C-198/18
WyrokTSUE2019-11-21CELEX: 62018CJ0198ECLI:EU:C:2019:1001
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy art. 4 rozporządzenia (WE) nr 1346/2000 w sprawie postępowania upadłościowego ma zastosowanie do powództwa o zapłatę za towary dostarczone na podstawie umowy zawartej przed wszczęciem postępowania upadłościowego, wytoczonego przez zarządcę masy upadłości spółki w upadłości przeciwko kontrahentowi z innego państwa członkowskiego?Ratio decidendi
Trybunał orzekł, że art. 4 rozporządzenia nr 1346/2000 nie ma zastosowania do powództwa o zapłatę za towary dostarczone na podstawie umowy zawartej przed wszczęciem postępowania upadłościowego, wytoczonego przez zarządcę masy upadłości spółki w upadłości przeciwko kontrahentowi. Uzasadnił to tym, że zakresem stosowania rozporządzenia objęte są jedynie powództwa wytaczane bezpośrednio na podstawie postępowania upadłościowego i z nim ściśle związane. Podstawą prawną takiego powództwa są ogólne przepisy prawa cywilnego i handlowego, a nie przepisy szczególne dotyczące postępowań upadłościowych. Fakt, że powództwo zostało wytoczone przez zarządcę masy upadłości, nie zmienia jego charakteru, ponieważ roszczenie o zapłatę może być dochodzone niezależnie od wszczęcia postępowania upadłościowego i nie stanowi bezpośredniej ani nierozerwalnej konsekwencji postępowania upadłościowego.Stan faktyczny
CeDe Group AB (Szwecja) zawarła umowę na dostawę towarów z PPUB Janson sp.j. (Polska). Po wszczęciu postępowania upadłościowego wobec PPUB Janson w Polsce, syndyk masy upadłości wystąpił w Szwecji o europejski nakaz zapłaty przeciwko CeDe Group za niezapłacone towary. CeDe Group zakwestionowała roszczenie, powołując się na własną wierzytelność z tytułu odszkodowania za niezrealizowane dostawy i wady towarów, wnosząc o potrącenie. Syndyk sprzeciwił się potrąceniu, twierdząc, że zastosowanie ma prawo polskie, które nie dopuszcza potrącenia w tej sytuacji.Rozstrzygnięcie
Artykuł 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego, zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 788/2008 z dnia 24 lipca 2008 r. należy interpretować w ten sposób, że nie ma on zastosowania do powództwa – wytoczonego przez zarządcę [w rozumieniu rozporządzenia nr 1346/2000] masy upadłości spółki w upadłości, mającej siedzibę w pierwszym państwie członkowskim – o zapłatę za towary dostarczone w wykonaniu umowy, zawartej przed wszczęciem postępowania upadłościowego wobec tej spółki, przeciwko drugiej umawiającej się spółce, mającej siedzibę w drugim państwie członkowskim.Pełny tekst orzeczenia
WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)
z dnia 21 listopada 2019 r. (
*1
)
Odesłanie prejudycjalne – Rozporządzenie (WE) nr 1346/2000 – Artykuły 4 i 6 – Postępowanie upadłościowe – Prawo właściwe – Postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty – Niezaspokojenie wierzytelności wynikającej z umowy przed ogłoszeniem upadłości – Wyjątek dotyczący potrącenia wierzytelności wynikającej z umowy powstałej przed wszczęciem postępowania upadłościowego
W sprawie C‑198/18
mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Högsta domstolen (sąd najwyższy, Szwecja) postanowieniem z dnia 12 marca 2018 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 20 marca 2018 r., w postępowaniu:
CeDe Group AB
przeciwko
KAN sp. z o.o. w upadłości,
TRYBUNAŁ (czwarta izba),
w składzie: M. Vilaras, prezes izby, S. Rodin, D. Šváby, K. Jürimäe (sprawozdawczyni) i N. Piçarra, sędziowie,
rzecznik generalny: M. Bobek,
sekretarz: A. Calot Escobar,
uwzględniając pisemny etap postępowania,
rozważywszy uwagi, które przedstawili:
–
w imieniu rządu hiszpańskiego – początkowo M.A. Sampol Pucurull, a następnie S. Centero Huerta, w charakterze pełnomocników,
–
w imieniu Komisji Europejskiej – M. Heller, E. Ljung Rasmussen, G. Tolstoy i K. Simonsson, w charakterze pełnomocników,
po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 30 kwietnia 2019 r.,
wydaje następujący
Wyrok
Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 4 i 6 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego (Dz.U. 2000, L 160, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 19, t. 1, s. 191), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 788/2008 z dnia 24 lipca 2008 r. (Dz.U. 2008, L 213, s. 1, zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1346/2000”).
Powyższy wniosek został przedstawiony w ramach sporu między CeDe Group AB, spółką mającą siedzibę w Szwecji, a KAN sp. z o.o., spółką prawa polskiego, w upadłości, w przedmiocie odmowy zapłacenia przez tę pierwszą na rzecz tej drugiej kwoty 1532489 SEK (koron szwedzkich) (ok. 143951 EUR).
Ramy prawne
Rozporządzenie nr 1346/2000
Zgodnie z motywem 6 rozporządzenia nr 1346/2000:
„(6)
Zgodnie z zasadą proporcjonalności niniejsze rozporządzenie powinno ograniczyć się do przepisów dotyczących właściwości dla wszczynania postępowań upadłościowych oraz wydawania orzeczeń bezpośrednio na podstawie postępowań upadłościowych i ściśle związanych z takimi postępowaniami. Ponadto niniejsze rozporządzenie powinno zawierać przepisy dotyczące uznawania takich orzeczeń oraz prawa właściwego, również odpowiadające tej zasadzie”.
Artykuł 1 ust. 1 tego rozporządzenia stanowił:
„Niniejsze rozporządzenie stosuje się do zbiorowych postępowań przewidujących niewypłacalność dłużnika, które obejmują całkowite lub częściowe zajęcie majątku dłużnika oraz powołanie zarządcy”.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia:
„Sądy państwa członkowskiego, na terytorium którego znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika, są właściwe dla wszczęcia postępowania upadłościowego. W przypadku spółek i osób prawnych domniemywa się, że głównym ośrodkiem ich podstawowej działalności jest siedziba określona w statucie, chyba że zostanie przeprowadzony dowód przeciwny”.
Zgodnie z art. 4 tegoż rozporządzenia, zatytułowanym „Prawo właściwe”:
„1. O ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, dla postępowania upadłościowego i jego skutków właściwe jest prawo państwa członkowskiego, w którym zostaje wszczęte postępowanie, określanego dalej jako »państwo wszczęcia postępowania«.
2. Prawo państwa wszczęcia postępowania określa przesłanki wszczęcia postępowania upadłościowego, sposób jego prowadzenia i ukończenia. W szczególności określa ono:
[…]
d)
przesłanki skuteczności potrącenia;
e)
skutki postępowania upadłościowego co do niewykonanych umów dłużnika;
[…]
g)
jakie wierzytelności mogą być zgłoszone [podlegają zgłoszeniu] w postępowaniu upadłościowym oraz sposób postępowania z wierzytelnościami powstałymi po wszczęciu postępowania;
[…]”.
Artykuł 6 rozporządzenia nr 1346/2000, zatytułowany „Potrącenie”, stanowił w ust. 1:
„Wszczęcie postępowania upadłościowego nie narusza uprawnienia wierzyciela do potrącenia swoich wierzytelności z wierzytelnościami dłużnika, jeżeli potrącenie jest dopuszczalne zgodnie z prawem właściwym dla wierzytelności niewypłacalnego dłużnika”.
Rozporządzenie Rzym I
Zgodnie z brzmieniem art. 3 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z dnia 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) (Dz.U. 2008, L 177, s. 6, zwanego dalej „rozporządzeniem Rzym I”):
„Umowa podlega prawu wybranemu przez strony. Wybór prawa jest dokonany wyraźnie lub w sposób jednoznaczny wynika z postanowień umowy lub okoliczności sprawy. Strony mogą dokonać wyboru prawa właściwego dla całej umowy lub tylko dla jej części”.
Artykuł 17 tego rozporządzenia stanowi:
„Potrącenie, które nie zostało uzgodnione w drodze umowy stron, podlega prawu właściwemu dla wierzytelności, z której[ą] dokonywane jest potrącenie”.
Postępowanie główne i pytania prejudycjalne
W dniu 9 czerwca 2010 r. CeDe Group zawarła umowę na dostawę towarów z PPUB Janson sp.j. mającą siedzibę w Polsce. Umowa ta zawierała klauzulę, zgodnie z którą prawo szwedzkie miało mieć zastosowanie do wszelkich sporów dotyczących wykładni postanowień umowy.
W styczniu 2011 r. wszczęto w Polsce postępowanie upadłościowe przeciwko PPUB Janson. W lipcu 2011 r. powołany w ramach owego postępowania upadłościowego syndyk masy upadłości [będący zarządcą w rozumieniu rozporządzenia] PPUB Janson wystąpił do Kronofogdemyndigheten (urzędu ds. egzekucji, Szwecja) o wydanie europejskiego nakazu zapłaty przeciwko CeDe Group w przedmiocie wierzytelności w wysokości 1532489 SEK (ok. 143951 EUR), powiększonej o odsetki, odpowiadającej należności z tytułu kupna towarów, które PPUB Janson dostarczyła CeDe Group zgodnie z rzeczoną umową.
Syndyk masy upadłości PPUB Janson wniósł do Malmö tingsrätt (sądu pierwszej instancji w Malmö, Szwecja), przed którym zawisło postępowanie w przedmiocie nakazu zapłaty, o zasądzenie od CeDe Group zapłaty na rzecz masy upadłości kwoty przedmiotowej wierzytelności, powiększonej o odsetki. CeDe Group zakwestionowała roszczenie PPUB, powołując się na własną wierzytelność wobec PPUB Janson na kwotę przewyższającą kwotę wierzytelności dochodzonej przez PPUB Janson, a mianowicie na kwotę ponad 3,9 mln SEK (ok. 366497 EUR), z tytułu odszkodowania za niezrealizowane dostawy i wady dostarczonych towarów. Grupa CeDe wniosła zatem o dokonanie potrącenia wierzytelności, czemu sprzeciwił się syndyk masy upadłości PPUB Janson, przywołując fakt odmowy uznania podnoszonej wierzytelności w ramach postępowania upadłościowego wszczętego w Polsce.
W postępowaniu przed Malmö tingsrätten (sądem pierwszej instancji w Malmö) została podniesiona kwestia prawa właściwego dla wnioskowanego przez CeDe Group potrącenia wierzytelności.
Syndyk masy upadłości PPUB Janson twierdził, że zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 zastosowanie ma prawo polskie. Uważa on, że należy również wziąć pod uwagę, iż art. 4 ust. 2 lit. d) tego rozporządzenia stanowi, że prawo państwa członkowskiego, w którym wszczęto postępowanie upadłościowe, określa przesłanki skuteczności potrącenia. Argumentował on ponadto, że art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia ma zastosowanie jedynie w przypadku, gdy prawo państwa członkowskiego, w którym wszczęto postępowanie upadłościowe, nie dopuszcza w ramach takiego postępowania potrącenia wierzytelności, jako instrumentu uregulowania wzajemnych zobowiązań stron. Jego zdaniem sytuacja ta nie zachodzi w postępowaniu głównym na gruncie prawa polskiego.
CeDe Group stała natomiast na stanowisku, że potrącenie wierzytelności powinno być rozpatrywane w świetle prawa szwedzkiego. Zdaniem tej spółki, po pierwsze, żądanie syndyka masy upadłości PPUB Janson miało za przedmiot wierzytelność wynikającą z umowy z dnia 9 czerwca 2010 r., a umowa ta zawierała klauzulę wyboru prawa, zgodnie z którą prawem właściwym dla owej umowy miało być prawo szwedzkie. Obowiązkowe stosowanie tej klauzuli wynika w przekonaniu CeDe Group z przepisów art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rzym I. W każdym razie, w przypadku braku porozumienia między umawiającymi się stronami, art. 17 tego rozporządzenia stanowi, że potrącenie podlega prawu właściwemu dla wierzytelności, z którą dokonywane jest potrącenie, w tym przypadku – prawu szwedzkiemu.
CeDe Group argumentowała również, że zgodnie z art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 wszczęcie postępowania upadłościowego nie narusza uprawnienia wierzyciela do potrącenia własnych wierzytelności, jeżeli potrącenie jest dopuszczalne zgodnie z prawem właściwym dla wierzytelności niewypłacalnego dłużnika. Według Grupy CeDe to jednak prawo szwedzkie było prawem właściwym dla wierzytelności dochodzonej przez syndyka masy upadłości PPUB Janson, a w związku z tym kwestię potrącenia podnoszonych wierzytelności należy również rozpatrywać na gruncie prawa szwedzkiego.
Malmö tingsrätt (sąd pierwszej instancji w Malmö) uznał, że zgodnie z zasadą ogólną ustanowioną w art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 to prawo polskie ma zastosowanie do rozpatrywanego przez niego sporu. Odrzucił on możliwość zastosowania art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia na tej podstawie, że prawo polskie nie ograniczało potrącenia ani nie kwestionowało jego dopuszczalności.
CeDe Group odwołała się od tego wyroku do Hovrätten över Skåne och Blekinge (sądu apelacyjnego w Malmö, Szwecja). W toku tego postępowania syndyk masy upadłości PPUB Janson dokonał przelewu wierzytelności będącej przedmiotem postępowania głównego na KAN, polską spółkę, która wstąpiła w postępowaniu w miejsce syndyka masy upadłości PPUB Janson.
Sąd apelacyjny utrzymał w mocy wyrok pierwszej instancji. Uznał on, że nie ma podstaw do odstąpienia od ogólnej zasady, zgodnie z którą prawem właściwym jest prawo państwa członkowskiego, w którym wszczęto postępowanie upadłościowe. W jego opinii odmowa dokonania wnioskowanego przez CeDe Group potrącenia przez syndyka masy upadłości PPUB Janson nie ma w tym kontekście znaczenia.
Przed Högsta domstolen (sądem najwyższym, Szwecja) CeDe Group twierdzi, że do kwestii potrącenia wierzytelności zastosowanie znajduje prawo szwedzkie. KAN, ze swej strony, wnosi o utrzymanie w mocy wyroku sądu drugiej instancji.
W toku postępowania toczącego się przed Högsta domstolen (sądem najwyższym) zostało wszczęte postępowanie upadłościowe wobec KAN. Syndyk masy upadłości KAN odmówił włączenia wierzytelności dochodzonej przez KAN do masy upadłości. Stroną postępowania przed Högsta domstolen (sądem najwyższym) jest zatem obecnie KAN w upadłości likwidacyjnej.
Sąd odsyłający zauważa, że Trybunał wielokrotnie orzekał w przedmiocie zakresu stosowania rozporządzenia nr 1346/2000 w odniesieniu do międzynarodowej jurysdykcji sądów państw członkowskich w sprawach z zakresu upadłości, w szczególności badając odnośne zakresy stosowania rozporządzenia nr 1346/2000 oraz rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Dz.U. 2001, L 12, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 19, t. 4, s. 42).
W tym celu Trybunał przyznał decydujące znaczenie nie ramom procesowym, w które wpisuje się wytoczone powództwo, lecz jego podstawie prawnej.
Sąd odsyłający uważa, że w kontekście sporu stanowiącego przedmiot postępowania głównego powstaje pytanie, czy powództwo wytoczone w imieniu masy upadłości i mające za przedmiot żądanie zaspokojenia wierzytelności powstałej przed wszczęciem postępowania upadłościowego, jest objęte przedmiotowym zakresem stosowania art. 4 rozporządzenia nr 1346/2000. Sąd odsyłający zastanawia się co do istoty, czy na potrzeby wykładni tego artykułu należy zastosować odpowiednio rozumowanie przyjęte przez Trybunał w kontekście wykładni art. 3 tego rozporządzenia, służącej ustaleniu jurysdykcji międzynarodowej w sprawach z zakresu upadłości.
W przypadku gdyby Trybunał miał uznać, że rozporządzenie nr 1346/2000 znajduje zastosowanie do powództwa takiego jak opisane w poprzednim punkcie, sąd ten ma również wątpliwości dotyczące związku zachodzącego między art. 4 i art. 6 tego rozporządzenia w kontekście ustalenia prawa właściwego dla roszczenia o potrącenie/żądania potrącenia takiego jak będące przedmiotem postępowania głównego.
W tych okolicznościach Högsta domstolen (sąd najwyższy) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
„1)
Czy wykładni art. 4 [rozporządzenia nr 1346/2000] należy dokonywać w ten sposób, że ma on zastosowanie do powództwa wszczętego – przed sądem szwedzkim przez zarządcę [w rozumieniu rozporządzenia nr 1346/2000] polskiej spółki, wobec której toczy się postępowanie upadłościowe w Polsce – przeciwko szwedzkiej spółce o zapłatę za towary dostarczone na podstawie umowy, którą spółki te zawarły przed wszczęciem postępowania upadłościowego?
2)
W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze, czy ma znaczenie, że w trakcie postępowania przed sądem zarządca [w rozumieniu rozporządzenia nr 1346/2000] przelał sporną wierzytelność na spółkę, która wstępuje do postępowania w miejsce zarządcy?
3)
W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie, czy ma znaczenie okoliczność, że spółka, która stała się stroną postępowania sama stała się następnie niewypłacalna?
4)
Jeżeli pozwany w sytuacji takiej jak opisana w pytaniu pierwszym twierdzi, że podnoszona wobec niego przez zarządcę [w rozumieniu rozporządzenia nr 1346/2000] wierzytelność powinna zostać potrącona z jego własnej [własną] wierzytelności [wierzytelnością], która wynika z tej samej umowy, to czy ta sytuacja potrącenia jest objęta zakresem art. 4 ust. 2 lit. d) [rozporządzenia nr 1346/2000]?
5)
Czy wykładni art. 4 ust. 2 lit. d) w związku z art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000 należy dokonywać w ten sposób, że art. 6 ust. 1 ma zastosowanie tylko wtedy, gdy prawo państwa wszczęcia postępowania nie dopuszcza dokonania potrącenia, czy też art. 6 ust. 1 może mieć zastosowanie również do innych sytuacji, na przykład, gdy istnieje tylko pewna różnica między przepisami prawnymi danych państw w odniesieniu do prawa do potrącenia lub gdy nie istnieją żadne różnice, ale mimo to w państwie wszczęcia postępowania odmawia się dokonania potrącenia?”.
W przedmiocie pytań prejudycjalnych
W przedmiocie pytania pierwszego
Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający pragnie w istocie ustalić, czy art. 4 rozporządzenia nr 1346/2000 należy interpretować w ten sposób, że znajduje on zastosowanie do powództwa – wytoczonego przez zarządcę w rozumieniu rozporządzenia nr 1346/2000 masy upadłości spółki w upadłości, mającej siedzibę w pierwszym państwie członkowskim – o zapłatę za towary dostarczone w wykonaniu umowy, zawartej przed wszczęciem postępowania upadłościowego wobec tej spółki, przeciwko drugiej umawiającej się spółce, mającej siedzibę w drugim państwie członkowskim.
Zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000, o ile rozporządzenie nie stanowi inaczej, dla postępowania upadłościowego i jego skutków właściwe jest prawo państwa członkowskiego, w którym zostaje wszczęte postępowanie upadłościowe. Artykuł 4 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi, że prawo państwa wszczęcia postępowania określa przesłanki wszczęcia postępowania upadłościowego, sposób jego prowadzenia i ukończenia oraz wymienia, w sposób niewyczerpujący, różne zagadnienia z zakresu postępowania upadłościowego regulowane przez prawo państwa członkowskiego wszczęcia postępowania (zob. podobnie wyrok z dnia 21 stycznia 2010 r., MG Probud Gdynia, C‑444/07, EU:C:2010:24, pkt 25). Wyliczenie to obejmuje, w lit. d) tego przepisu, przesłanki skuteczności potrącenia, w lit. e) skutki postępowania upadłościowego co do niewykonanych umów dłużnika, a także, w lit. g) – wierzytelności podlegające zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym oraz sposób postępowania z wierzytelnościami powstałymi po wszczęciu postępowania upadłościowego.
Zatem w celu ustalenia, czy prawo państwa członkowskiego wszczęcia postępowania ma zastosowanie do powództwa o zapłatę za towary dostarczone zgodnie z umową zawartą przed wszczęciem postępowania upadłościowego, gdy powództwo to zostało wytoczone przez syndyka masy upadłości spółki w upadłości, mającej siedzibę w państwie członkowskim przeciwko jej kontrahentowi, spółce z siedzibą w innym państwie członkowskim, należy ustalić, czy takie powództwo wpisuje się w ramy postępowania upadłościowego lub należy do jego skutków w rozumieniu art. 4 rozporządzenia nr 1346/2000.
W tym względzie należy zauważyć, podobnie jak rzecznik generalny uczynił to w pkt 33 swojej opinii, że z łącznej analizy art. 3 i 4 rozporządzenia nr 1346/2000 wynika, że celem rozporządzenia jest, co do zasady, zapewnienie zbieżności między sądami mającymi jurysdykcję międzynarodową a prawem właściwym mającym zastosowanie do postępowania upadłościowego. Z wyjątkiem bowiem przypadków, w których rozporządzenie to wyraźnie stanowi inaczej, prawo właściwe podąża, zgodnie z art. 4 tego rozporządzenia, za jurysdykcją międzynarodową ustaloną na podstawie art. 3 tego rozporządzenia.
Trybunał orzekł jednakże w odniesieniu do zakresu stosowania art. 3 rozporządzenia nr 1346/2000, opierając się na motywie 6 tego rozporządzenia, że zakresem stosowania tego rozporządzenia objęte są jedynie powództwa wytaczane bezpośrednio na podstawie postępowania upadłościowego i z nim ściśle związane (zob. w tym celu wyrok z dnia 6 lutego 2019 r., NK, C‑535/17, EU:C:2019:96, pkt 25, 26 i przytoczone tam orzecznictwo). W tym kontekście rozstrzygającym kryterium przyjętym przez Trybunał w celu zidentyfikowania dziedziny, do której należy powództwo, nie są ramy procesowe, w które wpisuje się to powództwo, lecz jego podstawa prawna. Zgodnie z tym podejściem należy badać, czy źródłem uprawnienia lub obowiązku, który służy jako podstawa powództwa, są ogólne przepisy prawa cywilnego i handlowego, czy też przepisy stanowiące od nich odstępstwo, to jest przepisy szczególne dotyczące postępowań upadłościowych (wyrok z dnia 6 lutego 2019 r., NK, C‑535/17, EU:C:2019:96, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).
Wynika z tego, że jeśli powództwo znajduje oparcie w stanowiących odstępstwo przepisach szczególnych dotyczących postępowań upadłościowych, to jest ono objęte, o ile rozporządzenie nr 1346/2000 nie stanowi inaczej, zakresem art. 4 tego rozporządzenia (zob. podobnie wyrok z dnia 10 grudnia 2015 r., Kornhaas, C‑594/14, EU:C:2015:806, pkt 17).
Jednakże, jak wskazał rzecznik generalny w pkt 34 swojej opinii, zakres tego przepisu jest szerszy aniżeli zakres art. 3, ponieważ art. 4 znajduje zastosowanie nie tylko do postępowania upadłościowego, ale również do jego skutków. Z samego faktu, że powództwo nie znajduje oparcia w stanowiących odstępstwo przepisach szczególnych dotyczących postępowań upadłościowych, nie można zatem wnioskować, że takie powództwo nie jest objęte zakresem stosowania art. 4 rozporządzenia nr 1346/2000.
Należy również zbadać, czy dane powództwo nie należy do skutków postępowania upadłościowego w rozumieniu tego ostatniego artykułu. W tym celu należy upewnić się, że nie stanowi ono bezpośredniej i nieodłącznej konsekwencji takiego postępowania.
W kwestii tej – jak rzecznik generalny wskazał w pkt 36 swojej opinii – odwołanie się w art. 4 ust. 2 lit. d) i e) rozporządzenia nr 1346/2000 do przesłanek skuteczności potrącenia wierzytelności oraz skutków postępowania upadłościowego w kontekście bieżących umów nie może skutkować tym, że jakiekolwiek powództwo wywodzone z umowy, której jedna ze stron jest objęta postępowaniem upadłościowym, z tego tylko powodu zostaje objęte zakresem pojęcia „postępowania upadłościowego i jego skutków”.
W szczególności sam fakt, że to zarządca w rozumieniu rozporządzenia nr 1346/2000 masy upadłości wytoczył takie powództwo, nie ma decydującego znaczenia dla oceny, czy jest ono objęte zakresem pojęcia „postępowania upadłościowego i jego skutków”. Z jednej strony bowiem powództwo o zapłatę za towary dostarczone zgodnie z umową może co do zasady zostać wytoczone przez samego wierzyciela w taki sposób, że nie wchodzi ono w zakres wyłącznych uprawnień syndyka. Z drugiej strony wytoczenie takiego postępowania nie zależy w żaden sposób od wszczęcia postępowania upadłościowego, ponieważ takie powództwo o zapłatę może zostać wytoczone poza ramami proceduralnymi jakiegokolwiek postępowania upadłościowego. W związku z tym powództwo o zapłatę za towary dostarczone zgodnie z umową, takie jak będące przedmiotem postępowania głównego, nie może być uważane za bezpośrednią i nieodłączną konsekwencję takiego postępowania (zob. analogicznie wyrok z dnia 6 lutego 2019 r., NK, C‑535/17, EU:C:2019:96, pkt 36).
W związku z tym należy uznać, że powództwo o zapłatę za towary dostarczone w wykonaniu umowy zawartej przed wszczęciem postępowania upadłościowego, jeżeli zostało wytoczone przez zarządcę w rozumieniu rozporządzenia nr 1346/2000 masy upadłości spółki mającej siedzibę w jednym z państw członkowskich przeciwko innej umawiającej się spółce z siedzibą w innym państwie członkowskim, nie należy do zakresu pojęcia „postępowania upadłościowego i jego skutków” w rozumieniu art. 4 ust. 1 rozporządzenia nr 1346/2000.
Jednakże wykładnia dokonana w poprzednim punkcie niniejszego wyroku pozostaje bez uszczerbku dla kwestii prawa właściwego dla potrącenia lub odpowiednich przepisów, które mają posłużyć do ustalenia prawa znajdującego zastosowanie do powództwa wytoczonego w postępowaniu głównym.
W świetle powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że art. 4 rozporządzenia nr 1346/2000 należy interpretować w ten sposób, że nie ma on zastosowania do powództwa – wytoczonego przez zarządcę w rozumieniu rozporządzenia nr 1346/2000 masy upadłości spółki w upadłości, mającej siedzibę w pierwszym państwie członkowskim – o zapłatę za towary dostarczone w wykonaniu umowy, zawartej przed wszczęciem postępowania upadłościowego wobec tej spółki, przeciwko drugiej umawiającej się spółce, mającej siedzibę w drugim państwie członkowskim.
W przedmiocie pytań od drugiego do piątego
Ze wskazówek sądu odsyłającego, zreferowanych w pkt 25 niniejszego wyroku, wynika, że pytania od drugiego do piątego zostały zadane tylko na wypadek udzielenia przez Trybunał odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze.
Z uwagi na treść odpowiedzi udzielonej na pytanie pierwsze, udzielanie odpowiedzi na pytania drugie i trzecie jest bezprzedmiotowe.
W przedmiocie kosztów
Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.
Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:
Artykuł 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 1346/2000 z dnia 29 maja 2000 r. w sprawie postępowania upadłościowego, zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 788/2008 z dnia 24 lipca 2008 r. należy interpretować w ten sposób, że nie ma on zastosowania do powództwa – wytoczonego przez zarządcę [w rozumieniu rozporządzenia nr 1346/2000] masy upadłości spółki w upadłości, mającej siedzibę w pierwszym państwie członkowskim – o zapłatę za towary dostarczone w wykonaniu umowy, zawartej przed wszczęciem postępowania upadłościowego wobec tej spółki, przeciwko drugiej umawiającej się spółce, mającej siedzibę w drugim państwie członkowskim.
Podpisy
(
*1
) Język postępowania: szwedzki.
© Unia Europejska, źródło: EUR-Lex (eur-lex.europa.eu), pozyskano 13.07.2026. Autentyczne są wyłącznie wersje opublikowane w Dz. Urz. UE. · Źródło