zaskarżonego wyroku, że w konsekwencji należało oddalić żądanie naprawienia poniesionej jakoby w związku z tym szkody. Ponadto w zakresie, w jakim wnoszące odwołanie twierdzą, że poniosły pewną szkodę majątkową odpowiadającą co najmniej różnicy między, z jednej strony, kosztem odroczenia zapłaty grzywny oraz zapłaty odnośnych odsetek za opóźnienie, a z drugiej strony, kosztem wynikającym ze scenariusza natychmiastowej zapłaty grzywny możliwej dzięki finansowaniu na rynku kredytowym, ich argumentację należy odrzucić jako niedopuszczalną, ponieważ implikuje ona rozpatrzenie nowego zarzutu w toku postępowania. Z utrwalonego orzecznictwa wynika bowiem, że umożliwienie stronie podniesienia po raz pierwszy przed Trybunałem zarzutu, którego nie powoływała ona wcześniej przed Sądem, oznaczałoby umożliwienie jej żądania od Trybunału rozstrzygnięcia sporu szerszego niż ten, który miał rozstrzygać Sąd. W ramach odwołania kompetencje Trybunału są zasadniczo ograniczone do badania dokonanej przez Sąd oceny podniesionych przed nim zarzutów (wyrok z dnia 3 lipca 2014 r., Electrabel/Komisja, C‑84/13 P, niepublikowany, EU:C:2014:2040, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo). W konsekwencji zarzut drugi należy w części odrzucić jako niedopuszczalny, a w części oddalić jako bezzasadny. W przedmiocie pierwszego zarzutu odwołania w sprawie C‑222/17 P Argumenty stron Zarzut pierwszy dzieli się na dwie części. W ramach pierwszej części zarzutu pierwszego ASPLA i Armando Álvarez zarzucają Sądowi dwukrotny brak uzasadnienia, gdy uznał on w pkt 69 i 72 zaskarżonego wyroku po pierwsze, że okres 15 miesięcy pomiędzy zakończeniem pisemnego etapu postępowania a otwarciem ustnego etapu postępowania stanowi zasadniczo okres odpowiedni dla rozpoznania spraw z zakresu stosowania prawa konkurencji, a po drugie, że równoległe rozpoznawanie spraw powiązanych ze sobą może uzasadniać wydłużenie o miesiąc w odniesieniu do dodatkowej sprawy powiązanej okresu między zakończeniem pisemnego etapu postępowania a otwarciem ustnego etapu postępowania, lecz nie przedstawił w tym względzie wyjaśnień lub konkretnych danych na poparcie tych wniosków. W ramach drugiej części zarzutu pierwszego ASPLA i Armando Álvarez zarzucają Sądowi przede wszystkim, że przedstawił on wewnętrznie sprzeczne uzasadnienie, gdy orzekł wpierw w pkt 72 zaskarżonego wyroku, że ścisły związek zależności między dwiema sprawami uzasadnia wydłużenie o jeden miesiąc, i gdy stwierdził następnie w pkt 80 zaskarżonego wyroku, że „bardzo ścisły związek zależności między sprawą T‑76/06 i sprawą T‑78/06 uzasadnił wydłużenie o dodatkowe cztery miesiące okresu między zakończeniem pisemnego etapu postępowania a otwarciem ustnego etapu postępowania w sprawie T‑78/06”. Unia Europejska nie zgadza się z argumentacją wnoszących odwołanie. Ocena Trybunału Należy zaznaczyć, że w skardze w pierwszej instancji ASPLA i Armando Álvarez wniosły w istocie do Sądu o zasądzenie od Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej odszkodowania w wysokości 3495038,66 EUR, mianowicie 355118,67 EUR z tytułu kosztów gwarancji bankowej i 3139919,99 EUR z tytułu odsetek za opóźnienie, celem naprawienia szkody, która została im wyrządzona w wyniku naruszenia rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia w sprawach T‑76/06 i T‑78/06. W pkt 1 sentencji zaskarżonego wyroku Sąd zasądził od Unii Europejskiej, reprezentowanej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zapłatę odszkodowania w wysokości 44951,24 EUR na rzecz ASPLA oraz odszkodowania w wysokości 111042,48 EUR na rzecz Armando Álvarez z tytułu szkody majątkowej poniesionej przez każdą z tych spółek z powodu rzeczonego naruszenia. Jak wynika z pkt 129–134 zaskarżonego wyroku, odszkodowania te odpowiadają konkretnie kosztom gwarancji bankowej poniesionym przez te spółki w okresie od dnia 16 marca 2010 r. do dnia 14 stycznia 2011 r. Jak wskazano jednak w pkt 34 niniejszego wyroku, pierwszy zarzut odwołania w sprawie C‑174/17 P został uwzględniony, w związku z czym pkt 1 sentencji zaskarżonego wyroku został uchylony. Ponadto w pkt 49 niniejszego wyroku drugi zarzut odwołania w sprawie C‑222/17 P, który dotyczy domniemywanej szkody majątkowej wynikającej z zapłaty odsetek za opóźnienie w okresie odpowiadającym przekroczeniu rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia w sprawach T‑76/06 i T‑78/06, został oddalony jako bezzasadny. W tych okolicznościach, jak zauważył rzecznik generalny w pkt 83 i 84 opinii, zakładając nawet, że obie części zarzutu pierwszego są zasadne i że w konsekwencji Sąd naruszył prawo przy ustaleniu długości przekroczenia rozsądnego terminu, nie może to skutkować ani uchyleniem zaskarżonego wyroku, ani przyznaniem wyższego odszkodowania z tytułu szkody majątkowej poniesionej jakoby przez ASPLA i przez Armando Álvarez, jako że te wnoszące odwołanie nie wskazały na żadną szkodę inną niż szkoda wynikająca z kosztów gwarancji bankowej i odsetek zapłaconych od kwoty grzywny. W konsekwencji zarzut pierwszy należy oddalić w całości jako bezskuteczny. Z całości powyższych rozważań wynika, że odwołanie w sprawie C‑222/17 P należy oddalić w całości. W przedmiocie skargi do Sądu Zgodnie z art. 61 akapit pierwszy statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jeżeli odwołanie jest zasadne, Trybunał uchyla orzeczenie Sądu. Może on wówczas wydać orzeczenie ostateczne w sprawie, jeśli stan postępowania na to pozwala, lub skierować sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd. W niniejszej sprawie Trybunał uważa, że należy wydać ostateczne orzeczenie w przedmiocie skargi o odszkodowanie wniesionej do Sądu przez ASPLA i Armando Álvarez w zakresie, w jakim zmierza ona do uzyskania naprawienia szkody wynikłej z zapłacenia kosztów gwarancji bankowej po upływie rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia w sprawach T‑76/06 i T‑78/06. W tym względzie należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem powstanie pozaumownej odpowiedzialności Unii w rozumieniu art. 340 akapit drugi TFUE zależy od łącznego spełnienia przesłanek dotyczących bezprawności zachowania zarzucanego instytucjom Unii, rzeczywistości szkody oraz istnienia związku przyczynowego pomiędzy tym zachowaniem a podniesioną szkodą (wyrok z dnia 20 września 2016 r., Ledra Advertising i in./Komisja i EBC, od C‑8/15 P do C‑10/15 P, EU:C:2016:701, pkt 64 i przytoczone tam orzecznictwo). Jak przypomniał Sąd w pkt 55 zaskarżonego wyroku, jeżeli jedna z tych przesłanek nie jest spełniona, skargę należy w całości oddalić, bez konieczności badania pozostałych przesłanek powstania odpowiedzialności pozaumownej Unii (wyrok z dnia 14 października 1999 r., Atlanta/Wspólnota Europejska, C‑104/97 P, EU:C:1999:498, pkt 65 i przytoczone tam orzecznictwo). Ponadto sąd Unii nie jest zobowiązany do zbadania tych przesłanek w określonym porządku (wyrok z dnia 18 marca 2010 r., Trubowest Handel i Makarov/Rada i Komisja, C‑419/08 P, EU:C:2010:147, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo). Ze względów wskazanych w pkt 23–33 niniejszego wyroku należy oddalić skargę o odszkodowanie wniesioną przez ASPLA i przez Armando Álvarez w zakresie, w jakim zmierza ona do uzyskania odszkodowania w wysokości 3495038,66 EUR z tytułu szkody majątkowej poniesionej w wyniku przekroczenia rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia w sprawach T‑76/06 i T‑78/06. W przedmiocie kosztów Zgodnie z art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem, jeżeli odwołanie jest zasadne i Trybunał wydaje orzeczenie kończące postępowanie w sprawie, rozstrzyga on również o kosztach. Stosownie do art. 138 § 1 tego regulaminu, mającego zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 wspomnianego regulaminu, kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponieważ Unia Europejska wniosła o obciążenie ASPLA i Armando Álvarez kosztami postępowania, a spółki te przegrały zarówno w postępowaniu odwoławczym w sprawie C‑174/17 P, jak i w postępowaniu odwoławczym w sprawie C‑222/17 P, należy obciążyć je, poza własnymi kosztami, również wszystkimi kosztami poniesionymi przez Unię Europejską w ramach tych dwóch postępowań odwoławczych. Zgodnie z art. 138 § 3 regulaminu postępowania Unia Europejska z jednej strony oraz ASPLA i Armando Álvarez z drugiej strony pokrywają własne koszty związane z postępowaniem w pierwszej instancji. Artykuł 140 § 1 regulaminu postępowania, mający zastosowanie do postępowania odwoławczego na podstawie art. 184 § 1 tego regulaminu, stanowi, że państwa członkowskie i instytucje interweniujące w sprawie pokrywają własne koszty. Ponadto zgodnie z art. 184 § 4 regulaminu postępowania, jeżeli interwenient w pierwszej instancji, który nie wniósł odwołania, bierze udział w postępowaniu przed Trybunałem na etapie pisemnym lub ustnym, Trybunał może zdecydować, że pokrywa on własne koszty. Komisja, która występowała w charakterze interwenienta w pierwszej instancji i która brał udział w etapie pisemnym postępowania odwoławczego w sprawie C‑174/17 P, pokrywa własne koszty zarówno w postępowaniu w pierwszej instancji, jak i w ramach postępowania odwoławczego w sprawie C‑174/17 P.   Z powyższych względów Trybunał (pierwsza izba) orzeka, co następuje:   1) Uchyla się pkt 1 sentencji wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 17 lutego 2017 r., ASPLA i Armando Álvarez/Unia Europejska (T‑40/15, EU:T:2017:105).   2) Oddala się odwołanie w sprawie C‑222/17 P wniesione przez Plásticos Españoles SA (ASPLA) i przez Armando Álvarez SA.   3) Oddala się skargę o odszkodowanie wniesioną przez Plásticos Españoles SA (ASPLA) i przez Armando Álvarez SA w zakresie, w jakim zmierza ona do uzyskania odszkodowania w wysokości 3495038,66 EUR z tytułu szkody majątkowej poniesionej w wyniku przekroczenia rozsądnego terminu na wydanie orzeczenia w sprawach, w których wydano wyroki z dnia 16 listopada 2011 r., ASPLA/Komisja (T‑76/06, niepublikowany, EU:T:2011:672) i z dnia 16 listopada 2011 r., Álvarez/Komisja (T‑78/06, niepublikowany, EU:T:2011:673).   4) Plásticos Españoles SA (ASPLA) i Armando Álvarez SA pokrywają, poza własnymi kosztami, wszystkie koszty poniesione przez Unię Europejską, reprezentowaną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w ramach niniejszych postępowań odwoławczych, jak również własne koszty poniesione w postępowaniu w pierwszej instancji.   5) Unia Europejska, reprezentowana przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, pokrywa własne koszty poniesione w postępowaniu w pierwszej instancji.   6) Komisja Europejska pokrywa własne koszty zarówno w postępowaniu w pierwszej instancji, jak i w ramach postępowania odwoławczego w sprawie C‑174/17 P.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: hiszpański.