C-207/06

Sprawa C‑207/06 Schwaninger Martin Viehhandel – Viehexport przeciwko Zollamt Salzburg, Erstattungen (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Unabhängiger Finanzsenat Salzburg-Aigen) Rozporządzenie (WE) nr 615/98 – Refundacje wywozowe – Dobrostan żywego bydła podczas transportu – Dyrektywa 91/628/EWG – Stosowanie przepisów dotyczących ochrony zwierząt podczas transportu – Przepisy dotyczące czasu trwania transportu i okresów odpoczynku oraz transportu morskiego bydła do miejsca przeznaczenia poza obszarem Wspólnoty – Karmienie i pojenie zwierząt podczas przewozu Streszczenie wyroku 1.        Rolnictwo – Wspólna organizacja rynków – Refundacje wywozowe – Przesłanki zastosowania (rozporządzenie Komisji nr 615/98, art. 1; dyrektywa Rady 91/628, zmieniona dyrektywą 95/29, załącznik, pkt 48 ppkt 7 lit. b)) 2.        Rolnictwo – Wspólna organizacja rynków – Refundacje wywozowe – Przesłanki zastosowania (dyrektywa Rady 91/628, zmieniona dyrektywą 95/29, załącznik, pkt 48 ppkt 7 lit. a)) 3.        Rolnictwo – Wspólna organizacja rynków – Refundacje wywozowe – Przesłanki zastosowania (dyrektywa Rady 91/628, zmieniona dyrektywą 95/29, art. 5 część A pkt 2 lit. d) ppkt ii) tiret pierwsze) 1.        Artykułu 1 rozporządzenia nr 615/98 ustanawiającego szczegółowe zasady dotyczące przyznania refundacji wywozowych w odniesieniu do ochrony żywego bydła podczas transportu nie należy interpretować w ten sposób, że pkt 48 ppkt 7 lit. b) załącznika do dyrektywy 91/628 w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i zmieniającej dyrektywy 90/425 oraz 91/496, zmienionej dyrektywą 95/29, należy stosować do transportu morskiego pomiędzy punktem geograficznym we Wspólnocie Europejskiej a punktem geograficznym położonym w państwie trzecim, przy użyciu pojazdów załadowywanych na pokład statku bez wyładowania zwierząt. W istocie wspomniany pkt 48 ppkt 7 lit. b) stosuje się do transportu promem typu ro-ro stałym i bezpośrednim połączeniem między dwoma punktami geograficznymi we Wspólnocie, który z definicji musi spełniać wymogi przewidziane w tym punkcie. (por. pkt 24, 26; pkt 1 sentencji) 2.        Punkt 48 ppkt 7 lit. a) załącznika do dyrektywy 91/628 w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i zmieniającej dyrektywy 90/425 oraz 91/496, zmienionej dyrektywą 95/29, należy interpretować w ten sposób, że w odniesieniu do transportu morskiego stałym i bezpośrednim połączeniem pomiędzy punktem geograficznym we Wspólnocie Europejskiej a punktem geograficznym położonym w państwie trzecim, przy użyciu pojazdów załadowywanych na pokład statku bez wyładowania zwierząt, czas trwania transportu jest nieistotny, o ile zwierzęta są transportowane zgodnie z wymogami określonymi w pkt 48 ppkt 3 i 4, z wyjątkiem czasu trwania przewozu i okresów odpoczynku. W takim przypadku kolejny czas transportu drogowego może rozpocząć bieg bezpośrednio po wyładowaniu pojazdu w porcie państwa trzeciego przeznaczenia, zgodnie z pkt 48 ppkt 4 lit. d). (por. pkt 35; pkt 2 sentencji) 3.        Plan trasy zawierający wpis – dokonany z góry maszyną do pisania – zgodnie z którym podczas transportu morskiego karmienie i pojenie odbywa się „wieczorem, rano, w południe, wieczorem, rano”, może odpowiadać wymogom dyrektywy 91/628 w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i zmieniającej dyrektywy 90/425 oraz 91/496, zmienionej dyrektywą 95/29, o ile zostanie stwierdzone, że czynności te rzeczywiście miały miejsce. Jeżeli właściwy organ ustali – biorąc pod uwagę całość dokumentów przedstawionych przez eksportera – że nie zastosowano się do wymogów tej dyrektywy, do niego należy ocena, czy owo niezastosowanie się miało wpływ na dobrostan zwierząt, czy naruszenie takie może w danym przypadku zostać naprawione i czy ma ono powodować utratę, obniżenie czy też utrzymanie refundacji wywozowej. (por. pkt 47; pkt 3 sentencji) WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba) z dnia 17 lipca 2008 r.(*) Rozporządzenie (WE) nr 615/98 – Refundacje wywozowe – Dobrostan żywego bydła podczas transportu – Dyrektywa 91/628/EWG – Stosowanie przepisów dotyczących ochrony zwierząt podczas transportu – Przepisy dotyczące czasu trwania transportu i okresów odpoczynku oraz transportu morskiego bydła do miejsca przeznaczenia poza obszarem Wspólnoty – Karmienie i pojenie zwierząt podczas przewozu W sprawie C‑207/06 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Unabhängiger Finanzsenat Salzburg‑Aigen (Austria) postanowieniem z dnia 4 maja 2006 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 8 maja 2006 r., w postępowaniu: Schwaninger Martin Viehhandel – Viehexport przeciwko Zollamt Salzburg, Erstattungen, TRYBUNAŁ (trzecia izba), w składzie: A. Rosas, prezes izby, J.N. Cunha Rodrigues, J. Klučka (sprawozdawca), A.Ó Caoimh i P. Lindh, sędziowie, rzecznik generalny: P. Mengozzi, sekretarz: B. Fülöp, administrator, uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 22 marca 2007 r., rozważywszy uwagi przedstawione: –        w imieniu Schwaninger Martin, Viehhandel – Viehexport przez O. Wenzlaffa, Rechtsanwalt, –        w imieniu rządu austriackiego przez H. Dossiego, działającego w charakterze pełnomocnika, –        w imieniu rządu belgijskiego przez A. Hubert, działającą w charakterze pełnomocnika, –        w imieniu rządu greckiego przez I. Chalkiasa, działającego w charakterze pełnomocnika, –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez J. Schieferera oraz F. Erlbachera, działających w charakterze pełnomocników, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 28 lutego 2008 r., wydaje następujący Wyrok 1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 615/98 z dnia 18 marca 1998 r. ustanawiającego szczegółowe zasady dotyczące przyznawania refundacji wywozowych w odniesieniu do ochrony żywego bydła podczas transportu (Dz.U. L 82, s. 19) i przepisów dyrektywy Rady 91/628/EWG z dnia 19 listopada 1991 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i zmieniającej dyrektywy 90/425/EWG oraz 91/496/EWG (Dz.U. L 340, s. 17), zmienionej dyrektywą Rady 95/29/WE z dnia 29 czerwca 1995 r. (Dz.U. L 148, s. 52, zwanej dalej „dyrektywą 91/628”). 2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Schwaninger Martin, Viehhandel – Viehexport (zwanym dalej „Schwaninger”) i Zollamt Salzburg, Erstattungen (zwanym dalej „Zollamt”) w przedmiocie odmowy wypłaty refundacji wywozowych po dokonaniu przewozu żywego bydła do Albanii.  Ramy prawne 3        Artykuł 13 ust. 9 akapit drugi rozporządzenia Rady (EWG) nr 805/68 z dnia 27 czerwca 1968 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wołowiny i cielęciny (Dz.U. L 148, s. 24), zmienionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 2634/97 z dnia 18 grudnia 1997 r. (Dz.U. L 356, s. 13, zwanym dalej „rozporządzeniem nr 805/68”), uzależnia wypłatę refundacji do wywozu żywych zwierząt od zastosowania się do przepisów wspólnotowych dotyczących dobrostanu zwierząt, a w szczególności ochrony zwierząt podczas transportu.  Rozporządzenie nr 615/98 4        Szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia nr 805/68 zostały sformułowane w rozporządzeniu nr 615/98. 5        Artykuł 1 rozporządzenia nr 615/98 stanowi, że wypłata refundacji do wywozu żywego bydła jest uzależniona od tego, czy podczas transportu zwierząt, do chwili ich pierwszego wyładunku w państwie trzecim przeznaczenia, przestrzegano przepisów dyrektywy 91/628 oraz przepisów tego rozporządzenia. 6        Zgodnie z art. 2 tego rozporządzenia przy wywozie zwierząt z obszaru celnego Wspólnoty Europejskiej należy przeprowadzić kontrolę. Urzędowy lekarz weterynarii zobowiązany jest sprawdzić i poświadczyć, że zwierzęta nadają się do zaplanowanego transportu w rozumieniu dyrektywy 91/628, że środek transportu, w którym zwierzęta opuszczą obszar celny Wspólnoty, jest zgodny z przepisami tej dyrektywy i że zostały podjęte działania mające na celu zapewnienie zwierzętom opieki podczas transportu, wymagane zgodnie z przepisami tej dyrektywy. 7        Zgodnie z art. 5 ust. 1 rozporządzenia: „1. Eksporter informuje właściwy organ w państwie członkowskim, w którym przyjmuje się zgłoszenie wywozowe, o wszelkich niezbędnych szczegółach transportu, najpóźniej w momencie złożenia zgłoszenia wywozowego. Równocześnie lub najpóźniej w momencie uzyskania odpowiedniej informacji eksporter informuje właściwe organy o wszelkich ewentualnych zmianach środka transportu” [tłumaczenie nieoficjalne, podobnie jak wszystkie cytaty z tego rozporządzenia poniżej]. 8        Zgodnie z ust. 2 wspomnianego art. 5 do wniosku o wypłatę refundacji wywozowych należy dołączyć dowód zastosowania się do art. 1 tego rozporządzenia, przy czym dowód taki stanowią egzemplarz kontrolny T5 i raport z kontroli przeprowadzonej przez przedsiębiorstwo zajmujące się kontrolą z dołączonym zaświadczeniem weterynaryjnym. 9        Artykuł 5 ust. 3 rozporządzenia nr 615/98 stanowi jednak, że refundacji wywozowej nie wypłaca się za zwierzęta, które padły podczas transportu, lub jeżeli właściwy organ na podstawie dokumentów, o których mowa w art. 5 ust. 2, raportów z kontroli, o których mowa w art. 4 tego rozporządzenia, lub wszelkich innych dostępnych informacji dotyczących zgodności z art. 1 tego rozporządzenia uzna, że nie zastosowano się do przepisów dyrektywy 91/628.  Dyrektywa 91/628 10      Zgodnie z art. 1 ust. 1 lit. a) dyrektywy 91/628 ma ona zastosowanie do przewozu bydła. 11      Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej dyrektywy obowiązują następujące definicje: „[…] b)      »transport«, wszelkie przemieszczanie zwierząt odbywające się przy użyciu środka transportu, które obejmuje załadunek i wyładunek zwierząt; […] h)      »okres odpoczynku«: nieprzerwany okres czasu w ciągu podróży [przewozu], w trakcie którego zwierzęta nie są przemieszczane środkami transportu”. 12      Zgodnie z art. 5 część A pkt 2 lit. d) wspomnianej dyrektywy państwa członkowskie dbają o to, by przewoźnik: „zapewniał: i)      że oryginał planu trasy, określony w lit. b) –        jest należycie sporządzony i uzupełniony przez właściwe osoby we właściwym czasie, […] ii)      że pracownicy, odpowiedzialni za transport: –        wskazują w planie trasy czas oraz miejsca, w których transportowane zwierzęta były karmione i pojone podczas podróży [przewozu], […]”. 13      Rozdział VII załącznika do dyrektywy 91/628, który stanowi pkt 48 tego załącznika, dotyczy odstępów czasu między pojeniem i karmieniem oraz czasu trwania przewozu i okresów odpoczynku. Punkt 48 przewiduje w szczególności: „[…] 2.      Czasy podróży [przewozu] dla zwierząt należących do gatunków określonych w ppkt 1 nie przekraczają ośmiu godzin. 3.      Maksymalny czas podróży w pkt 2 [przewozu, o którym mowa w ppkt 2] może zostać przedłużony, w przypadku gdy pojazd transportujący spełnia następujące dodatkowe wymogi: –        istnieje odpowiednie wyścielenie podłogi pojazdu, –        pojazd transportujący przewozi odpowiednią karmę dla gatunków zwierząt oraz dla czasu trwania podróży [przewozu], –        istnieje bezpośredni dostęp do zwierzęcia, –        istnieje odpowiednia wentylacja, która może zostać dostosowana do temperatur (wewnątrz jak i na zewnątrz), –        istnieją ruchome panele umożliwiające tworzenie oddzielnych przegród, –        pojazdy są wyposażone w podłączenia do dostarczenia wody w czasie postoju, […] 4.      Odstępy czasu między pojeniem i karmieniem, czasy trwania podróży [przewozu] oraz okresy odpoczynku w przypadku wykorzystywania pojazdów drogowych, które spełniają wymogi ppkt 3, są zdefiniowane w następujący sposób: […] d)      Wszystkim pozostałym zwierzętom należącym do gatunków określonych w ppkt 1 należy zapewnić po 14 godzinach podróży [przewozu] okres odpoczynku trwający przynajmniej jedną godzinę, wystarczający dla nich w szczególności na podanie płynów oraz, jeżeli jest to konieczne, na karmienie. Po tym okresie mogą być transportowane przez dalsze 14 godzin. 5.      Po ustanowionym czasie podróży [przewozu] zwierzęta muszą zostać rozładowane, nakarmione i napojone oraz odpoczywać przez przynajmniej 24 godziny. […] 7.      a)     Zwierząt nie wolno transportować środkami transportu morskiego, jeżeli maksymalne czasy trwania podróży [przewozu] przekraczają okresy ustanowione w ppkt 2, chyba że warunki ustanowione w ppkt 3 i 4, z wyjątkiem czasów trwania podróży [przewozu] oraz okresów odpoczynku są spełnione. b)      W przypadku transportu morskiego stałym i bezpośrednim połączeniem między dwoma punktami geograficznymi Wspólnoty, przy użyciu pojazdów załadowanych na pokład statków bez wyładowania zwierząt, należy zapewnić zwierzętom 12-godzinny okres odpoczynku w porcie przeznaczenia lub jego najbliższym otoczeniu chyba że czas trwania podróży [przewozu] na morzu jest taki, że podróż [przewóz] może zostać objęta [objęty] ogólnym programem w ramach ppkt 2–4. […]”.  Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne 14      W dniu 23 października 2002 r. Schwaninger zgłosił wywóz do Albanii 33 sztuk bydła i złożył wniosek o przyznanie z tego tytułu refundacji wywozowej. Zwierzęta były przewożone przez 14 godzin transportem drogowym z Austrii do portu w Trieście (Włochy), gdzie nastąpił ich wyładunek. Po 24‑godzinnym odpoczynku, podczas którego zostały one nakarmione i napojone, załadowano je do pojazdu, który umieszczono na promie typu ro-ro. Przeprawa z Triestu do Dürres (Albania) trwała 41 godzin i 30 minut. W końcu zwierzęta zostały przewiezione transportem drogowym tym samym pojazdem bez przerwy do Lushnji (Albania), gdzie dotarły tego samego dnia i gdzie zostały ostatecznie wyładowane po przewozie trwającym łącznie 46 godzin. 15      Zollamt ustalił, że przedstawiony plan trasy nie zawiera wpisów dokonanych przez pracowników odpowiedzialnych za transport dotyczących karmienia i pojenia zwierząt podczas transportu promem, z czego wywnioskował, iż zwierzęta nie były ani karmione, ani pojone przez okres 46 godzin. Złożone później pod przysięgą oświadczenie kierowcy zawierające informacje dotyczące godzin karmienia i pojenia, których nie zawarto w planie trasy, zakwalifikował jako bez znaczenia. W konsekwencji Zollamt zdecydował o oddaleniu skierowanego do niego wniosku o wypłatę refundacji wywozowej. 16      Skarga wniesiona na tę decyzję odmowną została również oddalona w pierwszej instancji, w związku z czym w dniu 9 września 2005 r. Schwaninger wniósł apelację do sądu odsyłającego, w której podniósł, że w zaskarżonym wyroku jako jedyne uzasadnienie odmowy wypłaty refundacji wywozowej wskazano brak informacji w planie trasy transportu. 17      Uznając, że rozwiązanie zawisłego przed nim sporu zależy od wykładni przepisów prawa wspólnotowego, Unabhängiger Finanzsenat Salzburg-Aigen postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1)      Czy art. 1 rozporządzenia […] nr 615/98 należy rozumieć w ten sposób, że [pkt 48 ppkt 7 lit. b)] załącznika do dyrektywy Rady 91/628 […] należy stosować odpowiednio do transportu morskiego stałym i bezpośrednim połączeniem pomiędzy punktem geograficznym we Wspólnocie a punktem geograficznym położonym w państwie trzecim przy użyciu pojazdów załadowywanych na pokład statku bez wyładowania zwierząt? 2)      Jeżeli na pytanie pierwsze zostanie udzielona odpowiedź twierdząca, powstaje pytanie, czy [pkt 48 ppkt 7 lit. b)] załącznika do dyrektywy 91/628 […] należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku transportu bydła czas transportu morskiego nie odpowiada przepisowi ppkt 4 lit. d), jeżeli zwierzętom nie zapewni się po 14 godzinach transportu okresu odpoczynku trwającego przynajmniej jedną godzinę. 3)      Jeżeli na pytanie pierwsze zostanie udzielona odpowiedź przecząca, powstaje pytanie, czy przepis znajdujący wtedy zastosowanie, to jest [pkt 48 ppkt 7 lit. a)] załącznika do dyrektywy 91/628 […], należy rozumieć w ten sposób, że czas transportu morskiego stałym i bezpośrednim połączeniem pomiędzy punktem geograficznym we Wspólnocie a punktem geograficznym położonym w państwie trzecim, przy użyciu pojazdów załadowywanych na pokład statku bez wyładowania zwierząt, jest nieistotny, o ile zwierzęta są regularnie karmione i pojone, oraz czy w takim przypadku kolejny czas transportu drogowego wynoszący 29 godzin rozpoczyna bieg bezpośrednio po wyładowaniu samochodu ciężarowego w porcie przeznaczenia. 4)      Jeżeli na pytanie trzecie zostanie udzielona odpowiedź twierdząca, powstaje pytanie, czy art. 5 część A pkt 2 lit. d) ii) tiret pierwsze dyrektywy 91/628 […] należy rozumieć w ten sposób, że pracownicy odpowiedzialni za transport zobowiązani są do zapisania w planie trasy kiedy transportowane zwierzęta były karmione i pojone w czasie transportu promem, a dokonany z góry maszyną do pisania wpis o treści: »Podczas transportu promem karmienie i pojenie odbywa się wieczorem, rano, w południe, wieczorem, rano«, nie odpowiada wymogom dyrektywy 91/628, czego skutkiem prawnym jest utrata roszczenia o refundację wywozową w wyniku braku zapisów na temat przeprowadzonych czynności oporządzenia [zwierząt], o ile wymagany dowód nie zostanie dostarczony w inny sposób?”.  W przedmiocie pytań prejudycjalnych  W przedmiocie pytania pierwszego 18      Poprzez pytanie pierwsze sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia zakresu odesłania do dyrektywy 91/628 zawartego w rozporządzeniu nr 615/98, a w szczególności do ustalenia, czy przy zastosowaniu tego odesłania do transportu promem typu ro-ro między punktem geograficznym we Wspólnocie a punktem geograficznym położonym w państwie trzecim stosuje się pkt 48 ppkt 7 lit. a) załącznika do dyrektywy, czy też należy stosować odpowiednio pkt 48 ppkt 7 lit. b). 19      Zdaniem sądu krajowego, choć pkt 48 ppkt 7 lit. b) załącznika do dyrektywy 91/628 ogranicza w sposób wyraźny swój zakres zastosowania do transportu morskiego między dwoma punktami geograficznymi Wspólnoty, musi istnieć możliwość objęcia tym zakresem transportu promem typu ro-ro, jak ma to miejsce w sprawie przed sądem krajowym, między punktem położonym w obszarze Wspólnoty a punktem położonym na obszarze państwa trzeciego. Tego rodzaju rozszerzenie zakresu stosowania jest zdaniem sądu krajowego uzasadnione w szczególności odesłaniem do dyrektywy 91/628 zawartym w art. 1 rozporządzenia nr 615/98, w którym przewidziano wymóg przestrzegania przepisów dyrektywy podczas transportu zwierząt do chwili ich pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia. 20      Tytułem wstępu należy zauważyć, iż art. 1 rozporządzenia nr 615/98 przewiduje, że w celu stosowania art. 13 ust. 9 akapit drugi rozporządzenia nr 805/68 płatność refundacji wywozowych za żywe bydło objęte kodem 0102 Nomenklatury Scalonej jest uzależniona w szczególności od zastosowania się podczas transportu zwierząt do chwili ich pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia do przepisów dyrektywy 91/628 (zob. wyrok z dnia 17 stycznia 2008 r. w sprawach połączonych C‑37/06 i C‑58/06 Viamex Agrar Handel i ZVK, Zb.Orz. s. I‑69, pkt 17). 21      Jeśli chodzi o zakres ogólnego odesłania do dyrektywy 91/628 zawartego w art. 1 rozporządzenia nr 615/98, Trybunał orzekł, iż celem tego artykułu jest zagwarantowanie – w związku ze stosowaniem art. 13 ust. 9 rozporządzenia nr 805/68 – przestrzegania odpowiednich przepisów wspomnianej dyrektywy dotyczących dobrostanu zwierząt, a w szczególności ochrony zwierząt podczas transportu (zob. podobnie ww. wyrok Viamex Agrar Handel i ZVK, pkt 19). 22      Niemniej wskutek zawarcia w art. 1 rozporządzenia nr 615/98 odesłania do przepisów dyrektywy 615/98 określających warunki wypłaty refundacji nie może mieć miejsca zmiana zakresu stosowania tych przepisów. Z faktu, iż ustawodawca wspólnotowy przewidział stosowanie wspomnianych przepisów do chwili pierwszego rozładunku zwierząt w państwie trzecim przeznaczenia, nie powinno się wyciągać wniosku, że regulacje prawne mające zastosowanie do szczególnej postaci transportu, jaką jest transport między dwoma punktami wewnątrz Wspólnoty, powinny tym samym mieć zastosowanie do transportu tego samego rodzaju pomiędzy punktem geograficznym położonym we Wspólnocie a punktem geograficznym położonym w państwie trzecim. 23      Choć prawdą jest, że art. 1 rozporządzenia nr 615/98 uzależnia wypłatę refundacji wywozowych od przestrzegania przepisów dyrektywy 91/628 na różnych etapach transportu zwierząt do chwili ich pierwszego rozładunku w państwie trzecim przeznaczenia, należy jednak stwierdzić, że zasady określone w pkt 48 ppkt 7 lit. b) załącznika do tej dyrektywy odnoszą się do transportu w ramach Wspólnoty i nie mogą w związku z tym mieć zastosowania do tego samego rodzaju transportu do państwa trzeciego. 24      Punkt 48 załącznika do dyrektywy 91/628 należy bowiem interpretować w ten sposób, że z jednej strony zawarty w nim ppkt 7 lit. b) stosuje się do transportu promem typu ro-ro stałym i bezpośrednim połączeniem między dwoma punktami geograficznymi we Wspólnocie, który z definicji musi spełniać wymogi przewidziane w tym punkcie, a z drugiej strony, w sytuacji gdy ten ostatni przepis nie ma zastosowania, konieczne jest przestrzeganie zasad określonych w pkt 48 ppkt 7 lit. a). 25      W związku z powyższym należy stwierdzić, że odesłania do dyrektywy 91/628 zawartego w art. 1 rozporządzenia nr 615/98 nie można interpretować w ten sposób, że pkt 48 ppkt 7 lit. b) załącznika do dyrektywy, którego zakres stosowania został w sposób wyraźny ograniczony do transportu morskiego między dwoma punktami geograficznymi we Wspólnocie, powinno się stosować do transportu promem typu ro-ro pomiędzy punktem geograficznym we Wspólnocie i punktem geograficznym położonym w państwie trzecim. 26      W świetle powyższych rozważań na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, iż art. 1 rozporządzenia nr 615/98 nie należy interpretować w ten sposób, że pkt 48 ppkt 7 lit. b) załącznika do dyrektywy 91/628 powinno się stosować do transportu morskiego pomiędzy punktem geograficznym we Wspólnocie a punktem geograficznym położonym w państwie trzecim, przy użyciu pojazdów załadowywanych na pokład statku bez wyładowania zwierząt.  W przedmiocie pytania drugiego 27      Sąd krajowy uzależnił postawienie tego pytania od uzyskania odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze. 28      Zważywszy, iż odpowiedź na pytanie pierwsze jest przecząca, nie ma potrzeby udzielenia odpowiedzi na pytanie drugie.  W przedmiocie pytania trzeciego 29      Poprzez pytanie trzecie sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy zgodnie z pkt 48 ppkt 7 lit. a) załącznika do dyrektywy 91/628 czas transportu morskiego pomiędzy punktem geograficznym we Wspólnocie a punktem geograficznym położonym w państwie trzecim jest nieistotny, o ile pojazdy służące do transportu są załadowywane na pokład promu bez wyładowania zwierząt, a zwierzęta są regularnie pojone i karmione, oraz czy w takim przypadku kolejny czas transportu drogowego wynoszący 29 godzin może rozpocząć bieg bezpośrednio po wyładowaniu tych pojazdów w porcie państwa trzeciego przeznaczenia. 30      Należy podkreślić, że w braku szczególnych przepisów dotyczących transportu promami typu ro-ro – którego dotyczy sprawa przed sądem krajowym – i biorąc pod uwagę fakt, że pkt 48 ppkt 7 lit. b) załącznika do dyrektywy 91/628 nie stosuje się do tego środka transportu, wyłącznie pkt 48 ppkt 7 lit. a) ustalający ogólne zasady dotyczące transportu morskiego pozwala na stwierdzenie, w jakich warunkach powinien odbywać się transport zwierząt promem typu ro-ro. 31      Jeśli chodzi o czas tego transportu, z treści pkt 48 ppkt lit. a) załącznika do dyrektywy 91/628 wynika jasno, że czas przewozu morskiego może przekroczyć 8 godzin, jeżeli spełnione zostaną wszystkie warunki określone w pkt 48 ppkt 3 i 4 z wyjątkiem czasu trwania przewozu oraz okresów odpoczynku. Należy zaznaczyć, że są to między innymi warunki dotyczące odstępów czasu między pojeniem i karmieniem zwierząt. 32      A zatem czas trwania transportu promem typu ro-ro pomiędzy punktem geograficznym we Wspólnocie a punktem geograficznym położonym w państwie trzecim jest nieistotny, jeżeli zwierzęta są transportowane zgodnie z warunkami określonymi w pkt 48 ppkt 3 i 4 załącznika do dyrektywy 91/628, z wyjątkiem czasu trwania przewozu i okresów odpoczynku. 33      Jeśli chodzi o kwestię możliwości rozpoczęcia biegu kolejnego czasu transportu drogowego bezpośrednio po wyładowaniu pojazdu w porcie przeznaczenia państwa trzeciego, jeżeli są spełnione warunki przewidziane w pkt 48 ppkt 4 lit. d) załącznika do dyrektywy 91/628, stwierdzić należy, że ppkt 7 lit. a) zawarty w tym samym pkt 48 nie zawiera żadnego sformułowania, z którego wynikałoby, że kolejny czas transportu drogowego powinien być poprzedzony okresem odpoczynku zwierząt po wyładowaniu pojazdu z promu. 34      W konsekwencji – jeżeli transport promem typu ro-ro jest zgodny z wymogami przewidzianymi w pkt 48 ppkt 7 lit. a) i wszystkie warunki określone w pkt 48 ppkt 3 i 4 z wyjątkiem czasu trwania przewozu i okresów odpoczynku zostały spełnione – kolejny czas transportu drogowego może rozpocząć bieg bezpośrednio po wyładowaniu pojazdu w porcie państwa trzeciego przeznaczenia, zgodnie z pkt 48 ppkt 4 lit. d). 35      W świetle powyższych rozważań na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, że pkt 48 ppkt 7 lit. a) załącznika do dyrektywy 91/628 powinno się interpretować w ten sposób, że w odniesieniu do transportu morskiego stałym i bezpośrednim połączeniem pomiędzy punktem geograficznym we Wspólnocie a punktem geograficznym położonym w państwie trzecim, przy użyciu pojazdów załadowywanych na pokład statku bez wyładowania zwierząt, czas trwania transportu jest nieistotny, o ile zwierzęta są transportowane zgodnie z wymogami określonymi w pkt 48 ppkt 3 i 4, z wyjątkiem czasu trwania przewozu i okresów odpoczynku. W takim przypadku kolejny czas transportu drogowego może rozpocząć bieg bezpośrednio po wyładowaniu samochodu ciężarowego w porcie państwa trzeciego przeznaczenia, zgodnie z pkt 48 ppkt 4 lit. d).  W przedmiocie pytania czwartego 36      Poprzez pytanie czwarte sąd krajowy zmierza w istocie do ustalenia, czy dokonanie z góry wpisu dotyczącego transportu promem, zgodnie z którym zwierzęta są karmione i pojone „wieczorem, rano, w południe, wieczorem, rano”, odpowiada wymogom przewidzianym w art. 5 część A pkt 2 lit. d) ppkt ii) tiret pierwsze dyrektywy 91/628, i czy w wypadku odpowiedzi przeczącej na to pytanie skutkiem naruszenia tego przepisu może być utrata roszczenia o refundację wywozową. 37      W tym zakresie należy przypomnieć, iż zgodnie z art. 5 część A pkt 2 lit. d) ppkt i) oraz ii) dyrektywy 91/628 państwa członkowskie zapewniają w szczególności, aby przewoźnik upewnił się co do tego, że oryginał planu trasy został należycie sporządzony i uzupełniony przez właściwe osoby we właściwym czasie oraz że pracownicy odpowiedzialni za transport wskazali w planie trasy czas oraz miejsca, w których transportowane zwierzęta były karmione i pojone podczas przewozu. 38      Z treści tego przepisu jasno wynika, że niezależnie od tego, kiedy sporządzono plan trasy, aby był on zgodny z wymogami przewidzianymi w art. 5 część A pkt 2 lit. d) ppkt ii) tiret pierwsze dyrektywy 91/628, musi on zawierać wpisy dokonane przez pracowników odpowiedzialnych za transport dotyczące czasu i miejsc, w których transportowane zwierzęta były karmione i pojone podczas przewozu. 39      W kwestii skutków, jakie może pociągać za sobą niespełnienie wspomnianych wymogów, Trybunał orzekł, iż jeśli właściwy organ państwa członkowskiego uzna, że nie zachowano przepisów dyrektywy 91/628, przy czym nie doprowadziło to do śmierci zwierząt, prawodawca wspólnotowy przyznaje właściwemu organowi pewien zakres uznania przy rozstrzygnięciu, czy niezastosowanie się do danego przepisu tej dyrektywy może spowodować utratę, obniżenie czy utrzymanie refundacji wywozowej. Taki zakres uznania nie jest jednak nieograniczony, gdyż jest on objęty ramami art. 5 rozporządzenia nr 615/98 (zob. ww. wyrok w sprawie Viamex Agrar Handel i ZVK, pkt 38 i 39). 40      Ponadto Trybunał orzekł, że do właściwego organu należy ocena, czy naruszenie danego przepisu dyrektywy 91/628 miało wpływ na dobrostan zwierząt, czy takie naruszenie może w danym przypadku zostać naprawione i czy ma ono powodować utratę, obniżenie czy też utrzymanie refundacji wywozowej (zob. ww. wyrok w sprawie Viamex Agrar Handel i ZVK, pkt 44). 41      Podejście takie implikuje możliwość zdecydowania przez właściwy organ – w sytuacji gdy uzna on, że całość dokumentów przedstawionych przez eksportera nie stanowi dowodu zastosowania się do przepisów dyrektywy 91/628 – o oddaleniu wniosku o przyznanie refundacji wywozowej. 42      Trybunał orzekł jednakże, iż aby podjąć taką decyzję właściwy organ powinien – zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 615/98 – oprzeć się na obiektywnych i konkretnych okolicznościach dotyczących dobrostanu zwierząt, z których wynika, że dokumenty załączone przez eksportera do jego wniosku o refundację wywozową nie są wystarczające, by udowodnić zastosowanie się do przepisów dyrektywy 91/628 podczas transportu, przy czym eksporter ma w takiej sytuacji możliwość wykazania, iż dowody przytoczone przez właściwy organ dla stwierdzenia, że przepisy tego rozporządzenia i tej dyrektywy nie zostały zachowane, nie są istotne (zob. wyrok z dnia 13 marca 2008 r. w sprawie C‑96/06 Viamex Agrar Handel, Zb.Orz. s. I‑1413, pkt 41). 43      Właściwy organ jest w każdym razie zobowiązany do uzasadnienia swej decyzji poprzez podanie przyczyn, dla których uznał, że dowody przedstawione przez eksportera nie pozwalają na wniosek, iż zastosowano się do dyrektywy 91/628. W tym celu organ ten jest między innymi zobowiązany do zastosowania obiektywnej oceny przedłożonych mu dokumentów i do wykazania właściwego charakteru okoliczności, na które się powołuje w celu stwierdzenia, że dokumentacja załączona do wniosku o refundację wywozową nie może udowodnić zastosowania się do właściwych przepisów tej dyrektywy (zob. ww wyrok w sprawie Viamex Agrar Handel, pkt 42). 44      Tym niemniej choć prawdą jest, że zamieszczenie wpisu, zgodnie z którym karmienie i pojenie odbywa się „wieczorem, rano, w południe, wieczorem, rano” podczas transportu morskiego, nie odpowiada w pełni przepisom art. 5 części A pkt 2 lit. d) ppkt ii) tiret pierwsze dyrektywy 91/628, nie oznacza to zarazem, że z wpisu tego można wywnioskować, iż zwierzęta nie były ani karmione, ani pojone. 45      Zamieszczony z góry wpis, zgodnie z którym zwierzęta będą karmione i pojone w czasie możliwym do ustalenia, może odpowiadać wymogom dyrektywy 91/628, o ile zostanie stwierdzone, że czynności te rzeczywiście miały miejsce. 46      Do sądu krajowego należy ustalenie, czy w zawisłej przed nim sprawie, w świetle całości dokumentów przedstawionych przez eksportera, do których należą plan trasy i oświadczenie złożone pod przysięgą, o którym mowa w pkt 15 niniejszego wyroku, zwierzęta były transportowane w sposób zgodny z wymogami dyrektywy 91/628. 47      Zgodnie z powyższymi ustaleniami na pytanie czwarte należy odpowiedzieć, że plan trasy zawierający wpis – dokonany z góry maszyną do pisania – zgodnie z którym podczas transportu morskiego karmienie i pojenie odbywa się „wieczorem, rano, w południe, wieczorem, rano”, może odpowiadać wymogom dyrektywy 91/628, o ile zostanie stwierdzone, że czynności te rzeczywiście miały miejsce. Jeżeli właściwy organ ustali – biorąc pod uwagę całość dokumentów przedstawionych przez eksportera – że nie zastosowano się do wymogów tej dyrektywy, do niego należy ocena, czy owo niezastosowanie się miało wpływ na dobrostan zwierząt, czy naruszenie takie może w danym przypadku zostać naprawione i czy ma ono powodować utratę, obniżenie czy też utrzymanie refundacji wywozowej.  W przedmiocie kosztów 48      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi. Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje: 1)      Artykułu 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 615/98 z dnia 18 marca 1998 r. ustanawiającego szczegółowe zasady dotyczące przyznania refundacji wywozowych w odniesieniu do ochrony żywego bydła podczas transportu nie należy interpretować w ten sposób, że pkt 48 ppkt 7 lit. b) załącznika do dyrektywy Rady 91/628/EWG z dnia 19 listopada 1991 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i zmieniającej dyrektywy 90/425/EWG oraz 91/496/EWG, zmienionej dyrektywą Rady 95/29/WE z dnia 29 czerwca 1995 r., należy stosować do transportu morskiego pomiędzy punktem geograficznym we Wspólnocie Europejskiej a punktem geograficznym położonym w państwie trzecim, przy użyciu pojazdów załadowywanych na pokład statku bez wyładowania zwierząt. 2)      Punkt 48 ppkt 7 lit. a) załącznika do dyrektywy 91/628, zmienionej dyrektywą 95/29, należy interpretować w ten sposób, że w odniesieniu do transportu morskiego stałym i bezpośrednim połączeniem pomiędzy punktem geograficznym we Wspólnocie Europejskiej a punktem geograficznym położonym w państwie trzecim, przy użyciu pojazdów załadowywanych na pokład statku bez wyładowania zwierząt, czas trwania transportu jest nieistotny, o ile zwierzęta są transportowane zgodnie z wymogami określonymi w pkt 48 ppkt 3 i 4, z wyjątkiem czasu trwania przewozu i okresów odpoczynku. W takim przypadku kolejny czas transportu drogowego może rozpocząć bieg bezpośrednio po wyładowaniu pojazdu w porcie państwa trzeciego przeznaczenia, zgodnie z pkt 48 ppkt 4 lit. d). 3)      Plan trasy zawierający wpis – dokonany z góry maszyną do pisania – zgodnie z którym podczas transportu morskiego karmienie i pojenie odbywa się „wieczorem, rano, w południe, wieczorem, rano”, może odpowiadać wymogom dyrektywy 91/628, zmienionej dyrektywą 95/29, o ile zostanie stwierdzone, że czynności te rzeczywiście miały miejsce. Jeżeli właściwy organ ustali – biorąc pod uwagę całość dokumentów przedstawionych przez eksportera – że nie zastosowano się do wymogów tej dyrektywy, do niego należy ocena, czy owo niezastosowanie się miało wpływ na dobrostan zwierząt, czy naruszenie takie może w danym przypadku zostać naprawione i czy ma ono powodować utratę, obniżenie czy też utrzymanie refundacji wywozowej. Podpisy * Język postępowania: niemiecki.