C-2/23

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO MACIEJA SZPUNARA przedstawiona w dniu 24 października 2024 r. ( ) Sprawa C‑2/23 FL und KM Baugesellschaft m.b.H. & Co KG, S AG [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Oberlandesgericht Wien (wyższy sąd krajowy w Wiedniu, Austria)] Odesłanie prejudycjalne – Konkurencja – Dostęp do akt organu ochrony konkurencji – Ograniczenia w wykorzystywaniu dowodów i informacji zawartych w takich aktach w ramach postępowania karnego – Oświadczenia w ramach programu łagodzenia kar i propozycje ugodowe – Współpraca między organami państwowymi I. Wprowadzenie 1. W przeszłości w prawie konkurencji Unii nie istniała żadna wspólna norma dotycząca łagodzenia kar ani norma regulująca prawo dostępu do dokumentów postępowania w sprawie łagodzenia kar. W konsekwencji dostęp krajowych organów ochrony konkurencji (zwanych dalej „krajowymi organami ochrony konkurencji”) do akt regulowało prawo krajowe, a w niektórych państwach członkowskich nie istniały wiążące przepisy szczególne opracowane na potrzeby prawa konkurencji ( ). Do państw członkowskich należało zatem stosowanie przepisów krajowych w tej dziedzinie z poszanowaniem prawa Unii zgodnie z jego wykładnią dokonaną przez Trybunał w jego orzecznictwie ( ). 2. Dyrektywa 2014/104/UE ( ), a następnie dyrektywa (UE) 2019/1 ( ) zmieniły tę sytuację. Prawodawca Unii postanowił nie podążać w pełni drogą wytyczoną przez Trybunał w jego orzecznictwie. Przepisy tych dyrektyw dotyczące udzielania dostępu do oświadczeń w ramach programu łagodzenia kar oraz propozycji ugodowych (zwanych dalej „dokumentami z czarnej listy”) są bowiem bardziej restrykcyjne niż te będące przedmiotem analizy w orzecznictwie Trybunału ( ). 3. Pytania prejudycjalne przedstawione Trybunałowi w niniejszej sprawie mają na celu wyjaśnienie zakresu ochrony, która ma obejmować te dokumenty zgodnie z prawem Unii w kontekście postępowania karnego. II. Ramy prawne A.   Prawo Unii 1. Dyrektywa 2014/104 4. Artykuł 2 pkt 16 dyrektywy 2014/104 definiuje pojęcie „oświadczenia w ramach programu łagodzenia kar” jako „oświadczenie, ustne lub pisemne, dobrowolnie złożone [krajowemu] organowi ochrony konkurencji – lub zapis takiego oświadczenia – przez przedsiębiorstwo lub przez osobę fizyczną lub w imieniu tego przedsiębiorstwa lub tej osoby fizycznej na temat posiadanej przez to przedsiębiorstwo lub tę osobę fizyczną wiedzy o kartelu i jego/jej w nim roli, sporządzone specjalnie w celu przedłożenia [krajowemu] organowi ochrony konkurencji i uzyskania zwolnienia w całości lub w części z kary pieniężnej w ramach programu łagodzenia kar; nie dotyczy to wcześniej istniejących informacji”. Artykuł 2 pkt 18 tej dyrektywy definiuje pojęcie „propozycji ugodowej” jako „oświadczenie dobrowolnie złożone [krajowemu] organowi ochrony konkurencji przez przedsiębiorstwo lub w jego imieniu opisujące przyznanie się przedsiębiorstwa do udziału w naruszeniu prawa konkurencji i zakresu jego odpowiedzialności za to naruszenie lub jego rezygnację z kwestionowania tego udziału, sporządzone specjalnie w celu umożliwienia [krajowemu] organowi ochrony konkurencji przyspieszenia lub uproszczenia prowadzonego postępowania”. 5. Artykuł 6 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Ujawnianie dowodów znajdujących się w aktach organu ochrony konkurencji”, przewiduje w ust. 6 i 7: „6.   Państwa członkowskie zapewniają, by do celów postępowań o odszkodowanie sądy krajowe nie mogły w żadnym momencie nakazać stronie lub osobie trzeciej ujawnienia żadnej z następujących kategorii dowodów: a) oświadczenia w ramach programu łagodzenia kar; oraz b) propozycje ugodowe. 7.   Powód może wystąpić z uzasadnionym wnioskiem, by sąd krajowy uzyskał dostęp do dowodów, o których mowa w ust. 6 lit. a) lub b), wyłącznie w celu stwierdzenia, czy ich treść odpowiada definicjom zawartym w art. 2 pkt 16 oraz 18. Dokonując oceny, sądy krajowe mogą wystąpić o pomoc wyłącznie do właściwego [krajowego] organu ochrony konkurencji. Składający przedmiotowe dowody mogą także zostać wysłuchani. W żadnym wypadku sąd nie udziela dostępu do tych dowodów innym stronom ani osobom trzecim”. 6. Artykuł 7 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Ograniczenia w wykorzystywaniu dowodów uzyskanych wyłącznie dzięki dostępowi do akt organu ochrony konkurencji”, stanowi w ust. 1: „Państwa członkowskie zapewniają, by dowody należące do kategorii wymienionych w art. 6 ust. 6 uzyskane przez osobę fizyczną lub prawną wyłącznie dzięki dostępowi do akt [krajowego] organu ochrony konkurencji były uznawane za niedopuszczalne w postępowaniach o odszkodowanie albo w inny sposób chronione na mocy mających zastosowanie przepisów krajowych, tak by zapewnić pełną skuteczność ograniczania ujawniania dowodów określonych w art. 6”. 2. Dyrektywa 2019/1 7. Artykuł 31 dyrektywy 2019/1, zatytułowany „Dostęp stron do akt i ograniczenia wykorzystania informacji”, stanowi w ust. 3 i 4: „3.   Państwa członkowskie zapewniają, aby dostępu do [dokumentów z czarnej listy] udzielano wyłącznie stronom odnośnego postępowania i wyłącznie do celów wykonywania przez nie prawa do obrony. 4.   Państwa członkowskie zapewniają, aby strona, która uzyskała dostęp do akt postępowania w sprawie stosowania prawa prowadzonego przez [krajowe] organy ochrony konkurencji, mogła wykorzystać informacje pochodzące z [dokumentów z czarnej listy] jedynie wtedy, gdy jest to konieczne do wykonywania jej prawa do obrony w postępowaniu przed sądami krajowymi w sprawach, które są bezpośrednio związane ze sprawą, w której udzielono dostępu do akt i jedynie, gdy takie postępowania dotyczą: a) rozdzielenia pomiędzy uczestników kartelu kary nałożonej na nich solidarnie przez [krajowy] organ ochrony konkurencji; lub b) kontroli decyzji, na mocy której [krajowy] organ ochrony konkurencji stwierdził naruszenie art. 101 lub 102 TFUE lub krajowych przepisów prawa konkurencji”. B.   Prawo austriackie 8. Zgodnie z art. 22 Bundes-Verfassungsgesetz (federalnej ustawy konstytucyjnej): „Wszystkie organy federacji, krajów, gmin i związków gmin są zobowiązane do współpracy w ramach ich kompetencji ustawowych”. 9. Paragraf 49 Strafprozessordnung (kodeksu postępowania karnego), w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym, przewiduje w szczególności, że podejrzany ma prawo wglądu do akt sprawy, podczas gdy pokrzywdzeni, powodowie cywilni i oskarżyciele prywatni mają dostęp do akt sprawy jedynie w zakresie niezbędnym do ochrony ich interesów. 10. Paragraf 51 tego kodeksu stanowi: „1.   Oskarżony ma prawo do zapoznania się z wynikami postępowania przygotowawczego i postępowania głównego, którymi dysponują policja, prokuratura i wymiar sprawiedliwości […]. 2.   W przypadku ryzyka, o którym mowa w §162 [kodeksu postępowania karnego], dozwolone jest wyłączenie dostępu do akt w zakresie danych osobowych i innych informacji z akt pozwalających na wyciągnięcie wniosków co do tożsamości lub warunków życia oskarżonego oraz na wydawanie kopii, w których dane te zostały utajnione. Ponadto dostęp do akt może zostać ograniczony jedynie do zakończenia postępowania przygotowawczego i wyłącznie w wypadku, gdy szczególne okoliczności rodzą obawy, że natychmiastowe zapoznanie się z niektórymi dokumentami akt sprawy zagroziłoby celowi postępowania przygotowawczego […]”. 11. Zgodnie z § 65 pkt 2 wspomnianego kodeksu: „Powodem cywilnym jest każda osoba pokrzywdzona, która oświadcza, że uczestniczy w postępowaniu w celu uzyskania odszkodowania za poniesioną szkodę”. 12. Paragraf 66 ust. 1 pkt 2 rzeczonego kodeksu stanowi: „Pokrzywdzeni – niezależnie od ich statusu powoda cywilnego – mają prawo wglądu do akt sprawy (§ 68 [kodeksu postępowania karnego])”. 13. Paragraf 68 kodeksu postępowania karnego ma następujące brzmienie: „1.   Powód cywilny i Privatankläger (oskarżyciel prywatny) mają prawo wglądu do akt w zakresie, w jakim dotyczy to ich interesów; […] ponadto można odmówić dostępu do akt sprawy lub go ograniczyć, (wyłącznie) jeżeli zagroziłby on celowi postępowania przygotowawczego lub zeznaniom świadka bez wpływu na sprawę. 2.   Powyższe prawo dostępu do akt przysługuje również pokrzywdzonym, którzy nie są powodami cywilnymi”. 14. Paragraf 76 tego kodeksu przewiduje: „1.   Przy wykonywaniu swoich zadań na podstawie niniejszego kodeksu policja, prokuratura i sądy są uprawnione do bezpośredniej współpracy z wszystkimi organami i służbami publicznymi federacji, krajów i gmin, a także innych jednostek i podmiotów prawa publicznego utworzonych na mocy ustawy […]. 2.   Wnioski policji, prokuratury i sądów dotyczące postępowań karnych prowadzonych przeciwko określonej osobie można oddalić, powołując się na istnienie ustawowych obowiązków zachowania poufności lub na fakt, że chodzi o dane osobowe przetwarzane w sposób zautomatyzowany, tylko wtedy, gdy obowiązki te zostały wyraźnie nałożone również na sądy karne lub jeżeli ich uwzględnienie sprzeciwia się nadrzędnym interesom publicznym, które należy szczegółowo przedstawić i uzasadnić”. III. Okoliczności leżące u podstaw sporu w postępowaniu głównym, postępowanie przed Trybunałem i pytania prejudycjalne 15. Skarżące w postępowaniu głównym, przedsiębiorstwa budowlane, są objęte wszczętym przez prokuraturę karnym postępowaniem przygotowawczym dotyczącym zawierania porozumień ograniczających konkurencję w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego, o których mowa w § 168b ust. 1 kodeksu karnego, i innych czynów karalnych, a także dotyczącym wielu innych przedsiębiorstw i osób kierujących nimi. 16. Skarżące w postępowaniu głównym są bowiem podejrzewane o to, że w okresie od 2006 r. do 2020 r. systematycznie i wielokrotnie składały wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego, składały oferty lub prowadziły negocjacje oparte na bezprawnych porozumieniach, mające na celu zachęcenie zamawiających do przyjęcia określonej oferty. Są one również podejrzewane, podobnie jak inne podmioty, że zawarły porozumienia w sprawie cen, dokonały podziału rynków i wymieniały się informacjami dotyczącymi przetargów publicznych i prywatnych z konkurentami. Owo postępowanie przygotowawcze dotyczy również podejrzeń o korupcję oraz przyjmowania prezentów i korupcji funkcjonariuszy oraz przedstawicieli sektora publicznego lub zbliżonego do państwa. 17. Równolegle do tego karnego postępowania przygotowawczego Bundeswettbewerbsbehörde (federalny organ ochrony konkurencji, Austria) wszczął przeciwko tym stronom przed Oberlandesgericht Wien (wyższym sądem krajowym w Wiedniu, Austria) działającym jako sąd właściwy w sprawach karteli), postępowanie w sprawie nałożenia kar pieniężnych. 18. W ramach tego postępowania w sprawie karteli skarżące w postępowaniu głównym w dniu 2 lipca 2019 r. złożyły do tego sądu wniosek o złagodzenie kary. Ze względu na ich udział w programie łagodzenia kar federalny organ ochrony konkurencji złożył do tego sądu w dniu 14 lipca 2021 r. wniosek o obniżenie kary pieniężnej nałożonej na skarżące w postępowaniu głównym. W dniu 21 października 2021 r. sąd ten, zgodnie z rzeczonym wnioskiem, nałożył na skarżące w postępowaniu głównym obniżoną karę pieniężną. 19. W następstwie wniosku złożonego przez prokuraturę w dniu 22 lipca 2021 r. w ramach współpracy administracyjnej Oberlandesgericht Wien (wyższy sąd krajowy w Wiedniu) przekazał kopię akt sprawy prokuraturze. 20. W dniu 7 października 2021 r. prokuratura zwróciła się do federalnego organu ochrony konkurencji o przekazanie jej w ramach pomocy administracyjnej niektórych dokumentów prowadzonego przez ten organ postępowania. Opierając się na przewidzianej w dyrektywie 2019/1 ochronie obejmującej przekazane dokumenty, organ ten uwzględnił rozpatrywany wniosek. 21. Prokuratura włączyła do akt karnego postępowania przygotowawczego dokumenty uznane za istotne dla sprawy karnej, w tym dokumenty z czarnej listy, wraz z załącznikami do nich, a następnie powierzyła policji nowe czynności dochodzeniowe na podstawie uzyskanych w ten sposób informacji. 22. Skarżące w postępowaniu głównym wniosły do prokuratury o niewłączanie do akt sprawy dokumentów z czarnej listy wraz z załącznikami do nich oraz o niewykorzystywanie tych dokumentów, a w każdym razie o trwałe wyłączenie dostępu do tych części akt dla wszystkich oskarżonych i pokrzywdzonych. 23. Prokuratura nie uwzględniła tego wniosku. Odmówiła ona również trwałego wyłączenia dostępu do tych dokumentów. Jednakże prokuratura wyłączyła, częściowo i tymczasowo, wobec oskarżonych i pokrzywdzonych, dostęp do niektórych części przekazanych dokumentów, w szczególności do dokumentów z czarnej listy, do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia tej kwestii przez sąd. 24. Skarżące w postępowaniu głównym złożyły zażalenie na tę decyzję prokuratury, która przekazała je do sądu pierwszej instancji. Sąd ten oddalił zażalenie. Od orzeczenia owego sądu skarżące następnie wniosły do Oberlandesgericht Wien (wyższego sądu krajowego w Wiedniu), sądu odsyłającego, apelację. 25. Zdaniem sądu odsyłającego można, na podstawie art. 6 ust. 6 i 7 dyrektywy 2014/104 i art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1, bronić stanowiska, zgodnie z którym uregulowana w tych dyrektywach ochrona przed ujawnieniem dokumentów z czarnej listy powinna być ochroną szeroką, która ma zastosowanie wobec każdego podmiotu trzeciego, a zatem również wobec sądów i organów oraz uczestników karnego postępowania przygotowawczego. Pogląd ten ma znajdować potwierdzenie w art. 13 ust. 4 dyrektywy 2019/1, który stanowi, że przepisy krajowe umożliwiające nakładanie sankcji w sądowym postępowaniu karnym pozostają bez uszczerbku dla tego artykułu, pod warunkiem że stosowanie tych przepisów nie wpływa na skuteczne i jednolite egzekwowanie art. 101 i 102 TFUE. 26. Sąd odsyłający wskazuje jednak, że zgodnie z art. 22 federalnej ustawy konstytucyjnej w związku z art. 76 kodeksu postępowania karnego sąd właściwy w sprawach karteli oraz federalny organ ochrony konkurencji mają zasadniczy obowiązek współpracy administracyjnej i sądowej. Krajowe ramy prawne nie przewidują żadnych ograniczeń obowiązku współpracy. Dokumenty z czarnej listy są zatem co do zasady dostępne dla wszystkich oskarżonych i pokrzywdzonych, którzy mają dostęp do akt. Podmioty te mogą następnie wykorzystać uzyskane w ten sposób informacje, w szczególności w celu dochodzenia prawa do odszkodowania. 27. W tych okolicznościach Oberlandesgericht Wien (wyższy sąd krajowy w Wiedniu) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy przepisy prawa konkurencji Unii – w szczególności [art. 6 ust. 6 i 7 dyrektywy 2014/104 oraz art. 7 ust. 1 dyrektywy 2014/104], a także [art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1] – należy interpretować w ten sposób, że przewidziana w tych przepisach ochrona [obejmująca dokumenty z czarnej listy] oraz pozyskanych z nich informacji ma skutek bezwzględny i obowiązuje także w stosunku do organów ścigania (prokuratur i sądów karnych), wobec czego [dokumenty z czarnej listy] nie mogą być włączane do akt w ramach postępowania karnego i wykorzystywane jako podstawa do dalszych czynności w postępowaniu przygotowawczym? 2) Czy przepisy prawa konkurencji Unii – w szczególności [art. 6 ust. 6 i 7 dyrektywy 2014/104 oraz art. 7 ust. 1 dyrektywy 2014/104], a także [art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1] – należy interpretować w ten sposób, że bezwzględna ochrona [obejmująca dokumenty z czarnej listy] (w rozumieniu [pytania pierwszego]) obejmuje również dokumenty i informacje z nich pozyskane, które podmiot wnioskujący o złagodzenie kary lub składający propozycję ugodową przedłożył w celu przedstawienia, uzasadnienia i udowodnienia treści [dokumentów z czarnej listy]? 3) Czy przepisy prawa konkurencji Unii – w szczególności [art. 6 ust. 6 i 7 dyrektywy 2014/104 oraz art. 7 ust. 1 dyrektywy 2014/104], a także [art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1] – należy interpretować w ten sposób, że nadają one bezwzględną skuteczność przewidzianej w tych przepisach ochronie [obejmującej dokumenty z czarnej listy] (i dokumentów w rozumieniu [pytania drugiego]) oraz pozyskanych z nich informacji, która obowiązuje w postępowaniu karnym – z jednej strony nawet wobec oskarżonych, którzy nie są autorami [dokumentów z czarnej listy], a z drugiej strony wobec innych uczestników postępowania karnego (w szczególności pokrzywdzonych dochodzących roszczeń cywilnych), wobec czego oskarżeni i pokrzywdzeni nie mogą uzyskać dostępu do [dokumentów z czarnej listy] i przedłożonych w związku z nimi dokumentów ani do pozyskanych z nich informacji?”. 28. Strony w postępowaniu głównym, rządy grecki i włoski oraz Komisja Europejska przedstawili uwagi na piśmie. Z wyjątkiem rządu greckiego wszystkie te strony oraz rząd austriacki wzięły udział w rozprawie, która odbyła się w dniu 5 czerwca 2024 r. IV. Analiza 29. W niniejszej sprawie sąd odsyłający sformułował trzy pytania prejudycjalne. Podczas gdy pytanie pierwsze dotyczy dostępu organów ścigania do dokumentów z czarnej listy, a także do pozyskanych z nich informacji, trzecie pytanie dotyczy dostępu jednostek do tych dokumentów i informacji. To ostatnie pytanie zadano wyłącznie na wypadek, gdyby Trybunał udzielił odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze. 30. Ponadto w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze pytanie drugie ma na celu wyjaśnienie „zakresu” ochrony obejmującej zgodnie z prawem Unii dokumenty przedstawione przez autorów dokumentów z czarnej listy. Dokładniej rzecz ujmując, pytanie drugie dotyczy kwestii, czy ochrona ta obejmuje również dokumenty przedłożone w celu przedstawienia, skonkretyzowania i ustalenia treści dokumentów z czarnej listy. Biorąc pod uwagę, że proponuję udzielić odpowiedzi przeczącej na pytanie pierwsze, drugie pytanie a priori nie wymaga odpowiedzi. Przeanalizuję je jednak po pytaniu trzecim w celu wyjaśnienia zakresu ochrony obejmującej odnośne dokumenty względem jednostek. A.   W przedmiocie pytania pierwszego 31. Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy przepisy prawa konkurencji Unii, w szczególności art. 6 ust. 6 i 7 oraz art. 7 ust. 1 dyrektywy 2014/104, a także art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1, należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, aby organ ścigania włączył dokumenty z czarnej listy do akt postępowania karnego i aby wykorzystano je jako podstawę do dalszych czynności w postępowaniu przygotowawczym. 32. Pytanie to ma bowiem na celu ustalenie, czy przewidziana w dyrektywach 2014/104 i 2019/1 ochrona obejmująca dokumentów z czarnej listy, a także pozyskanych z nich informacji, odnosi się również do organów ścigania. Odpowiedź twierdząca na to pytanie skutkowałaby zakazaniem tym organom włączania odnośnych dokumentów i informacji do akt sprawy postępowania karnego i zarządzania dalszych czynności w postępowaniu przygotowawczym na podstawie tych dokumentów. 33. Ponadto pytanie pierwsze, w brzmieniu nadanym mu przez sąd odsyłający, dotyczy dyrektyw 2014/104 i 2019/1. Zakłada ono zatem, że ochrona obejmująca zgodnie z tymi dyrektywami dokumenty z czarnej listy ma zastosowanie wobec organów ścigania. Z powodów, które przedstawię poniżej, nie zgadzam się z tym założeniem. Uważam, że dostęp organów ścigania do tych dokumentów nie jest regulowany przez wspomniane dyrektywy, a zatem państwa członkowskie powinny ustanowić przepisy krajowe regulujące współpracę administracyjną między organami krajowymi, z zastrzeżeniem, że powinny one zapewnić odpowiednią ochronę skuteczności (effet utile) prawa Unii, a konkretnie poszanowanie art. 101 TFUE. W konsekwencji proponuję przeformułować pytanie pierwsze i uznać, że poprzez to pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy przepisy prawa konkurencji Unii, w szczególności przepisy dyrektywy 2014/104 i dyrektywy 2019/1 oraz art. 101 TFUE, stoją na przeszkodzie temu, aby organ ścigania włączył dokumenty z czarnej listy do akt postępowania karnego i aby wykorzystano je jako podstawę do dalszych czynności w postępowaniu przygotowawczym. 1. Dyrektywa 2014/104 a) System ochrony obejmującej dokumenty z czarnej listy 34. Dyrektywa 2014/104 nie ustanawia przepisów dotyczących programów łagodzenia kar i ich skutków w zakresie odpowiedzialności odnośnych osób. Natomiast, jak wynika z art. 1 ust. 2 tej dyrektywy, ustanawia ona przepisy służące skoordynowaniu z jednej strony egzekwowania reguł konkurencji przez krajowe organy ochrony konkurencji, a z drugiej strony egzekwowania tych reguł podczas dochodzenia roszczeń odszkodowawczych przed sądami krajowymi. 35. W tym kontekście art. 5 dyrektywy 2014/104 ustanawia normy o charakterze ogólnym w dziedzinie ujawniania dowodów, natomiast art. 6 tej dyrektywy uzupełnia ten ogólny system normami, które dotyczą konkretnie ujawniania dowodów znajdujących się w aktach krajowego organu ochrony konkurencji. W tym drugim przepisie dokonano rozróżnienia między poszczególnymi kategoriami dowodów, mianowicie: – w pierwszej kolejności, jeśli chodzi o informacje przygotowane przez osobę fizyczną lub prawną specjalnie na potrzeby postępowania prowadzonego przez krajowe organy ochrony konkurencji, informacje sporządzone przez te organy i przesłane stronom w toku postępowania oraz wycofane propozycje ugodowe, art. 6 ust. 5 tej dyrektywy przewiduje, że sądy krajowe mogą nakazać ich ujawnienie wyłącznie po zakończeniu postępowania przez krajowy organ ochrony konkurencji w drodze wydania decyzji lub w inny sposób; – w drugiej kolejności, jeśli chodzi o dokumenty z czarnej listy w postępowaniach o odszkodowanie, art. 6 ust. 6 wspomnianej dyrektywy stanowi, że państwa członkowskie zapewniają, aby sądy krajowe nie mogły w żadnym momencie nakazać ich ujawnienia; oraz – w trzeciej kolejności, jeśli chodzi o dowody, które znajdują się w aktach krajowego organu ochrony konkurencji i które nie należą do żadnej z wymienionych w art. 6 rzeczonej dyrektywy kategorii, przepis ów w ust. 9 stanowi, że ich ujawnienie można nakazać w każdym czasie postępowania o odszkodowanie. 36. Pytania prejudycjalne dotyczą przede wszystkim dokumentów z czarnej listy. O ile dyrektywy 2014/104 i 2019/1 traktują w odmienny sposób inne kategorie dowodów, w szczególności wycofane propozycje ugodowe ( ), o tyle nic nie wskazuje na to, że miało to miejsce w sporze w postępowaniu głównym. Wydaje się bowiem, że na skarżące w postępowaniu głównym została nałożona obniżona kara pieniężna na podstawie oświadczeń w ramach programu łagodzenia kar ( ). Skoncentruję się zatem na dokumentach z czarnej listy oraz na obejmującej je ochronie. 37. W tym względzie art. 6 ust. 6 dyrektywy 2014/104 zakazuje sądom krajowym właściwym w sprawach egzekwowania przepisów prawa konkurencji na drodze prywatnoprawnej nakazania przedstawienia dokumentów z czarnej listy. W celu zapewnienia, by zakaz ten nie naruszał w nieuzasadniony sposób prawa poszkodowanych do odszkodowania, art. 6 ust. 7 zdanie czwarte tej dyrektywy przewiduje, że „powód” może wystąpić z uzasadnionym wnioskiem, by sąd krajowy uzyskał dostęp do dowodów z czarnej listy wyłącznie w celu stwierdzenia, czy rzeczywiście znajdują się one na tej liście. Zgodnie z art. 6 ust. 7 zdanie trzecie wspomnianej dyrektywy sąd krajowy nie może w żadnym wypadku udzielić dostępu do tych dowodów innym stronom ani osobom trzecim, dopóki sąd nie zakończy swojego badania. Jeżeli art. 6 ust. 6 rzeczonej dyrektywy podlegają jedynie niektóre części żądanych dowodów, pozostałe ich części, w zależności od kategorii, do której należą, są przedstawiane zgodnie z odpowiednimi ustępami tego artykułu ( ). 38. Rozwijając założenie, które leży u podstaw art. 6 ust. 6 i 7 dyrektywy 2014/104, art. 7 ust. 1 tej dyrektywy zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia pełnej skuteczności ograniczeń przewidzianych w tym pierwszym przepisie. W istocie art. 6 ust. 6 i 7 tej dyrektywy 2014/104 dotyczy dostępu do dokumentów z czarnej listy, natomiast art. 7 ust. 1 owej dyrektywy dotyczy ograniczeń w ich wykorzystywaniu. b) Zakres stosowania systemu ochrony obejmującej dokumenty z czarnej listy 39. Aby ustalić, czy na pytania prejudycjalne można udzielić odpowiedzi na podstawie dyrektywy 2014/104, należy zbadać kontekst, w jakim art. 6 ust. 6 i 7 oraz art. 7 ust. 1 tej dyrektywy mają być stosowane. 40. W tym względzie prawdą jest, że motyw 26 dyrektywy 2014/104 brzmi w szczególności, że „[ujawnienie samoobciążających oświadczeń] mogłoby spowodować, że współpracujące przedsiębiorstwa lub ich kadry zarządzające ponosiłyby odpowiedzialność cywilną lub karną na warunkach mniej korzystnych niż współsprawcy naruszenia, którzy nie współpracują z [krajowymi] organami ochrony konkurencji” ( ). Jednakże mimo że motyw ten wspomina o ryzyku poniesienia odpowiedzialności karnej w następstwie ujawnienia odnośnych dokumentów, prawodawca nie wprowadził przepisu mającego na celu zaradzenie temu ryzyku. Dyrektywa ta nie zawiera bowiem przepisu regulującego bezpośrednio kwestię dostępu organów innych niż sąd właściwy w sprawach odszkodowawczych do akt krajowego organu ochrony konkurencji. 41. Artykuł 1 ust. 2 dyrektywy 2014/104 wyjaśnia bowiem, że ustanawia ona przepisy mające zastosowanie „podczas dochodzenia roszczeń odszkodowawczych. W tym względzie Trybunał wskazał już, że zakres stosowania [tej] dyrektywy, w tym zatem jej art. 6 ust. 6, jest ograniczony wyłącznie do powództw o odszkodowanie wnoszonych z tytułu naruszeń reguł konkurencji, wobec czego nie obejmuje on innych rodzajów powództw ( ). 42. Ponadto analiza właściwych przepisów dyrektywy 2014/104 potwierdza stwierdzenie, że dyrektywa ta dotyczy wyłącznie dostępu do dokumentów z czarnej listy i ich wykorzystania do celów powództwa o odszkodowanie. Przede wszystkim bowiem art. 5 ust. 1 wspomnianej dyrektywy uściśla, że „w postępowaniach dotyczących powództw o odszkodowanie” powód powinien mieć możliwość żądania ujawnienia dowodów, które znajdują się w dyspozycji pozwanego lub osoby trzeciej, z zastrzeżeniem spełnienia warunków określonych w art. 5–8 tej dyrektywy. Następnie art. 6 ust. 1 dyrektywy 2014/104 przewiduje, że „do celów postępowań o odszkodowanie”, gdy sądy krajowe nakazują ujawnienie dowodów znajdujących się w aktach organu ochrony konkurencji, przepis ten ma zastosowanie „obok art. 5”. Wreszcie art. 7 ust. 1 tej dyrektywy ustanawia ograniczenia wykorzystania tych dokumentów „w postępowaniach o odszkodowanie”. 43. Należy zatem stwierdzić, że wszystkie przepisy dyrektywy 2014/104 dotyczące ochrony obejmującej dokumenty z czarnej listy odnoszą się do postępowań o odszkodowanie, na potrzeby których sąd właściwy w tych sprawach nakazuje stronie takiego postępowania, osobie trzeciej lub krajowemu organowi ochrony konkurencji ( ) ujawnienie dowodów ( ) lub na potrzeby których dokumenty te są wykorzystywane ( ). c) Dyrektywa 2014/104 w kontekście postępowania karnego 44. Należy zauważyć, że przedmiotem sporu w postępowaniu głównym jest możliwość uzyskania przez prokuraturę od krajowego organu ochrony konkurencji lub sądu właściwego w sprawach konkurencji dokumentów z czarnej listy, włączenia ich do akt sprawy w ramach postępowania karnego i wykorzystania ich w ramach dalszych czynności postępowania przygotowawczego. 45. W tym względzie prokuratura nie działa jako wnioskodawca, który wnosi do sądu właściwego w sprawach o odszkodowanie o nakazanie ujawnienia dowodów. Nie działa ona również jako sąd właściwy w sprawach konkurencji, który nakazuje ujawnienie tych dowodów przez krajowy organ ochrony konkurencji lub sąd właściwy w sprawie. 46. Pytanie pierwsze nie dotyczy zatem ujawnienia tych dokumentów „do celów postępowań o odszkodowanie” w rozumieniu art. 6 ust. 1 i 6 dyrektywy 2014/104. Pytanie to nie dotyczy również wykorzystywania tych dokumentów w ramach egzekwowania prawa konkurencji na drodze prywatnoprawnej, o którym mowa w art. 7 ust. 1 tej dyrektywy, ponieważ prokuratura nie występuje w roli podmiotu działającego na takiej drodze. 47. Należy zatem stwierdzić, że dyrektywa 2014/104 nie reguluje kwestii tego, czy organy ścigania państwa członkowskiego mogą mieć dostęp do dokumentów z czarnej listy i włączać je do akt spraw, za które są odpowiedzialne. 2. Dyrektywa 2019/1 a) System ochrony obejmującej dokumenty z czarnej listy 48. Podczas gdy dyrektywa 2014/104 określa zasady egzekwowania prawa konkurencji na drodze prywatnoprawnej (private enforcement), dyrektywa 2019/1 ma na celu wzmocnienie egzekwowania tego prawa na drodze publicznoprawnej (public enforcement). Dyrektywa 2019/1 przewiduje bowiem w art. 1 ust. 1, że akt ten ustanawia pewne przepisy w celu zagwarantowania krajowym organom ochrony konkurencji gwarancji niezależności, zasobów i uprawnień w zakresie stosowania prawa oraz nakładania kar niezbędnych do skutecznego stosowania art. 101 i 102 TFUE. 49. W tym kontekście motyw 50 dyrektywy 2019/1 potwierdza, że prawodawca Unii uznał znaczenie programów łagodzenia kar dla egzekwowania prawa konkurencji na drodze publicznoprawnej. Jak stanowi bowiem ten motyw, programy łagodzenia kar „są jednym z podstawowych narzędzi umożliwiających wykrywanie tajnych karteli, a zatem przyczyniają się one do skutecznego ścigania najpoważniejszych naruszeń prawa konkurencji i nakładania za nie kar”. W celu zapewnienia skutecznego wykorzystania tego narzędzia w art. 17–23 tej dyrektywy ustanowiono przepisy dotyczące programów łagodzenia kar dla tajnych karteli i ich wpływ na odpowiedzialność wnioskujących o złagodzenie sankcji. 50. Prawodawca Unii uznał również, że ryzyko ujawnienia materiałów obciążających wnioskodawcę poza kontekstem postępowania, na użytek którego zostały przekazane, mogłoby osłabić motywację potencjalnych wnioskujących o złagodzenie kary do współpracy z organami ochrony konkurencji ( ). W art. 31 ust. 3 i 4 dyrektywy 2019/1 ustanowił on zatem przepisy dotyczące ochrony dowodów przedstawionych dla celów programu łagodzenia kar w celu uzupełnienia przepisów art. 17–23 tej dyrektywy. Otóż art. 31 ust. 3 tej dyrektywy przewiduje, że dostępu do dokumentów z czarnej listy udziela się wyłącznie „stronom odnośnego postępowania i wyłącznie do celów wykonywania przez nie prawa do obrony”. Przepis ten określa zatem krąg osób uprawnionych do uzyskania dostępu do tych dokumentów oraz zgodny z prawem cel takiego dostępu. Ponadto art. 31 ust. 4 tej dyrektywy ustanawia ograniczenia w wykorzystaniu informacji uzyskanych dzięki dostępowi do akt krajowego organu ochrony konkurencji. b) Zakres stosowania systemu ochrony obejmującej dokumenty z czarnej listy 51. Artykuł 31 ust. 3 i 4 dyrektywy 2019/1 zapewnia w odniesieniu do dokumentów z czarnej listy ochronę niemal identyczną do tej, która przysługuje dokumentom z czarnej listy sporządzonym na potrzeby postępowań prowadzonych przez Komisję ( ). Dyrektywa ta uzupełnia zatem system ochrony programów łagodzenia kar w Unii. 52. Co ważniejsze, art. 31 ust. 3 i 4 dyrektywy 2019/1 został opracowany w celu uzupełnienia ochrony obejmującej dokumenty z czarnej listy w dyrektywie 2014/104. Analiza prac przygotowawczych sugeruje bowiem, że prawodawca wyszedł z założenia, iż dyrektywa 2014/104 dokonała harmonizacji ochrony obejmującej dokumenty z czarnej listy w kontekście postępowań o odszkodowanie przed sądami krajowymi. Dyrektywa ta nie dotyczyła zaś innych przypadków, takich jak wykorzystanie tych dokumentów w ramach innych postępowań cywilnych, administracyjnych lub karnych, przypadek publicznego dostępu na podstawie zasad „przejrzystości” lub dostęp publiczny do tych dokumentów. W tych innych przypadkach poziom ochrony obejmującej te dokumenty różnił się znacznie w poszczególnych państwach członkowskich ( ). Wnioskuję z tego, że dyrektywa 2019/1 ma na celu harmonizację przepisów mających zastosowanie w tej dziedzinie. 53. Ponadto pragnę zauważyć, że zakres stosowania art. 31 ust. 3 i 4 dyrektywy 2019/1 nie pokrywa się z zakresem stosowania innych jej przepisów. Artykuł 1 ust. 2 tej dyrektywy w związku z jej motywem 4 ( ) wyjaśnia bowiem, że wspomniana dyrektywa obejmuje stosowanie art. 101 i 102 TFUE oraz równoległe stosowanie przepisów krajowego prawa konkurencji w tej samej sprawie, natomiast art. 31 ust. 3 i 4 wspomnianej dyrektywy uściśla, że ochrona obejmująca oświadczenia w ramach programu łagodzenia kar oraz propozycji ugodowych przewidziana w art. 31 ust. 3 i 4 rzeczonej dyrektywy obejmuje również stosowanie wyłącznie krajowego prawa konkurencji. 54. Co się tyczy dyrektywy 2019/1, Komisja uznała w swoim wniosku dotyczącym dyrektywy, że w celu skutecznej ochrony mechanizmów łagodzenia kar i postępowań ugodowych należy zapewnić ochronę obejmującą dokumenty z czarnej listy nie tylko w odniesieniu do postępowań na podstawie art. 101 i 102 TFUE toczących się przed krajowymi organami ochrony konkurencji, lecz również w odniesieniu do stosowania wyłącznie równoważnych przepisów krajowych ( ). Różnice między rozwiązaniami przewidzianymi w prawie krajowym w zakresie ochrony obejmującej dokumenty z czarnej listy mogły bowiem osłabić skuteczność programów łagodzenia kar. To właśnie miał zmienić art. 1 ust. 2 tej dyrektywy ( ). W tym duchu uznano w doktrynie, że owo rozszerzenie zakresu stosowania wspomnianej dyrektywy było podyktowane wolą prawodawcy Unii, aby nadal zachęcać przedsiębiorstwa do ujawniania dokumentów z czarnej listy, co do zasady samoobciążających i szczególnie delikatnej natury, oraz do przedstawienia ich, bez obawy o to, czy krajowy organ ochrony konkurencji postanowi stosować wyłącznie krajowe prawo konkurencji ( ). 55. Tak więc z jednej strony ochrona przewidziana w art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 obejmuje dokumenty z czarnej listy niezależnie od kontekstu, w jakim ich ujawnienie mogłoby zagrozić skuteczności programu łagodzenia kar ( ), a z drugiej strony ochrona ta obejmuje dokumenty z czarnej listy sporządzone w ramach postępowań związanych ze stosowaniem zarówno art. 101 lub 102 TFUE, jak i przepisów krajowych, stosowanych jako jedyne, które służą zasadniczo temu samemu celowi co art. 101 i 102 TFUE ( ). c) Dyrektywa 2019/1 w kontekście postępowania karnego 56. Z rozważań przedstawionych w pkt 55 niniejszej opinii wnioskuję, że art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 ma zastosowanie, gdy chodzi o dostęp do dokumentu z czarnej listy pochodzącego z postępowania w sprawie stosowania art. 101 lub 102 TFUE lub krajowego prawa konkurencji. I tak, z zastrzeżeniem szczególnych przepisów prawa Unii, takich jak przepisy dyrektywy 2014/104 dotyczące postępowań o odszkodowanie, art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 reguluje ochronę obejmującą takie dokumenty w każdym postępowaniu przed sądami krajowymi. 57. Nie można jednak uznać, że art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 ma charakter wyczerpujący, a dokumenty z czarnej listy można udostępnić wyłącznie osobom wymienionym w tym przepisie („stronom objętym odnośnymi postępowaniami”). 58. W pierwszej kolejności art. 31 dyrektywy 2019/1 jest bowiem zatytułowany „Dostęp stron do akt i ograniczenia dotyczące wykorzystania informacji”. Zatem ogólnie rzecz biorąc, art. 31 ust. 3 tej dyrektywy dotyczy wyłącznie dostępu „stron”, względnie jednostek, do akt postępowania toczącego się przed krajowym organem ochrony konkurencji. 59. W drugiej kolejności, jak zauważa Komisja, dostęp do akt sprawy i współpraca administracyjna stanowią odrębne instytucje prawne. Dostęp do akt ma bowiem na celu umożliwienie stronom postępowania wykonywania ich prawa do obrony lub dochodzenia ich praw, podczas gdy współpraca administracyjna stanowi pomoc udzielaną przez jeden organ innemu organowi. Wydaje się, że rozróżnienie to przedstawiła również Komisja w nocie wyjaśniającej ( ) funkcjonowanie systemu ochrony obejmującej dokumenty z czarnej listy sporządzone na potrzeby prowadzonego przed nią postępowania. Należy przypomnieć, że dyrektywa 2019/1 ustanawia system uzupełniający względem tego systemu ( ). 60. Również w tym kontekście, w trzeciej kolejności, jest prawdą, że art. 31 ust. 6 dyrektywy 2019/1 dotyczy wymiany oświadczeń w ramach programu łagodzenia kar między krajowymi organami ochrony konkurencji z różnych państw członkowskich. Zgodnie z tym przepisem takie oświadczenia wymienia się na podstawie art. 12 rozporządzenia (WE) nr 1/2003 ( ) i z zastrzeżeniem spełnienia określonych w nim warunków. Artykuł 31 ust. 6 dyrektywy 2019/1 może zatem sugerować, że dyrektywa ta zezwala wyłącznie na taką wymianę dokumentów z czarnej listy. Nie sądzę jednak, aby należało przyjąć taką wykładnię. 61. Artykuł 12 ust. 1 rozporządzenia nr 1/2003 stanowi bowiem, że w celu stosowania art. 101 i 102 TFUE Komisja i krajowe organy ochrony konkurencji państw członkowskich mają uprawnienia do wzajemnego przekazywania i wykorzystywania jako dowodu wszelkiego rodzaju materiałów o charakterze faktycznym lub prawnym, w tym informacji poufnych, przy czym w szczególności w ust. 2 tego artykułu uściślono warunki, w jakich informacje te mogą zostać wykorzystane ( ). Przepis ten dąży do osiągnięcia szczególnego celu w postaci uproszczenia i wspierania współpracy organów w ramach Europejskiej Sieci Konkurencji poprzez ułatwienie wymiany informacji, nie ograniczając jednak uprawnienia Komisji do wykorzystywania informacji przekazywanych przez organy krajowe inne aniżeli krajowe organy ochrony konkurencji państw członkowskich ( ). Artykuł 31 ust. 6 dyrektywy 2019/1, który przewiduje dodatkowe warunki mające zastosowanie do dokumentów z czarnej listy, ma na celu wyłącznie uzupełnienie tego systemu współpracy między państwami członkowskimi. W tym duchu art. 24–26 tej dyrektywy ustanawiają zasady dotyczące współpracy między krajowymi organami ochrony konkurencji. Natomiast ani art. 31 ust. 3 wspomnianej dyrektywy, ani jej art. 24–26 nie dotyczą wymiany dokumentów z czarnej listy między organami tego samego państwa członkowskiego. 62. Należy zatem uznać, że odpowiedzi na pytanie pierwsze – a w konsekwencji i na pytanie drugie – nie można znaleźć ani w dyrektywie 2014/104 ( ), ani w dyrektywie 2019/1 ( ). Dyrektywy te nie regulują bowiem problematyki współpracy administracyjnej między organami publicznymi państwa członkowskiego. W braku wiążącej regulacji prawa Unii w tej dziedzinie do państw członkowskich należy stworzenie i stosowanie krajowych norm regulujących współpracę administracyjną między organami krajowymi, z zastrzeżeniem, że powinny one zapewniać odpowiednią ochronę skuteczności (effet utile) prawa Unii. 3. Współpraca administracyjna i skuteczność (effet utile) prawa Unii 63. Chociaż sąd odsyłający nie wypowiada się wyraźnie w tej kwestii, postanowienie odsyłające sugeruje, że postępowanie przed federalnym organem ochrony konkurencji, w ramach którego sporządzono dokumenty z czarnej listy, o których mowa w pytaniach prejudycjalnych, ma na celu wyegzekwowanie art. 101 TFUE i odpowiadającego mu krajowego prawa konkurencji. Ponadto w odpowiedzi na pytanie Trybunału kilka stron wypowiedziało się w ten sposób na rozprawie. 64. Powstaje zatem pytanie, czy skuteczność (effet utile) art. 101 TFUE można podważyć przez dostęp organu ścigania do dokumentów z czarnej listy i włączenie ich do akt postępowania karnego. 65. Prawdą jest, że w odpowiedzi na wniosek Trybunału o udzielenie wyjaśnień sąd odsyłający wskazał, że postępowanie przygotowawcze rozpatrywane w postępowaniu głównym nie wiąże się ani ze stosowaniem krajowego prawa konkurencji, ani z zastosowaniem przepisów realizujących te same cele co art. 101 TFUE. 66. Jednakże skuteczność (effet utile) art. 101 TFUE może być zagrożona również przez postępowanie, którego celem nie jest egzekwowanie tego postanowienia prawa Unii. W tym względzie zgodnie z art. 4 ust. 3 TUE państwa członkowskie są zobowiązane nie naruszać w swoim ustawodawstwie krajowym pełnego i jednolitego stosowania prawa Unii oraz nie przyjmować i nie utrzymywać w mocy przepisów, które mogłyby pozbawiać skuteczności reguły konkurencji stosujące się do przedsiębiorstw ( ). Stwierdzenie to nawiązuje do art. 13 dyrektywy 2019/1, zatytułowanego „Kary nakładane na przedsiębiorstwa i związki przedsiębiorstw”, który przewiduje w ust. 4, że artykuł ten pozostaje bez uszczerbku dla przepisów krajowych umożliwiających nakładanie sankcji w sądowym postępowaniu karnym, pod warunkiem że stosowanie tych przepisów nie wpływa na skuteczne i jednolite egzekwowanie art. 101 i 102 TFUE. 67. Sąd odsyłający wskazuje, że odpowiedź przecząca na pytanie pierwsze skutkowałaby tym, że prokuratura mogłaby włączyć do akt sprawy dokumenty z czarnej listy i zarządzić dalsze czynności postępowania przygotowawczego na podstawie tych dokumentów („wykorzystać [je] w ramach dalszych czynności postępowania przygotowawczego”). Na skutek udzielenia prokuraturze dostępu do akt osoby wymienione w pytaniu trzecim byłyby w stanie zapoznać się z tymi dokumentami i ewentualnie wykorzystać je przeciwko wnioskującym o złagodzenie kar. 68. Nie wydaje się zatem, aby pierwsze pytanie prejudycjalne dotyczyło ryzyka wykorzystywania dokumentów z czarnej listy przez organy ścigania w celu pociągnięcia do odpowiedzialności wnioskujących o złagodzenie kary lub osób nimi kierujących. Dotycząca tych dokumentów ochrona względem organów publicznych, o której mowa w tym pytaniu, ma na celu uniemożliwienie dostępu do tych dokumentów oskarżonym, którzy nie są ich autorami, oraz innym uczestnikom postępowania karnego, w szczególności pokrzywdzonym dochodzącym roszczeń cywilnych. 69. W tym względzie chociaż dyrektywy 2014/104 i 2019/1 nie mają zastosowania do współpracy administracyjnej między organami krajowymi państwa członkowskiego ( ), wskazane w tych dyrektywach ryzyko związane z ujawnieniem dokumentów samoobciążających pojawia się również w ramach tej współpracy. Ryzyko to może zmniejszyć zainteresowanie potencjalnych wnioskujących o złagodzenie kar współpracą z krajowymi organami ochrony konkurencji, a tym samym zaszkodzić skuteczności polityki karania naruszeń art. 101 TFUE. Współpraca administracyjna rozpatrywana w postępowaniu głównym nie może zatem prowadzić do naruszenia dotyczącej dokumentów z czarnej listy ochrony wobec jednostek ze względu na to, że organ ścigania uzyskał dostęp do akt sprawy. W ramach analizy pytań drugiego i trzeciego zbadam przewidziane w dyrektywach 2014/104 i 2019/1 wymogi tej ochrony. 70. Na pytanie pierwsze należy zatem na tę chwilę odpowiedzieć, że prawo konkurencji Unii, a w szczególności dyrektywy 2014/104 i 2019/1, nie reguluje kwestii, czy organ ścigania może włączyć do akt postępowania karnego oświadczenia w ramach programu łagodzenia kar oraz propozycje ugodowe i wykorzystać je jako podstawę do dalszych czynności postępowania przygotowawczego. Artykuł 101 TFUE należy interpretować w ten sposób, że z zastrzeżeniem odpowiedzi na pytania drugie i trzecie, nie stoi on na przeszkodzie temu, by organ ścigania włączył do akt sprawy postępowania karnego dokumenty z czarnej listy i wykorzystał je jako podstawę do dalszych czynności postępowania przygotowawczego. B.   W przedmiocie trzeciego pytania prejudycjalnego 71. Pytanie trzecie zostało zadane na wypadek, gdyby Trybunał odpowiedział na pytanie pierwsze w ten sposób, że przyznana w prawie Unii ochrona dokumentów z czarnej listy nie dotyczy organów ścigania i w związku z tym dokumenty te mogą zostać włączone do akt postępowania karnego. Mając na względzie moją propozycję odpowiedzi na pytanie pierwsze ( ), przeanalizuję zatem pytanie trzecie. 72. Poprzez pytanie trzecie, które składa się z dwóch części, sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy art. 6 ust. 6 i 7 oraz art. 7 ust. 1 dyrektywy 2014/104, a także art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które umożliwia (i) powodom cywilnym w postępowaniu karnym, którego przedmiotem nie jest naruszenie prawa konkurencji, oraz (ii) osobom oskarżonym w tym postępowaniu, innym niż autorzy dokumentów z czarnej listy, uzyskanie dostępu do tych dokumentów, gdy są one włączone do akt postępowania karnego przez organ ścigania. 1. Dostęp powodów cywilnych do akt w postępowaniu karnym 73. W odniesieniu do roli powodów cywilnych w postępowaniu głównym Sąd odsyłający wskazuje, że w prawie austriackim osoba, która uważa się za pokrzywdzonego, może dochodzić roszczeń prywatnoprawnych w ramach postępowania karnego. Dokładniej rzecz ujmując, osoba ta może żądać naprawienia szkody poniesionej w wyniku czynu zabronionego lub odszkodowania z powodu naruszenia jej interesów prawnych chronionych prawem karnym. 74. Ponieważ pytanie trzecie dotyczy przepisów dyrektywy 2014/104, a także dyrektywy 2019/1, zakłada ono, że obie te dyrektywy regulują dostęp jednostek do włączonych przez prokuraturę do akt postępowania karnego dokumentów z czarnej listy. Aby móc odpowiedzieć na to pytanie w oparciu o właściwe przepisy, należy zweryfikować to założenie. 75. W tym względzie należy zauważyć, że wskazane przepisy dyrektywy 2014/104 dotyczą dostępu do dokumentów z listy czarnej i ograniczeń w zakresie ich wykorzystywania w ramach postępowań o odszkodowanie za naruszenie prawa konkurencji ( ), natomiast art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 dotyczy dostępu do pozyskanych z tych dokumentów informacji w każdym innym postępowaniu, które nie jest przedmiotem szczególnych przepisów prawa Unii ( ). W związku z tym rozpatrywane przepisy dyrektywy 2014/104 można uznać za lex specialis w stosunku do wymienionych przepisów dyrektywy 2019/1. 76. Biorąc pod uwagę specyfikę postępowania głównego ( ), należy na wstępie ustalić, czy odnośne przepisy dyrektywy 2014/104 mają zastosowanie również w postępowaniu karnym, w ramach którego powodowie cywilni żądają naprawienia szkody. a) W przedmiocie dyrektywy 2014/104 77. Jak już wskazałem ( ), dyrektywa 2014/104 ma zastosowanie do postępowań o odszkodowanie. Powództwo o odszkodowanie zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 4 tej dyrektywy jako powództwo wniesione na mocy prawa krajowego, za pomocą którego przed sądem krajowym dochodzone jest roszczenie odszkodowawcze. Wspomniana dyrektywa definiuje w art. 2 pkt 9 pojęcie „sądu krajowego”, odwołując się do art. 267 TFUE, bez wskazania, czy sądy te powinny być właściwe wyłącznie w sprawach cywilnych. 78. Ponadto pragnę zauważyć, że w innym kontekście do Trybunału zwrócono się już o wyjaśnienie, czy powództwo o naprawienie szkody wytoczone przed sądem karnym może być objęte zakresem stosowania konwencji, która „ma zastosowanie w sprawach cywilnych i handlowych, niezależnie od rodzaju sądu”. Trybunał uznał, że taka konwencja ma zastosowanie również do orzeczeń wydanych w sprawach cywilnych przez sąd karny ( ). Rozwijając tę myśl: taka konwencja powinna mieć zastosowanie również do postępowań prowadzonych przez sąd karny, który ma orzekać, między innymi, w przedmiocie roszczenia cywilnego. 79. Podążając tym tokiem rozumowania należy zauważyć, że okoliczność, iż powództwo cywilne o odszkodowanie w rozumieniu dyrektywy 2014/104 zostało wniesione w ramach postępowania karnego, nie zmienia charakteru tego powództwa. Pozostaje ono wciąż powództwem cywilnym wniesionym w ramach prywatnoprawnego egzekwowania prawa konkurencji i może być objęte zakresem stosowania tej dyrektywy. Co ważniejsze, ochrony obejmującej dokumenty z czarnej listy zgodnie z art. 6 ust. 6 wspomnianej dyrektywy nie można podważyć ze względu na charakter postępowania, które formalnie jest postępowaniem karnym, lecz które z punktu widzenia uczestniczących w nim podmiotów odpowiada cechom postępowania o odszkodowanie. 80. W związku z tym, ogólnie rzecz biorąc, można teoretycznie objąć zakresem stosowania art. 6 ust. 6 dyrektywy 2014/104 cywilny element postępowania karnego, w ramach którego osoba, która uważa się za pokrzywdzoną, domaga się naprawienia szkody. 81. Nie można jednak zapominać, że pojęcie „powództwa o odszkodowanie” zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 4 dyrektywy 2014/104 jako „powództwo na mocy prawa krajowego, za pomocą którego przed sądem krajowym dochodzone jest roszczenie odszkodowawcze [między innymi] przez domniemanego poszkodowanego”, zaś pojęcie „roszczenia odszkodowawczego” zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 5 tej dyrektywy jako roszczenie o odszkodowanie z tytułu szkody wynikającej z naruszenia prawa konkurencji, czyli naruszenia art. 101 lub 102 TFUE lub krajowego prawa konkurencji ( ), z wyłączeniem przepisów prawa krajowego, które nakładają kary na osoby fizyczne, chyba że takie kary są sposobem egzekwowania reguł konkurencji mających zastosowanie do przedsiębiorstw. 82. W tym względzie, w odpowiedzi na wniosek Trybunału o udzielenie wyjaśnień, sąd odsyłający wypowiedział się w ten sposób, że istnieje wiele elementów, które przemawiają na rzecz zakwalifikowania przewidzianego w prawie austriackim oświadczenia o roszczeniach cywilnych jako „powództwa o odszkodowanie wytoczonego przez domniemanego poszkodowanego” w rozumieniu art. 2 pkt 4 dyrektywy 2014/104. Jednakże w świetle wyjaśnień przedstawionych przez ten sąd ( ) należy zauważyć, że w prawie austriackim roszczenie podnoszone przez powoda cywilnego w ramach postępowania karnego musi być związane z przestępstwem zarzucanym oskarżonemu. Innymi słowy, szkoda, jaką w swej ocenie poniósł powód cywilny, powinna wynikać z zarzucanego oskarżonemu bezprawnego zachowania z punktu widzenia prawa karnego. 83. Jak już wspomniałem ( ), w odpowiedzi na wniosek Trybunału o udzielenie wyjaśnień sąd odsyłający wskazał, że postępowanie przygotowawcze rozpatrywane w postępowaniu głównym nie wiąże się ani ze stosowaniem krajowego prawa konkurencji, ani z zastosowaniem przepisów realizujących te same cele co art. 101 TFUE. 84. W związku z tym, niezależnie od odpowiedzi na pytanie, czy, ogólnie rzecz biorąc, cywilny element postępowania karnego mający na celu zapewnienie egzekwowania reguł konkurencji można uznać za „powództwo o odszkodowanie” w rozumieniu dyrektywy 2014/104 ( ), postępowanie rozpatrywane w postępowaniu głównym nie dotyczy naruszenia prawa konkurencji. Istnienie elementu cywilnego w ramach tego postępowania nie pozwala zatem uznać, że chodzi o postępowanie o odszkodowanie objęte zakresem stosowania art. 6 ust. 6 tej dyrektywy. 85. Jeżeli lex specialis, to jest dyrektywa 2014/104, nie ma zastosowania w postępowaniu głównym, należy odpowiedzieć na pytanie trzecie na podstawie lex generalis, czyli dyrektywy 2019/1. Artykuł 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 dotyczy bowiem dokumentów z czarnej listy w każdym postępowaniu, które nie jest przedmiotem szczególnych przepisów prawa Unii. b) W przedmiocie dyrektywy 2019/1 86. Artykuł 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 zezwala na dostęp do dokumentów z czarnej listy wyłącznie stronom odnośnego postępowania i wyłącznie do celów wykonywania przez nie prawa do obrony. Powód cywilny, którego dotyczy pierwsza część pytania trzeciego, nie jest oskarżonym w postępowaniu, w którym podnosi swoje roszczenia cywilne. Nie korzysta on zatem w żaden sposób z prawa do obrony. Dyrektywa 2019/1 nie pozwala mu na uzyskanie dostępu do tych dokumentów. 87. Na pierwszą część pytania trzeciego należy zatem odpowiedzieć, że art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które umożliwia powodom cywilnym w postępowaniu karnym, którego przedmiotem nie jest naruszenie prawa konkurencji, uzyskanie dostępu do dokumentów z czarnej listy włączonych do akt postępowania karnego przez organ ścigania. 2. Dostęp oskarżonych do akt 88. Artykuł 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 przewiduje, że dostępu do dokumentów z czarnej listy udziela się wyłącznie stronom „odnośnego postępowania" i wyłącznie do celów wykonywania przez nie prawa do obrony. A priori przepis ten można by rozumieć w ten sposób, że dostępu do tych dokumentów udziela się wyłącznie stronom postępowań związanych z egzekwowaniem prawa konkurencji. Tym samym oskarżony w ramach postępowania karnego, które – jak w niniejszej sprawie – nie jest związane z egzekwowaniem prawa konkurencji, nie mógłby uzyskać dostępu do wspomnianych dokumentów, które znajdują się w aktach postępowania karnego. 89. Należy jednak zbadać, czy taka wykładnia art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 jest zgodna z wymogami w zakresie ochrony praw podstawowych oskarżonych. Zgodnie bowiem z ogólną zasadą wykładni akt prawa Unii powinien być interpretowany tak dalece, jak to możliwe, w sposób, który nie podważa jego ważności, i w zgodzie z całością prawa pierwotnego, w tym w szczególności z postanowieniami Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) ( ). To właśnie w świetle tej zasady należy interpretować ten przepis. 90. W tym względzie sąd odsyłający zwraca uwagę na fakt, że Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) ustanowił w swoim orzecznictwie dotyczącym art. 6 ust. 1 i 3 europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (zwanej dalej „EKPC”), zasadę, zgodnie z którą prawo dostępu do akt obejmuje wszystkie dowody znajdujące się w posiadaniu organów ścigania. 91. Pragnę zauważyć, że zgodnie z orzecznictwem ETPC to prawo dostępu do akt postępowania karnego nie jest prawem bezwzględnym. Trybunał ten orzekł, że w niektórych sprawach może zaistnieć konieczność nieudostępniania niektórych dowodów obronie, aby zachować prawa podstawowe innych osób lub chronić ważny interes publiczny. Jednakże zdaniem ETPC zgodne z prawem w świetle EKPC są wyłącznie środki ograniczające prawo do obrony, które są bezwzględnie konieczne. Ponadto nieujawnienie tych dowodów powinno być zrównoważone odpowiednimi gwarancjami proceduralnymi ( ). Niemniej jednak ETPC wydaje się uważać, że charakter odnośnych dokumentów nie może stanowić powodu mogącego prowadzić do ich nieujawniania. Natomiast uważa on, że należy zbadać treść tych dokumentów, aby wyważyć ważny interes publiczny w nieujawnieniu tych dokumentów z prawem do obrony danej osoby ( ). 92. W odniesieniu do prawa Unii art. 52 ust. 3 Karty uściśla, że w zakresie, w jakim Karta zawiera prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym w EKPC, ich znaczenie i zakres są takie same jak praw przyznanych przez EKPC. Ponadto jak wynika z wyjaśnień dotyczących art. 47 i art. 48 ust. 2 Karty, które zgodnie z art. 6 ust. 1 akapit trzeci TUE i art. 52 ust. 7 Karty należy wziąć pod uwagę w celu jej wykładni, postanowienia te odpowiadają kolejno art. 6 ust. 1 i art. 6 ust. 2 i 3 EKPC ( ). 93. Ponadto dyrektywa 2012/13/UE ( ) ma na celu ustanowienie wspólnych minimalnych standardów ochrony praw i gwarancji procesowych wynikających z mających w tym kontekście znaczenie postanowień karty i EKPC ( ). Przepisy te dotyczącą praw osób podejrzanych lub oskarżonych do informacji o prawach przysługujących im w postępowaniu karnym oraz oskarżenia skierowanego przeciwko nim od chwili poinformowania danej osoby przez właściwe organy o tym, że jest ona podejrzana lub oskarżona o popełnienie przestępstwa ( ). 94. Podobnie jak orzecznictwo ETPC, art. 7 ust. 2 dyrektywy 2012/13 stanowi, że dostępu należy udzielić przynajmniej do całego będącego w posiadaniu właściwych organów materiału dowodowego, niezależnie od tego, czy jest ono na korzyść, czy na niekorzyść osób podejrzanych lub oskarżonych, w celu zagwarantowania rzetelnego postępowania i możliwości przygotowania obrony ( ). W drodze odstępstwa od tego prawa art. 7 ust. 4 tej dyrektywy przewiduje, że można odmówić dostępu do niektórych materiałów, w szczególności w przypadku gdy odmowa takiego dostępu jest bezwzględnie konieczna dla ochrony ważnego interesu publicznego. Przepis ten stanowi również, że „[p]aństwa członkowskie zapewniają, aby zgodnie z procedurami określonymi w prawie krajowym decyzja o odmowie dostępu do niektórych materiałów zgodnie z niniejszym ustępem była podejmowana przez organ sądowy lub podlegała przynajmniej kontroli sądowej” ( ). 95. Powstaje zatem pytanie, czy nieujawnienie oskarżonym dokumentów z czarnej listy może być uzasadnione ważnym interesem publicznym związanym z egzekwowaniem prawa konkurencji. 96. W tym względzie należy zauważyć, że ochrona dokumentów z czarnej listy realizuje dwa nierozerwalnie ze sobą powiązane cele. Pierwszym z nich jest ochrona odnośnych osób przed zagrożeniami związanymi z ujawnieniem dokumentów samoobciążających. Drugim jest zapewnienie, by dostęp do tych dokumentów nie naruszał interesu publicznego, takiego jak na przykład skuteczność polityki zwalczania naruszeń prawa konkurencji, ponieważ powszechny dostęp mógłby zniechęcić podmioty uczestniczące w naruszeniu art. 101 i 102 TFUE do współpracowania z krajowymi organami ochrony konkurencji ( ). Można zatem argumentować, że interes publiczny może uzasadniać nieujawnianie dokumentów z czarnej listy w postępowaniach karnych. 97. Jednakże jak wynika z orzecznictwa ETPC ( ), mającego zastosowanie do art. 48 ust. 2 Karty ( ), oraz art. 7 ust. 4 dyrektywy 2012/13 ( ), nie można uznać, że niektóre dokumenty, ze względu na ich charakter, nie powinny być automatycznie ujawniane. Gdy pojawia się kwestia odmowy dostępu do takich dokumentów, należy przeprowadzić badanie każdego przypadku z osobna. 98. W konsekwencji z jednej strony odniesienie do „stron odnośnego postępowania”, którym można udzielić dostępu do dokumentów z czarnej listy zgodnie z art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1, musi obejmować każdego podejrzanego i oskarżonego w postępowaniu karnym w celu spełnienia wymogów ochrony praw podstawowych. Z drugiej strony można odmówić dostępu do tych dokumentów pod warunkiem spełnienia wymogów przewidzianych w dyrektywie 2012/13. 99. Wreszcie można by się zastanawiać, jak należy pogodzić tę wykładnię art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 z jej art. 31 ust. 4. Ten ostatni przepis przewiduje bowiem ograniczenia w wykorzystaniu informacji uzyskanych poprzez dostęp do akt postępowania krajowych organów ochrony konkurencji związanego z egzekwowaniem prawa. Rzeczony przepis odnosi się do postępowań w dziedzinie egzekwowania prawa konkurencji. W odróżnieniu od zaproponowanej przeze mnie wykładni art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1, zgodnie z którą można udzielić dostępu do dokumentów z czarnej listy odnośnym stronom postępowania karnego, art. 31 ust. 4 tej dyrektywy pozwala sądzić, że odnośne strony postępowania niezwiązanego z egzekwowaniem prawa konkurencji nie mogą wykorzystywać informacji pochodzących z dokumentów z czarnej listy w celu wykonywania przysługującego im prawa do obrony. 100. Jednakże moim zdaniem art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 dotyczy innego przypadku niż ten, o którym mowa w art. 31 ust. 4 tej dyrektywy. Ten pierwszy przepis dotyczy bowiem dostępu do dokumentów z czarnej listy znajdujących się w aktach danego postępowania, przyznanego w celu wykonywania prawa do obrony przez strony tego postępowania. Prawo do wykorzystania tych dokumentów w celu wykonywania prawa do obrony w ramach tego postępowania wynika już z art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1. Natomiast art. 31 ust. 4 tej dyrektywy dotyczy wykorzystania informacji pozyskanych z dokumentów z czarnej listy w postępowaniu innym niż to, w którym udzielono dostępu. Przepis ten przewiduje bowiem, że informacje te mogą być wykorzystywane „w sprawach, które są bezpośrednio związane ze sprawą, w której udzielono dostępu do akt”. 101. Na drugą część trzeciego pytania prejudycjalnego należy zatem odpowiedzieć, że art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które umożliwia osobom oskarżonym w postępowaniu karnym, którego przedmiotem nie jest naruszenie prawa konkurencji, innym niż autorzy dokumentów z czarnej listy, uzyskanie dostępu do tych dokumentów, gdy są one włączone do akt postępowania karnego przez organ ścigania. C.   W przedmiocie pytania drugiego 102. Pytanie drugie zmierza zasadniczo do wyjaśnienia, czy przyznana przez tę dyrektywę ochrona obejmująca dokumenty znajdujące się na czarnej liście obejmuje również dokumenty ujawnione przez ich autora przed krajowym organem ochrony konkurencji w celu przedstawienia, skonkretyzowania i ustalenia ich treści. 103. W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie w pierwszej kolejności przedstawię moje uwagi na temat definicji pojęć „oświadczeń w ramach programu łagodzenia kar” i „propozycji ugodowych” użytych w dyrektywach 2014/104 i 2019/1. W drugiej kolejności zbadam, czy pojęcia te obejmują również dokumenty z czarnej listy, o których jest mowa w pytaniu drugim. 1. Dokumenty z czarnej listy 104. Zgodnie z art. 2 pkt 16 dyrektywy 2014/104 „oświadczenie w ramach programu łagodzenia kar” oznacza „oświadczenie, ustne lub pisemne, dobrowolnie złożone [krajowemu] organowi ochrony konkurencji – lub zapis takiego oświadczenia – przez przedsiębiorstwo lub przez osobę fizyczną lub w imieniu tego przedsiębiorstwa lub tej osoby fizycznej na temat posiadanej przez to przedsiębiorstwo lub tę osobę fizyczną wiedzy o kartelu i jego/jej w nim roli, sporządzone specjalnie w celu przedłożenia [krajowemu] organowi ochrony konkurencji i uzyskania zwolnienia w całości lub w części z kary pieniężnej w ramach programu łagodzenia kar; nie dotyczy to wcześniej istniejących informacji” ( ). Ponadto dyrektywa ta definiuje w art. 2 ust. 17 pojęcie„wcześniej istniejącej informacji” jako „dowód istniejący niezależnie od postępowania prowadzonego przez [krajowy] organ ochrony konkurencji, bez względu na to, czy taka informacja znajduje się w aktach [krajowego] organu ochrony konkurencji”. 105. Zgodnie z art. 2 pkt 18 dyrektywy 2014/104 „propozycja ugodowa” oznacza „oświadczenie dobrowolnie złożone organowi ochrony konkurencji przez przedsiębiorstwo lub w jego imieniu, opisujące przyznanie się przedsiębiorstwa do udziału w naruszeniu prawa konkurencji i zakresu jego odpowiedzialności za to naruszenie lub jego rezygnację z kwestionowania tego udziału, sporządzone specjalnie w celu umożliwienia organowi ochrony konkurencji przyspieszenia lub uproszczenia prowadzonego postępowania” ( ). 106. Te definicje pojęć „oświadczenia w ramach programu łagodzenia kar” i „propozycji ugodowej” zostały powtórzone w art. 2 ust. 1 pkt 17 i 18 dyrektywy 2019/1. 107. W tych okolicznościach należy uznać, że art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 odnosi się do dokumentów, których treść, cel i warunki sporządzenia odpowiadają definicjom zawartym w tej dyrektywie. Przepis ten dotyczy zatem opisu kartelu i roli podmiotu wnioskującego o złagodzenie kar w tym kartelu, złożonego dobrowolnie i specjalnie w celu uzyskania zwolnienia z kar pieniężnych lub obniżenia ich kwoty w ramach programu łagodzenia kar. Dotyczy on również oświadczenia o przyznaniu się do udziału w naruszeniu prawa konkurencji lub rezygnacji z kwestionowania tego udziału, złożonego dobrowolnie i specjalnie w celu umożliwienia krajowemu organowi ochrony konkurencji przyspieszenia lub uproszczenia prowadzonego postępowania. 2. Dokumenty umożliwiające przedstawienie, skonkretyzowanie i ustalenie treści dokumentu z czarnej listy 108. Sąd odsyłający wskazuje, że prokuratura włączyła do akt postępowania karnego również załączniki do dokumentów z czarnej listy. Ponadto fragment postanowienia odsyłającego dotyczący przedstawienia argumentów skarżących w postępowaniu głównym pozwala sądzić, że pytanie drugie dotyczy w szczególności „dowodów […] sporządzonych przez wnoszących o złagodzenie kar w toku lub do celów tego postępowania, takich jak sprawozdania z dochodzenia wewnętrznego [sporządzone na wniosek federalnego organu ochrony konkurencji] oraz wykazy i protokoły sporządzone dla [tego organu]”. 109. Poprzez pytanie drugie sąd odsyłający wydaje się zatem zmierzać do ustalenia, czy ochrona przewidziana w art. 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 obejmuje również dokumenty specjalnie przygotowane na potrzeby postępowania wszczętego przez krajowy organ ochrony konkurencji, przedstawione dobrowolnie lub na wniosek tego organu, które nie odpowiadają definicjom pojęć „oświadczenia w ramach programu łagodzenia kar” i „propozycji ugodowej”. Jestem przekonany, że na to pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. 110. W pierwszej kolejności bowiem – pod rządami dyrektyw 2014/104 i 2019/1 „informacje przygotowane przez osobę fizyczną lub prawną specjalnie na potrzeby postępowania prowadzonego przez [krajowy] organ ochrony konkurencji” ( ), w tym [informacje przedstawione w] odpowiedzi na wezwanie do udzielenia informacji wystosowane przez [krajowy] organ ochrony konkurencji lub zeznania świadków” ( ), nie są objęte taką samą ochroną jak dokumenty z czarnej listy. Ograniczenia dotyczące dostępu do tych informacji i ich wykorzystania są mniej rygorystyczne niż ograniczenia dotyczące dokumentów z czarnej listy ( ). Takie informacje mogą bowiem zostać wykorzystane dopiero po zakończeniu postępowania przez krajowy organ ochrony konkurencji ( ). 111. W drugiej kolejności – motyw 26 dyrektywy 2014/104 stanowi w szczególności, że aby zadbać o stałą gotowość przedsiębiorstw do dobrowolnego zgłaszania się do organów ochrony konkurencji z dokumentami z czarnej listy, ochrona przyznana tym dokumentom powinna „mieć również zastosowanie do wiernego cytowania [dokumentów z czarnej listy] zawartych w innych dokumentach”. Rozwiązanie to wydaje się być zainspirowane wyrokiem Evonik Degussa/Komisja, w którym Trybunał wyjaśnił, że wysokim poziomem ochrony należy objąć nie dosłowne cytaty fragmentów informacji pochodzących z dokumentów dostarczonych Komisji przez dane przedsiębiorstwo na poparcie oświadczenia złożonego w celu uzyskania złagodzenia kary, lecz dosłowne cytaty oświadczenia w ramach programu łagodzenia kar ( ). 112. W trzeciej kolejności – pojęcia „oświadczenia złożonego w ramach programu łagodzenia kar” i „propozycji ugodowej” nie powinny być interpretowane szeroko. Jak bowiem zauważyłem ( ), prawo Unii opiera się na zasadzie, że ochrona obejmująca dokumenty z czarnej listy nie może nadmiernie kolidować z prawem poszkodowanych do odszkodowania i należy ograniczyć ją do dobrowolnych i zawierających obciążające dowody oświadczeń w ramach programu łagodzenia kar oraz propozycji ugodowych. 113. Mając na uwadze powyższe, nie można uznać, że każdy dokument specjalnie przygotowany do celów postępowania prowadzonego przez krajowy organ ochrony konkurencji, złożony dobrowolnie lub na wniosek tego organu, jest tożsamy z dokumentami z czarnej listy. 114. Należy uznać, że ochrona obejmująca zgodnie z dyrektywą 2019/1 dokumenty z czarnej listy obejmuje z jednej strony opis kartelu i roli podmiotu wnioskującego o złagodzenie kar w tym kartelu złożony dobrowolnie i specjalnie w celu uzyskania zwolnienia z kar pieniężnych lub obniżenia ich kwoty w ramach programu łagodzenia kar, a z drugiej strony oświadczenie o przyznaniu się do udziału w naruszeniu prawa konkurencji lub rezygnacji z kwestionowania tego udziału złożone dobrowolnie i specjalnie w celu umożliwienia krajowemu organowi ochrony konkurencji przyspieszenia lub uproszczenia prowadzonego postępowania. Ochrona ta nie obejmuje natomiast innych dokumentów specjalnie przygotowanych do celów postępowania prowadzonego przez krajowy organ ochrony konkurencji, złożonych dobrowolnie lub na wniosek tego organu. 115. Wreszcie w świetle moich propozycji odpowiedzi na pytania drugie i trzecie należy sprecyzować odpowiedź, jakiej tymczasowo zaproponowałem udzielić na pytanie pierwsze. Zatem prawo konkurencji Unii, a w szczególności dyrektywy 2014/104 i 2019/1, nie reguluje kwestii, czy organ ścigania może włączyć do akt postępowania karnego dokumenty z czarnej listy i wykorzystać je jako podstawę do dalszych czynności postępowania przygotowawczego. Artykuł 101 TFUE należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, by organ ścigania włączył do akt sprawy postępowania karnego te dokumenty i wykorzystał je jako podstawę do dalszych czynności postępowania przygotowawczego, pod warunkiem że spełnione są przewidziane w tych dyrektywach wymogi dotyczące ochrony, z której dokumenty te korzystają względem jednostek. V. Wnioski 116. W świetle wszystkich powyższych rozważań proponuję Trybunałowi, by na pytania przedstawione przez Oberlandesgericht Wien (wyższy sąd krajowy w Wiedniu, Austria) odpowiedział następująco: 1) Prawo konkurencji Unii, a w szczególności dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/104/UE z dnia 26 listopada 2014 r. w sprawie niektórych przepisów regulujących dochodzenie roszczeń odszkodowawczych z tytułu naruszenia prawa konkurencji państw członkowskich i Unii Europejskiej oraz dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1 z dnia 11 grudnia 2018 r. mająca na celu nadanie organom ochrony konkurencji państw członkowskich uprawnień w celu skuteczniejszego egzekwowania prawa i zapewnienia należytego funkcjonowania rynku wewnętrznego, nie reguluje kwestii, czy organ ścigania może włączyć do akt postępowania karnego oświadczenia w ramach programu łagodzenia kar oraz propozycje ugodowe i wykorzystać je jako podstawę do dalszych czynności postępowania przygotowawczego. Artykuł 101 TFUE należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie temu, by organ ścigania włączył do akt sprawy postępowania karnego takie dokumenty i wykorzystał je jako podstawę do dalszych czynności postępowania przygotowawczego, pod warunkiem że spełnione są przewidziane w tych dyrektywach wymogi dotyczące ochrony, z której dokumenty te korzystają względem jednostek. 2) Artykuł 31 ust. 3 dyrektywy 2019/1 należy interpretować w ten sposób, że: stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które umożliwia powodom cywilnym w postępowaniu karnym, którego przedmiotem nie jest naruszenie prawa konkurencji uzyskanie dostępu do tych dokumentów, gdy są one włączone do akt postępowania karnego przez organ ścigania; nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które umożliwia osobom oskarżonym w tym postępowaniu karnym innym niż autorzy oświadczeń w ramach programu łagodzenia kar i propozycji ugodowych uzyskanie dostępu do tych dokumentów, gdy są one włączone do akt postępowania karnego przez organ ścigania. 3) Ochrona obejmująca zgodnie z dyrektywą 2019/1 oświadczenia w ramach programu łagodzenia kar oraz propozycje ugodowe nie obejmuje innych dokumentów specjalnie przygotowanych do celów postępowania prowadzonego przez organ ochrony konkurencji, złożonych dobrowolnie lub na wniosek tego organu. ( ) Język oryginału: francuski. ( ) W odniesieniu do dostępu osób pokrzywdzonych do akt krajowego organu ochrony konkurencji zob. C. Cauffman, The Interaction of Leniency Programmes and Actions for Damages, The Competition Law Review, Vol. 7, nr 2, 2011, s. 200–203. ( ) Zobacz wyroki: z dnia 14 czerwca 2011 r., Pfleiderer (C‑360/09, EU:C:2011:389, pkt 20–24); a także z dnia 6 czerwca 2013 r., Donau Chemie i in. (C‑536/11, EU:C:2013:366). ( ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 listopada 2014 r. w sprawie niektórych przepisów regulujących dochodzenie roszczeń odszkodowawczych z tytułu naruszenia prawa konkurencji państw członkowskich i Unii Europejskiej, objęte przepisami prawa krajowego (Dz.U. 2014, L 349, s. 1). ( ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 grudnia 2018 r. mająca na celu nadanie organom ochrony konkurencji państw członkowskich uprawnień w celu skuteczniejszego egzekwowania prawa i zapewnienia należytego funkcjonowania rynku wewnętrznego (Dz.U. 2019, L 11, s. 3). ( ) Zobacz w odniesieniu do dyrektywy 2014/104 C. Massa, The Disclosure of Leniency Statements and Other Evidence under Directive 2014/104/EU: an Undue Prominence of Public Enforcement?, Market and Competition Law Review, 2018, Vol. 2, nr 1, s. 161, 162. ( ) Zobacz art. 6 ust. 5 lit. c) dyrektywy 2014/104 i art. 31 ust. 5 lit. c) dyrektywy 2019/1. ( ) Zobacz pkt 18 niniejszej opinii. ( ) Zobacz art. 6 ust. 8 dyrektywy 2014/104. ( ) Moje wyróżnienie kursywą. ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 20 kwietnia 2023 r., Repsol Comercial de Productos Petrolíferos (C‑25/21, EU:C:2023:298, pkt 31). ( ) Zobacz w szczególności art. 6 ust. 10 dyrektywy 2014/104, który stanowi, że „[p]aństwa członkowskie zapewniają, by sądy krajowe mogły wystąpić do [krajowych] organów ochrony konkurencji o ujawnienie dowodów, które znajdują się w aktach tego urzędu, jedynie gdy strona lub osoba trzecia nie jest w stanie lub nie może w zasadny sposób przedstawić tych dowodów”. Podkreślenie moje. ( ) Zobacz art. 6 ust. 6 dyrektywy 2014/104. ( ) Zobacz art. 7 ust. 1 dyrektywy 2014/104. ( ) Zobacz motyw 72 dyrektywy 2019/1. ( ) Zobacz art. 16a ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 773/2004 z dnia 7 kwietnia 2004 r. odnoszącego się do prowadzenia przez Komisję postępowań zgodnie z art. 81 i art. 82 traktatu WE (Dz.U. 2004, L 123, s. 18), zmienionego rozporządzeniem Komisji (UE) nr 2015/1348 z dnia 3 sierpnia 2015 r. (Dz.U. 2015, L 208, s. 3). ( ) Zobacz Commission Staff Working Document Impact Assessment Accompanying the document Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council to empower the competition authorities of the Member States to be more effective enforcers and to ensure the proper functioning of the internal market, Brussels, 22.3.2017 SWD(2017) 114 final, https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:8c6800cb-0fb6–11e7–8a35–01aa75ed71a1.0001.02/DOC_1&format=PDF, s. 65. ( ) Motyw 4 dyrektywy 2019/1 stanowi w szczególności, że rozszerzenie zakresu stosowania tej dyrektywy na stosowanie wyłącznie krajowego prawa konkurencji dotyczy ochrony obejmującej dokumenty z czarnej listy. ( ) Zobacz wniosek w sprawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącej nadania organom ochrony konkurencji państw członkowskich uprawnień w celu zapewnienia skuteczniejszego egzekwowania reguł konkurencji i należytego funkcjonowania rynku wewnętrznego, COM(2017) 142 final, s. 7. ( ) Zobacz podobnie K. Kowalik-Bańczyk, Challenges of Decentralisation of Competition Law Enforcement: A Retrospective Overview in Case Law, w: A. Claici, A. Komninos, D. Waelbroeck (eds.), The Transformation of EU Competition Law: Next Generation Issues, Wolters Kluwer, Alphen‑sur‑le‑Rhin, 2023, s. 100; F. Rizutto, The ECN plus Directive: The Harmonization of National Procedural Rules Governing the Parallel Enforcement of European Union Competition Law in the Internal Market, European Competition Law Review, 2019, Vol. 40, nr 12, s. 575. ( ) E. Arsenidou, J. Capiau, A. Sinclair, J. Stanciute, „Cooperation Within the ECN and Strengthening of National Competition Authorities”, w: E. Rousseva (ed.), EU Antitrust Procedure, Oxford University Press, Oxford 2020, s. 710. Zobacz podobnie M. Botta, The Draft Directive on the Powers of National Competition Authorities: the Glass Half Empty and Half Full, European Competition Law Review, 2017, Vol. 38, nr 10, s. 474. ( ) Zobacz pkt 52 niniejszej opinii. ( ) Zobacz pkt 53 niniejszej opinii. ( ) Obwieszczenie Komisji dotyczące zasad dostępu do akt Komisji w sprawach na mocy art. 81 i 82 traktatu WE, art. 53, 54 i 57 porozumienia EOG oraz rozporządzenia Rady (WE) nr 139/2004 (Dz.U. 2005, C 325, s. 7 – ust. 2, 3, 15). W obwieszczeniu tym dokonano rozróżnienia między „dostępem do akt” a „korespondencją z innymi władzami publicznymi”. ( ) Zobacz pkt 50 niniejszej opinii. ( ) Rozporządzenie Rady z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. 81 i 82 [traktatu WE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1). ( ) W przedmiocie współpracy między Komisją a krajowymi organami ochrony konkurencji państw członkowskich, opartej na art. 4 ust. 3 TUE, zob. S. Dudzik, Współpraca Komisji Europejskiej z organami ochrony konkurencji w sprawach kontroli koncentracji przedsiębiorstw, Wolters Kluwer, Warszawa, 2010, s. 632. ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 27 kwietnia 2017 r., FSL i in./Komisja (C‑469/15 P, EU:C:2017:308, pkt 34). ( ) Zobacz pkt 47 niniejszej opinii. ( ) Zobacz pkt 61 niniejszej opinii. ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 13 marca 2008 r., Doulamis (C‑446/05, EU:C:2008:157, pkt 19). ( ) Zobacz pkt 62 niniejszej opinii. ( ) Zobacz pkt 70 niniejszej opinii. ( ) Zobacz pkt 43 niniejszej opinii. ( ) Zobacz pkt 56 niniejszej opinii. ( ) Zobacz pkt 73 niniejszej opinii. ( ) Zobacz pkt 43 niniejszej opinii. ( ) Zobacz wyrok z dnia 21 kwietnia 1993 r., Sonntag (C‑172/91, EU:C:1993:144, pkt 14–16). ( ) Zobacz art. 2 pkt 1 dyrektywy 2014/104. ( ) W tym względzie sąd odsyłający wyjaśnił również, że powód cywilny musi oświadczyć, iż zamierza wziąć udział w postępowaniu karnym w celu uzyskania odszkodowania za poniesioną szkodę, oraz że wystarczy, by w sposób jednoznaczny powołał się na istnienie prawa, „którego źródłem jest sankcja karna”. Orzeczenie w przedmiocie roszczeń powoda cywilnego następuje po rozstrzygnięciu w przedmiocie winy oskarżonego. ( ) Zobacz pkt 65 niniejszej opinii. ( ) Zobacz pkt 80 niniejszej opinii. ( ) Zobacz wyrok z dnia 16 listopada 2023 r., Ligue des droits humains (Weryfikacja przetwarzania danych dokonywana przez organ nadzorczy) (C‑333/22, EU:C:2023:874, pkt 57). ( ) Wyroki ETPC: z dnia 24 czerwca 2003 r., w sprawie Dowsett przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (CE:ECHR:2003:0624JUD003948298, §§ 41, 42); z dnia 31 marca 2009 r. w sprawie Natunen przeciwko Finlandowi, Application nr 21022/04 (CE:ECHR:2009:0331JUD002102204, § 40); z dnia 11 grudnia 2008 r. w sprawie Mirilachvili przeciwko Rosji (CE:ECHR:2008:1211JUD000629304, §§ 203–209). ( ) Wyrok ETPC z dnia 11 grudnia 2008 r. w sprawie Mirilachvili przeciwko Rosji (CE:ECHR:2008:1211JUD000629304, § 206). ( ) Zobacz niedawny wyrok z dnia 1 sierpnia 2022 r., TL (Brak tłumaczenia ustnego i pisemnego) (C‑242/22 PPU, EU:C:2022:611, pkt 39). ( ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2012 r. w sprawie prawa do informacji w postępowaniu karnym (Dz.U. 2012, L 142, s. 1). ( ) Zobacz niedawny wyrok z dnia 1 sierpnia 2022 r., TL (Brak tłumaczenia ustnego i pisemnego) (C‑242/22 PPU, EU:C:2022:611, pkt 40). ( ) Zobacz podobnie postanowienie z dnia 6 września 2022 r., Delgaz Grid (C‑95/22, EU:C:2022:697, pkt 22). ( ) Zobacz art. 7 ust. 2 dyrektywy 2012/13. ( ) Zobacz art. 7 ust. 4 dyrektywy 2012/13. ( ) Zobacz wyrok z dnia 6 czerwca 2013 r., Donau Chemie i in. (C‑536/11, EU:C:2013:366, pkt 33). Zobacz także moja opinia w sprawie Evonik Degussa/Komisja (C‑162/15 P, EU:C:2016:587, pkt 19). ( ) Zobacz pkt 90 niniejszej opinii. ( ) Zobacz pkt 92 niniejszej opinii. ( ) Zobacz pkt 94 niniejszej opinii. ( ) Moje wyróżnienie kursywą. ( ) Podkreślenie moje. ( ) Zobacz pkt 35 niniejszej opinii. ( ) Zobacz motyw 25 dyrektywy 2014/104, który stanowi w szczególności, że informacje przygotowane przez krajowy organ ochrony konkurencji w toku postępowania dotyczącego egzekwowania unijnego lub krajowego prawa konkurencji i przesłane stronom tego postępowania, np. „pismo w sprawie przedstawienia zarzutów”, lub przygotowane przez stronę takiego postępowania, np. odpowiedzi na wezwanie do udzielenia informacji wystosowane przez organ ochrony konkurencji lub zeznania świadków, powinny zatem móc być ujawniane w sądowych postępowaniach o odszkodowanie po zakończeniu postępowania przez krajowy organ ochrony konkurencji. ( ) Zobacz wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., RegioJet (C‑57/21, EU:C:2023:6, pkt 116). ( ) Zobacz art. 6 ust. 5 i art. 7 ust. 2 dyrektywy 2014/104, a także art. 31 ust. 5 dyrektywy 2019/1. ( ) Wyrok z dnia 14 marca 2017 r. (C‑162/15 P, EU:C:2017:205, pkt 87). ( ) Zobacz pkt 37 niniejszej opinii.