C-219/08

Sprawa C‑219/08 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Królestwu Belgii Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Swoboda świadczenia usług – Nieuzasadniona przeszkoda – Delegowanie pracowników będących obywatelami państw trzecich Streszczenie wyroku Swoboda świadczenia usług – Ograniczenia – Delegowanie przez przedsiębiorstwo pracowników będących obywatelami państw trzecich do innego państwa członkowskiego (art. 49 WE) Nałożony na przedsiębiorstwo świadczące usługi wymóg dostarczenia zwykłego wstępnego oświadczenia stwierdzającego, że dani pracownicy mają uregulowaną sytuację w państwie członkowskim, w którym to przedsiębiorstwo ich zatrudnia, zwłaszcza jeśli chodzi o legalność pobytu, zezwolenie na pracę oraz zabezpieczenie socjalne, stanowi środek, który co do zasady nie wykracza poza to, co jest konieczne dla zapobiegania nadużyciom, do których może dojść wskutek zrealizowania swobody świadczenia usług. (por. pkt 16, 18) WYROK TRYBUNAŁU (druga izba) z dnia 1 października 2009 r.(*) Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Swoboda świadczenia usług – Nieuzasadniona przeszkoda – Delegowanie pracowników będących obywatelami państw trzecich W sprawie C‑219/08 mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 226 WE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 22 maja 2008 r., Komisja Wspólnot Europejskich, reprezentowana przez E. Traversa, J.P. Keppennego oraz G. Rozeta, działających w charakterze pełnomocników, z adresem do doręczeń w Luksemburgu, strona skarżąca, przeciwko Królestwu Belgii, reprezentowanemu przez C. Pochet, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez adwokat M. Detry, strona pozwana, TRYBUNAŁ (druga izba), w składzie: C.W.A. Timmermans, prezes izby (sprawozdawca), J.C. Bonichot, P. Kūris, L. Bay Larsen i C. Toader, sędziowie, rzecznik generalny: J. Mazák, sekretarz: M.A. Gaudissart, kierownik wydziału, uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 20 maja 2009 r., podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok 1        Komisja Wspólnot Europejskich wnosi w skardze do Trybunału o stwierdzenie, że wymagając w przypadku delegowania pracowników będących obywatelami państw trzecich przez przedsiębiorstwa wspólnotowe w ramach świadczenia usług: –        uprzedniego zezwolenia na wykonywanie działalności gospodarczej; –        zezwolenia na pobyt wydanego w państwie siedziby pracodawcy ważnego przez co najmniej trzy miesiące po zakończeniu świadczenia usługi, oraz –        zatrudnienia pracownika u tego samego pracodawcy świadczącego usługi od co najmniej sześciu miesięcy, Królestwo Belgii uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 49 WE.  Krajowe ramy prawne 2        Na mocy ustawy z dnia 30 kwietnia 1999 r. w sprawie zatrudniania pracowników cudzoziemców (Moniteur belge z dnia 21 maja 1999 r., s. 17800), zmienionej rozporządzeniem królewskim z dnia 20 lipca 2000 r. (Moniteur belge z dnia 30 sierpnia 2000 r., s. 29642), pracownik będący cudzoziemcem i jego pracodawca muszą uzyskać uprzednio odpowiednio zezwolenie na pracę oraz zezwolenie na zatrudnienie. Artykuł 7 akapit pierwszy wskazanej ustawy stanowi jednak: „Król może na mocy rozporządzenia poddanego pod obrady rady ministrów zwolnić określone przez siebie niektóre kategorie pracowników cudzoziemców z obowiązku uzyskania zezwolenia na pracę”. 3        W rozumieniu art. 2 rozporządzenia królewskiego z dnia 9 czerwca 1999 r. w sprawie wykonania ustawy z dnia 30 kwietnia 1999 r. w sprawie zatrudniania pracowników cudzoziemców (Moniteur belge z dnia 26 czerwca 1999 r., s. 24162), zmienionego rozporządzeniem królewskim z dnia 6 lutego 2003 r. (Moniteur belge z dnia 27 lutego 2003 r., s. 9583): „Z obowiązku uzyskania zezwolenia na pracę zwolnieni są: […] 14°      pracownicy niebędący obywatelami państwa członkowskiego Europejskiego Obszaru Gospodarczego, zatrudnieni przez przedsiębiorstwo z siedzibą w Europejskim Obszarze Gospodarczym, którzy przybywają do Belgii w celu świadczenia usług, pod warunkiem że: a)      pracownicy ci posiadają w państwie członkowskim Europejskiego Obszaru Gospodarczego ich miejsca zamieszkania prawo pobytu lub zezwolenie na pobyt ważne przez okres dłuższy niż trzy miesiące; b)      pracownicy ci są uprawnieni do podjęcia pracy w państwie członkowskim ich miejsca zamieszkania i zezwolenie to jest ważne co najmniej przez okres trwania świadczonej w Belgii usługi; c)      pracownicy ci posiadają ważną umowę o pracę; d)      pracownicy ci byli zatrudnieni przez przedsiębiorstwo nieprzerwanie od co najmniej sześciu miesięcy; e)      pracownicy ci posiadają paszport lub zezwolenie na pobyt umożliwiające im powrót do państwa pochodzenia lub państwa miejsca zamieszkania, ważne przez trzy miesiące po zakończeniu wykonanej pracy”.  Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi 4        Uznając, że w kwestii delegowania pracowników będących obywatelami państw trzecich, zatrudnionych przez przedsiębiorstwo z siedzibą w innym niż Królestwo Belgii państwie członkowskim, Królestwo Belgii naruszyło art. 59 traktatu WE (obecnie, po zmianie, art. 49 WE), Komisja przekazała wskazanemu państwu członkowskiemu pismem z dnia 25 marca 1997 r. wezwanie do usunięcia uchybienia, na które państwo to udzieliło odpowiedzi pismem z dnia 28 maja 1997 r. 5        Pismem z dnia 9 września 1998 r. Komisja przedstawiła uzasadnioną opinię, na którą Królestwo Belgii odpowiedziało pismem z dnia 30 listopada 1998 r. 6        Po kolejnej wymianie pism Komisja w piśmie z dnia 13 lipca 2005 r. przedstawiła dodatkową uzasadnioną opinię, na którą Królestwo Belgii udzieliło odpowiedzi pismem z dnia 7 października 2005 r. 7        Ponieważ odpowiedź Królestwa Belgii nie zadowoliła Komisji, Komisja postanowiła wnieść niniejszą skargę.  Postępowanie przed Trybunałem 8        Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 9 października 2008 r. Rzeczpospolita Polska została dopuszczona do udziału w sprawie w charakterze interwenienta po stronie Komisji. Jednakże w następstwie poinformowania przez to państwo członkowskie Trybunał o cofnięciu swego wniosku o dopuszczenie do sprawy w charakterze interwenienta w niniejszej sprawie, postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 15 stycznia 2009 r. pozbawione zostało statusu interwenienta. 9        Pismem złożonym w sekretariacie w dniu 24 marca 2009 r. Komisja poinformowała Trybunał, że z uwagi na przyjęcie przez Królestwo Belgii rozporządzenia królewskiego z dnia 23 kwietnia 2008 r. zmieniającego art. 2 akapit pierwszy pkt 14 rozporządzenia królewskiego z dnia 9 czerwca 1999 r. w sprawie wykonania ustawy z dnia 30 kwietnia 1999 r. w sprawie zatrudniania pracowników cudzoziemców (Moniteur belge z dnia 20 maja 2008 r., s. 26202) i w związku z powiadomieniem o tym przyjęciu pismem z dnia 12 czerwca 2008 r. cofa skargę w zakresie podniesionych przez siebie zarzutów drugiego i trzeciego.  W przedmiocie skargi 10      W zarzucie pierwszym dotyczącym konieczności uzyskania uprzedniego zezwolenia na wykonywanie działalności gospodarczej, który z uwagi na częściowe wycofanie skargi przez Komisję jest jedynym zarzutem skargi, Komisja podnosi, że Królestwo Belgii w nieuzasadniony sposób ograniczyło możliwość delegowania przez przedsiębiorstwa wspólnotowe działające w ramach swobody świadczenia usług pracowników będących obywatelami państw trzecich, którzy zostali delegowani z państwa członkowskiego, które nie stosuje w całości dorobku Schengen, lub którzy zostali delegowani na okres dłuższy niż trzy miesiące z państwa członkowskiego, które stosuje w całości dorobek Schengen. W takich przypadkach Królestwo Belgii nakłada na pracownika, który miałby być delegowany do tego państwa członkowskiego, wymóg uzyskania uprzednio wizy lub tymczasowego zezwolenia na pobyt w ramach uciążliwego postępowania, w którym bada się, czy delegowanie pracownika spełnia wszystkie kryteria orzecznictwa wynikającego z wyroku z dnia 9 sierpnia 1994 r. w sprawie C‑43/93 Vander Elst, Rec. s. I‑3803. 11      Komisja uważa, że ograniczenie swobody świadczenia usług wynika w szczególności z faktu, że władze belgijskie żądają od zainteresowanych pracowników przedłożenia dokumentów poświadczających, po pierwsze, że wjeżdżają do Belgii w ramach delegowania i w rezultacie zwolnieni są z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę i, po drugie, że posiadają wystarczające środki utrzymania, mieszkanie w Belgii i ubezpieczenie na czas podróży, w celu umożliwienia im uzyskania wizy. 12      Królestwo Belgii nie kwestionuje, że wymaga przedstawienia wskazanych przez Komisję dokumentów, które mogą być zresztą przedłożone w każdej formie przewidzianej prawem, w szczególności poprzez przedstawienie zaświadczenia delegowania wystawionego przez kasę zabezpieczenia społecznego państwa pochodzenia (formularz E 101). Królestwo Belgii twierdzi, że dokumenty te mają wyłącznie na celu wykazanie, że delegowany pracownik spełnia kryteria zdefiniowane w Konwencji wykonawczej do Układu z Schengen z dnia 14 czerwca 1985 r. zawartego między rządami państw Unii Gospodarczej Beneluksu, Republiki Federalnej Niemiec i Republiki Francuskiej w sprawie stopniowego znoszenia kontroli na wspólnych granicach (Dz.U. 2000, L 239, s. 19), podpisanej w Schengen (Luksemburg) w dniu 19 czerwca 1990 r., i określone następnie szczegółowo we Wspólnych instrukcjach konsularnych dla misji dyplomatycznych i urzędów konsularnych dotyczących wiz (Dz.U. 2005, C 326, s. 1). 13      Należy w związku z tym przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 49 WE wymaga nie tylko wyeliminowania wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową w stosunku do usługodawców z siedzibą w innym państwie członkowskim, lecz również zniesienia jakichkolwiek ograniczeń, nawet gdy obowiązują one bez różnicy zarówno w stosunku do krajowych usługodawców, jak i usługodawców z innych państw członkowskich, jeżeli są w stanie wstrzymać, ograniczyć lub uczynić mniej atrakcyjną działalność usługodawcy mającego siedzibę w innym państwie członkowskim, w którym zgodnie z przepisami świadczy on takie same usługi (zob. w szczególności wyrok z dnia 19 stycznia 2006 r. w sprawie C‑244/04 Komisja przeciwko Niemcom, Zb.Orz. s. I‑885, pkt 30). 14      Jednakże przepisy krajowe, które regulują obszar niebędący przedmiotem harmonizacji na poziomie wspólnotowym i które są stosowane bez różnicy wobec wszystkich osób lub przedsiębiorstw prowadzących działalność na terytorium danego państwa członkowskiego, mogą być uzasadnione, mimo że ograniczają swobodę świadczenia usług, jeżeli odpowiadają nadrzędnym względom interesu ogólnego i jeżeli interes ten nie jest już chroniony przepisami, którym usługodawca podlega w państwie członkowskim, w którym ma siedzibę. Przepisy te jednak muszą być odpowiednie, aby zagwarantować osiągnięcie celu, do którego zmierzają, oraz aby nie wykraczać poza to, co jest konieczne do jego osiągnięcia (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo). 15      W szczególności jak orzekł już Trybunał, państwo członkowskie może sprawdzić, czy przedsiębiorstwo mające siedzibę w innym państwie członkowskim, które deleguje na jego terytorium pracowników będących obywatelami państwa trzeciego, nie korzysta ze swobody świadczenia usług w celu innym niż wykonanie danej usługi (ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 40 i przytoczone tam orzecznictwo). 16      W tym kontekście Trybunał uznał nałożony na przedsiębiorstwo świadczące usługi wymóg dostarczenia zwykłego wstępnego oświadczenia stwierdzającego, że dani pracownicy mają uregulowaną sytuację w państwie członkowskim, w którym to przedsiębiorstwo ich zatrudnia, zwłaszcza jeśli chodzi o legalność pobytu, zezwolenie na pracę oraz zabezpieczenie socjalne, za środek, który co do zasady nie wykracza poza to, co jest konieczne dla zapobiegania nadużyciom, do których może dojść wskutek zrealizowania swobody świadczenia usług (zob. podobnie wyrok z dnia 21 października 2004 r. w sprawie C‑445/03 Komisja przeciwko Luksemburgowi, Zb.Orz. s. I‑10191, pkt 46; a także ww. wyrok w sprawie Komisja przeciwko Niemcom, pkt 41, 42). 17      Na rozprawie Komisja dodała, że nie zamierza kwestionować tego orzecznictwa; zauważyła jednak, że fakt, iż władze belgijskie żądają od zainteresowanych pracowników formularza E 101, stanowi bardziej szczegółowe działanie niż przedstawienie wstępnego oświadczenia przedsiębiorstwa świadczące usługi. 18      Zdaniem Królestwa Belgii przedłożenie formularza E 101 stanowi właśnie mniej uciążliwe działanie dla zainteresowanego pracownika niż przedłożenie wstępnego oświadczenia usługodawcy. Jednakże rzeczone państwo członkowskie wyraźnie przyznało na rozprawie, że jeżeli dokumenty wymagane przez władze belgijskie i opisane w pkt 11 niniejszego wyroku mogą być dostarczone w każdej formie przewidzianej prawem, mogą być również przedłożone w formie wstępnego oświadczenia przedsiębiorstwa świadczącego usługi w rozumieniu orzecznictwa przytoczonego w pkt 16 niniejszego wyroku. 19      W tej sytuacji należy stwierdzić, że Komisja nie wykazała, że Królestwo Belgii wymaga uprzedniego zezwolenia na wykonywanie działalności gospodarczej w przypadku delegowania pracowników będących obywatelami państw trzecich przez przedsiębiorstwa wspólnotowe w ramach świadczenia usług. 20      W ramach swego zarzutu Komisja podnosi również, że Królestwo Belgii nie wykazuje należytej staranności przy wydawaniu wizy, w przedmiocie której złożono wniosek, gdyż wiza jest wydawana dopiero w 48 godzin od przedstawienia przez zainteresowaną osobę wymaganych dokumentów. Komisja zarzuca mu również brak przejrzystości. W szczególności, wobec nieprzyjęcia zapowiadanego wcześniej przez władze belgijskie okólnika podmioty gospodarcze nie mogą znać z wyprzedzeniem przesłanek, które należy spełnić, aby móc świadczyć usługi w Belgii. 21      W tej kwestii wystarczy zauważyć, że takie zarzuty, zakładając nawet że są uzasadnione, nie pozwalają na wykazanie, że Królestwo Belgii wymaga uprzedniego zezwolenia na wykonywanie działalności gospodarczej. 22      Wynika z tego, że skarga powinna być oddalona.  W przedmiocie kosztów 23      Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę. Ponadto na mocy § 5 akapit pierwszy tego artykułu, na żądanie strony cofającej skargę, koszty ponosi strona przeciwna, jeżeli wydaje się to usprawiedliwione ze względu na jej postępowanie. 24      W niniejszej sprawie Komisja przegrała w zakresie jedynego podtrzymanego przez siebie zarzutu. Jeżeli chodzi o częściowe cofnięcie skargi przez Komisję, to wynika ono z poinformowania przez Królestwo Belgii o przyjęciu rozporządzenia królewskiego z dnia 23 kwietnia 2008 r. po wniesieniu niniejszej skargi. 25      W tej sytuacji należy orzec, że strony pokrywają własne koszty. Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje: 1)      Skarga zostaje oddalona. 2)      Komisja Wspólnot Europejskich i Królestwo Belgii pokrywają własne koszty. Podpisy * Język postępowania: francuski.