C-217/23

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO JEANA RICHARDA DE LA TOURA przedstawiona w dniu 5 września 2024 r. ( ) Sprawa C‑217/23 [Laghman] ( i ) Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl przeciwko A N [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Verwaltungsgerichtshof (trybunał administracyjny, Austria)] Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Wspólna polityka azylowa – Dyrektywa 2011/95/UE – Przesłanki kwalifikujące do otrzymania ochrony międzynarodowej lub ochrony uzupełniającej – Status uchodźcy – Artykuł 2 lit. d) – Powody prześladowania – Artykuł 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy tiret drugie – Pojęcie przynależności do „szczególnej grupy społecznej” – Pojęcie „odrębnej tożsamości” w państwie pochodzenia – Postrzeganie grupy przez otaczające społeczeństwo jako innej – Kryteria oceny – Wnioskodawca ubiegający się o ochronę międzynarodową, będący członkiem rodziny uwikłanej w wendetę w swoim państwie pochodzenia” I. Wprowadzenie 1. Czy wnioskodawca ubiegający się o ochronę międzynarodową, będący członkiem rodziny uwikłanej w wendetę ( ) w jego państwie pochodzenia, może zostać uznany za narażonego na akt prześladowania z powodu swojej przynależności do „szczególnej grupy społecznej” w rozumieniu art. 2 lit. d) oraz art. 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy dyrektywy 2011/95/UE ( )? 2. Odpowiedź na powyższe pytanie nie od razu jest oczywista. 3. Wymaga ona rozróżnienia między poważnymi czynami i groźbami wynikającymi z wendety, opartej na zasadach prawa zwyczajowego uznawanych i przyjętych przez niektóre tradycyjne społeczeństwa i na które członkowie rodziny są narażeni z pokolenia na pokolenie z powodu zobowiązań uważanych za zaciągnięte przez innych członków tej rodziny, a czynami i groźbami o charakterze ściśle osobistym, wynikającymi z innych powodów, pochodzącymi od pospolitych przestępców lub mafii. Choć Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (UNHCR) ( ) oraz Agencja Unii Europejskiej ds. Azylu (AUEA) wydali na ten temat zalecenia ( ), to należy stwierdzić, że władze krajowe przyjmują różne podejścia, jeśli chodzi o ustalenie przynależności danego wnioskodawcy do szczególnej grupy społecznej ( ). 4. W prawie Unii wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej uzasadniony przynależnością do „szczególnej grupy społecznej” wymaga bowiem nie tylko wykazania, że członkowie tej grupy mają jakąś wspólną cechę wrodzoną, rys lub przekonania istotne z punktu widzenia tożsamości lub sumienia, bądź wspólną nieusuwalną przeszłość [pierwsza przesłanka identyfikacji wymieniony w art. 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy tiret pierwsze dyrektywy 2011/95], ale również, że grupa ta posiada „odrębną tożsamość w danym państwie, ponieważ jest postrzegana przez otaczające społeczeństwo jako inna” [druga przesłanka identyfikacji wymieniony w art. 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy, tiret pierwsze wspomnianej dyrektywy]. 5. O ile Trybunał miał już okazję uściślić zakres powodu prześladowania opartego na przynależności do szczególnej grupy społecznej w odniesieniu do osób homoseksualnych, a ostatnio w odniesieniu do kobiet będących ofiarami przemocy domowej lub kobiet identyfikujących się z wartością, jaką jest równość płci ( ), o tyle w niniejszej sprawie zwrócono się do niego o przedstawienie dodatkowych wyjaśnień w odniesieniu do drugiej przesłanki identyfikacji dotyczącego społecznego postrzegania grupy w państwie pochodzenia w szczególnym kontekście wendety. 6. W pierwszej części moich rozważań wyjaśnię najpierw, że pojęcie „otaczającego społeczeństwa”, o którym mowa w art. 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy tiret drugie dyrektywy 2011/95 odnosi się do środowiska ludzkiego i społecznego, w którym ewoluuje dana grupa w taki sposób, że oceny „odrębnej tożsamości” grupy dokonuje się nie w oparciu o jednostkowe postrzeganie przez prześladowcę, ale zbiorowe postrzeganie przez przywołane społeczeństwo. Następnie doprecyzuję, że właściwy organ krajowy powinien, w ramach swojej indywidualnej oceny, wziąć pod uwagę wizerunek danej grupy lub wyobrażenie o niej otaczającego ją społeczeństwa oraz stopień, w jakim opinia lub osąd jej dotyczący odróżnia ją bądź wyróżnia z pozostałej części tego społeczeństwa. W tym względzie zachowania, działania lub środki, które są przyjmowane w wyniku takiego postrzegania, mogą stanowić istotne wskazówki służące wykazaniu, że grupa jest postrzegana jako inna. 7. W drugiej części moich rozważań i po umiejscowieniu wendety w ramach systemu prawnego i tradycji, w które zjawisko to się wpisuje, zaproponuję, aby Trybunał orzekł, że w zależności od warunków panujących w państwie pochodzenia, członek rodziny uwikłany w wendetę w tym państwie może być uznany za przynależącego do „szczególnej grupy społecznej”, co stanowi powód prześladowania, który może uzasadniać udzielenie statusu uchodźcy. II. Prawo Unii 8. Artykuł 2 pkt d) dyrektywy 2011/95 zatytułowany „Definicje” stanowi: „Na użytek niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje: […] d) »uchodźca« oznacza obywatela państwa trzeciego, który na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do szczególnej grupy społecznej przebywa poza państwem swojego obywatelstwa i nie może lub nie chce z powodu tej obawy korzystać z ochrony tego państwa, lub bezpaństwowca, który przebywając z takich samych powodów jak wyżej poza państwem swojego dawnego miejsca zwykłego pobytu, nie może lub nie chce z powodu tej obawy powrócić do tego państwa i do którego nie ma zastosowania art. 12”. 9. Artykuł 4 ust. 3 wspomnianej dyrektywy zatytułowany „Ocena faktów i okoliczności” stanowi: „Ocena wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jest przeprowadzana indywidualnie dla każdego przypadku i obejmuje m.in: a) wszystkie istotne fakty odnoszące się do kraju pochodzenia w momencie podejmowania decyzji w sprawie wniosku, w tym również przepisy ustawowe i wykonawcze kraju pochodzenia oraz sposoby ich wykonywania; b) odpowiednie oświadczenia i dokumenty przedstawione przez wnioskodawcę, informujące, czy wnioskodawca doznał lub może doznać prześladowań lub poważnej krzywdy; c) indywidualną sytuację i osobiste uwarunkowania wnioskodawcy, w tym takie czynniki, jak jego przeszłość, płeć i wiek – by ocenić, czy w świetle osobistych uwarunkowań wnioskodawcy akty, których doświadczył lub na które mógłby zostać narażony, stanowią prześladowanie lub powodują poważną krzywdę; […]”. 10. Artykuł 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy wspomnianej dyrektywy zatytułowany „Powody prześladowania” stanowi: „Dokonując oceny powodów prześladowania, państwa członkowskie uwzględniają następujące elementy: […] d) grupę uznaje się za szczególną grupę społeczną, jeśli w szczególności: – członkowie takiej grupy mają jakąś wspólną nieusuwalną cechę wrodzoną lub przeszłość lub charakteryzują się jakimś wspólnym rysem lub przekonaniem na tyle istotnym z punktu widzenia tożsamości lub sumienia, że nie należy nikogo zmuszać do wyrzeczenia się go, oraz – grupa ta posiada odrębną tożsamość w danym państwie, ponieważ jest postrzegana przez otaczające społeczeństwo jako inna”. III. Okoliczności faktyczne sporu w postępowaniu głównym oraz pytania prejudycjalne 11. A N, obywatel afgański, należący do pasztuńskiej grupy etnicznej złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Austrii w dniu 4 listopada 2015 r. Na poparcie wspomnianego wniosku A N podnosił, że istniało wobec niego ryzyko prześladowań w przypadku powrotu do jego państwa pochodzenia z tego powodu, że jego rodzina była uwikłana w wendetę po zabójstwie jego ojca i jego brata w związku ze sporem o ziemię pomiędzy nimi a kuzynami jego ojca. 12. O ile Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (federalny urząd ds. imigracji i azylu, Austria) oddalił wspomniany wniosek na mocy decyzji z dnia 21 czerwca 2017 r., to Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Austria) uwzględnił skargę wniesioną przeciwko tej decyzji i wyrokiem z dnia 26 lipca 2022 r. orzekł, że A N korzysta ze statusu uchodźcy. Sąd ten uznał istnienie i powagę ryzyka ponoszonego przez wnioskodawcę z powodu jego przynależności rodzinnej w przypadku powrotu do jego państwa pochodzenia, jak również brak możliwości po stronie władz afgańskich udzielenia mu ochrony przed zagrożeniem wynikającym ze wspomnianej wendety. W odniesieniu do możliwości ochrony wewnątrz państwa, wspomniany sąd stwierdził ponadto, że nawet iż przy założeniu, iż wnioskodawca nie jest zagrożony w innych regionach Afganistanu, to wobec A N istnieje ryzyko, że nie będzie on mógł zaspokoić swoich podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych. 13. Federalny urząd ds. imigracji i azylu wniósł od powyższego orzeczenia rewizję do Verwaltungsgerichtshof (trybunału administracyjnego, Austria), będącego sądem odsyłającym. Urząd ten podniósł, że orzeczenie to błędnie opierało się na założeniu, że rodzina może być uznana za „szczególną grupę społeczną” w rozumieniu art. 10 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2011/95, bez ustalenia, czy taka rodzina jest postrzegana jako inna przez otaczające społeczeństwo, co stanowi naruszenie wspomnianego przepisu. 14. Zdaniem sądu odsyłającego, „kluczową kwestią” dla rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu głównym jest ustalenie, „czy członkowie rodziny, którzy są zagrożeni wendetą wyłącznie ze względu na ich przynależność do rodziny, której jeden z członków jest [lub był] uwikłany […] w spór, który legł u podstaw wendety, powinni być uznani za grupę społeczną” w rozumieniu art. 10 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2011/95. W tym celu sąd odsyłający zmierza w istocie do wyjaśnienia przez Trybunał treści i zakresu drugiej przesłanki identyfikacji, od którego spełnienia zależy istnienie „szczególnej grupy społecznej”, o której mowa w akapicie pierwszym, tiret drugie wspomnianego przepisu. 15. Sąd odsyłający powziął wątpliwość, czy w niniejszej sprawie rodzina A N może być postrzegana przez otaczające ją społeczeństwo jako inna ze względu na jej uwikłanie w wendetę, ponieważ społeczeństwo to jest przywiązane do ugruntowanej tradycji pasztuńskiej, przynajmniej na dużym obszarze Afganistanu, polegającej na rozstrzyganiu niektórych sporów rodzinnych za pomocą wendety. 16. W tych okolicznościach Verwaltungsgerichtshof (trybunał administracyjny) postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału następujące pytania prejudycjalne: „1) Czy zawarte w art. 10 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2011/95/UE […] sformułowanie »grupa ta posiada odrębną tożsamość w danym państwie, ponieważ jest postrzegana przez otaczające społeczeństwo jako inna« należy interpretować w ten sposób, że w danym państwie grupa posiada odrębną tożsamość tylko wtedy, gdy jest postrzegana przez otaczające społeczeństwo jako inna, czy też konieczne jest zbadanie istnienia »odrębnej tożsamości« niezależnie i oddzielnie od kwestii, czy grupa jest postrzegana przez otaczające społeczeństwo jako inna? 2) Jeżeli zgodnie z odpowiedzią na pytanie pierwsze istnienie »odrębnej tożsamości« ma być badane niezależnie: według jakich kryteriów należy badać istnienie »odrębnej tożsamości« w rozumieniu art. 10 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2011/95/UE? 3) Niezależnie od odpowiedzi na pytania pierwsze i drugie: czy przy ocenie, czy grupa w rozumieniu art. 10 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2011/95/UE jest postrzegana »przez otaczające społeczeństwo« jako inna, należy brać pod uwagę perspektywę prześladowcy, całego społeczeństwa, czy też znacznej części społeczeństwa danego państwa lub jego części? 4) Jakie są kryteria oceny, czy grupa jest postrzegana jako »inna« w rozumieniu art. 10 ust. 1 lit. d) dyrektywy 2011/95/UE?”. 17. Uwagi na piśmie zostały przedstawione przez A N, rządy austriacki, niemiecki i niderlandzki oraz Komisję Europejską. IV. Analiza 18. W pytaniach prejudycjalnych, które proponuję zbadać łącznie, sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy art. 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy dyrektywy 2011/95 należy intepretować w ten sposób, że członek rodziny uwikłanej w wendetę w jego państwie pochodzenia może zostać uznany, w zależności od warunków panujących w tymże państwie, za przynależącego do „szczególnej grupy społecznej”, co stanowi powód prześladowania, który może uzasadniać udzielenie statusu uchodźcy. 19. W tym celu rzeczony sąd zmierza do doprecyzowania przez Trybunał znaczenia i zakresu drugiej przesłanki identyfikacji przynależności do „szczególnej grupy społecznej”, o której mowa w art. 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy tiret drugie wspomnianej dyrektywy. 20. Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z brzmieniem art. 2 lit. d) wspomnianej dyrektywy, pojęcie uchodźca w szczególności oznacza obywatela państwa trzeciego, który na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do szczególnej grupy społecznej przebywa poza państwem swojego obywatelstwa i nie może lub nie chce z powodu tej obawy korzystać z ochrony tego państwa, lub bezpaństwowca, który przebywając z takich samych powodów jak wyżej poza państwem swojego dawnego miejsca zwykłego pobytu, nie może lub nie chce z powodu tej obawy powrócić do tego państwa. 21. Obywatel ten musi zatem w sposób uzasadniony, ze względu na sytuację panującą w państwie jego pochodzenia i na postępowanie sprawców prześladowań, obawiać się, że będzie prześladowany z co najmniej jednego z pięciu powodów wymienionych w art. 10 ust. 1 dyrektywy 2011/95, wśród których figuruje przynależność do „szczególnej grupy społecznej” w tym państwie. 22. Prawodawca Unii zdefiniował wspomniane pojęcie w art. 10 ust. 1 lit. d) owej dyrektywy przyjmując podejście znacznie różniące się od tego zalecanego przez UNHCR ( ). 23. Po pierwsze, członkowie grupy powinni mieć wspólną „wrodzoną cechę” lub „nieusuwalną przeszłość” jak również „jakiś wspólny rys lub przekonanie na tyle istotne z punktu widzenia tożsamości lub sumienia, że nie należy nikogo zmuszać do wyrzeczenia się ich”. 24. W niniejszej sprawie, w postępowaniu głównym nie jest kwestionowane, że przesłanka ta została spełniona. Członkowie tej samej rodziny posiadają bowiem, na mocy łączącej ich więzi pokrewieństwa, niezależnie od tego, czy pokrewieństwo to wynika z więzów krwi, przysposobienia lub małżeństwa, na przykład wspólną wrodzoną cechę, istotną z punktu widzenia ich tożsamości lub wspólną nieusuwalną historię ( ). 25. Pragnę dodać, że w świetle orzecznictwa Trybunału, członkowie tej samej rodziny mogą posiadać wspólną dodatkową cechę, taką jak na przykład inna cecha wrodzona, lub wspólną nieusuwalną przeszłość, taką jak szczególna sytuacja rodzinna ( ). Tymczasem w tym kontekście okoliczność, że członkowie rodziny, a w szczególności mężczyźni i chłopcy z tej rodziny, stają się celem wendety ze względu na swoje pochodzenie, z tego powodu, że owa wendeta przechodzi z pokolenia na pokolenie po linii ojca, stanowi „wspólną nieusuwalną przeszłość”. 26. W świetle powyższych elementów, członkowie rodziny uwikłanej w wendetę w państwie pochodzenia, a w szczególności mężczyźni i młodzi chłopcy z tej rodziny, z łatwością spełniają pierwsza przesłanka identyfikacji „szczególnej grupy społecznej” w rozumieniu art. 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy tiret pierwsze dyrektywy 2011/95. 27. Po drugie, wspomniana grupa powinna mieć swoją „odrębną tożsamość” w danym państwie „ponieważ jest postrzegana przez otaczające społeczeństwo jako inna”. 28. W pierwszym pytaniu sąd odsyłający zmierza do ustalenia przez Trybunał, czy „odrębna tożsamość” grupy stanowi przesłankę, którą należy oceniać w sposób odrębny i autonomiczny w stosunku do postrzegania przez otaczające społeczeństwo. Podkreśla on w istocie, że zastosowanie wyrażenia „da” w niemieckiej wersji językowej art. 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy tiret drugie dyrektywy 2011/95 może przybrać inne znaczenie aniżeli zwykłe znaczenie związku przyczynowego ( ). Przy takim założeniu sąd odsyłający kieruje do Trybunału drugie pytanie dotyczące doprecyzowania elementów, w oparciu o które należy dokonać oceny „odrębnej tożsamości” grupy. 29. Wydaje mi się, że wątpliwości tego sądu można łatwo rozwiać. 30. Po pierwsze, z punktu widzenia literalnego brzmienia tekstu, z różnych wersji językowych spornego przepisu, takich jak wersja angielska („because”), francuska („parce que”), angielska („because”) czy też włoska („perché”) wynika, że prawodawca Unii w sposób wyraźny zamierzał wyrazić związek przyczynowy pomiędzy pojęciem „odrębna tożsamość” a pojęciem „otaczające społeczeństwo”. „Odrębna tożsamość” grupy „w danym państwie” wynika z faktu, że wspomniana grupa „jest postrzegana przez otaczające społeczeństwo jako inna”. 31. Po drugie, z systematyki art. 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy dyrektywy 2011/95 wynika, że intencją prawodawcy Unii było odróżnienie w tiret pierwsze wspomnianego przepisu „indywidualnej tożsamości” członka danej grupy w zakresie, w jakim wspomniany przepis odnosi się w szczególności do cech fizycznych, kulturowych lub religijnych, które są wspólne dla wszystkich członków tej grupy, od wspomnianej w tiret drugie przywołanego przepisu „tożsamości zbiorowej” lub „tożsamości społecznej” grupy, w zakresie, w jakim wspomniana grupa jest postrzegana przez innych członków społeczeństwa. Uznanie, że „odrębna tożsamość” grupy w danym państwie jest odmienna od jej postrzegania przez otaczające społeczeństwo, nie uwzględniałoby zatem rozróżnienia, jakie ustawodawca zamierzał wprowadzić między indywidualnymi i społecznymi elementami tożsamości członków danej grupy. 32. W świetle powyższych rozważań, „odrębna tożsamość” grupy, o której mowa w art. 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy tiret drugie dyrektywy 2011/95 stanowi w rezultacie przesłankę, której ocena nie powinna być przeprowadzana w sposób odrębny i autonomiczny w stosunku do postrzegania przez otaczające społeczeństwo, ale w sposób powiązany ze wspomnianym postrzeganiem ( ). 33. W tych okolicznościach nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na drugie pytanie prejudycjalne. 34. Należy obecnie zbadać trzecie i czwarte pytanie prejudycjalne, w których sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o wyjaśnienie sposobu, w jaki należy ustalić, czy grupa „jest postrzegana przez otaczające społeczeństwo jako inna”. 35. W pierwszej kolejności, jeśli chodzi o pojęcie „otaczającego społeczeństwa”, to stanowi ono punkt odniesienia dla ustalenia istnienia „odrębnej tożsamości” grupy. Artykuł 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy tiret drugie dyrektywy 2011/95 wyraźnie odnosi się do przestrzeni zbiorowej, to znaczy do środowiska ludzkiego i społecznego, w którym ewoluują członkowie tej grupy. W konsekwencji postrzeganie przez otaczające społeczeństwo jest postrzeganiem zbiorowym, a zatem w odpowiedzi na pytanie sądu odsyłającego, podzielam pogląd wyrażony przez rząd austriacki w jego uwagach, zgodnie z którym postrzegania tego nie można mylić z odosobnionym postrzeganiem przez podmiot dopuszczający się prześladowania w rozumieniu art. 6 tej dyrektywy ani nawet z wyłączną perspektywą bezpośredniego otoczenia danej osoby. 36. Sąd odsyłający zmierza do ustalenia przez Trybunał zakresu geograficznego wspomnianego „społeczeństwa”, ale prawodawca Unii określa je w sposób wyraźny wskazując na społeczeństwo „otaczające”. Wspomniane społeczeństwo jest zatem środowiskiem, w którym ewoluują członkowie danej grupy. Środowisko to składa się ze struktur i obejmuje określone normy moralne, kulturowe, społeczne, ekonomiczne, polityczne, religijne i prawne, których funkcjonowanie należy zrozumieć w celu indywidualnej oceny danego wniosku. Moim zdaniem, nie zachodzi potrzeba dalszego doprecyzowania wspomnianego zakresu geograficznego, chyba że chodziłoby o określenie zakresu, bez uwzględnienia społeczno-politycznej organizacji wspomnianego społeczeństwa i jego realiów, niezależnie od tego, czy są one kulturowe, etniczne, językowe czy religijne. Jak stwierdził Trybunał w utrwalonym orzecznictwie, to do właściwych organów danego państwa członkowskiego należy ustalenie, jakie otaczające społeczeństwo jest istotne dla oceny istnienia tej grupy społecznej. To otaczające społeczeństwo może pokrywać się z całym państwem trzecim pochodzenia osoby ubiegającej się o ochronę międzynarodową lub być bardziej ograniczone – na przykład do części terytorium lub ludności tego państwa trzeciego ( ). A zatem grupa społeczna zidentyfikowana jako posiadająca „odrębną tożsamość” w danym państwie, w rozumieniu art. 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy tiret drugie dyrektywy 2011/95, niekoniecznie będzie uznawana za „grupę społeczną” w innych państwach. 37. W drugiej kolejności, uznanie „odrębnej tożsamości” grupy w państwie pochodzenia wnioskodawcy oznacza, że grupa ta jest „postrzegana” jako „inna” przez otaczające ją społeczeństwo. 38. Pragnę zauważyć na wstępie, że prawodawca Unii odnosi się do pojęcia „postrzeganie społeczne”, które jest pojęciem odróżniającym się od „zachowania społecznego”. „Postrzeganie” jest bowiem zdolnością, która pozwala organizmowi kierować swoimi działaniami i poznawać otoczenie na podstawie informacji dostarczanych przez jego zmysły ( ). Pojęcie „postrzegania społecznego”, zgodnie z jego powszechnym znaczeniem, obejmuje zatem proces umysłowy, za pomocą którego jednostki organizują i interpretują swoje wrażenia w celu nadania znaczenia swojemu środowisku, i to niezależnie od jakichkolwiek działań, które mogą podjąć ( ). 39. Z kolei pojęcie „różnica” ( ) jest definiowane jako „cecha (różnica) lub [zbiór] cech (różnica), które odróżniają jedną rzecz od drugiej, jedną istotę od drugiej” ( ). Różnica stanowi zatem przeciwieństwo podobieństwa do innych. Różnica w sposób oczywisty zakłada odmienność osób lub elementów, między którymi ją ustalono czy też stwierdzono ( ). Artykuł 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy tiret drugie dyrektywy 2011/95 nie precyzuje ani charakteru wspomnianej różnicy, który może zatem wynikać z określonej liczby atrybutów członków danej grupy ani z jej znaczenia, w ten sposób, że „różnica”, do której odnosi się prawodawca Unii, niekoniecznie odnosi się do skali wartości. 40. Wnioskuję z tych elementów, że w kontekście art. 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy tiret drugie dyrektywy 2011/95 przesłanka odnosząca się do „odrębnej tożsamości” grupy oznacza, że w ramach indywidualnej oceny wniosku właściwy organ krajowy ocenia wizerunek oraz lub wyobrażenie o niej otaczającego ją społeczeństwa, z którymi związana jest opinia lub osąd odróżniający czy wyróżniający wspomnianą grupę z pozostałej części społeczeństwa. 41. Ocena ta powinna zostać przeprowadzona w świetle całości informacji, którymi dysponuje sąd, zgodnie z art. 4 ust. 3 dyrektywy 2011/95. Postrzeganie społeczne jest subiektywne i zależy od wielu czynników odnoszących się zarówno do cech danej grupy (takich jak wygląd, atrybuty fizyczne, płeć, pochodzenie społeczne lub role społeczne, zachowanie, postawy, opinie, umiejętności itp.), jak i do norm rządzących społeczeństwem odniesienia (czy to normami moralnymi, społecznymi lub prawne, czy to normami kulturowymi, ekonomicznymi, politycznymi lub religijnymi) oraz ich współistnienia w danym czasie. Przyjmuje się, że te same cechy lub atrybuty mogą wywoływać różne wrażenia w zależności od okoliczności i środowiska, w którym dana grupa ludzi ewoluuje ( ). 42. Chociaż do celów tej oceny prawodawca Unii nie wymaga dowodu, że grupa ta jest traktowana w inny sposób, a jedynie że jest ona postrzegana jako inna przez otaczające społeczeństwo, to wszelkie zachowania, działania lub środki, jakie są podejmowane wskutek społecznego postrzegania grupy, mogą jednak stanowić przydatne wskazówki w celu wykazania „odrębnej tożsamości” tej grupy w państwie pochodzenia. Takie jest znaczenie orzecznictwa Trybunału. Trybunał uważa bowiem, że „przynależność do szczególnej grupy społecznej należy stwierdzić niezależnie od aktów prześladowania w rozumieniu art. 9 dyrektywy [2011/95], których ofiarami mogą być członkowie tej grupy w państwie pochodzenia” ( ), „niemniej dyskryminacja lub prześladowanie osób posiadających wspólną cechę może stanowić istotny czynnik, gdy […] należy ocenić, czy dana grupa jawi się jako odrębna w świetle norm społecznych, moralnych lub prawnych danego państwa pochodzenia” ( ). 43. Skoro równość stanowi regułę, a niedyskryminacja zasadę, to różnica może skutkować naruszeniem równości i przyjęciem aktów, środków lub praktyk, które dyskryminują daną grupę. Trybunał orzekł bowiem, że w zależności od okoliczności panujących w państwie pochodzenia, kobiety mogą być postrzegane w odmienny sposób przez otaczające je społeczeństwo i mieć „odrębną tożsamość” w tym społeczeństwie ze względu na normy społeczne, moralne lub prawne obowiązujące w ich państwie pochodzenia ( ). W wyroku z dnia 7 listopada 2013 r., X i in. ( ), Trybunał stwierdził ponadto, że istnienie przepisów karnych, które dotyczą specyficznie osób o orientacji homoseksualnej, pozwala na przyjęcie, iż osoby te tworzą odrębną grupę, która jest postrzegana przez otaczające ją społeczeństwo jako inna ( ). Podobnie, właściwe władze krajowe mogą ustalić, że okoliczność, iż dana grupa jest postrzegana inaczej z powodu środków polegających na stygmatyzacji lub ostracyzmie, które są skierowane przeciwko jej członkom, na przykład środków stygmatyzujących młode kobiety, które odmawiają poddania się ekscyzji w społeczności, w której taka praktyka jest normą. Tymczasem nie sądzę, aby konieczne było ustalenie, że członkowie danej grupy są odsunięci lub wykluczeni z otaczającego społeczeństwa, ponieważ pojęcie „różnicy” nie implikuje przeciwstawienia tej grupy społeczeństwu, w którym ona ewoluuje ( ). 44. W niniejszej sprawie sąd odsyłający wyraża wątpliwość co do przynależności do szczególnej grupy społecznej członków rodziny zagrożonej wendetą. Zdaniem tego sądu, nie są oni bowiem postrzegani przez otaczające społeczeństwo jako inni, z jednej strony z tego względu, że tylko podmiot dopuszczający się prześladowania – to znaczy rodzina „dochodząca zemsty” – oraz krewni i znajomi rodziny będącej celem wendety mają świadomość, że jest przeciwko nim skierowana wendeta, a z drugiej strony z tego powodu, że rozstrzyganie sporów za pomocą wendety jest zgodne z tradycją „Pasztunwali”, przestrzeganą w regionie pochodzenia wnioskodawcy. Innymi słowy, wendety jest głównym i szeroko rozpowszechnionym mechanizmem rozstrzygania sporów w tradycyjnym systemie prawnym „Pasztunwali”. 45. Argumenty te nie przekonują mnie, ponieważ przy takim podejściu istniałoby ryzyko wyłączenia możliwości uznania przynależności do szczególnej grupy społecznej wnioskodawców ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej wyłącznie z tego powodu, że tradycyjny kodeks lub praktyka, którym są oni poddani, są szeroko rozpowszechnione w ich państwie lub regionie pochodzenia ( ). 46. Takie podejście w sposób wyraźny wymaga przeprowadzenia indywidualnej oceny wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego przez zagrożonego członka rodziny, zgodnie z art. 4 ust. 3 dyrektywy 2011/95 ( ). 47. W związku z tym niezbędne jest umiejscowienie wendety w ramach systemu prawnego i tradycji, w które się ona wpisuje oraz odróżnienie jej od zwykłej przestępczości lub przestępczości zorganizowanej. 48. Wendeta, która oznacza „upuszczenie (lub ponowne upuszczenie krwi)” lub „pomszczenie” jest definiowana jako wielowiekowe zjawisko regulowane przez prawo zwyczajowe, uznawane i akceptowane przez niektóre tradycyjne społeczeństwa jako prawo współistniejące równolegle z obowiązującym systemem prawnym ( ). I tak, przyjmuje się, że wendeta jest integralną częścią prawa zwyczajowego Pasztunów zamieszkujących wiejskie obszary Afganistanu („Pasztunwali”) ( ), ale także społeczeństw zamieszkujących górzyste regiony północnej Albanii („Kanun”) ( ) czy też południowo-wschodniej Turcji. W swoim raporcie informacyjnym na temat Afganistanu opublikowanym w maju 2024 r. AUEA odróżniła wendetę od zwykłego sporu o ziemię, który był jej zarzewiem ( ). Wendeta narzuca bowiem sposób rozstrzygania sporów, który mieści się w zakresie zbiorowego działania, w ramach którego wymierzenie kary za zabójstwo lub zniewagę nie jest dokonywane przez wymiar sprawiedliwości danego państwa, ale przez rodzinę, klan, plemię czy grupę etniczną, do których należy osoba pokrzywdzona ( ). Wendeta może podlegać ścisłym regułom, ponieważ może obejmować określone przestępstwa i kategorie ofiar, które mają zostać pomszczone. Okoliczność, w jakim stopniu narzuca ona pomszczenie poprzez popełnienie aktów przemocy czy też w inny sposób, różni się w zależności od kodeksów, od regionów lub plemion, do których wspomniane kodeksy się odnoszą, oraz od zarzewia wendety. I tak, zgodnie z „Pasztunwali”, dokonanie wendety jest nie tylko prawem, ale także obowiązkiem społecznym, a zaniechanie jej wykonania przez osoby, które się od niej uchylają, które odmawiają jej realizacji lub ten obowiązek zaniedbują, może powodować ich okrycie hańbą, a nawet naruszenia dóbr tych osób ( ). Zgodnie z tradycją, wendeta jest dokonywana na każdym mężczyźnie w rodzinie po linii ojca, z uwzględnieniem jego statusu i obowiązków, jakie na nim ciążą w jej ramach ( ). W tym kontekście, prześladowanie mężczyzny i jego syna od wczesnej młodości z tego powodu, że ten ostatni należy do tej samej rodziny co jego dziadek ze strony ojca jest, moim zdaniem, tak samo arbitralne jak prześladowanie z powodów związanych z rasą czy religią. 49. Wreszcie, wendeta, ze względu na zasady prawa zwyczajowego nią rządzące, może wiązać się dla rodziny, która jest jej celem, ze środkami izolacji lub dobrowolnego odosobnienia, których czas trwania i dolegliwość różnią się w zależności od przypadku ( ). W najpoważniejszych sytuacjach środki te mogą prowadzić do nieuczęszczania do szkoły młodszych członków rodziny, zwłaszcza chłopców oraz pozbawienia rodziny dochodów ( ), a wszelka dostarczona jej pomoc może być uznana za obrazę innej rodziny i wiązać się z ryzykiem wywołania wendety, którą udzielenie pomocy może skutkować. 50. Wynika z tego, że nawet w ramach społeczeństwa, w którym wendeta jest nadal rozpowszechnionym mechanizmem rozstrzygania sporów, nic nie stoi na przeszkodzie, aby członkowie rodziny w nią uwikłani, a zwłaszcza członkowie płci męskiej, mogli być postrzegani przez to społeczeństwo jako inni ze względu na normy społeczne i moralne, na których opiera się to społeczeństwo, bądź z tego powodu, że zostają oni zmuszeni do zamknięcia się i odizolowania od tegoż społeczeństwa, aby uniknąć wendety, bądź z tej przyczyny, że odmawiają oni ratowania honoru i reputacji rodziny poprzez wykonanie prawa do wendety, którego to wykonania wymaga od nich prawo zwyczajowe. Niektóre władze krajowe dysponują bazami danych zawierającymi listę przypadków wendety i uwikłanych w nią rodzin, co świadczy o dostrzegalności tej grupy w społeczeństwie ( ). Ponadto, niektóre państwa przyjęły szczególne przepisy karne uznające za okoliczność obciążającą popełnienie zabójstwa w związku z wendetą, a ponadto zmierzające do ograniczenia tego zjawiska w oparciu o środki zapobiegawcze i poprzez powoływanie komisji pojednawczych dla rodzin pozostających w sporze. 51. Z zastrzeżeniem oceny faktów i okoliczności właściwych dla każdej indywidualnej sprawy, nie widzę powodu, dla którego właściwy organ krajowy nie miałby uznać, że członek, w szczególności mężczyzna, rodziny uwikłanej w wendetę w swoim państwie pochodzenia przynależy do grupy posiadającej „odrębną tożsamość” w tym państwie, ze względu na zasady, które obowiązują we wspomnianym państwie na mocy kodeksu zwyczajowego. Wbrew obawom wyrażonym przez Komisję w jej uwagach, nie uważam, aby taka grupa społeczna była identyfikowana przez akt prześladowania, na który członek rodziny byłby narażony w swoim kraju pochodzenia ( ). 52. Moim zdaniem, wspomniana grupa społeczna zostaje bowiem zidentyfikowana poprzez zastosowanie wobec niej prawa zwyczajowego uzasadnionego więzami krwi i skutkującego nie tylko podporządkowaniem członków tej grupy określonym zasadom szczególnym rządzącym ich życiem w społeczeństwie, ale także narażeniem ich na ryzyko poważnych zagrożeń dla ich osoby ( ). 53. W świetle powyższych rozważań sądzę, że art. 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy dyrektywy 2011/95 należy interpretować w ten sposób, iż w zależności od warunków panujących w państwie pochodzenia, członek rodziny uwikłanej w wendetę we wspomnianym państwie może być uznany za przynależącego do „szczególnej grupy społecznej”, co stanowi powód prześladowania, który może uzasadniać udzielenie statusu uchodźcy. 54. Przyznanie wspomnianego statusu będzie ponadto wymagało ustalenia, czy aktów, na które dana osoba może być narażona w swoim państwie pochodzenia, dopuszczają się podmioty niepubliczne w rozumieniu art. 6 lit. c) dyrektywy 2011/95, co będzie skutkowało obowiązkiem wykazania, że podmioty udzielające ochrony, o których mowa w art. 7 wspomnianej dyrektywy, w tym w szczególności państwo, nie mogą lub nie chcą udzielić skutecznej ochrony przeciwko takim aktom ( ). 55. Ponadto, przyznanie wspomnianego statusu uchodźcy, zgodnie z art. 9 ust. 3 dyrektywy 2011/95 w związku z art. 6 lit. c) i art. 7 ust. 1 tej dyrektywy oraz w świetle motywu 29 wspomnianej dyrektywy będzie wymagało wykazania związku między powodem prześladowania określonym w art. 10 ust. 1 lit. d) tej dyrektywy a aktami prześladowania w rozumieniu jej art. 9 ust. 1 i 2 lub między takim powodem prześladowania a brakiem ochrony przed takimi dokonywanymi przez podmioty niepubliczne aktami prześladowania ( ). 56. Wreszcie, przyznanie statutu uchodźcy będzie wymagało upewnienia się, że po stronie wnioskodawcy nie zachodzi żadna z przesłanek wykluczenia. V. Wnioski 57. Mając na względzie całość powyższych rozważań proponuję Trybunałowi aby odpowiedział na pytania prejudycjalne przedstawione przez Verwaltungsgerichtshof (trybunał administracyjny, Austria) w następujący sposób: Artykuł 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy dyrektywy 2011/95/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony, należy interpretować w ten sposób, że: – „odrębna tożsamość” grupy jest przesłanką, którą należy zbadać w świetle jej postrzegania przez otaczające społeczeństwo. – „otaczające społeczeństwo” należy rozumieć jako środowisko ludzkie i społeczne, w którym ewoluuje wspomniana grupa, które właściwy organ krajowy uznaje za stosowny punkt odniesienia do celów indywidualnej oceny wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Postrzeganie otaczającego społeczeństwa odnosi się nie do odosobnionego postrzegania przez podmiot dopuszczający się prześladowania, ale do postrzegania zbiorowego. – okoliczność, że grupa jest postrzegana jako inna przez otaczające społeczeństwo, należy zbadać w odniesieniu do jej wizerunku lub sposobu postrzegania tej grupy przez to społeczeństwo, które mogą być powiązane z opinią lub osądem odróżniającymi ją lub wyróżniającym z pozostałej części społeczeństwa. Zachowania, działania lub środki przyjęte w wyniku takiego postrzegania mogą stanowić istotne wskazówki w tym celu. – w zależności od warunków, które panują w państwie pochodzenia, członek rodziny uwikłany w wendetę we wspomnianym państwie, może być uznany za przynależącego do „szczególnej grupy społecznej”, co stanowi powód prześladowania, który może uzasadniać udzielenie statusu uchodźcy. ( ) Język postępowania: francuski. ( i ) Nazwa niniejszej sprawy jest fikcyjna. Nie odpowiada ona rzeczywistej nazwie żadnej ze stron postępowania. ( ) Jak wynika ze słownika La Langue française, termin „vendetta” jest zapożyczony z włoskiego wyrażenia „vendetta” oraz z łacińskiego „vindicta” i ma dwa znaczenia. Odnosi się bądź do dziedzicznej i zabójczej wrogości między dwiema rodzinami, typowej dla regionów śródziemnomorskich i bałkańskich, motywowanej chęcią pomszczenia przestępstw lub zbrodni popełnionych w relacjach między tymi rodzinami, bądź do poszukiwania osobistej lub zbiorowej wendety mającej na celu naprawienie odczuwanej niesprawiedliwości lub doznanej krzywdy. ( ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U. 2011, L 337, s. 9). ( ) Zobacz stanowisko UNHCR w przedmiocie wniosków o udzielenie statusu uchodźcy na podstawie konwencji [dotyczącej statusu uchodźców, sporządzonej w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r., która weszła w życie w dniu 22 kwietnia 1954 r., Recueil des traités des Nations unies, vol. 189, nr 2545, 1954, s. 150, zwanej dalej „konwencją genewską”], uzasadnionych obawą przed prześladowaniem z powodu przynależności danej jednostki do rodziny lub klanu uwikłanych w wendetę, z dnia 17 marca 2006 r. (zwane dalej „stanowiskiem UNHCR w przedmiocie przynależności jednostki do rodziny lub klanu uwikłanych w wendetę”). ( ) Zobacz AUEA, Country guidance: Afghanistan, maj 2024, pkt 3.18, zatytułowany „Jednostki uwikłane w wendetę i spory o ziemię” (tłumaczenie własne). ( ) Zobacz tytułem przykładu orzeczenia oddalającego wniosek o udzielenie statusu uchodźcy i przyznającego ochronę uzupełniającą orzeczenie Helsingin hallinto-oikeus (sądu administracyjnego w Helsinkach, Finlandia) z dnia 3 września 2013 r. (Hehao 13/1012/3); orzeczenia Cour nationale du droit d’asile (sądu krajowego ds. azylu, Francja): z dnia 17 grudnia 2009 r., T. (641626/09000446) oraz z dnia 21 grudnia 2009 r., K. (644277/09003107). Zobacz, jeśli chodzi o udzielenie statusu uchodźcy, wyroki Conseil du contentieux des étrangers (sądu ds. cudzoziemców, Belgia): z dnia 9 stycznia 2014 r., X, X i X/I (nr 116642), oraz z dnia 26 sierpnia 2021 r., X/V (nr 259620), a takżez wyroki Upper Tribunal (Immigration and Asylum Chamber) [sądu wyższej instancji (wydział ds. imigracji i azylu), Zjednoczone Królestwo], EH (blood feuds) Albania CG [2012] UKUT 00348 (IAC) z dnia 16 października 2012 r. (w szczególności pkt 6 i 7) oraz Mohammed [N] z dnia 25 września 2020 r. (PA/04415/2019). ( ) Zobacz odpowiednio wyroki: z dnia 7 listopada 2013 r., X i in. (C‑199/12-C‑201/12, EU:C:2013:720); z dnia 16 stycznia 2024 r., Intervyuirasht organ na DAB pri MS (Kobiety będące ofiarami przemocy domowej) (C‑621/21, EU:C:2024:47) oraz z dnia 11 czerwca 2024 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Kobiety identyfikujące się z wartością, jaką jest równość płci) (C‑646/21, EU:C:2024:487). ( ) O ile bowiem zgodnie z prawem Unii powinny zostać spełnione dwie przesłanki identyfikacji, to spełnienie tylko jednej z nich jest wystarczające zgodnie z wytycznymi dotyczącymi ochrony międzynarodowej, nr 2: „Przynależność do szczególnej grupy społecznej” w ramach art. 1A(2) konwencji [genewskiej] lub dołączonego do niej Protokołu z 1967 r. dotyczącego statusu uchodźców, z dnia 8 lipca 2008 r. (pkt 11–13). Jeśli chodzi o poglądy doktryny, Zobacz G.S. Goodwin-Gill i J. McAdam, The Refugee in International Law, wyd. 3, Oxford University Press, Oxford, 2007, s. 73; J.C. Hathaway i M. Foster, Membership of a Particular Social Group: Discussion Paper no 4 Advanced Refugee Law Workshop International Association of Refugee Law Judges Auckland, New Zealand, październik 2002, International Journal of Refugee Law, vol. 15, nr 3, Oxford University Press, Oxford, 2003, s. 477–491; T.A. Aleinikoff, Protected characteristics and social perceptions: an analysis of the meaning of „membership of a particular social group”, Refugee Protection in International Law: UNHCR’s Global Consultations on International Protection, Cambridge University Press, Cambridge, 2003, s. 263–311 oraz T.D. Parish, Membership in a Particular Social Group under the Refugee Act of 1980: Social Identity and the Legal Concept of the Refugee, Columbia Law Review, nr 4, Columbia Law Review Association, New York, 1992, s. 923–953. ( ) Wspomniane stanowisko podziela AUEA w swoim Guide sur l’appartenance à un certain groupe social, marzec 2020, s. 13, jak również UNHCR w swoim stanowisku dotyczącym przynależności jednostki do rodziny lub klanu uwikłanego w wendetę, pkt 18. ( ) Zobacz analogicznie wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Kobiety identyfikujące się z wartością, jaką jest równość płci) (C‑646/21, EU:C:2024:487, pkt 43 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Niemiecka wersja językowa jest zredagowana w następujący sposób: „die Gruppe in dem betreffenden Land eine deutlich abgegrenzte Identität hat, da sie von der sie umgebenden Gesellschaft als andersartig betrachtet wird” (kursywa moja). ( ) Zobacz w tym zakresie AUEA, Guide sur l’appartenance à un certain groupe social, marzec 2020, a w szczególności część zatytułowaną „Analyse juridique”, tytuł C, dotyczącą „odrębnej tożsamości”, s. 14. ( ) Zobacz wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Kobiety identyfikujące się z wartością, jaką jest równość płci) (C‑646/21, EU:C:2024:487, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz C. Bonnet, Les trois étapes de la perception, Le cerveau et la pensée, Le nouvel âge des sciences cognitives, Éditions Sciences Humaines, Auxerre, 2014, s. 213–221. ( ) Zobacz F. Girandola, C. Demarque i G. Lo Monaco, La perception sociale: formation d’impression, stéréotypes, préjugés et discrimination, w: Psychologie sociale, Armand Colin, Paryż 2019, s. 198–219. ( ) Termin „różnica” nie został użyty w niemieckiej wersji językowej art. 10 ust. 1 lit. d) akapit pierwszy tiret drugie dyrektywy 2011/95, w którym wskazano, że grupa jest uważana przez otaczające społeczeństwo za niebędącą tego samego rodzaju lub niemającą takiego samego charakteru („von der sie umgebenden Gesellschaft als andersartig betrachtet wird”), co sprowadza się do różnicy. ( ) Zobacz Słownik Le Robert. ( ) Zgodnie ze Słownikiem Trésor de la Langue Française, pojęcie „inny”„umożliwia wyróżnienie, odróżnienie, w odniesieniu do danej lub znanej pierwszej części […] służącej jako punkt odniesienia, jednej lub większej liczby osób, jednego lub większej liczby elementów w ramach drugiej części”. ( ) Należy podkreślić, że prześladowanie może być również, w zależności od przypadku, rozpatrywane pod kątem innego powodu prześladowania wymienionego w art. 10 dyrektywy 2011/95, takiego jak religia lub poglądy polityczne. ( ) Zobacz wyrok z dnia 16 stycznia 2024 r., Intervyuirasht organ na DAB pri MS (Kobiety będące ofiarami przemocy domowej) (C‑621/21, EU:C:2024:47, pkt 55). ( ) Zobacz wyrok z dnia 16 stycznia 2024 r., Intervyuirasht organ na DAB pri MS (Kobiety będące ofiarami przemocy domowej) (C‑621/21, EU:C:2024:47, pkt 56). ( ) Zobacz wyrok z dnia 11 czerwca 2024 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Kobiety identyfikujące się z wartością, jaką jest równość płci) (C‑646/21, EU:C:2024:487, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) C‑199/12-C‑201/12, EU:C:2013:720. ( ) Zobacz wyrok z dnia 7 listopada 2013 r., X i in. (C‑199/12-C‑201/12, EU:C:2013:720, pkt 48). ( ) G.S. Goodwin-Gill i J. McAdam, op.cit., s. 85. ( ) Mam na myśli na przykład kobiety i młode dziewczęta, które są poddawane okaleczaniu żeńskich narządów płciowych, co jest powszechną praktyką w niektórych państwach lub regionach. ( ) Jako przykład kazuistycznej oceny dokonanej przez Europejski Trybunał Praw Czlowieka zob. postanowienie o niedopuszczalności z dnia 20 września 2007 r., Elezaj przeciwko Szwecji (CE:ECHR:2007:0920DEC001765405), dotyczące zgodności z prawem wydalenia przez władze szwedzkie obywateli albańskich uwikłanych w wendetę, której początki sięgały lat pięćdziesiątych XX wieku. ( ) Zobacz N. Rouland, Aux confins du droit, anthropologie juridique de la modernité, Éditions Odile Jacob, Paryż 1991, a w szczególności część zatytułowana „Le corset du droit de la vengeance”, s. 84 i n. ( ) Zobacz w szczególności B. Acheson, The Pashtun Tribes in Afghanistan, Pen and Sword Books, Barnsley 2023 i AUEA, Rapport d’information sur les pays d’origine: Afghanistan – Individus ciblés par les normes sociétales et juridiques, grudzień 2017, pkt 7 „Vendettas et meurtres commis par vengeance”. ( ) Zobacz na przykład AUEA, Country of Origin Information Report: Albania – Country focus, listopad 2016, pkt 5.3.3; Office français de protection des réfugiés et apatrides (OFPRA), Rapport de mission en République d’Albanie du 3 au 13 juillet 2013, 2014, pkt 1, oraz K. Gjeloshaj Hysaj, »La „reprise du sang” chez les Albanais: comment sortir du Moyen-Âge?«, Confluences Méditerranée, vol. 3, nr 62, L’Harmattan, Paryż 2007, s. 87–94. ( ) AUEA, Country guidance: Afghanistan, op.cit., w szczególności, pkt 3.18.1, zatytułowany „Wendeta”: „Przykładowo członkowie rodziny uwikłanej w wendetę mogą mieć uzasadnioną obawę przed prześladowaniem z powodu ich przynależności do szczególnej grupy społecznej, w oparciu o ich wrodzone cechy (np. bycie członkiem ich rodziny) oraz okoliczność, że ich rodziny są znane i mogą mieć odrębną tożsamość w otaczającym społeczeństwie” (tłumaczenie własne), s. 90 oraz pkt 3.18.2 zatytułowany „Spory o ziemię”: „Dostępne informacje wskazują, że w przypadku przemocy, która wyniknęła w ramach sporów o ziemię, zasadniczo nie zachodzi związek z powodem prześladowania w rozumieniu konwencji [genewskiej]. Pozostaje to bez uszczerbku dla indywidualnych przypadków, w których powiązanie można ustalić na podstawie innych okoliczności (na przykład pochodzenia etnicznego, z uwagi na fakt, że talibowie opowiadają się po jednej ze stron ze względu na pochodzenie etniczne danej osoby, czy też sporu o ziemię, z którym wiąże się wendeta, etc.)” (tłumaczenie własne), s. 92. ( ) Zobacz H.F. Ellenberger, La vendetta, Revue internationale de criminologie et de police technique et scientifique, vol. XXXIV, nr 2, Polymedia, Morges 1981, s. 125–142, a w szczególności s. 125. ( ) Zobacz B. Acheson, op.cit., s. 88–93. ( ) Zobacz N. Bardhoshi, De l’anthropologie de la vendetta en temps de „crise totale”, Ethnologie française, vol. 47, nr 2, Presses universitaires de France, Paryż 2017, s. 331–340. W swoim stanowisku dotyczącym przynależności danej osoby do rodziny lub klanu uwikłanego w wendetę, UNHCR zwraca jednak uwagę, że ostatnio „sygnalizowano, że kobiety i dzieci są również celem wendety. Mogą one również zostać zabite lub ranne w atakach na męskich członków rodziny”, pkt 3. ( ) Zobacz AUEA, Country of Origin Information Report: Albania – Country focus, listopad 2016, pkt 5.3.3, zatytułowany „Victims of blood feud”: „Skutkiem ubocznym wendety jest los zagrożonych rodzin, które pozostają odizolowane na dość długi czas, aby uniknąć przemocy. Ma to również wpływ na ich dzieci, które nie mogą uczęszczać do szkoły. W 2013 r. odnotowano 67 rodzin odizolowanych z powodu wendety oraz 33 dzieci, głównie w północnych regionach, które nie mogły z tego powodu uczęszczać do szkoły” (tłumaczenie własne). ( ) W swoim stanowisku, dotyczącym przynależności danej osoby do rodziny lub klanu uwikłanego w wendetę, UNHCR wskazuje, że „dzieci mogą być przetrzymywane w domu i pozbawione możliwości uczęszczania do szkoły przez dłuższy czas, a ich rodziny obawiają się, że zostaną one zabite, zaatakowane lub uprowadzone. Tak więc, nawet jeśli dorośli mężczyźni są głównym celem wendety, to inni członkowie rodziny również mogą być narażeni na śmierć lub naruszenia praw człowieka”, pkt 3. Zobacz podobnie Commissariat général aux réfugiés et aux apatrides (Belgia) z dnia 29 czerwca 2017 r., COI Focus – Albania, Blood Feud in contemporary Albania: Characterisation, Prevalence and Response by the State. ( ) Zobacz tytułem przykładu Komitet ONZ przeciwko torturom, Third periodic report submitted by Albania under article 19 of the [konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania przyjęta w Nowym Jorku przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 10 grudnia 1984 r., Recueil des traités des Nations unies, vol. 1465, nr 24841, 1987, s. 85], z dnia 19 lipca 2021 r., w którym rząd albański wskazał, że 75 rodzin było uwikłanych w wendetę, co doprowadziło do odosobnienia 159 osób, w tym 25 dzieci (pkt 194). ( ) Pragnę przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału, przynależność do szczególnej grupy społecznej należy ustalić niezależnie od ustalenia zaistnienia aktów prześladowania w rozumieniu art. 9 dyrektywy 2011/95, których członkowie wspomnianej grupy mogą być ofiarami w państwie pochodzenia [Zobacz wyrok z dnia 16 stycznia 2024 r., Intervyuirasht organ na DAB pri MS (Kobiety będące ofiarami przemocy domowej) (C‑621/21, EU:C:2024:47, pkt 55)]. ( ) W związku z tym, w swoim stanowisku w sprawie przynależności danej osoby do rodziny lub klanu uwikłanych w wendetę, UNHCR podkreśla, że „w przypadkach wendety, osoba nie jest atakowana przypadkowo; wręcz przeciwnie, jest ona celem ataku, ponieważ należy do określonej rodziny i atak ten następuje na podstawie od dawna obowiązującego kodeksu. W porównaniu z innymi sytuacjami, w których dana osoba obawia się, że zostanie zaatakowana lub nawet zabita, na przykład z uwagi na fakt, że ma ona dług do spłacenia lub jest ścigana przez mafię, osoby obawiające się prześladowań w ramach wendety nie są celem ataku z powodu własnych działań, ale z powodu zobowiązań uznanych za zaciągnięte przez innych członków rodziny (żyjących lub zmarłych). W rezultacie nie są one jedynie ofiarami pojedynczej wendety, ale kodeksu, który reguluje wspomnianą tradycję wendety” (pkt 14). ( ) Zobacz wyrok z dnia 16 stycznia 2024 r., Intervyuirasht organ na DAB pri MS (Kobiety będące ofiarami przemocy domowej) (C‑621/21, EU:C:2024:47, pkt 64 i 65). ( ) Zobacz wyrok z dnia 16 stycznia 2024 r., Intervyuirasht organ na DAB pri MS (Kobiety będące ofiarami przemocy domowej) (C‑621/21, EU:C:2024:47, pkt 66–69).