C-191/05

Sprawa C‑191/05 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Portugalskiej Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywa 79/409/EWG – Ochrona dzikiego ptactwa ? Specjalny obszar ochrony ? Zmiany nieznajdujące podstaw naukowych Streszczenie wyroku Środowisko naturalne – Ochrona dzikiego ptactwa – Dyrektywa 79/409 – Wybór i wytyczenie granic specjalnych obszarów ochrony (dyrektywa Rady 79/409, art. 4 ust. 1 i 2) Państwa członkowskie w wyborze i wyznaczeniu granic specjalnych obszarów ochrony (SOO) winny kierować się kryteriami ornitologicznymi sformułowanymi w art. 4 ust. 1 i 2 dyrektywy 79/409 w sprawie ochrony dzikiego ptactwa. Zatem jeśli obszary SOO nie stanowią schronienia dla ptaków stepowych, lecz są azylem dla innych gatunków ptaków wymienionych w załączniku I do dyrektywy, których ochrona była podstawą wytyczenia granic tego SOO, to państwo członkowskie nie może zmniejszyć jego powierzchni lub zmienić jego granic, chyba że obszary znajdujące się poza granicami SOO nie są już obszarami najbardziej odpowiednimi pod względem ochrony gatunków dzikiego ptactwa, w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej dyrektywy. (por. pkt 10, 12, 13) WYROK TRYBUNAŁU (druga izba) z dnia 13 lipca 2006 r. (*) Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywa 79/409/EWG ‑ Ochrona dzikiego ptactwa ‑ Specjalny obszar ochrony ‑ Zmiany nieznajdujące podstaw naukowych W sprawie C‑191/05 mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 28 kwietnia 2005 r., Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez M. van Beeka i A. Caeirosa, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu, strona skarżąca, przeciwko Republice Portugalskiej, reprezentowanej przez L. Fernandesa, działającego w charakterze pełnomocnika, strona pozwana, TRYBUNAŁ (druga izba), w składzie: C.W.A. Timmermans, prezes izby, R. Silva de Lapuerta, P. Kūris (sprawozdawca), J. Klučka i L. Bay Larsen, sędziowie, rzecznik generalny: J. Kokott, sekretarz: R. Grass, uwzględniając procedurę pisemną, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 23 lutego 2006 r., wydaje następujący Wyrok 1        Komisja Wspólnot Europejskich wnosi do Trybunału o stwierdzenie, że zmieniając granice specjalnego obszaru ochrony (zwanego dalej „SOO”) „Moura, Mourão e Barrancos” (zwanego dalej „rzeczonym SOO”) oraz wyłączając tym samym obszary stanowiące schronienie dla gatunków dzikiego ptactwa, których ochrona leżała u podstaw wyznaczenia granic rzeczonego SOO, Republika Portugalska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 4 ust. 1 dyrektywy Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz.U. L 103, str. 1, zwanej dalej „dyrektywą”). 2        Artykuł 4 ust. 1 tej dyrektywy przewiduje, że: „Gatunki wymienione w załączniku I podlegają specjalnym środkom ochrony dotyczącym ich naturalnego siedliska w celu zapewnienia im przetrwania oraz reprodukcji na obszarze ich występowania. W związku z powyższym należy brać pod uwagę: a) gatunki zagrożone wyginięciem; b) gatunki podatne na szczególne zmiany w ich naturalnym siedlisku; c) gatunki uznane za rzadkie z uwagi na niewielkie populacje lub ograniczone lokalne występowanie; d) inne gatunki wymagające szczególnej uwagi ze względu na specyficzny charakter ich naturalnego siedliska. Tendencje i wahania w poziomach populacji są uwzględniane przy dokonywaniu oceny. Państwa członkowskie dokonują klasyfikacji przede wszystkim najbardziej odpowiednich obszarów pod względem liczby i powierzchni jako obszarów specjalnej ochrony dla zachowania tych gatunków, z uwzględnieniem wymogów ich ochrony w ramach morskiego i lądowego obszaru geograficznego, do którego niniejsza dyrektywa ma zastosowanie”. 3        W następstwie skargi informującej, iż granice rzeczonego SOO zostały zmienione bez jakichkolwiek podstaw naukowych, Komisja w dniu 17 października 2003 r. wystosowała do rządu portugalskiego wezwanie do usunięcia uchybienia, na które władze portugalskie odpowiedziały pismem z dnia 19 grudnia 2003 r. 4        W dniu 9 lipca 2004 r. Komisja wystosowała do rządu portugalskiego uzasadnioną opinię, zgodnie z którą Republika Portugalska, zmieniając granice przedmiotowego SOO i wyłączając tym samym obszary będące schronieniem gatunków dzikiego ptactwa, których ochrona była podstawą ich zaklasyfikowania jako SOO, uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 4 ust. 1 dyrektywy, i wezwała to państwo członkowskie do podjęcia niezbędnych kroków w celu zastosowania się do rzeczonej opinii w terminie dwóch miesięcy od dnia jej doręczenia. Po zapoznaniu się z odpowiedzią władz portugalskich z dnia 24 lutego 2005 r. Komisja, oceniając stan rzeczy jako niezadowalający, postanowiła wnieść niniejszą skargę. 5        W skardze Komisja twierdzi, że zmniejszając rozporządzeniem z mocą ustawy nr 141/2002 z dnia 20 maja 2002  r. (Diário da República I, seria A, nr 116, z dnia 20 maja 2002 r.) powierzchnię rzeczonego SOO, w granicach wyznaczonych podczas jego utworzenia w drodze rozporządzenia z mocą ustawy 384‑B/99, z dnia 23 września 1999 r. (Diário da República I, seria A, nr 223 z dnia 29 września 1999 r.), rząd portugalski wyłączył spod ochrony wiele gatunków dzikiego ptactwa, figurujących w standardowym formularzu danych „Natura 2000”, będącym podstawą utworzenia rzeczonego SOO, podlegających ochronie na podstawie dyrektywy. 6        Ponadto Komisja podkreśla, iż zmiana granic rzeczonego SOO nie znajduje żadnych podstaw naukowych, co pozostaje w sprzeczności z wymogami określonymi orzecznictwem. 7        Rząd portugalski przyznaje, iż zgodnie z orzecznictwem Trybunału, bez względu na zakres swobodnej oceny państw członkowskich, wyznaczenie granic SOO winno odpowiadać kryteriom przewidzianym przepisami dyrektywy. 8        Rząd portugalski zapewnia, iż nowe granice rzeczonego SOO są obecnie przedmiotem opracowywania i będą uwzględniać odpowiednią ochronę gatunków, których występowanie na danym obszarze było przyczyną jego klasyfikacji jako SOO, do których należą żuraw (Grus grus), puchacz (Bubo bubo), sęp kasztanowaty (Aegypius monachus), orzełek włochaty (Hieraaetus pennatus) i sęp płowy (Gyps fulvus) oraz konieczną ochronę ptaków stepowych w zasięgu wytyczonego obszaru.  Ocena Trybunału 9        Należy przypomnieć, że art. 4 dyrektywy przewiduje wzmocniony system ochrony, obejmujący w szczególności zarówno gatunki wymienione w załączniku I, jak i gatunki wędrowne, który znajduje uzasadnienie w fakcie, iż chodzi tu odpowiednio o gatunki najbardziej zagrożone i gatunki stanowiące wspólne dziedzictwo Wspólnoty (zob. podobnie wyroki z dnia 23 maja 1990 r. w sprawie C‑169/89 Van den Burg, Rec. str. I‑2143, pkt 11 oraz z dnia 11 lipca 1996 r. w sprawie C-44/95 Royal Society for the Protection of Birds, Rec. str. I‑3805, pkt 23 i 26). 10      Należy również podkreślić, iż państwa członkowskie w wyborze i wyznaczeniu granic SOO winny kierować się kryteriami ornitologicznymi sformułowanymi w art. 4 ust. 1 i 2 przywołanej dyrektywy (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Royal Society for the Protection of Birds, pkt 26). 11      Z przepisów rozporządzenia z mocą ustawy nr 141/2002 wynika, iż zmiana granic przedmiotowego SOO była spowodowana rzekomym włączeniem do zasięgu SOO siedlisk o małym znaczenia pod względem występowania ptaków stepowych. 12      Niemniej należy uwydatnić podniesiony przez Komisję fakt, iż o ile obszary wyłączone z zasięgu SOO na podstawie przywołanego rozporządzenia z mocą ustawy nie stanowią schronienia dla ptaków stepowych, o tyle są one azylem dla innych gatunków ptaków wymienionych w załączniku I do dyrektywy, takich jak żuraw (Grus grus), puchacz (Bubo bubo), sęp kasztanowaty (Aegypius monachus), orzełek włochaty (Hieraaetus pennatus) i sęp płowy (Gyps fulvus), których ochrona była podstawą wytyczenia granic rzeczonego SOO. 13      W tych okolicznościach państwo członkowskie nie może ograniczać powierzchni SOO lub zmieniać jego granice, chyba że obszary znajdujące się poza granicami SOO nie są już obszarami najbardziej odpowiednimi pod względem ochrony gatunków dzikiego ptactwa, w rozumieniu art. 4 ust. 1 tej dyrektywy. 14      W rząd portugalski nie podniósł nawet by sytuacja tego rodzaju zachodziła w niniejszej sprawie. 15      W konsekwencji należy stwierdzić, iż skarga wniesiona przez Komisję jest zasadna. 16      W świetle poprzedzających uwag pozostaje stwierdzić, że zmieniając granice rzeczonego SOO i wyłączając tym samym obszary stanowiące schronienie dla gatunków dzikiego ptactwa, których ochrona leżała u podstaw wyznaczenia granic tego SOO, Republika Portugalska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 4 ust. 1 tej dyrektywy.  W przedmiocie kosztów 17      Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu Trybunału strona przegrywająca sprawę zostaje obciążona kosztami postępowania na żądanie strony przeciwnej. Ponieważ Komisja wniosła o obciążenie kosztami Republiki Portugalskiej, a ta sprawę przegrała, należy ją obciążyć kosztami postępowania. Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje: 1)      Zmieniając granice specjalnego obszaru ochrony „Moura, Mourão e Barrancos” i wyłączając tym samym obszary stanowiące schronienie dla gatunków dzikiego ptactwa, których ochrona leżała u podstaw wyznaczenia granic tego specjalnego obszaru ochrony, Republika Portugalska uchybiła zobowiązaniom, które na niej ciążą na mocy art. 4 ust. 1 dyrektywy 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa. 2)      Republika Portugalska zostaje obciążona kosztami postępowania. Podpisy * Język postępowania: portugalski.