C-183/21

WYROK TRYBUNAŁU (dziesiąta izba) z dnia 10 marca 2022 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Zbliżanie ustawodawstw – Znaki towarowe – Dyrektywa (UE) 2015/2436 – Artykuł 19 – Rzeczywiste używanie znaku towarowego – Ciężar dowodu – Wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku z powodu nieużywania – Krajowy przepis proceduralny zobowiązujący wnioskodawcę do przeprowadzenia badań rynku dotyczących używania znaku towarowego W sprawie C‑183/21, mającej za przedmiot wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, na podstawie art. 267 TFUE, złożony przez Landgericht Saarbrücken (sąd krajowy w Saarbrücken, Niemcy) postanowieniem z dnia 4 marca 2021 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 23 marca 2021 r., w postępowaniu: Maxxus Group GmbH & Co. KG przeciwko Globus Holding GmbH & Co. KG, TRYBUNAŁ (dziesiąta izba), w składzie: I. Jarukaitis, prezes izby, D. Gratsias (sprawozdawca) i Z. Csehi, sędziowie rzecznik generalny: N. Emiliou, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu Maxxus Group GmbH & Co. KG – E. Stolz, Rechtsanwalt, – w imieniu Komisji Europejskiej – G. Braun, G. Wilms i É. Gippini Fournier, w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 12 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/95/WE z dnia 22 października 2008 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U. 2008, L 299, s. 25) oraz art. 16, 17 i 19 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2436 z dnia 16 grudnia 2015 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U. 2015, L 336, s. 1). Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Maxxus Group GmbH & Co. KG (zwanym dalej „Maxxusem”) a Globus Holding GmbH & Co. KG (zwanym dalej „Globusem”) w przedmiocie wygaśnięcia praw Globusa odnoszących się do dwóch znaków towarowych zarejestrowanych w Niemczech. Ramy prawne Prawo Unii Dyrektywa 2008/95 Artykuł 10 dyrektywy 2008/95, zatytułowany „Używanie znaków towarowych”, stanowił: „1.   Jeżeli w okresie pięciu lat od daty zakończenia procedury rejestracji znak towarowy nie był rzeczywiście używany przez właściciela we Wspólnocie [w danym państwie członkowskim] w stosunku do towarów lub usług, dla których jest zarejestrowany, lub jeżeli takie używanie było zawieszone przez nieprzerwany okres pięciu lat, znak towarowy podlega sankcjom przewidzianym w niniejszej dyrektywie, chyba że istnieją usprawiedliwione powody jego nieużywania. W rozumieniu ust. 1 za używanie uważa się również: a) używanie znaku towarowego w postaci różniącej się w elementach, które nie zmieniają odróżniającego charakteru znaku w postaci, w jakiej ten znak został zarejestrowany; b) umieszczanie znaku towarowego na towarach lub na ich opakowaniach we Wspólnocie [w danym państwie członkowskim] wyłącznie w celu wywozu. 2.   Używanie znaku towarowego za zgodą właściciela lub przez osobę upoważnioną do używania znaku wspólnego lub znaku gwarancyjnego lub certyfikacyjnego uważa się za dokonane przez właściciela. […]”. Artykuł 12 tej dyrektywy, zatytułowany „Podstawy wygaśnięcia”, przewidywał w ust. 1: „Uprawnienie do znaku towarowego podlega [może podlegać] wygaśnięciu, jeżeli w nieprzerwanym okresie pięciu lat znak ten nie był przedmiotem rzeczywistego używania w państwie członkowskim w związku z towarami lub usługami, dla których jest zarejestrowany, i nie istnieją żadne uzasadnione powody jego nieużywania. Jednakże nikt nie może podnosić wygaśnięcia praw właściciela znaku towarowego, jeżeli w przedziale czasu pomiędzy upływem pięcioletniego okresu i złożeniem wniosku o wygaśnięcie rozpoczęło się lub zostało wznowione rzeczywiste używanie znaku towarowego. Rozpoczęcie lub wznowienie używania w ciągu trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o wygaśnięcie rejestracji i które nastąpiło najwcześniej w momencie upływu nieprzerwanego pięcioletniego okresu nieużywania, nie jest brane pod uwagę, jeżeli przygotowania do rozpoczęcia lub wznowienia używania podjęte zostały dopiero wówczas, gdy właściciel dowiedział się o możliwości złożenia wniosku o wygaśnięcie”. Dyrektywa 2015/2436 Zgodnie z motywem 10 dyrektywy 2015/2436: „Kwestią zasadniczą jest zapewnienie zarejestrowanym znakom towarowym tej samej ochrony w systemach prawnych wszystkich państw członkowskich […]”. Artykuł 16 tej dyrektywy, zatytułowany „Używanie znaków towarowych”, stanowi: „1.   Jeżeli w okresie pięciu lat od daty zakończenia procedury rejestracji znak towarowy nie był rzeczywiście używany przez właściciela w danym państwie członkowskim w odniesieniu do towarów lub usług, dla których jest zarejestrowany, lub jeżeli takie używanie było zawieszone przez nieprzerwany okres pięciu lat, znak towarowy podlega ograniczeniom i sankcjom przewidzianym w art. 17, art. 19 ust. 1, art. 44 ust. 1 i 2 oraz art. 46 ust. 3 i 4, chyba że istnieją uzasadnione powody jego nieużywania. […] 5.   Na użytek ust. 1 za używanie uważa się również: a) używanie znaku towarowego w postaci różniącej się w elementach, które nie zmieniają odróżniającego charakteru znaku w postaci, w jakiej ten znak został zarejestrowany, bez względu na to, czy znak towarowy w postaci, w jakiej jest używany, jest również zarejestrowany na rzecz danego właściciela; b) umieszczanie znaku towarowego na towarach lub na ich opakowaniach we Wspólnocie [w danym państwie członkowskim] wyłącznie w celu wywozu. 6.   Używanie znaku towarowego za zgodą właściciela uznaje się za dokonane przez właściciela”. Artykuł 17 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Nieużywanie znaku towarowego jako zarzut w postępowaniu w sprawie naruszenia”, stanowi: „Właścicielowi znaku towarowego prawo do zakazania używania oznaczenia przysługuje tylko wówczas, gdy w momencie wniesienia powództwa o naruszenie nie istnieje możliwość stwierdzenia wygaśnięcia praw właściciela na podstawie art. 19. Na żądanie strony pozwanej właściciel znaku towarowego przedstawia dowód, że w okresie pięciu lat poprzedzających wniesienie powództwa znak towarowy był rzeczywiście używany, jak określono w art. 16, w odniesieniu do towarów lub usług, dla których został zarejestrowany, i czym uzasadnia powództwo [i które uzasadniały powództwo], lub że istnieją uzasadnione powody jego nieużywania, pod warunkiem że w dniu wniesienia powództwa od zakończenia procedury rejestracji znaku towarowego upłynęło co najmniej pięć lat”. Artykuł 19 tej samej dyrektywy, zatytułowany „Brak rzeczywistego używania jako podstawa stwierdzenia wygaśnięcia”, stanowi: „1.   Znak towarowy podlega [Prawo do znaku towarowego może podlegać] wygaśnięciu, jeżeli w nieprzerwanym okresie pięciu lat znak ten nie był rzeczywiście używany w państwie członkowskim w stosunku do towarów lub usług, dla których jest zarejestrowany, i nie istnieją uzasadnione powody jego nieużywania. 2.   Nikt nie może wnosić o stwierdzenie wygaśnięcia praw właściciela znaku towarowego, jeżeli pomiędzy upływem pięcioletniego okresu i złożeniem wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia rozpoczęto lub wznowiono rzeczywiste używanie znaku towarowego. 3.   Rozpoczęcie lub wznowienie używania w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia praw, które nastąpiło najwcześniej w dacie upływu nieprzerwanego pięcioletniego okresu nieużywania, nie jest uwzględniane, jeżeli przygotowania do rozpoczęcia lub wznowienia używania podjęte zostały dopiero, gdy właściciel dowiedział się, że może zostać złożony wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia”. Artykuł 54 dyrektywy 2015/2436, zatytułowany „Transpozycja”, stanowi: „1.   Państwa członkowskie wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania art. 3–6, 8–14, 16, 17, 18, 22–39, 41, [43, 44 oraz 46–50] do dnia 14 stycznia 2019 r. Państwa członkowskie wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania art. 45 do dnia 14 stycznia 2023 r. Niezwłocznie przekazują Komisji tekst tych przepisów. […]”. Artykuł 55 tej dyrektywy, zatytułowany „Uchylenie”, przewiduje: „Dyrektywa [2008/95] traci moc ze skutkiem od dnia 15 stycznia 2019 r., bez uszczerbku dla zobowiązań państw członkowskich dotyczących terminu transpozycji [pierwszej dyrektywy Rady 89/104/EWG z dnia 21 grudnia 1988 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych (Dz.U. 1989, L 40, s. 1)] do prawa krajowego, określonego w części B załącznika I do dyrektywy [2008/95]. Odesłania do uchylonej dyrektywy odczytuje się jako odesłania do niniejszej dyrektywy, zgodnie z tabelą korelacji [zamieszczoną] w załączniku”. Prawo niemieckie Na podstawie § 49 ust. 1 Gesetz über den Schutz von Marken und sonstigen Kennzeichen (Markengesetz) (ustawy o ochronie znaków towarowych i innych oznaczeń) z dnia 25 października 1994 r. (BGBl. 1994 I, s. 3082) rejestracja znaku towarowego zostaje, na wniosek, wykreślona z rejestru z powodu wygaśnięcia prawa do tego znaku, jeżeli znak ten nie był używany w sposób nieprzerwany w okresie pięciu lat. Zgodnie z § 55 ust. 2 pkt 1 wspomnianej ustawy każda osoba może wnieść powództwo zmierzające do stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku na podstawie art. 49 tej ustawy w zakresie, w jakim powołuje się ona na nieużywanie tego znaku. Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu w postępowaniu głównym i pytanie prejudycjalne Globus jest właścicielem słownego znaku towarowego MAXUS. Znak ten został zarejestrowany w lipcu 1996 r. w Deutsches Patent- und Markenamt (niemieckim urzędzie ds. patentów i znaków towarowych, Niemcy) dla szeregu towarów z klas 1–9 i 11–34 w rozumieniu Porozumienia nicejskiego dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków z dnia 15 czerwca 1957 r., ze zmianami. Ponadto Globus jest właścicielem następującego graficznego znaku towarowego, zarejestrowanego w maju 1996 r. w niemieckim urzędzie patentów i znaków towarowych dla towarów z klas 1–9 i 11–34: W dniu 28 listopada 2019 r. Maxxus wniósł do Landgericht Saarbrücken (sądu krajowego w Saarbrücken, Niemcy), który jest sądem odsyłającym, powództwo zmierzające w istocie do stwierdzenia wygaśnięcia, z powodu nieużywania, przysługujących Globusowi praw dotyczących znaków towarowych wymienionych w pkt 13 i 14 niniejszego wyroku. Na poparcie swojego wniosku Maxxus podnosi, że w ciągu ostatnich pięciu lat Globus nie używał tych znaków towarowych w sposób umożliwiający zachowanie przysługujących mu do tych znaków praw. Maxxus oświadcza, że dokonał wyszukiwań on‑line, w tym również na stronie internetowej Globusa, które nie dostarczyły żadnych wskazówek w odniesieniu do takiego używania. Po wpisaniu słowa „MAXUS” w wyszukiwarce umieszczonej na stronie internetowej należącej do Globusa wyświetlają się dwa wyniki, które odnoszą się do sklepu z napojami w Freilassing (Niemcy), prowadzonego przez spółkę powiązaną z Globusem. Jednakże z poszukiwań przeprowadzonych w Internecie wynika, że napoje sprzedawane przez tę spółkę są oznaczone nie znakiem towarowym MAXUS, lecz innymi znakami towarowymi producentów trzecich. Zostało to potwierdzone ustaleniami przeprowadzonymi we wspomnianym sklepie przez agencję detektywistyczną zatrudnioną przez Maxxus. Globus kwestionuje te twierdzenia i wskazuje, że używał tych dwóch rozpatrywanych znaków towarowych w sposób umożliwiający zachowanie przysługujących mu do tych znaków praw. Sąd odsyłający wskazuje, że w ramach postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku towarowego z powodu nieużywania, zgodnie z orzecznictwem Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości, Niemcy), należy rozróżnić obowiązek przedstawienia okoliczności faktycznych (Darlegungslast) oraz ciężar dowodu. Jeśli chodzi o przedstawienie okoliczności faktycznych – do strony powodowej należy przedstawienie w sposób uzasadniony dowodów mających na celu wykazanie nieużywania znaku towarowego. Z tego względu strona ta powinna przeprowadzić, za pomocą własnych środków, dochodzenie pozwalające ustalić, czy właściciel używał danego znaku towarowego w sposób zapewniający utrzymanie swoich praw. Ponieważ strona powodowa generalnie nie zna działań handlowych właściciela znaku towarowego, właściciel może być obowiązany do przedstawienia tak zwanych „dodatkowych” okoliczności faktycznych. Jeśli chodzi o ciężar dowodu nieużywania – spoczywa on na stronie powodowej. Sąd odsyłający wskazuje, że w następstwie wyroku z dnia 22 października 2020 r., Ferrari (C‑720/18 i C‑721/18, EU:C:2020:854, pkt 82), w którym Trybunał orzekł, iż ciężar dowodu na okoliczność, że znak towarowy był „rzeczywiście używany” w rozumieniu art. 12 ust. 1 dyrektywy 2008/95, spoczywa na właścicielu tego znaku towarowego, nie można już obronić wyżej wymienionego orzecznictwa Bundesgerichtshof (federalnego trybunału sprawiedliwości) dotyczącego ciężaru dowodu. Sąd ten uważa jednak, że kwestia, czy prawo krajowe może w dalszym ciągu nakładać na stronę powodową obowiązek przedstawienia okoliczności faktycznych, pozostaje otwarta. Uważa on, że na to pytanie należy udzielić odpowiedzi twierdzącej. W tym względzie sąd odsyłający przedstawia wyjaśnienia dotyczące rozróżnienia w prawie niemieckim między obowiązkiem przedstawienia okoliczności faktycznych a ciężarem dowodu. Obowiązek przedstawienia okoliczności faktycznych wymaga, by strona była w swoich twierdzeniach możliwie jak najbardziej konkretna, pod rygorem przegrania sprawy, jeżeli nie wywiąże się z tego obowiązku. Niemieckie prawo procesowe nakłada również na stronę pozwaną obowiązek przedstawienia dodatkowych okoliczności faktycznych. Każda ze stron jest zobowiązana do przeprowadzenia analiz w ramach zakresu własnych czynności. Powyżej wskazane różne ciężary i obowiązki są odrębne od ciężaru dowodu. Obowiązek przedstawienia okoliczności faktycznych różni się od ciężaru dowodu w tym znaczeniu, że każda ze stron jest zobowiązana do przedstawienia uwag w przedmiocie faktów jej znanych lub takich, które mogą zostać ustalone przy dołożeniu racjonalnych starań. Sąd odsyłający uważa, że prawo Unii, a w szczególności dyrektywa 2015/2436, nie stoi na przeszkodzie temu, by obowiązek przedstawienia okoliczności faktycznych spoczywał na stronie, która wnosi o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku towarowego z powodu nieużywania. Nałożenie tego obowiązku może być uzasadnione wyważeniem interesów zainteresowanych stron. W postępowaniu w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku z powodu nieużywania do strony powodowej należy sprawdzenie, w miarę możliwości, czy strona pozwana rzeczywiście używała swojego znaku towarowego. Dopiero po przeprowadzeniu takiej weryfikacji i przedstawieniu jej rezultatów strona pozwana powinna zostać zobowiązana do wykazania używania znaku towarowego. Ponieważ nie wymaga się żadnego konkretnego interesu prawnego w złożeniu wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku towarowego z powodu nieużywania, każda osoba mogłaby zmusić właściciela do ujawnienia używania jego znaku towarowego, co wiązałoby się z realnym ryzykiem nadużywania postępowań. Strona powodowa mogłaby bowiem zmusić właściciela danego znaku towarowego do ujawnienia tajemnic handlowych i do podjęcia znacznych wysiłków badawczych w celu wykazania rzeczywistego używania jego znaku towarowego. Ze względu na to, iż dyrektywa 2015/2436 nie reguluje postępowania krajowego dotyczącego wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku towarowego z powodu nieużywania, sąd odsyłający uważa, że wyrok z dnia 22 października 2020 r., Ferrari (C‑720/18 i C‑721/18, EU:C:2020:854) nie stoi na przeszkodzie temu, by to na stronę powodową nałożony był obowiązek przedstawienia okoliczności faktycznych w sposób wskazany przez ten sąd. W tych okolicznościach Landgericht Saarbrücken (sąd krajowy w Saarbrücken) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy prawo Unii, w szczególności [dyrektywę 2008/95], w szczególności [jej] art. 12, czy też [dyrektywę 2015/2436], w szczególności [jej] art. 16, 17, 19, należy interpretować w ten sposób, że skuteczność (effet utile) tych norm stoi na przeszkodzie wykładni krajowego prawa procesowego a) w myśl której w postępowaniu cywilnym zmierzającym do wykreślenia krajowego zarejestrowanego znaku towarowego z powodu nieużywania na stronę powodową nakłada się obowiązek przedstawienia okoliczności faktycznych, który należy odróżnić od ciężaru dowodu, a także b) w ramach tego obowiązku przedstawienia okoliczności faktycznych wymaga się od strony powodowej, aby – w miarę możliwości przedstawiła w takim postępowaniu uzasadnioną argumentację, z której wynika nieużywanie znaku towarowego przez stronę pozwaną, oraz – przeprowadziła w tej kwestii własną analizę rynku, która odpowiada żądaniu wykreślenia i specyfice odnośnego znaku towarowego?”. W przedmiocie pytania prejudycjalnego W przedmiocie dopuszczalności Maxxus podnosi w istocie, że w wyroku z dnia 14 stycznia 2021 r., Bundesgerichtshof (federalny trybunał sprawiedliwości) orzekł, w następstwie wyroku z dnia 22 października 2020 r., Ferrari (C‑720/18 i C‑721/18, EU:C:2020:854), że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku towarowego z powodu nieużywania strona powodowa musi jedynie podnieść, że właściciel tego znaku towarowego nie używał tego znaku, a ciężar dowodu i obowiązek przedstawienia okoliczności faktycznych spoczywa zgodnie z prawem niemieckim na właścicielu rozpatrywanego znaku towarowego. Zdaniem Maxxusa, wynika z tego, że odpowiedź na pytanie zadane przez sąd odsyłający nie jest konieczna dla rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym. W tym względzie z utrwalonego orzecznictwa Trybunału wynika, że Trybunał jest uprawniony do orzekania jedynie w przedmiocie wykładni lub ważności prawa Unii w odniesieniu zwłaszcza do sytuacji prawnej, którą przedstawił sąd odsyłający, tak aby udzielić sądowi odsyłającemu przydatnych wskazówek służących rozstrzygnięciu zawisłej przed nim sprawy (wyrok z dnia 20 grudnia 2017 r., Schweppes, C‑291/16, EU:C:2017:990, pkt 21 i przytoczone tam orzecznictwo). Co więcej, Trybunał wielokrotnie orzekał, iż jedynie do sądu krajowego, przed którym zawisł spór i na którym spoczywa odpowiedzialność za wydanie przyszłego wyroku, należy, przy uwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy, zarówno ocena, czy do wydania wyroku jest mu niezbędne uzyskanie orzeczenia prejudycjalnego, jak i ocena znaczenia pytań, które zadaje on Trybunałowi (wyrok z dnia 6 października 2021 r., Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi, C‑561/19, EU:C:2021:799, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo). W związku z tym jeśli zadane pytania dotyczą wykładni prawa Unii, Trybunał jest w zasadzie zobowiązany do wydania orzeczenia (wyrok z dnia 20 grudnia 2017 r., Schweppes, C‑291/16, EU:C:2017:990, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo). Zatem odrzucenie przez Trybunał wniosku sądu krajowego o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest możliwe tylko wtedy, gdy jest oczywiste, że wykładnia prawa Unii, o którą wnioskowano, nie ma żadnego związku ze stanem faktycznym lub z przedmiotem postępowania głównego, gdy problem jest natury hipotetycznej bądź gdy Trybunał nie dysponuje informacjami w zakresie stanu faktycznego lub prawnego niezbędnymi do udzielenia użytecznej odpowiedzi na postawione mu pytania (wyrok z dnia 20 grudnia 2017 r., Schweppes, C‑291/16, EU:C:2017:990, pkt 24). Taka sytuacja nie ma zaś miejsca w niniejszym wypadku. Sąd odsyłający przedstawił i zinterpretował niemieckie przepisy proceduralne na własną odpowiedzialność i wywiódł z tego, że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku towarowego z powodu nieużywania strona powodowa jest zobowiązana do przestrzegania pewnych wymogów dotyczących przedstawienia okoliczności faktycznych, od których zależy dopuszczalność jej wniosku. Sąd ten zwraca się do Trybunału zasadniczo z pytaniem, czy dyrektywę 2008/95 lub dyrektywę 2015/2436 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które przewiduje takie wymogi. Jest oczywiste, że takie pytanie pozostaje w bezpośrednim związku z przedmiotem postępowania głównego. W związku z tym wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny. Co do istoty Na wstępie należy zauważyć, że z akt sprawy przekazanych Trybunałowi przez sąd odsyłający wynika, iż wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku, który stanowi przedmiot sporu w postępowaniu głównym, został złożony w dniu 28 listopada 2019 r. Tymczasem termin wyznaczony państwom członkowskim na dokonanie transpozycji dyrektywy 2015/2436 do prawa krajowego, przewidziany w art. 54 ust. 1 tej dyrektywy, upłynął w dniu 14 stycznia 2019 r. Na mocy art. 55 wspomnianej dyrektywy dyrektywa ta uchyliła i zastąpiła dyrektywę 2008/95. O ile prawdą jest, że właściwe przepisy dyrektyw 2008/95 i 2015/2436 są zasadniczo identyczne, o tyle niniejsze odesłanie prejudycjalne należy rozpatrzyć w świetle dyrektywy 2015/2436 (zob. podobnie wyrok z dnia 2 lipca 2020 r., mk advokaten, C‑684/19, EU:C:2020:519, pkt 4). Ponadto ani art. 16 dyrektywy 2015/2436, dotyczący pojęcia rzeczywistego używania znaku towarowego i okresu, w którym jego właściciel winien go był używać, ani art. 17 tej dyrektywy, dotyczący nieużywania znaku towarowego jako zarzutu wysuniętego w ramach obrony w postępowaniu w sprawie naruszenia, nie mają bezpośredniego znaczenia dla udzielenia odpowiedzi na pytanie sądu odsyłającego. W związku z tym zadane pytanie należy przeanalizować wyłącznie w świetle art. 19 wspomnianej dyrektywy. W świetle tych uściśleń należy stwierdzić, że poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 19 dyrektywy 2015/2436 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi proceduralnemu państwa członkowskiego, który w postępowaniu w sprawie wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku z powodu nieużywania znaku towarowego nakłada na stronę powodową obowiązek przeprowadzenia analizy rynku dotyczącej ewentualnego używania tego znaku towarowego przez jego właściciela i przedstawienia w tym zakresie, w miarę możliwości, uzasadnionych argumentów na poparcie swojego wniosku. W tym względzie należy zauważyć, że w ramach postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku towarowego z powodu nieużywania kwestia ciężaru dowodu rzeczywistego używania w rozumieniu art. 19 ust. 1 dyrektywy 2015/2436 nie stanowi przepisu proceduralnego wchodzącego w zakres kompetencji państw członkowskich (zob. analogicznie wyrok z dnia 22 października 2020 r., Ferrari, C‑720/18 i C‑721/18, EU:C:2020:854, pkt 76 i przytoczone tam orzecznictwo). Gdyby bowiem kwestia ta została pozostawiona prawu krajowemu państw członkowskich, mogłoby to doprowadzić do tego, że właściciele znaków towarowych korzystaliby z różnego stopnia ochrony w zależności od danego prawa, co skutkowałoby tym, że nie zostałby osiągnięty cel „tej samej ochrony w systemach prawnych wszystkich państw członkowskich”, o którym mowa w motywie 10 dyrektywy 2015/2436 i który został w niej określony jako „zasadniczy” (zob. analogicznie wyrok z dnia 22 października 2020 r., Ferrari, C‑720/18 i C‑721/18, EU:C:2020:854, pkt 77 i przytoczone tam orzecznictwo). Ponadto zasada, zgodnie z którą właściciel znaku towarowego jest zobowiązany przedstawić dowód rzeczywistego używania tego znaku, ogranicza się w rzeczywistości do wyrażenia tego, co wynika ze zdrowego rozsądku i podstawowego wymogu skuteczności postępowania. W istocie to właściciel kwestionowanego znaku towarowego znajduje się w najlepszym położeniu, aby przedstawić dowód konkretnych działań pozwalających poprzeć twierdzenie, zgodnie z którym znak towarowy był rzeczywiście używany (wyrok z dnia 22 października 2020 r., Ferrari, C‑720/18 i C‑721/18, EU:C:2020:854, pkt 78, 81 i przytoczone tam orzecznictwo). Wynika z powyższego, że art. 19 dyrektywy 2015/2436 należy interpretować w ten sposób, że ciężar dowodu na okoliczność, iż znak towarowy był „rzeczywiście używany” w rozumieniu tego przepisu, spoczywa na właścicielu tego znaku (zob. analogicznie wyrok z dnia 22 października 2020 r., Ferrari, C‑720/18 i C‑721/18, EU:C:2020:854, pkt 82). Z pewnością fakt, iż w określonym postępowaniu strona skarżąca nie musi ponosić ciężaru dowodu, niekoniecznie zwalnia tę stronę z obowiązku przedstawienia w skardze całości okoliczności faktycznych, na których opiera ona swoje roszczenia. Jednakże z art. 19 dyrektywy 2015/2436 wynika, że wniosek o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku na podstawie tego przepisu opiera się na twierdzeniu, że znak towarowy nie był rzeczywiście używany przez jego właściciela. Ze względu na jego charakter twierdzenia takiego nie można przedstawić w sposób bardziej szczegółowy. W tym względzie należy stwierdzić, że krajowy przepis proceduralny rozważany przez sąd odsyłający wykracza poza zwykły obowiązek przedstawienia przez stronę powodową okoliczności faktycznych, na których opiera ona swój wniosek. Zasada ta nakłada na stronę powodową obowiązek potwierdzenia, a w przypadku zakwestionowania – udowodnienia, że przed złożeniem wniosku dokonywała ona analiz rynku i że nie była ona w stanie wykazać, iż rozpatrywany znak towarowy był rzeczywiście używany. Zasada taka, przynajmniej częściowo, nakłada na stronę powodową ciężar dowodu używania lub nieużywania rozpatrywanego znaku towarowego, podczas gdy zgodnie z orzecznictwem przytoczonym w pkt 36 niniejszego wyroku ciężar ten spoczywa wyłącznie na właścicielu tego znaku towarowego. Przywoływane przez sąd odsyłający ryzyko namnażania się stanowiących nadużycie wniosków o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku z powodu nieużywania nie może prowadzić do odmiennej wykładni. Aby bowiem zabezpieczyć się przeciwko takiemu ryzyku, które zresztą nie dotyczy samych postępowań w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku towarowego z powodu nieużywania, lecz wszystkich postępowań sądowych, istnieją, jak wskazała Komisja, różne środki proceduralne mogące zniechęcić do nadużywania procedury. Te środki proceduralne obejmują możliwość wprowadzenia przepisów pozwalających na bezzwłoczne odrzucenie wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku z powodu nieużywania jako oczywiście niedopuszczalnego lub oczywiście bezzasadnego albo obciążenie strony powodowej, w przypadku oddalenia jej żądań, kosztami poniesionymi przez właściciela rozpatrywanego znaku towarowego. Możliwe jest również nałożenie na stronę powodową obowiązku uiszczenia opłaty w chwili wniesienia pozwu. W tym względzie z akt sprawy przedłożonych Trybunałowi wynika, że w niniejszej sprawie Maxxus musiał uiścić taką opłatę. Jeśli chodzi o wskazane przez sąd odsyłający ryzyko, że postępowania w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia prawa do znaku z powodu nieużywania znaku towarowego będą wszczynane wyłącznie w celu ujawnienia tajemnic handlowych właściciela tego znaku towarowego, z orzecznictwa Trybunału wynika, że „rzeczywiste używanie” znaku towarowego w rozumieniu art. 19 ust. 1 dyrektywy 2015/2436 zakłada jego używanie na rynku towarów lub usług chronionych tym znakiem, a nie tylko w ramach danego przedsiębiorstwa (wyrok z dnia 11 marca 2003 r., Ansul, C‑40/01, EU:C:2003:145, pkt 37). Wynika z tego, że dowody rzeczywistego używania znaku towarowego muszą dotyczyć używania tego samego znaku towarowego na rynku, które jako takie nie wchodzi w zakres tajemnicy handlowej. Biorąc pod uwagę całość powyższych rozważań, na zadane pytanie należy odpowiedzieć, że art. 19 dyrektywy 2015/2436 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi proceduralnemu państwa członkowskiego, który w postępowaniu w sprawie wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku z powodu nieużywania znaku towarowego nakłada na stronę powodową obowiązek przeprowadzenia analizy rynku dotyczącej ewentualnego używania tego znaku towarowego przez jego właściciela i przedstawienia w tym zakresie, w miarę możliwości, uzasadnionej argumentacji na poparcie tego wniosku. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (dziesiąta izba) orzeka, co następuje:   Artykuł 19 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2436 z dnia 16 grudnia 2015 r. mającej na celu zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do znaków towarowych należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przepisowi proceduralnemu państwa członkowskiego, który w postępowaniu w sprawie wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia prawa do znaku z powodu nieużywania znaku towarowego nakłada na stronę powodową obowiązek przeprowadzenia analizy rynku dotyczącej ewentualnego używania tego znaku towarowego przez jego właściciela i przedstawienia w tym zakresie, w miarę możliwości, uzasadnionej argumentacji na poparcie tego wniosku.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: niemiecki.