C-18/08

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO JULIANE KOKOTT przedstawiona w dniu 25 września 2008 r.(1) Sprawa C‑18/08 Foselev Sud-Ouest SARL przeciwko Administration des douanes et droits indirects [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Tribunal d’instance de Bordeaux (Francja)] Podatek od pojazdów samochodowych – Dyrektywa 1999/62/WE – Zwolnienie określonych pojazdów wykorzystywanych wyłącznie do przewozu sprzętu zamontowanego na stałe w ramach robót publicznych i przemysłowych – Zgoda Komisji – Bezpośrednia skuteczność decyzji I –    Wprowadzenie 1.        Republika Francuska zamierzała zwolnić z podatku od pojazdów samochodowych (taxe spéciale sur certains véhicules routiers, określany także jako taxe à l’essieu) niektóre pojazdy ciężarowe. Dyrektywa 1999/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe(2) harmonizuje ten podatek. Zgodnie z dyrektywą zastosowanie zwolnienia wymaga zgody Komisji, której też ta ostatnia udzieliła w formie decyzji skierowanej do Republiki Francuskiej. Dopiero ponad rok później został wydany francuski dekret, który wprowadził zwolnienie. 2.        Sporne jest tutaj, czy podatnik może domagać się zwolnienia z podatku już przed wydaniem dekretu, opierając się bezpośrednio na decyzji Komisji. Pytanie to zajmuje nie tylko Tribunal d’instance de Bordeaux, który skierował do Trybunału niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Także inne sądy pierwszej instancji oraz Cour d’appel de Lyon rozstrzygały tę kwestię i to z różnymi rezultatami. II – Ramy prawne 3.        Artykuł 6 ust. 2 dyrektywy 1999/62 stanowi: „Państwa członkowskie mogą stosować stawki ulgowe i zwolnienia w stosunku do: […] b)      pojazdów, które jedynie okazjonalnie poruszają się po drogach publicznych państw członkowskich, w których są zarejestrowane, wykorzystywanych przez osoby fizyczne lub prawne, których podstawową działalnością nie jest przewóz towarów pod warunkiem, że przewozy wykonywane tymi pojazdami nie zakłócają konkurencji oraz z zastrzeżeniem zgody ze strony Komisji. […]”. 4.        Po złożeniu przez Republikę Francuską do Komisji wniosku o zgodę na zwolnienie określonych pojazdów, w dniu 20 czerwca 2005 r. Komisja przyjęła decyzję 2005/449/WE(3) opublikowaną w dniu 21 czerwca 2005 r. w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich. Decyzja ta ma następujące brzmienie: „Artykuł 1 Zgodnie z art. 6 ust. 2 lit. b) dyrektywy Komisja niniejszym zatwierdza zwolnienie, do dnia 31 grudnia 2009 r., z podatku od pojazdów silnikowych o ciężarze równym 12 ton lub większym, wykorzystywanych wyłącznie do przewozu sprzętu zamontowanego na stałe w ramach robót publicznych i przemysłowych na terenie Francji: 1)       samobieżnych podnośników i urządzeń manipulacyjnych (żurawie zamontowane na podwoziu pojazdu); 2)       ruchomych pomp lub stacji pomp zamontowanych na stałe na podwoziu pojazdu; 3)       ruchomych zestawów sprężarkowych zamontowanych na podwoziu pojazdu; 4)       betoniarek i pomp betonowych zamontowanych na stałe na podwoziu pojazdu (z wyjątkiem mieszalników bębnowych wykorzystywanych do transportu betonu); 5)       ruchomych zestawów generatorowych zamontowanych na stałe na podwoziu pojazdu; 6)       ruchomych urządzeń wiertniczych zamontowanych na stałe na podwoziu pojazdu. Artykuł 2 Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Francuskiej”. 5.        Dekretem nr 2006‑818 z dnia 7 lipca 2006 r., opublikowanym w Dzienniku Urzędowym Republiki Francuskiej w dniu 9 lipca 2006 r., państwo francuskie wprowadziło zwolnienie z podatku od pojazdów samochodowych do dnia 31 grudnia 2009 r. dla pojazdów wymienionych w decyzji 2005/449. III – Stan faktyczny, pytanie prejudycjalne i postępowanie 6.        W postępowaniu przed sądem krajowym spółka Foselev Sud-Ouest SARL (zwana dalej „Foselev”) domaga się od Administration des douanes et des droits indirects zwrotu kwoty 1973,74 EUR tytułem podatku od pojazdów samochodowych wraz z odsetkami i kosztami, jakie niesłusznie musiała ponieść w okresie od dnia 20 czerwca 2005 r. do dnia 9 lipca 2006 r. Skarżąca uważa, że roszczenie o zwolnienie z podatku wynika bezpośrednio z decyzji Komisji 2005/449, tak więc podatek nie był należny już od jej wydania, a nie dopiero od wejścia w życie dekretu. 7.        Wyrokiem z dnia 4 grudnia 2007 r. rozstrzygający sprawę Tribunal d’instance de Bordeaux skierował do Trybunału następujące pytanie prejudycjalne: „Czy art. 6 ust. 2 lit. b) dyrektywy 1999/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe przewiduje możliwość zwolnienia przez państwa członkowskie niektórych kategorii pojazdów? Czy w tym kontekście zezwolenie przyznane Francji w decyzji Komisji z dnia 20 czerwca 2005 r. o zwolnieniu niektórych kategorii pojazdów jest bezpośrednio skuteczne w stosunku do jednostki, czy też, będąc decyzją adresowaną do Francji, wymaga ono krajowego przepisu dokonującego transpozycji?”. 8.        W postępowaniu przed Trybunałem uwagi na piśmie przedstawiły Foselev, rządy francuski i włoski oraz Komisja Wspólnot Europejskich. Rozprawa nie odbyła się. IV – Ocena prawna 9.        Zgodnie z art. 249 akapit czwarty WE decyzja wiąże w całości adresatów, do których jest kierowana. Decyzja 2005/449 jest, zgodnie z jej art. 2, skierowana do Republiki Francuskiej. 10.      Jak już jednak orzekł Trybunał, wyłączenie co do zasady możliwości powoływania się przez zainteresowane osoby na zobowiązanie przewidziane w decyzji byłoby niezgodne z wiążącym skutkiem przyznanym decyzjom przez art. 249 WE(4). Odpowiednio, wobec państwa członkowskiego można powołać się na przepis decyzji skierowanej do tego państwa członkowskiego, jeżeli nakłada ona na adresata bezwarunkowe oraz wystarczająco jasne i precyzyjne zobowiązanie(5). 11.      W przeciwieństwie do rządów, które przedstawiły uwagi i Komisji, Foselev jest zdania, że decyzja 2005/449 zobowiązuje Republikę Francuską do wprowadzenia określonego w niej zwolnienia. 12.      To, czy z decyzji można wyprowadzić bezwarunkowe oraz wystarczająco jasne i precyzyjne zobowiązanie do zwolnienia z podatku wymienionych pojazdów od określonej chwili, należy ustalić z uwzględnieniem jej brzmienia oraz podstawy umocowania w art. 6 ust. 2 lit. b) dyrektywy 1999/62. 13.      Brzmienie decyzji 2005/449 nie ustanawia żadnego takiego zobowiązania. Artykuł 1 decyzji ogranicza się do udzielenia przez Komisję zgody na działania wnioskowane przez Francję. Wprawdzie przepis ten zezwala na zwolnienie tylko do dnia 31 grudnia 2009 r., jednakże nie określa terminu początku stosowania zwolnienia. Zatem także po wydaniu decyzji w sprawie udzielenia zgody Republika Francuska miała swobodę wprowadzenia zaakceptowanego zwolnienia w dowolnym czasie przed dniem 31 grudnia 2009 r. w drodze wydania odpowiedniego dekretu lub też ewentualnie w ogóle nieskorzystania z upoważnienia. 14.      Artykuł 6 ust. 2 lit. b) dyrektywy 1999/62 daje państwom członkowskim możliwość zwolnienia z podatku lub zastosowania stawek ulgowych wobec pojazdów określonych w tym przepisie, jak też jednoznacznie wynika z użycia słów „mogą stosować”. Zatem państwa członkowskie mogą według swojego uznania skorzystać z wyboru, jaki stwarza dyrektywa. 15.      Przesłanką stosowania odpowiednich krajowych regulacji stanowiących odstępstwo jest zgoda Komisji. Jak słusznie podkreśla Komisja w swoich uwagach na piśmie, jej decyzja w sprawie zgody na zwolnienie z podatku nie może przekształcić uznania przyznanego przez dyrektywę państwu członkowskiemu w obowiązek wprowadzenia zwolnienia. 16.      Wprawdzie w wyroku w sprawie Hansa Fleisch Trybunał stwierdził, że sama okoliczność, iż decyzja umożliwia państwom członkowskim będącym jej adresatami dokonanie odstępstwa od jasnych i precyzyjnych przepisów tej decyzji, sama w sobie nie pozbawia tych przepisów bezpośredniej skuteczności(6). 17.      Jednakże stan prawny w tamtej sprawie nie jest porównywalny z niniejszą sytuacją. Decyzja mająca tam zastosowanie określała opłatę ryczałtową za kontrole sanitarne mięsa, jednakże dopuszczała stosowanie przez państwa członkowskie odmiennych stawek opłat, które odpowiadały faktycznym kosztom kontroli. W odróżnieniu od decyzji 2005/449 tamta decyzja ustanawiała zatem obowiązek wprowadzenia określonych opłat. Decyzja pozwalała wprawdzie państwom członkowskim na określenie opłat stanowiących odstępstwo od opłat ryczałtowych, jednakże ustalała warunki także dla ukształtowania tych krajowych odstępstw. W tej sytuacji Trybunał uznał za konieczne, aby poszczególne podmioty zobowiązane do uiszczenia opłat mogły bezpośrednio powołać się na tę decyzję przed sądem krajowym w celu zbadania, czy odstępstwo od stawek ryczałtowych odpowiada zaleceniom decyzji(7). 18.      Ustalenia Trybunału w wyroku w sprawie Hansa Fleisch nie znajdują zatem zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem ani decyzja 2005/449, ani stanowiąca jej podstawę dyrektywa 1999/62 nie nakładają na państwa członkowskie zobowiązania do wprowadzenia zwolnienia z podatku, którego dotrzymanie musiałoby móc podlegać kontroli sądowej. W okresie, za który Foselev domaga się zwrotu, nie istniał ponadto żaden krajowy przepis transponujący, którego sformułowanie wymagałoby kontroli sądowej w świetle decyzji Komisji. 19.      Mogłoby ewentualnie istnieć podobieństwo do sprawy Hansa Fleisch, gdyby Komisja udzieliła Republice Francuskiej zgody na stosowanie stawki ulgowej na określone kategorie pojazdów i następnie zostałyby zastosowane odmienne stawki podatku. Nie ma to jednak miejsca. W rezultacie pozostaje wniosek, że decyzja 2005/449 nie nakłada na Republikę Francuską żadnego obowiązku do stosowania zwolnienia od określonej chwili. 20.      Nie zmienia tego powołanie się spółki Foselev na art. 254 ust. 3 WE. Zgodnie z tym postanowieniem, decyzje są notyfikowane ich adresatom i stają się skuteczne wraz z tą notyfikacją. Skuteczna staje się jednak tylko ta regulacja, którą też faktycznie zawiera dana decyzja. 21.      Zatem notyfikacja decyzji 2005/449 wobec Republiki Francuskiej (lub ewentualnie także jej publikacja w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich(8)) powoduje, że zgoda na stosowanie zwolnienia jest skuteczna. Gdyby ustawodawca francuski wydał dekret przed udzieleniem zgody i uzależnił jego stosowanie od warunku zawieszającego, że Komisja wyda zgodę na ten środek, wtedy Foselev mogłaby powołać się na zwolnienie już od wejścia w życie decyzji(9). W tym przypadku zwolnienie nie wynikałoby jednak bezpośrednio z decyzji, lecz z dekretu. Ustawodawca krajowy wybrał jednak inną drogę, która także była dla niego dostępna: poczekał na zgodę Komisji i dopiero po tym wydał dekret, który wprowadzał zwolnienie do krajowego prawa podatkowego. To, że pomiędzy tymi dwoma aktami upłynął ponad rok, jest nieistotne z punktu widzenia prawa wspólnotowego. V –    Wnioski 22.      Na podstawie tych rozważań proponuję, aby Trybunał udzielił następującej odpowiedzi na pytanie prejudycjalne Tribunal d’instance de Bordeaux: Decyzja Komisji 2005/449/WE z dnia 20 czerwca 2005 r., na podstawie której Komisja udzieliła Republice Francuskiej zgody na zwolnienie określonych kategorii pojazdów z podatku od pojazdów samochodowych na podstawie art. 6 ust. 2 lit. b) dyrektywy 1999/62/WE, nie przyznaje jednostce żadnego bezpośredniego roszczenia o zwolnienie. Roszczenie o zwolnienie z podatku powstaje dopiero wtedy, gdy dane państwo członkowskie wyda odpowiedni krajowy przepis transponujący. 1 – Język oryginału: niemiecki. 2 – Dz.U. L 187, s. 42. 3 – Decyzja Komisji 2005/449/WE z dnia 20 czerwca 2005 r. dotycząca wniosku o zwolnienie z pobierania opłat od pojazdów silnikowych złożonego przez Francję na mocy art. 6 ust. 2 lit. b) dyrektywy 1999/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe (Dz.U. L 158, s. 23). 4 – Wyroki z dnia 6 października 1970 r. w sprawie 9/70 Grad, Rec. s. 825, pkt 5, oraz z dnia 10 listopada 1992 r. w sprawie C‑156/91 Hansa Fleisch, Rec. s. I‑5567, pkt 12. Szczegółowo w odniesieniu do bezpośredniej skuteczności decyzji zob. także opinię rzecznika generalnego V. Trstenjak z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie C‑80/06 Carp, Zb.Orz. s. I‑4473, pkt 55 i nast. 5 – Wyżej wymienione w przypisie 4 wyroki w sprawach Grad, pkt 9, oraz Hansa Fleisch, pkt 13. 6 – Wyżej wymieniony w przypisie 4 wyrok w sprawie Hansa Fleisch, pkt 15. 7 – Zobacz wyżej wymieniony w przypisie 4 wyrok w sprawie Hansa Fleisch, pkt 15, z powołaniem na wyrok z dnia 4 grudnia 1974 r. w sprawie 41/74 Van Duyn, Rec. s. 1337, pkt 7. 8 – W przedmiocie stosunku notyfikacji i publikacji w Dzienniku Urzędowym zob. także moją opinię z dnia 13 grudnia 2007 r. w sprawie C‑413/06 P Bertelsmann i in. przeciwko Impala, dotychczas nieopublikowaną w Zbiorze, pkt 82. 9 – Podzielając stanowisko prawne spółki Foselev, ustawodawca francuski albo musiałby postępować w ten sposób, albo wprowadzić w życie zwolnienie ze skutkiem wstecznym, ponieważ w przeciwnym razie nadal dochodziłoby do naruszenia „zobowiązania” do wprowadzenia zwolnienia w fazie pomiędzy notyfikacją decyzji a wydaniem dekretu.