C-22/20

WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba) z dnia 2 września 2021 r. ( *1 ) Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Dyrektywa 91/271/EWG – Artykuły 4, 5, 10 i 15 – Oczyszczanie ścieków komunalnych – Wtórne lub inne równie skuteczne oczyszczanie ścieków komunalnych pochodzących z aglomeracji o określonej wielkości – Bardziej rygorystyczne oczyszczanie ścieków na obszarach wrażliwych – Artykuł 4 ust. 3 TUE – Weryfikacja danych przekazanych przez państwa członkowskie – Obowiązek lojalnej współpracy W sprawie C‑22/20 mającej za przedmiot skargę o stwierdzenie, na podstawie art. 258 TFUE, uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, wniesioną w dniu 17 stycznia 2020 r., Komisja Europejska, którą reprezentowali E. Manhaeve, C. Hermes, K. Simonsson i E. Ljung Rasmussen, w charakterze pełnomocników, strona skarżąca, przeciwko Królestwu Szwecji, które reprezentowali O. Simonsson, R. Shahsavan Eriksson, C. Meyer-Seitz, M. Salborn Hodgson, H. Shev i H. Eklinder, w charakterze pełnomocników, strona pozwana, TRYBUNAŁ (czwarta izba), w składzie: M. Vilaras, prezes izby, N. Piçarra, D. Šváby, S. Rodin (sprawozdawca) i K. Jürimäe, sędziowie, rzecznik generalny: J. Kokott, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 25 marca 2021 r., wydaje następujący Wyrok Komisja Europejska wnosi w skardze do Trybunału o stwierdzenie, że: – Królestwo Szwecji uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na podstawie art. 4 ust. 3 TUE, ponieważ nie przekazało Komisji informacji niezbędnych do zweryfikowania prawdziwości twierdzeń, zgodnie z którymi ścieki komunalne odprowadzane przez oczyszczalnie ścieków aglomeracji Habo i Töreboda spełniają wymogi dyrektywy Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (Dz.U. 1991, L 135, s. 40 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 15, t. 2, s. 26), zmienionej rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1137/2008 z dnia 22 października 2008 r. (Dz.U. 2008, L 311, s. 1) (zwanej dalej „dyrektywą 91/271”); – Królestwo Szwecji uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na podstawie art. 4 wspomnianej dyrektywy w związku z jej art. 10 i 15, ponieważ nie zapewniło, aby ścieki komunalne pochodzące z aglomeracji Lycksele, Malå, Mockfjärd, Pajala, Robertsfors i Tänndalen były poddane przed odprowadzeniem wtórnemu lub innemu równie skutecznemu oczyszczaniu zgodnie z wymogami dyrektywy 91/271; oraz – Królestwo Szwecji uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na podstawie art. 5 wspomnianej dyrektywy w związku z jej art. 10 i 15, ponieważ nie zapewniło, aby ścieki komunalne pochodzące z aglomeracji Borås, Skoghall, Habo i Töreboda były poddane przed odprowadzeniem bardziej rygorystycznemu oczyszczaniu niż opisane w art. 4 dyrektywy 91/271 zgodnie z wymogami tej dyrektywy. Ramy prawne Artykuł 1 dyrektywy 91/271 stanowi: „Niniejsza dyrektywa dotyczy zbierania, oczyszczania i odprowadzania ścieków komunalnych oraz oczyszczania i odprowadzania ścieków z niektórych sektorów przemysłu. Celem niniejszej dyrektywy jest ochrona środowiska przed niekorzystnymi skutkami odprowadzania wspomnianych wyżej ścieków”. Artykuł 4 tej dyrektywy brzmi następująco: „1.   Państwa członkowskie zapewniają, aby ścieki komunalne przed odprowadzeniem były poddane wtórnemu oczyszczaniu lub innemu równie skutecznemu oczyszczaniu w następujących okresach: – najpóźniej do dnia 31 grudnia 2000 r. w odniesieniu do zrzutów z aglomeracji o RLM [równoważnej liczbie mieszkańców] ponad 15000, – najpóźniej do dnia 31 grudnia 2005 r. w odniesieniu do zrzutów z aglomeracji o RLM 10 000–15 000, – najpóźniej do dnia 31 grudnia 2005 r. w odniesieniu do zrzutów do wód słodkich i estuariów z aglomeracji o RLM 2000–10 000. […] 2.   Zrzuty ścieków komunalnych do wód położonych w strefach wysokogórskich (powyżej 1500 m n.p.m.), gdzie trudno jest zastosować skuteczne oczyszczanie biologiczne ze względu na niskie temperatury, ścieki mogą być poddane mniej rygorystycznemu oczyszczaniu niż określone w ust. 1, pod warunkiem że szczegółowe badania wskazują, że takie zrzuty nie wpływają niekorzystnie na środowisko. 3.   Zrzuty z oczyszczalni ścieków komunalnych opisane w ust. 1 i 2 spełniają odpowiednie wymagania sekcji B załącznika I. Komisja może zmieniać te wymagania. Środki te, mające na celu zmianę elementów innych niż istotne niniejszej dyrektywy, przyjmuje się zgodnie z procedurą regulacyjną połączoną z kontrolą, o której mowa w art. 18 ust. 3. 4.   Ładunek wyrażony równoważną liczbą mieszkańców jest określany na podstawie największego średniotygodniowego ładunku doprowadzanego do oczyszczalni w ciągu roku, z pominięciem sytuacji nadzwyczajnych, na przykład spowodowanych dużymi opadami”. Artykuł 5 omawianej dyrektywy przewiduje: „1.   Do celów ust. 2 państwa członkowskie do dnia 31 grudnia 1993 r. określają obszary wrażliwe, zgodnie z kryteriami ustanowionymi w załączniku II. 2.   Państwa członkowskie zapewniają, że ścieki komunalne odprowadzane do systemów zbierania, przed odprowadzeniem do obszarów wrażliwych, poddawane są bardziej rygorystycznemu oczyszczaniu niż określone w art. 4 najpóźniej do dnia 31 grudnia 1998 r., w odniesieniu do wszystkich zrzutów z aglomeracji o RLM wynoszącej ponad 10000. 3.   Odprowadzenia [zrzuty] z oczyszczalni ścieków komunalnych określone w ust. 2 spełniają odpowiednie wymagania sekcji B załącznika I. Komisja może zmieniać te wymagania. Środki te, mające na celu zmianę elementów innych niż istotne niniejszej dyrektywy, przyjmuje się zgodnie z procedurą regulacyjną połączoną z kontrolą, o której mowa w art. 18 ust. 3. 4.   Alternatywnie wymagania wobec poszczególnych oczyszczalni określone w ust. 2 i 3 mogą nie mieć zastosowania do obszarów wrażliwych, w przypadkach gdy można wykazać, że minimalne zmniejszenie całkowitego ładunku ścieków doprowadzanych do wszystkich oczyszczalni ścieków komunalnych na tym obszarze wynosi co najmniej 75% w odniesieniu do fosforu ogólnego i co najmniej 75% w odniesieniu do azotu ogólnego. 5.   Zrzuty z oczyszczalni ścieków komunalnych położonych w odpowiednich zlewniach obszarów wrażliwych, które przyczyniają się do zanieczyszczenia tych obszarów, podlegają przepisom ust. 2–4. W przypadkach gdy powyższe zlewnie położone są częściowo lub całkowicie w innym państwie członkowskim, stosuje się przepisy art. 9. 6.   Państwa członkowskie zapewniają, aby wskazanie obszarów wrażliwych poddawane było przeglądom w odstępach czasu wynoszących nie więcej niż cztery lata. 7.   Państwa członkowskie zapewniają, aby obszary uznane za wrażliwe, po dokonaniu przeglądu na mocy ust. 6, spełniały podane wyżej wymagania przed upływem siedmiu lat. 8.   Państwo członkowskie nie musi wskazywać obszarów wrażliwych do celów niniejszej dyrektywy, jeśli na całym swoim obszarze wprowadziło oczyszczanie na podstawie przepisów zawartych w ust. 2–4”. Zgodnie z art. 10 tej samej dyrektywy: „Państwa członkowskie zapewniają, aby oczyszczalnie ścieków komunalnych budowane w celu spełnienia wymagań art. 4–7 były projektowane, budowane, eksploatowane i utrzymywane w sposób zapewniający wystarczającą wydajność w każdych normalnych warunkach klimatycznych. Przy projektowaniu oczyszczalni należy wziąć pod uwagę sezonowe zmiany ładunku”. Artykuł 15 dyrektywy 91/271 przewiduje: „1.   Właściwe władze lub właściwe organy monitorują: – zrzuty z oczyszczalni ścieków komunalnych w celu zweryfikowania zgodności z wymaganiami załącznika I [sekcja] B, zgodnie z procedurami kontrolnymi ustanowionymi w załączniku I [sekcja] D, – ilości i skład osadów odprowadzanych do wód powierzchniowych. 2.   Właściwe władze lub właściwe organy monitorują wody, do których odprowadzane są ścieki z oczyszczalni ścieków komunalnych i dokonywane zrzuty bezpośrednie opisane w art. 13, w przypadkach oczekiwanego znaczącego wpływu na stan środowiska. 3.   W przypadku zrzutów, z zastrzeżeniem przepisów art. 6, i odprowadzania osadu do wód powierzchniowych, państwa członkowskie monitorują i wykonują wszystkie odpowiednie badania weryfikujące czy zrzut lub odprowadzanie nie wpływa niekorzystnie na środowisko. 4.   Informacje zebrane przez właściwe władze lub właściwe organy, zgodnie z ust. 1, 2 i 3, państwo członkowskie zachowuje i udostępnia Komisji przed upływem sześciu miesięcy od dnia otrzymania wniosku. 5.   Komisja może opracowywać wytyczne dotyczące monitorowania określonego w ust. 1, 2 i 3 zgodnie z procedurą regulacyjną, o której mowa w art. 18 ust. 2”. Załącznik I sekcja B do tej dyrektywy ma następujące brzmienie: „Zrzuty z oczyszczalni ścieków komunalnych do wód, do których odprowadzane są ścieki […] 1. Oczyszczalnie ścieków komunalnych są tak zaprojektowane lub zmodernizowane, aby reprezentatywne próbki dopływających ścieków i ścieków oczyszczonych można było uzyskiwać przed zrzutem do wód, do których odprowadzane są ścieki. 2. Zrzuty z oczyszczalni ścieków komunalnych poddane oczyszczaniu zgodnie z art. 4 i 5 spełniają wymagania podane w tabeli 1. 3. Zrzuty z oczyszczalni ścieków komunalnych do obszarów wrażliwych, które podlegają eutrofizacji zgodnie z załącznikiem II [sekcja] A lit. a), spełniają dodatkowe wymagania podane w tabeli 2 niniejszego załącznika. 4. Wymagania bardziej rygorystyczne niż podane w tabeli 1 i/lub tabeli 2 stosuje się, w przypadku gdy jest to wymagane dla spełnienia przez wody, do których odprowadzane są ścieki, wymagań innych dyrektyw. 5. Punkty odprowadzania ścieków komunalnych wybierane są w taki sposób, żeby w miarę możliwości do minimum ograniczały wpływ na wody, do których odprowadzane są ścieki”. Załącznik I sekcja D do wspomnianej dyrektywy stanowi: „Metody referencyjne monitorowania i oceny wyników 1. Państwa członkowskie zapewniają, aby stosowana była metoda monitorowania, odpowiadająca co najmniej poziomowi wymagań opisanemu poniżej. Metody alternatywne wobec podanych w ust. 2–4 mogą być stosowane wówczas, gdy można wykazać, że dają równoważne wyniki. Państwa członkowskie dostarczają Komisji wszelkie istotne informacje dotyczące stosowanej metody. Jeśli Komisja uznaje, że warunki ustalone w ust. 2–4 nie zostały spełnione, przedstawia właściwą propozycję Radzie. 2. Próbki proporcjonalne do przepływu lub próbki pobierane w określonych 24-godzinnych odstępach czasu pobierane są w tym samym, dokładnie określonym punkcie wylotu, a w miarę potrzeby u wlotu do oczyszczalni, w celu monitorowania zgodności z wymaganiami dla odprowadzanych ścieków ustanowionymi w niniejszej dyrektywie. Stosuje się międzynarodowe zasady dobrych praktyk laboratoryjnych mające na celu ograniczenie do minimum rozkładu zanieczyszczeń w próbkach w czasie między ich pobraniem i analizą. 3. Minimalna liczba próbek w ciągu roku ustalona jest odpowiednio do wielkości oczyszczalni, a próbki pobierane są w regularnych odstępach czasu, dla równoważnej liczby mieszkańców: – RLM od 2000 do 9999 próbek podczas pierwszego roku i po. próbki w następnych latach, jeśli można wykazać, że wody w ciągu pierwszego roku spełniały przepisy dyrektywy; jeśli jedna próbka na cztery nie spełnia tego warunku, w następnym roku musi być pobrane 12 próbek, – RLM 10 000–49 999: próbek, – RLM 50 000 i więcej: próbki. 4. Ścieki oczyszczone mogą być uznane za zgodne z danymi wskaźnikami, jeśli dla każdego odpowiedniego wskaźnika rozpatrywanego indywidualnie próbki wody wskazują, że są one zgodne z odpowiednią wartością wskaźnika w sposób następujący: a) dla wskaźników określonych w tabeli 1 i w art. 2 ust. 7 maksymalna liczba próbek, które mogą nie spełniać wymagań wyrażonych stężeniem i/lub stopniem redukcji, określona jest w tabeli 3; b) dla wyrażonych stężeniem wskaźników w tabeli 1 niespełniające wymagań próbki pobrane w normalnych warunkach działalności nie mogą mieć większego odchylenia od wartości wskaźnika niż 100%. Dla wartości wskaźnika odnoszącego się do zawiesin ogólnych można przyjąć odchylenia do 150%; c) dla wskaźników określonych w tabeli 2, średnia roczna z próbek dla każdego wskaźnika musi zgadzać się z odpowiednimi wielkościami. 5. Wartości skrajne dotyczące jakości wody nie są brane pod uwagę, jeśli są wynikiem sytuacji nadzwyczajnych, np. spowodowanych przez ulewne deszcze”. Tabele 1 i 3 załącznika I do tej samej dyrektywy mają następujące brzmienie: „Tabela 1. Wymagania dotyczące ścieków komunalnych odprowadzanych z oczyszczalni, z zastrzeżeniem przepisów art. 3 [4] i 4 [5] niniejszej dyrektywy. W charakterze wymagań stosuje się bądź wielkości stężenia, bądź stopień redukcji. Nazwa wskaźnika Stężenie Minimalny procent redukcji (1) Metoda porównawcza pomiaru Biochemiczne zapotrzebowanie na tlen (BZT5 przy 20 °C), bez nitryfikacji (2) 25 mg/l O2 70–90 na mocy art. 4 ust. 2 Homogenizowana, nieprzefiltrowana, niedekantowana próbka. Oznaczenie tlenu rozpuszczonego przed i po pięciodniowej inkubacji przy 20 °C ± 1 °C w całkowitej ciemności. Dodatek inhibitora nitryfikacji. Chemiczne zapotrzebowanie tlenu (ChZT) 125 mg/l O2 Homogenizowana, nieprzefiltrowana, niedekantowana próbka dwuchromian potasu. Zawiesiny ogólne 35 mg/l (3) 35, na mocy art. 4 ust. 2 ([RLM] więcej niż 10 000 […]) 60, na mocy art. 4 ust. 2 ([RLM] 2000–10 000 […]) (3) 90, na mocy art. 4 ust. 2 ([RLM] więcej niż 10 000 […]) 70, na mocy art. 4 ust. 2 ([RLM] 2000–10 000 […]) – Filtrowanie reprezentatywnej próbki przez 0,45 μm sączek membranowy. Suszenie w 105 °C i ważenie. – Wirowanie reprezentatywnej próbki (przez co najmniej 5 min ze średnim przyspieszeniem 2800 do 3200 g). Suszenie w 105 °C i ważenie. (1) Redukcja w stosunku do ładunku ścieków dopływających. (2) Wskaźnik ten może zostać zastąpiony innym: ogólnym węglem organicznym (OWO) lub ogólnym zapotrzebowaniem tlenu (OZT), jeśli można określić relację pomiędzy BZT5 i wskaźnikiem zastępczym. (3) Ten wymóg jest fakultatywny. Analizy dotyczące odprowadzania ścieków ze stawów, w których są one przetrzymywane, przeprowadza się na próbkach filtrowanych, jednak stężenie zawiesin ogólnych w próbkach niefiltrowanych nie może przekraczać 150 mg/l. Tabela 2. Wymogi dotyczące odprowadzania nieczystości z komunalnych oczyszczalni ścieków do obszarów wrażliwych podlegających eutrofizacji, wymienionych w załączniku II [sekcja] A lit. a). Można stosować jeden lub oba wskaźniki w zależności od warunków miejscowych. Stosuje się wielkości stężeń lub stopień redukcji wyrażony w procentach. Nazwa wskaźnika Stężenie Minimalny stopień redukcji wyrażony w procentach (1) Metoda porównawcza pomiaru Fosfor całkowity 2 mg/l (dla oczyszczalni ścieków komunalnych o wielkości [RLM] 10 000–100 000 […]) Spektrofotometria absorpcji molekularnej 1 mg/l (dla oczyszczalni ścieków komunalnych o wielkości [RLM] ponad 100 000 […]) Azot całkowity (2) 15 mg/l (dla oczyszczalni ścieków komunalnych o wielkości [RLM] 10 000–100 000 […]) (3) 70–80 Spektrofotometria absorpcji molekularnej 10 mg/l (dla oczyszczalni ścieków komunalnych o wielkości [RLM] ponad 100 000 […]) (3) (1) Redukcja w stosunku do wielkości w ściekach dopływających. (2) Azot całkowity oznacza sumę mierzonych metodą Kjeldahla wartości azotu (organicznego i amonowego), azotu azotanowego oraz azotu azotynowego. (3) Wartości stężenia są wyrażone w stosunku rocznym, zgodnie z załącznikiem I [sekcja] D pkt 4 lit. c). Jednakże realizacja wymogów dotyczących azotu może być sprawdzana według dziennych średnich, jeśli zostanie udowodnione, że zgodnie z załącznikiem I [sekcja] D pkt [1], osiągnięty został ten sam poziom ochrony. W takim przypadku dzienna średnia nie może przekraczać 20 mg/l azotu całkowitego dla wszystkich próbek przy temperaturze wypływu w reaktorze biologicznym wyższej lub równej 12 °C. Warunki dotyczące temperatury można zastąpić ograniczeniem czasu operacji w celu uwzględnienia regionalnych warunków klimatycznych. Tabela 3. Liczba próbek pobrana w każdym roku Maksymalna dopuszczalna liczba próbek niespełniających wymagań 4–7 8–16 17–28 29–40 41–53 54–67 68–81 82–95 96–110 111–125 126–140 141–155 156–171 172–187 188–203 204–219 220–235 236–251 252–268 269–284 285–300 301–317 318–334 335–350 351–365 25”. Postępowanie poprzedzające wniesienie skargi W dniu 29 stycznia 2010 r. Komisja skierowała do Królestwa Szwecji wezwanie do usunięcia uchybienia, w którym zwróciła się do tego państwa członkowskiego z pytaniem o zgodność jego systemu oczyszczania ścieków komunalnych z dyrektywą 91/271. Konkretnie rzecz ujmując, Komisja po pierwsze stwierdziła, że wspomniane państwo członkowskie nie zapewniło, by ścieki z trzynastu aglomeracji były poddane wtórnemu lub innemu równie skutecznemu oczyszczaniu zgodnie z wymogami art. 4 ust. 1 i 3 dyrektywy 91/271. Po drugie, instytucja ta uznała, że to państwo członkowskie nie zapewniło, by ścieki z trzech aglomeracji były poddane bardziej rygorystycznemu oczyszczaniu niż określone w art. 4 tej dyrektywy, zgodnie z wymogami art. 5 ust. 2 i 3 tej dyrektywy. Królestwo Szwecji odpowiedziało na to wezwanie do usunięcia uchybienia pismami z dni 1 kwietnia i 4 listopada 2010 r. Uznawszy wyjaśnienia przedstawione przez to państwo członkowskie za niezadowalające, Komisja postanowiła do niego skierować w dniu 25 września 2015 r. uzupełniające wezwanie do usunięcia uchybienia, w którym wskazała 11 dodatkowych aglomeracji, które nie posiadały wtórnego lub innego równie skutecznego systemu oczyszczania, oraz 26 dodatkowych aglomeracji, w których to państwo członkowskie nie zapewniło bardziej rygorystycznego oczyszczania w rozumieniu art. 5 ust. 2 i 3 dyrektywy 91/271. Ponadto Komisja wezwała Królestwo Szwecji do udzielenia wyjaśnień dotyczących sytuacji dwóch aglomeracji, w odniesieniu do których instytucja ta uznała, że Królestwo Szwecji uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na mocy art. 4 ust. 1 i 3 dyrektywy 91/271. W dniu 25 listopada 2015 r. Królestwo Szwecji udzieliło odpowiedzi na uzupełniające wezwanie do usunięcia uchybienia. Po otrzymaniu sprawozdania sporządzonego zgodnie z art. 15 dyrektywy 91/271, przekazanego przez Królestwo Szwecji w 2016 r., Komisja stwierdziła, że jeszcze większa liczba aglomeracji tego państwa członkowskiego nie spełnia wymogów tej dyrektywy. W dniu 28 kwietnia 2017 r. Komisja skierowała do Królestwa Szwecji drugie uzupełniające wezwanie do usunięcia uchybienia, w którym instytucja ta po pierwsze wyjaśniła, że art. 15 dyrektywy 91/271 stanowi dodatkową podstawę prawną uchybienia zobowiązaniom ciążącym na tym państwie członkowskim na podstawie tej dyrektywy, a po drugie wskazała dodatkowe aglomeracje, które w następstwie sprawozdania rocznego zostały uznane za niespełniające wymogów dyrektywy 91/271. Królestwo Szwecji odpowiedziało na drugie uzupełniające wezwanie do usunięcia uchybienia pismami z dni 28 czerwca 2017 r. i 6 listopada 2018 r. Ponadto sprawa dotycząca uchybienia była przedmiotem dyskusji na spotkaniach Komisji z władzami szwedzkimi w latach 2017–2018. W dniu 8 listopada 2018 r. Komisja skierowała do Królestwa Szwecji uzasadnioną opinię, w której zarzuciła temu państwu członkowskiemu naruszenie art. 4 dyrektywy 91/271 w związku z art. 10 i 15 tej dyrektywy w odniesieniu do 12 aglomeracji oraz naruszenie art. 5 tej dyrektywy w związku z jej art. 10 i 15 w odniesieniu do 9 aglomeracji. Ponieważ w odniesieniu do zakładów działających w jednej z tych aglomeracji stwierdzono niezgodność jednocześnie z przepisami obu tych artykułów, łączna liczba rozpatrywanych aglomeracji wyniosła 20. Ponadto Komisja stwierdziła, że Królestwo Szwecji naruszyło również art. 4 ust. 3 TUE odnośnie do 4 aglomeracji, w których przedmiocie wspomniane państwo członkowskie powołało się na działanie naturalnej retencji, nie przekazawszy jednak informacji na poparcie twierdzeń zawartych w odpowiedzi na drugie uzupełniające wezwanie do usunięcia uchybienia. Królestwo Szwecji odpowiedziało na tę uzasadnioną opinię pismami z dni 11 i 21 stycznia 2019 r. Komisja, uznawszy te odpowiedzi za niesatysfakcjonujące, wniosła niniejszą skargę. W przedmiocie skargi Na poparcie skargi Komisja podnosi zasadniczo trzy zarzuty, z których pierwszy dotyczy naruszenia art. 4 dyrektywy 91/271 w związku z art. 10 i 15 tej dyrektywy, drugi – naruszenia art. 5 dyrektywy 91/271 w związku z art. 10 i 15 wspomnianej dyrektywy, a trzeci – naruszenia art. 4 ust. 3 TUE. W przedmiocie zarzutu pierwszego, dotyczącego uchybienia zobowiązaniom ciążącym na Królestwie Szwecji na podstawie art. 4 dyrektywy 91/271 w związku z art. 10 i 15 tej dyrektywy Argumentacja stron Komisja z jednej strony twierdzi, że naruszenie art. 4 dyrektywy 91/271 ma miejsce wówczas, gdy dochodzi do naruszenia art. 15 tej dyrektywy, który określa liczbę próbek, które należy pobrać, oraz odstępy czasu, w jakich się je pobiera, ponieważ w braku poszanowania tego ostatniego artykułu nie jest możliwe sprawdzenie, czy spełnione są wymogi art. 4 dyrektywy 91/271. Z drugiej strony Komisja uważa, że przestrzeganie art. 4 dyrektywy 91/271 w związku z art. 15 tej dyrektywy stanowi przesłankę spełnienia wymogów art. 10 wspomnianej dyrektywy dotyczących projektowania, budowy, eksploatacji i utrzymania oczyszczalni ścieków. Po pierwsze, Komisja podnosi, że odstępstwo, o którym mowa w art. 4 ust. 2 dyrektywy 91/271, ma zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy spełnione są cztery kumulatywne przesłanki, które nie zostały zweryfikowane w ramach niniejszej sprawy. Zdaniem tej instytucji, aby aglomeracja mogła być zwolniona z wtórnego oczyszczania ścieków komunalnych, ścieki komunalne muszą być po pierwsze odprowadzane do stref wysokogórskich, które zostały określone jako strefy położone powyżej 1500 m n.p.m., po drugie, trudno byłoby zastosować tam skuteczne oczyszczanie biologiczne, po trzecie, skuteczne oczyszczanie biologiczne byłoby trudne do zastosowania ze względu na niskie temperatury, a po czwarte, szczegółowe badania wskazują, że zrzuty nie wpływają niekorzystnie na środowisko. Po drugie, Komisja podnosi, że z art. 4 ust. 3 dyrektywy 91/271 wynika, iż zrzuty ścieków komunalnych z aglomeracji o ładunku wynoszącym powyżej 2000 RLM muszą spełniać wymagania określone w załączniku I sekcja B do tej dyrektywy. Punkt B.2 wspomnianego załącznika odsyła do wymogów podanych w tabeli 1 tego załącznika, z której wynika, że maksymalne dopuszczalne stężenie dla biochemicznego zapotrzebowania na tlen (zwanego dalej „BZT5”) wynosi 25 mg/l oraz że minimalny dopuszczalny procent redukcji dla BZT5 wynosi od 70% do 90% lub od 40%, jeżeli zastosowanie ma odstępstwo, o którym mowa w art. 4 ust. 2 wspomnianej dyrektywy. Instytucja ta podnosi, że maksymalne dopuszczalne stężenie dla chemicznego zapotrzebowania na tlen (zwanego dalej „ChZT”) wynosi 125 mg/l oraz że minimalny procent redukcji dla ChZT wynosi 75%. Oba wskaźniki, do których odnoszą się te wartości, są alternatywne, w związku z czym każdy wymóg może być spełniony albo poprzez zgodność z wartością dopuszczalną maksymalnego stężenia, albo poprzez zgodność z wartością dopuszczalną minimalnego procentu redukcji. Po trzecie, jeśli chodzi o wymogi dotyczące monitorowania, o którym mowa w art. 15 ust. 1 dyrektywy 91/271 w związku z załącznikiem I sekcja D do tej dyrektywy, Komisja uważa, że z pkt D.3 tiret drugie załącznika I do tej dyrektywy wynika, że w odniesieniu do ładunku wynoszącego od 10000 do 49999 RLM należy pobrać co najmniej 12 próbek w regularnych odstępach czasu w ciągu całego roku, a w odniesieniu do ładunku wynoszącego 50000 i więcej RLM – 24 próbki. Jeżeli ładunek wynosi od 2000 do 9999 RLM, w trakcie pierwszego roku należy pobrać 12 próbek. I tak, jeżeli wymogi dyrektywy 91/271 są spełnione, następnie wystarcza pobranie 4 próbek rocznie. Po czwarte, Komisja przypomina, że zgodnie z pkt D.4 załącznika I do dyrektywy 91/271 zakłada się, iż oczyszczone ścieki spełniają wymagania dotyczące wskaźników wymienionych w tabeli 1 tego załącznika, jeżeli liczba próbek niespełniających wymagań wynosi, jak przewidziano w tabeli 3 wspomnianego załącznika: 1 dla 4–7 próbek; 2 dla 8–16 próbek; 3 dla 17–28 próbek; 4 dla 29–40 próbek; oraz 5 dla 41–53 próbek. Ponadto w odniesieniu do BZT5 i ChZT próbki wyrażone stężeniem nie powinny mieć większego odchylenia od wartości dopuszczalnych niż 100%. Komisja podnosi, że w dniu wyznaczonym na zastosowanie się do uzasadnionej opinii, to znaczy w dniu 9 stycznia 2019 r., Królestwo Szwecji naruszało art. 4 dyrektywy 91/271 w związku z art. 10 i 15 tej dyrektywy w odniesieniu do 6 aglomeracji, a mianowicie aglomeracji Lycksele, Malå, Mockfjärd, Pajala, Robertsfors i Tänndalen. W pierwszej kolejności, co się tyczy aglomeracji Lycksele, której oczyszczalnia ścieków posiada zdolność oczyszczania ścieków dla RLM wynoszącej 14000 Komisja podnosi, że Królestwo Szwecji przyznało w odpowiedzi na uzasadnioną opinię, że aglomeracja ta nie spełniła ani wymogów dotyczących BZT5, ani wymogów dotyczących ChZT, ale wskazało, że zostaną one spełnione pod koniec 2020 r. Komisja podnosi, że w okresie od 7 listopada 2017 r. do 6 listopada 2018 r. w oczyszczalni w Lycksele zostały pobrane 24 próbki, że stężenie BZT5 przekraczało dopuszczalną wartość 25 mg/l we wszystkich próbkach, a stężenie ChZT przekraczało dopuszczalną wartość 125 mg/l w 10 próbkach, podczas gdy maksymalna dopuszczalna liczba próbek niespełniających wymagań wynosi 4. W drugiej kolejności, jeśli chodzi o aglomerację Malå, której oczyszczalnia ścieków posiada zdolność oczyszczania ścieków dla RLM wynoszącej 5000, Komisja podnosi, że z odpowiedzi Królestwa Szwecji na uzasadnioną opinię wynika, iż aglomeracja ta nie spełniła wymogów dotyczących maksymalnych wielkości stężeń ani dla BZT5, ani dla ChZT. Komisja utrzymuje po pierwsze, że w celu sprawdzenia stężenia ChZT w odprowadzonych ściekach w okresie od 9 listopada 2017 r. do 7 listopada 2018 r. zostały pobrane 25 próbki i stężenie to przekraczało wartość dopuszczalną 125 mg/l w 4 próbkach, podczas gdy maksymalna dopuszczalna liczba próbek niespełniających wymagań wynosi 3. Po drugie, w celu sprawdzenia stopnia redukcji ChZT w okresie od 9 listopada 2017 r. do 7 listopada 2018 r. zostało pobranych 13 próbek, z których wynikało, że w trzech przypadkach redukcja była poniżej minimalnego stopnia redukcji, tj. wynosiła 70%, podczas gdy maksymalna dopuszczalna liczba próbek niespełniających wymagań wynosi 2. Jeśli chodzi o stężenie BZT5, Komisja podnosi, że zostało ono zmierzone 25 razy i że maksymalne stężenie 25 mg/l zostało przekroczone w 19 próbkach, podczas gdy maksymalna dopuszczalna liczba próbek niespełniających wymagań wynosi 3. Komisja dodaje, że 7 próbek miało większe odchylenie od wartości dopuszczalnych niż 100%. Komisja kwestionuje w tym względzie argument Królestwa Szwecji, zgodnie z którym aglomeracja ta jest objęta odstępstwem przewidzianym w art. 4 ust. 2 dyrektywy 91/271, ponieważ nie jest ona położona co najmniej 1500 m n.p.m. W trzeciej kolejności, jeśli chodzi o aglomerację Mockfjärd, której oczyszczalnia ścieków posiada zdolność oczyszczania ścieków dla RLM wynoszącej 3000, Komisja podnosi, że z odpowiedzi Królestwa Szwecji na uzasadnioną opinię wynika, iż w okresie od 11 stycznia do 27 grudnia 2018 r. w celu sprawdzenia stężenia BZT5 w odprowadzonych ściekach zostało pobranych 19 próbek, a w odniesieniu do stężenia ChZT – 17 próbek. Jednak w okresie od 17 maja do 17 października 2018 r. nie pobrano żadnej próbki. Ze względu na fakt, że pkt D.3 załącznika I do dyrektywy 91/271 wymaga, aby próbki były pobierane w regularnych odstępach czasu w ciągu całego roku, Komisja uważa, że wobec braku takiego pobierania przez okres pięciu miesięcy nie zostały spełnione ani wymogi dotyczące kontroli, ani wymogi dotyczące maksymalnych wartości stężenia BZT5 i ChZT w tych zrzutach. W czwartej kolejności, w odniesieniu do aglomeracji Pajala, której oczyszczalnia ścieków posiada zdolność oczyszczania ścieków dla RLM wynoszącej 2400, Komisja podnosi, że z odpowiedzi Królestwa Szwecji na uzasadnioną opinię wynika, iż w okresie od 16 listopada 2017 r. do 1 listopada 2018 r. zostało pobranych 29 próbek. Jeśli chodzi o stężenie ChZT, było ono wyższe niż 125 mg/l w 11 próbkach, podczas gdy maksymalna dopuszczalna liczba próbek niespełniających wymagań wynosi 4. Odnośnie do stężenia BZT5, Komisja zauważa po pierwsze, że 20 próbek przekraczało stężenie maksymalne 25 mg/l, podczas gdy maksymalna dopuszczalna liczba próbek niespełniających wymagań wynosi 4. Po drugie, 9 próbek miało większe odchylenie od wartości dopuszczalnych niż 100%. Ponadto instytucja ta dodaje, że redukcja BZT5 w odprowadzonych ściekach została zmierzona 25 razy i że 12 próbek uzyskało wynik niższy od minimalnego stopnia redukcji wynoszącego 70%, podczas gdy maksymalna dopuszczalna liczba próbek niespełniających wymagań wynosi 3. Komisja kwestionuje w tym względzie argument Królestwa Szwecji, zgodnie z którym aglomeracja ta jest objęta odstępstwem przewidzianym w art. 4 ust. 2 dyrektywy 91/271, ponieważ nie jest ona położona co najmniej 1500 m n.p.m. W piątej kolejności, jeśli chodzi o aglomerację Robertsfors, której oczyszczalnia ścieków posiada zdolność oczyszczania ścieków dla RLM wynoszącej 2800, Komisja podnosi, że z odpowiedzi Królestwa Szwecji na uzasadnioną opinię wynika, iż aglomeracja ta w 2018 r. napotkała pewne trudności, ale od dnia 23 października 2018 r. spełnia wymogi dyrektywy 91/271. Komisja podnosi, że ze wspomnianej odpowiedzi wynika, iż w okresie od 20 grudnia 2017 r. do 12 grudnia 2018 r. w celu sprawdzenia wskaźników dotyczących BZT5 zostało pobranych 30 próbek. Pobrano 21 próbek i, po pierwsze, redukcja BZT5 była niższa od wartości dopuszczalnej wynoszącej 70% w 7 przypadkach w ciągu 2018 r., podczas gdy maksymalna dopuszczalna liczba próbek niespełniających wymagań wynosi 3. Po drugie, stężenie BZT5 przekroczyło wartość dopuszczalną 25 mg/l w 20 przypadkach, podczas gdy maksymalna dopuszczalna liczba próbek niespełniających wymagań wynosi 4, a ponadto w 8 przypadkach przekroczenie wynosiło więcej niż 100%. Komisja kwestionuje w tym względzie argument Królestwa Szwecji, zgodnie z którym aglomeracja ta jest objęta odstępstwem przewidzianym w art. 4 ust. 2 dyrektywy 91/271, ponieważ nie jest ona położona co najmniej 1500 m n.p.m. W szóstej kolejności, jeśli chodzi o aglomerację Tänndalen, której oczyszczalnia ścieków posiada zdolność oczyszczania ścieków dla RLM wynoszącej 6000, Komisja podnosi, że z odpowiedzi Królestwa Szwecji na uzasadnioną opinię wynika, że w okresie od 3 stycznia do 12 grudnia 2018 r. w celu sprawdzenia wskaźników dotyczących BZT5 zostało pobranych 35 próbek, ale ze względu na to, że wszystkie dotyczyły stężenia BZT5 w ściekach oczyszczonych, nie są dostępne żadne informacje dotyczące stopnia redukcji wyrażonego w procentach. Komisja dodaje, że stężenie BZT5 przekroczyło dopuszczalną wartość 25 mg/l w 6 próbkach, podczas gdy maksymalna dopuszczalna liczba próbek niespełniających wymagań wynosi 4, a w 1 próbce maksymalne stężenie zostało przekroczone o ponad 100%. Zdaniem Komisji pismo gminy Härjedalen z dnia 20 grudnia 2018 r., do której należy aglomeracja Tänndalen, stoi w sprzeczności z twierdzeniami Królestwa Szwecji, ponieważ z pisma tego wynika, że monitorowanie za rok 2018 wykazało, że wymóg odnoszący się do BZT5 w zrzutach nie mógł zostać spełniony. Królestwo Szwecji podnosi, że nie można przyjąć stanowiska Komisji, zgodnie z którym ma miejsce naruszenie art. 4 dyrektywy 91/271 w związku z tym, że doszło do naruszenia art. 15 tej dyrektywy, ponieważ załącznik I do dyrektywy 91/271 zawiera, w sekcjach B i D, jedynie zwięzłe wskazówki dotyczące budowy oczyszczalni ścieków i pobierania próbek, a nie kryteria szczegółowe. Królestwo Szwecji twierdzi zatem, że z orzecznictwa Trybunału wynika, iż jedna próbka odpowiadająca wymogom przewidzianym w załączniku I sekcja B do dyrektywy 91/271 wystarcza, aby wykazać, że dane państwo członkowskie wypełniło obowiązki wynikające z art. 4 tej dyrektywy. Królestwo Szwecji uważa, że nie można zgodzić się z argumentem Komisji, zgodnie z którym państwo członkowskie musi udowodnić pobieranie próbek spełniających wymagania przez okres 12 miesięcy, aby można było uznać, że spełnione zostały wymogi dotyczące zrzutów zawarte w art. 4 dyrektywy 91/271 w związku z art. 15 tej dyrektywy. Królestwo Szwecji utrzymuje, że taka interpretacja uniemożliwiłaby realizację celu postępowania poprzedzającego wniesienie skargi w zakresie, w jakim Komisja między innymi wyznacza danemu państwu członkowskiemu termin, zwykle wynoszący dwa miesiące, na zastosowanie się do uzasadnionej opinii. Jeżeli musi ono udowodnić, że pobierało próbki spełniające wymagania przez okres 12 miesięcy, nie jest możliwe, aby spełniło takie żądanie. Królestwo Szwecji uważa, że Komisja błędnie interpretuje art. 4 ust. 2 dyrektywy 91/271, ponieważ instytucja ta twierdzi, że wspomniane odstępstwo stosuje się wyłącznie do stref położonych powyżej 1500 m n.p.m. To państwo członkowskie uważa, że czynnikiem decydującym, który pozwala na zastosowanie odstępstwa przewidzianego w tym przepisie, są niskie temperatury, które utrudniają skuteczne oczyszczanie, jak wyraźnie to wynika z brzmienia art. 4 ust. 2 dyrektywy 91/271. W pierwszej kolejności, co się tyczy aglomeracji Lycksele, o ile Królestwo Szwecji nie kwestionuje, że stwierdzone dopuszczalne wartości stężenia BZT5 i ChZT w jej oczyszczalni ścieków nie spełniają wymogów dyrektywy 91/271, o tyle państwo to wyjaśnia, że prace mające na celu zaradzenie tej sytuacji są w toku i że zgodnie z przewidywaniami spełnienie wymogów tej dyrektywy nastąpi najpóźniej pod koniec 2020 r. lub na początku 2021 r. W drugiej kolejności, co się tyczy aglomeracji Malå, Królestwo Szwecji nie kwestionuje, że nie spełnia ona wymogów dyrektywy 91/271 w odniesieniu do wartości stężenia ChZT określonych w dyrektywie 91/271. Natomiast w odniesieniu do wartości stężenia BZT5 Królestwo Szwecji uważa, że aglomeracja ta powinna korzystać z odstępstwa przewidzianego w art. 4 ust. 2 tej dyrektywy ze względu na niskie temperatury panujące we wspomnianej aglomeracji. W każdym wypadku to państwo członkowskie utrzymuje, że zgodnie z przewidywaniami oczyszczalnia ścieków w Malå będzie spełniać wymogi art. 4 dyrektywy 91/271 najpóźniej wiosną 2021 r. W trzeciej kolejności, co się tyczy aglomeracji Mockfjärd, Królestwo Szwecji utrzymuje, że z wyników kontroli wartości stężenia BZT5 przeprowadzonych w okresie od 11 stycznia do 27 grudnia 2018 r. oraz kontroli wartości stężenia ChZT w okresie od 19 grudnia 2017 r. do 6 grudnia 2018 r. wynika, że aglomeracja ta przestrzegała wymogów dyrektywy 91/271. To państwo członkowskie podnosi po pierwsze, że odnośnie do BZT5 3 z 19 próbek miało stężenie przekraczające 25 mg/l O2, co odpowiada dozwolonej liczbie próbek niespełniających wymogów. Po drugie, jeśli chodzi o wymogi dotyczące stężenia ChZT, wszystkie próbki, z wyjątkiem jednej, spełniały je, ponieważ stwierdzone stężenie było niższe niż 125 mg/l O2. Ponadto w okresie od 17 maja do 17 października 2018 r. próbki nie zostały pobrane ze względu na prace przeprowadzane w oczyszczalni ścieków. Według Królestwa Szwecji, aby spełnić wymogi dyrektywy 91/271, należało pobrać z tej aglomeracji tylko cztery próbki w 2018 r., ponieważ wyniki monitoringu wykazały na podstawie próbek pobranych w 2017 r., że oczyszczalnia ścieków spełniała wymogi tej dyrektywy zarówno w odniesieniu do BZT5, jak i ChZT. W czwartej kolejności, w odniesieniu do aglomeracji Pajala Królestwo Szwecji nie kwestionuje tego, że jej oczyszczalnia ścieków nie spełnia wymogów dyrektywy 91/271 dotyczących dopuszczalnych wartości ChZT, lecz twierdzi, że spełnia wymogi dotyczące BZT5. W tym względzie, z uwagi na niskie temperatury oraz uwzględniając fakt, że istniejąca dokumentacja wskazuje, iż zrzuty z oczyszczalni ścieków w Pajale są stosunkowo niewielkie i nie wpływają niekorzystnie na środowisko, powinno znaleźć zastosowanie odstępstwo, o którym mowa w art. 4 ust. 2 dyrektywy 91/271. W każdym wypadku Królestwo Szwecji utrzymuje, że w tej aglomeracji zostanie wybudowana nowa oczyszczalnia ścieków i że należy oczekiwać, iż wymogi art. 4 ust. 1 tej dyrektywy zostaną spełnione w odniesieniu do zrzutów wiosną lub latem 2022 r. W piątej kolejności, co się tyczy aglomeracji Robertsfors, Królestwo Szwecji uważa, że aglomeracja ta spełnia wymogi dyrektywy 91/271 dotyczące maksymalnych wielkości stężenia BZT5, ponieważ ma do niej zastosowanie odstępstwo przewidziane w art. 4 ust. 2 tej dyrektywy. Ponadto to państwo członkowskie podnosi, że w 2018 r. w oczyszczalni ścieków w Robertsfors wystąpiło kilka incydentów operacyjnych, które zostały usunięte. Z wyników uzyskanych w okresie od 20 grudnia 2017 r. do 12 grudnia 2018 r. wynika, że od dnia 23 października 2018 r. ta oczyszczalnia ścieków spełnia wymogi art. 4 dyrektywy 91/271 w odniesieniu do stężenia BZT5, gdyż wszystkie 6 próbek pobranych po tym terminie wykazało stopień redukcji tego wskaźnika wyrażony w procentach wyższy niż 70. W szóstej i ostatniej kolejności, w odniesieniu do aglomeracji Tänndalen Królestwo Szwecji podnosi, że w okresie od 3 stycznia do 12 grudnia 2018 r. zrzuty z oczyszczalni ścieków w Tänndalen przekraczały maksymalne wartości stężenia BZT5 do dnia 18 kwietnia 2018 r. Jednakże od dnia 16 maja 2018 r. wszystkie pobrane próbki pozwoliły stwierdzić, że ścieki odprowadzane wykazywały wartości poniżej maksymalnego stężenia 25 mg/l O2. Królestwo Szwecji uważa, że ponieważ wszystkie próbki pobrane między dniem 16 maja 2018 r. a 15 maja 2019 r. wykazują wartości poniżej maksymalnego dozwolonego stężenia 25 mg/l O2, aglomeracja ta spełnia wymogi dyrektywy 91/271. Ocena Trybunału – Uwagi wstępne W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że po pierwsze, zgodnie z art. 4 dyrektywy 91/271 państwa członkowskie zapewniają, aby ścieki komunalne przed odprowadzeniem były poddane wtórnemu oczyszczaniu lub innemu równie skutecznemu oczyszczaniu. Po drugie, zgodnie z art. 5 ust. 2 i 3 tej dyrektywy państwa członkowskie zapewniają, że ścieki komunalne odprowadzane do systemów zbierania, przed odprowadzeniem do obszarów wrażliwych, są poddawane bardziej rygorystycznemu oczyszczaniu niż określone w art. 4 wspomnianej dyrektywy. Zarówno w pierwszym, jak i w drugim przypadku zrzuty muszą spełniać wymogi określone w załączniku I sekcja B do tej dyrektywy. W drugiej kolejności Trybunał orzekł, że jeżeli państwo członkowskie jest w stanie przedstawić próbkę odpowiadającą wymogom załącznika I sekcja B do dyrektywy 91/271, należy uznać, że zobowiązania wynikające z art. 4 tej dyrektywy są wypełnione, ponieważ artykuł ten nie wymaga, aby próbki, jak jest to przewidziane w załączniku I sekcja D do tej dyrektywy, były pobierane przez cały rok. Nie ma podstaw, aby uznać, że inaczej jest w odniesieniu do przestrzegania obowiązków wynikających z art. 5 dyrektywy 91/271, który również nie odsyła do przepisów załącznika I sekcja D do dyrektywy 91/271 (wyrok z dnia 10 marca 2016 r., Komisja/Hiszpania, C‑38/15, niepublikowany, EU:C:2016:156, pkt 24). W trzeciej kolejności należy odróżnić obowiązki uzyskania rezultatu spoczywające na państwach członkowskich na podstawie art. 4 i 5 dyrektywy 91/271 w celu sprawdzenia zgodności zrzutów z oczyszczalni ścieków komunalnych z wymogami załącznika I sekcja B do tej dyrektywy, od zobowiązania ciągłego, do którego są one zobowiązane na podstawie art. 15 wspomnianej dyrektywy, mającego na celu zapewnienie, że zrzuty te będą spełniały przez cały czas wymagania jakościowe, i to od czasu uruchomienia oczyszczalni (wyrok z dnia 10 marca 2016 r., Komisja/Hiszpania, C‑38/15, niepublikowany, EU:C:2016:156, pkt 25). Wynika stąd, że art. 15 dyrektywy 91/271 ma autonomiczny zakres i inny cel niż art. 4 i 5 tej dyrektywy. Dlatego też ewentualne naruszenie obowiązków w zakresie kontroli wynikających z owego art. 15 nie pociąga za sobą automatycznie naruszenia wymogów określonych we wspomnianych art. 4 i 5. W związku z tym teza Komisji, zgodnie z którą naruszenie art. 4 lub 5 dyrektywy 91/271 ma miejsce wówczas, gdy dochodzi do naruszenia art. 15 tej dyrektywy, nie może zostać uwzględniona. Ponadto, jeśli chodzi o wykładnię art. 4 ust. 2 dyrektywy 91/271, jak zauważyła rzecznik generalna w pkt 32 opinii, zakres stosowania tego przepisu jednoznacznie ogranicza się do jasno zdefiniowanych stref wysokogórskich leżących powyżej 1500 m n.p.m. Wykładnia tego przepisu popierana przez Królestwo Szwecji, która została przypomniana w pkt 40 niniejszego wyroku, oznaczałaby zatem wykładnię contra legem tego przepisu, w związku z czym nie można się z nią zgodzić (zob. podobnie wyrok z dnia 1 października 2020 r., Entoma, C‑526/19, EU:C:2020:769, pkt 43). W konsekwencji należy oddalić argument Królestwa Szwecji dotyczący zastosowania odstępstwa przewidzianego w art. 4 ust. 2 dyrektywy 91/271. To w świetle tych uwag należy ocenić istnienie uchybienia w odniesieniu do aglomeracji będących przedmiotem niniejszej skargi. – Odnośnie do aglomeracji Malå, Pajala i Lycksele Jeśli chodzi o aglomeracje Malå, Pajala i Lycksele, należy zaznaczyć, że strony są zgodne co do tego, że wartości stężenia ChZT są wyższe od wartości dopuszczalnych na podstawie art. 4 ust. 3 i załącznika I sekcja B do dyrektywy 91/271. Jeśli chodzi o tę ostatnią aglomerację, strony są również zgodne co do tego, że stężenie BZT5 jest wyższe niż stężenie dopuszczalne na podstawie tych przepisów. Aby uzasadnić zarzucane uchybienie Królestwo Szwecji podniosło po pierwsze, w odniesieniu do aglomeracji Lycksele, że wymogi dotyczące stężeń ChZT i BZT5 zostaną spełnione pod koniec 2020 r. Po drugie, w odniesieniu do stężenia BZT5 w aglomeracjach Malå i Pajala, nie kwestionując okoliczności, że stężenia BZT5 przekraczają wartości dopuszczalne określone w art. 4 ust. 3 i w załączniku I sekcja B do dyrektywy 91/271, Królestwo Szwecji powołało się jednak na odstępstwo przewidziane w art. 4 ust. 2 tej dyrektywy. W tym względzie, po pierwsze należy przypomnieć, że ponieważ istnienie uchybienia powinno być oceniane według stanu faktycznego w danym państwie członkowskim istniejącym w chwili upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii, zmiany, które nastąpiły w okresie późniejszym, nie mogą być uwzględnione przez Trybunał [wyrok z dnia 5 marca 2020 r., Komisja/Cypr (zbieranie i oczyszczanie ścieków komunalnych), C‑248/19, niepublikowany, EU:C:2020:171, pkt 22 i przytoczone tam orzecznictwo]. Ponieważ w niniejszej sprawie termin wyznaczony w uzasadnionej opinii upłynął w dniu 8 stycznia 2019 r., ewentualne przestrzeganie wymogów dyrektywy 91/271, które nastąpiło po tym terminie, nie może zostać uwzględnione. Po drugie, jak wynika z pkt 53 i 54 niniejszego wyroku, to państwo członkowskie nie może skutecznie powoływać się na odstępstwo przewidziane w art. 4 ust. 2 dyrektywy 91/271, w związku z czym uchybienie zobowiązaniom, o których mowa w art. 4 dyrektywy 91/271, należy uznać za zasadne. Ponadto, jeśli chodzi o obowiązek przewidziany w art. 10 tej dyrektywy, zgodnie z którym oczyszczalnie ścieków powinny być projektowane, budowane, eksploatowane i utrzymywane w sposób zapewniający wystarczającą wydajność w każdych normalnych warunkach klimatycznych, jego przestrzeganie zakłada między innymi spełnienie wymogów przewidzianych w art. 4 tej dyrektywy [wyrok z dnia 5 marca 2020 r., Komisja/Cypr (zbieranie i oczyszczanie ścieków komunalnych), C‑248/19, niepublikowany, EU:C:2020:171, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo]. W konsekwencji wspomnianego obowiązku nie można uznać za spełniony w aglomeracjach, w których nie został spełniony przewidziany w art. 4 dyrektywy 91/271 obowiązek poddania wszystkich ścieków komunalnych wtórnemu lub innemu równie skutecznemu oczyszczaniu [wyrok z dnia 5 marca 2020 r., Komisja/Cypr (zbieranie i oczyszczanie ścieków komunalnych), C‑248/19, niepublikowany, EU:C:2020:171, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo]. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że Królestwo Szwecji uchybiło zobowiązaniom, które ciążą na nim na podstawie art. 4 dyrektywy 91/271 w związku z art. 10 tej dyrektywy, ponieważ nie zapewniło, aby ścieki komunalne z aglomeracji Lycksele, Malå i Pajala były poddawane przed odprowadzeniem wtórnemu lub innemu równie skutecznemu oczyszczaniu. – Odnośnie do aglomeracji Mockfjärd Jeśli chodzi o aglomerację Mockfjärd, należy zauważyć, że Komisja uważa, iż z uwagi na fakt, że w okresie od 16 maja do 18 października 2018 r. nie pobrano żadnej próbki zgodnie z pkt D.3 załącznika I do dyrektywy 91/271, Królestwo Szwecji uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na podstawie art. 4 dyrektywy 91/271 w związku z art. 10 i 15 tej dyrektywy. Komisja nie kwestionuje, po pierwsze, w odniesieniu do stężenia BZT5, że w okresie od 11 stycznia do 27 grudnia 2018 r. tylko 3 z 19 pobranych próbek zawierało stężenie wyższe niż dopuszczalne na podstawie dyrektywy 91/271. Po drugie, Komisja nie kwestionuje również, w odniesieniu do stężenia ChZT, że w okresie od 19 grudnia 2017 r. do 6 grudnia 2018 r. wszystkie próbki, z wyjątkiem jednej, były zgodne z wymogami tabeli 3 załącznika I do dyrektywy 91/271, zgodnie z którą dopuszczalna jest niezgodność maksymalnie 3 spośród 17–28 próbek pobranych w ciągu roku. Należy zatem uznać, że Komisja zmierza do stwierdzenia uchybienia art. 4 wspomnianej dyrektywy jedynie z tego powodu, że próbki nie były pobierane w regularnych odstępach czasu, zgodnie z art. 15 tej dyrektywy w związku z pkt D.3 załącznika I do tej dyrektywy. Jednakże po pierwsze, teza Komisji, zgodnie z którą naruszenie art. 15 dyrektywy 91/271 pociąga za sobą automatycznie naruszenie art. 4 tej dyrektywy, została odrzucona w pkt 51 niniejszego wyroku. Po drugie, jak wynika z pkt 49 niniejszego wyroku, jeżeli państwo członkowskie jest w stanie przedstawić próbkę odpowiadającą wymogom załącznika I sekcja B do dyrektywy 91/271, należy uznać, że zobowiązania wynikające z art. 4 tej dyrektywy są wypełnione, ponieważ artykuł ten nie wymaga, by próbki były pobierane, jak przewidziano to w załączniku I sekcja D do tej dyrektywy, przez cały rok. W tych okolicznościach należy oddalić skargę Komisji w odniesieniu do aglomeracji Mockfjärd. – Odnośnie do aglomeracji Robertsfors Jeśli chodzi o aglomerację Robertsfors, należy z jednej strony zaznaczyć, że Królestwo Szwecji nie kwestionuje, iż w 2018 r. w oczyszczalni ścieków tej aglomeracji wystąpił szereg incydentów operacyjnych, które zostały usunięte. Z drugiej strony Komisja nie kwestionuje, że od dnia 23 października 2018 r. 6 próbek pobranych w celu kontroli stężenia BZT5 wykazało redukcję o co najmniej 70%, co było zgodne z wymogami art. 4 dyrektywy 91/271. Na wstępie należy, jak wynika z pkt 53 i 54 niniejszego wyroku, oddalić argument Królestwa Szwecji dotyczący zastosowania odstępstwa przewidzianego w art. 4 ust. 2 dyrektywy 91/271. Ponadto, po pierwsze, teza Komisji, zgodnie z którą naruszenie art. 15 dyrektywy 91/271 pociąga za sobą automatycznie naruszenie art. 4 tej dyrektywy, została odrzucona w pkt 51 niniejszego wyroku. Po drugie, jak wynika z pkt 48–52 niniejszego wyroku, art. 4 dyrektywy 91/271 nie odsyła do załącznika I sekcja D do tej dyrektywy, a zatem, ponieważ Królestwo Szwecji jest w stanie przedstawić próbkę odpowiadającą wymogom załącznika I sekcja B do tej dyrektywy za okres, którego dotyczy niniejsza skarga, należy uznać, że zobowiązania wynikające z art. 4 tej dyrektywy zostały wypełnione. W niniejszym przypadku strony nie kwestionują, że od dnia 23 października 2018 r. wszystkie 6 próbek pobranych w celu kontroli stężenia BZT5 spełniało wymogi dyrektywy 91/271. W konsekwencji należy oddalić skargę Komisji w odniesieniu do aglomeracji Robertsfors. – Odnośnie do aglomeracji Tänndalen Jeśli chodzi o aglomerację Tänndalen, strony nie kwestionują, że w okresie od 3 stycznia do 12 grudnia 2018 r. pobrano 35 próbek w celu kontroli stężenia BZT5 i że 6 z tych próbek przekraczało stężenie dopuszczone na mocy dyrektywy 91/271, w związku z czym do dnia 18 kwietnia 2018 r. oczyszczalnia ścieków tej aglomeracji nie przestrzegała wymogów tej dyrektywy. Królestwo Szwecji podnosi, że wszystkie próbki pobrane w okresie od 16 maja 2018 r. do 15 maja 2019 r. pozwoliły stwierdzić, że ścieki odprowadzane wykazywały wartości poniżej maksymalnego progu stężenia. W tym względzie, jak przypomniano w pkt 58 i 59 niniejszego wyroku, ponieważ termin wyznaczony w uzasadnionej opinii upłynął w dniu 8 stycznia 2019 r., ewentualne przestrzeganie wymogów dyrektywy 91/271, które nastąpiło po tym terminie, nie może zostać uwzględnione. Jednakże, po pierwsze, teza Komisji, zgodnie z którą naruszenie art. 15 dyrektywy 91/271 pociąga za sobą automatycznie naruszenie art. 4 tej dyrektywy, została odrzucona w pkt 51 niniejszego wyroku. Po drugie, jak również wynika z pkt 48–52 niniejszego wyroku, art. 4 dyrektywy 91/271 nie odsyła do załącznika I sekcja D do tej dyrektywy, a zatem, ponieważ Królestwo Szwecji jest w stanie przedstawić próbkę odpowiadającą wymogom załącznika I sekcja B do tej dyrektywy za okres, którego dotyczy niniejsza skarga, należy uznać, że zobowiązania ciążące na tym państwie członkowskim na podstawie art. 4 wspomnianej dyrektywy zostały wypełnione. W niniejszym przypadku wszystkie próbki zebrane w okresie od 16 maja 2018 r. do 8 stycznia 2019 r. były zgodne z wymogami ustanowionymi w dyrektywie 91/271. Z powyższego wynika, że skarga Komisji podlega oddaleniu w odniesieniu do aglomeracji Tänndalen. W przedmiocie zarzutu drugiego, dotyczącego uchybienia zobowiązaniom ciążącym na Królestwie Szwecji na podstawie art. 5 dyrektywy 91/271 w związku z art. 10 i 15 tej dyrektywy Argumentacja stron Komisja po pierwsze uważa, że naruszenie art. 5 dyrektywy 91/271 ma miejsce wówczas, gdy dochodzi do naruszenia art. 15 tej dyrektywy, który określa liczbę próbek, które należy pobrać, oraz odstępy czasu, w jakich się je pobiera, ponieważ w braku poszanowania tego ostatniego artykułu nie jest możliwe sprawdzenie, czy zostały spełnione wymogi art. 5 dyrektywy 91/271. Po drugie, Komisja twierdzi, że przestrzeganie tego ostatniego przepisu w związku z art. 15 tej dyrektywy stanowi przesłankę spełnienia wymogów art. 10 wspomnianej dyrektywy dotyczących projektowania, budowy, eksploatacji i utrzymania oczyszczalni ścieków. Komisja podnosi, że z art. 5 ust. 2 dyrektywy 91/271 wynika, że ścieki komunalne z aglomeracji o RLM wynoszącej ponad 10000 powinny być poddawane oczyszczaniu bardziej rygorystycznemu niż przewidziane w art. 4 tej dyrektywy. Z art. 5 ust. 3 wspomnianej dyrektywy wynika, że takie zrzuty powinny spełniać odpowiednie wymogi załącznika I sekcja B do tej dyrektywy, który odsyła do tabel 1 i 2 tego załącznika. Komisja przypomina, że oba kryteria, stosowane zamiennie, dotyczą azotu w ściekach, tj. maksymalnego dopuszczalnego stężenia azotu, które wynosi 15 mg/l dla aglomeracji o RLM wynoszącej od 10000 do 100000 oraz 10 mg/l dla aglomeracji o RLM wynoszącej ponad 100000, oraz minimalnego stopnia redukcji azotu, który powinien wynosić od 70% do 80%. Ponadto Komisja podnosi, że pkt D.4.a załącznika I do dyrektywy 91/271 przewiduje, iż ścieki oczyszczone są uważane za zgodne z wymogami zawartymi w tabeli 2 tego załącznika w odniesieniu do azotu, jeżeli średnia roczna wartość próbek nie przekracza obowiązującej wartości dopuszczalnej. Komisja podnosi, że w odniesieniu do aglomeracji Borås, Skoghall, Habo i Töreboda Królestwo Szwecji uchybiło zobowiązaniom, które ciążą na nim na podstawie art. 5 w związku z art. 10 i 15 tej dyrektywy. W pierwszej kolejności, jeśli chodzi o aglomerację Borås, której oczyszczalnie ścieków oczyszczały lub oczyszczają ścieki dla RLM wynoszącej odpowiednio 110000 i 150000, Komisja utrzymuje, że z odpowiedzi Królestwa Szwecji na uzasadnioną opinię wynika, że dawna oczyszczalnia ścieków, która została zamknięta w dniu 28 maja 2018 r., nie spełniała wymogów dyrektywy 91/271, natomiast nowa oczyszczalnia spełnia te wymogi od dnia 17 września 2018 r. Komisja podnosi, że przedstawiona przez Królestwo Szwecji tabela wyników dotyczących stężenia azotu nie pozwala na ustalenie, które wyniki pochodzą z której oczyszczalni ścieków, a w każdym razie tabela ta wskazuje, że wymogi dyrektywy 91/271 dotyczące maksymalnych wartości stężenia azotu nie były przestrzegane w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. We wspomnianym okresie jednego roku średnia roczna wartość próbek wyniosła bowiem 18 mg/l, podczas gdy dopuszczalna wartość wynosi 10 mg/l. W drugiej kolejności, jeśli chodzi o aglomerację Skoghall, której oczyszczalnie ścieków posiadają zdolność oczyszczania ścieków dla RLM wynoszącej odpowiednio 5457 i 15000, Komisja podnosi, że z odpowiedzi na uzasadnioną opinię wynika, iż w jednej z dwóch oczyszczalni ścieków dopuszczalna wartość stężenia azotu była przekroczona przez okres dwunastu miesięcy między dniem 9 listopada 2017 r. a dniem 6 listopada 2018 r., co nie zostało zakwestionowane przez Królestwo Szwecji. W tym względzie Komisja stwierdza, że średnia roczna wartość próbek wyniosła 17 mg/l, podczas gdy dopuszczalna wartość wynosi 15 mg/l. W trzeciej kolejności, jeśli chodzi o aglomerację Habo, której oczyszczalnia ścieków ma zdolność oczyszczania ścieków dla RLM wynoszącej 17000, Komisja szacuje, że w tej oczyszczalni zostało usunięte tylko 33% azotu oraz że Królestwo Szwecji w żaden sposób nie uzasadniło swoich twierdzeń, zgodnie z którymi redukcja azotu między Habo a Morzem Bałtyckim wynosi 78–87%. Zdaniem Komisji model Hydrological Predictions for the Environment (prognoz hydrologicznych dla środowiska, zwany dalej „modelem HYPE”) nie pozwala na ustalenie, czy aglomeracja Habo spełnia wymogi dyrektywy 91/271, czy też nie. Z modelu HYPE wynika, że redukcja azotu we wszystkich jeziorach i ciekach wodnych między Habo a Morzem Bałtyckim wynosi, zanim ścieki dotrą do wrażliwego obszaru przybrzeżnego, 87%. Ponadto oficjalne oświadczenie instytutu meteorologicznego i hydrologicznego Szwecji (zwanego dalej „IMHS”) wskazuje, że całkowita redukcja azotu, która uwzględnia również naturalną retencję, wynosi 91%. Tymczasem Komisja podnosi, że z odpowiedzi Królestwa Szwecji na uzasadnioną opinię wynika, po pierwsze, że średnia roczna wartość redukcji stężenia azotu stwierdzona w oczyszczalni ścieków w Habo wynosi jedynie 32%, a po drugie, że wspomniana oczyszczalnia ścieków nie jest nawet przystosowana do oczyszczania azotu. Komisja twierdzi, że jeśli Królestwo Szwecji opiera się na modelu HYPE, to nie przekazało jej informacji istotnych dla weryfikacji przywołanych danych, wobec czego instytucja ta uważa, że redukcja azotu w przypadku Habo wynosi 32%, podczas gdy minimalny stopień redukcji powinien mieścić się między 70% a 80%. W czwartej kolejności, w odniesieniu do aglomeracji Töreboda, której oczyszczalnia ścieków posiada zdolność oczyszczania ścieków dla RLM wynoszącej 35500, Komisja podnosi, że z odpowiedzi Królestwa Szwecji na uzasadnioną opinię wynika, iż to państwo członkowskie z jednej strony utrzymuje, że wymogi dotyczące stężenia BZT5 zostały spełnione. Z drugiej strony, zasadniczo z tych samych powodów, które zostały przedstawione w odniesieniu do aglomeracji Habo, utrzymuje ono, że redukcja stężenia azotu zapewniana w oczyszczalni ścieków w Törebodzie wynosi 43%, a biorąc pod uwagę naturalną retencję, przed dotarciem ścieków do wrażliwych obszarów przybrzeżnych wzrasta do 71%. Komisja podnosi, że ze wspomnianej odpowiedzi wynika, że w celu sprawdzenia stężenia BZT5 w oczyszczalni ścieków w Törebodzie w okresie od 8 listopada 2017 r. do 6 listopada 2018 r. zostało pobranych 50 próbek. Tymczasem zdaniem tej instytucji w okresie od 8 listopada 2017 r. do 3 stycznia 2018 r. nie pobrano próbek ze ścieków dopływających i wypływających, w związku z czym dla tego okresu nie zgłoszono redukcji, a wymogi w zakresie monitorowania określone w pkt D.3 załącznika I do dyrektywy 91/271 nie zostały spełnione. Ponadto Komisja podnosi, że maksymalne stężenie 25 mg/l zostało przekroczone w 18 próbkach, podczas gdy maksymalna dopuszczalna liczba próbek niespełniających wymagań wynosi 5, oraz że w 3 próbkach ta wartość graniczna została przekroczona o ponad 100%. Ponieważ aglomeracja ta nie spełnia wymogów wynikających z art. 4 dyrektywy 91/271, nie spełnia ona również wymogów wynikających z art. 5 tej dyrektywy, który przewiduje obowiązek bardziej rygorystycznego oczyszczania w oczyszczalniach ścieków o RLM większej niż 10000. W odniesieniu do redukcji stężenia azotu Komisja podnosi, że z odpowiedzi Królestwa Szwecji na uzasadnioną opinię wynika, że po pierwsze średnia roczna wartość redukcji azotu w oczyszczalni ścieków wynosi 43%, podczas gdy minimalny stopień redukcji powinien wynosić od 70% do 80%, a po drugie, że wspomniana oczyszczalnia nie jest przystosowana do oczyszczania azotu. Komisja utrzymuje, że nie otrzymała żadnych informacji, które pozwoliłyby jej zweryfikować informacje przekazane przez Królestwo Szwecji lub informacje pochodzące z okresu po 2013 r. Królestwo Szwecji kwestionuje na wstępie, z tych samych powodów co przedstawione w ramach zarzutu dotyczącego uchybienia zobowiązaniom wynikającym z art. 4 dyrektywy 91/271 w związku z art. 10 i 15 tej dyrektywy, tezę Komisji, zgodnie z którą naruszenie art. 15 pociąga za sobą naruszenie art. 5 i 10 tej dyrektywy. W pierwszej kolejności, jeśli chodzi o aglomerację Borås, Królestwo Szwecji uważa, że nie można zgodzić się z argumentacją Komisji, zgodnie z którą nie jest możliwe zidentyfikowanie oczyszczalni ścieków, której dotyczą wyniki przedstawione przez to państwo. Z odpowiedzi na uzasadnioną opinię wynika bowiem, że oczyszczalnia ścieków w Gässlösie działała do dnia 28 maja 2018 r. i że w tym samym dniu uruchomiono oczyszczalnię w Sobacken. W tym względzie Królestwo Szwecji twierdzi, że w okresie od 28 maja 2018 r. do 9 maja 2019 r. stężenie azotu w ściekach odprowadzanych z tej oczyszczalni było niższe od średniej rocznej wartości dopuszczalnej wynoszącej 10 mg/l, w związku z czym oczyszczalnia ta spełnia wymogi dyrektywy 91/271. W drugiej kolejności, jeśli chodzi o aglomerację Skoghall, która posiada dwie oczyszczalnie ścieków, Królestwo Szwecji podnosi, że próbki pobrane w oczyszczalni w Sättersviken wykazały stężenie azotu wynoszące 17 mg/l z powodu trudności spowodowanych topnieniem śniegu w połączeniu z długim okresem niskich temperatur. Jednakże w celu zaradzenia temu problemowi zostały wprowadzone pewne środki, w wyniku czego w okresie od 4 czerwca 2018 r. do 15 maja 2019 r. stężenie azotu w ściekach odprowadzonych z oczyszczalni ścieków w Sättersviken było niższe od średniej rocznej wartości dopuszczalnej wynoszącej 15 mg/l. W trzeciej kolejności, w odniesieniu do aglomeracji Habo, Królestwo Szwecji podnosi, że analiza 26 próbek pobranych w okresie od 14 listopada 2017 r. do 13 listopada 2018 r. pokazuje, że stopień redukcji stężenia azotu w oczyszczalni w Habo wynosił średnio 32%. Królestwo Szwecji podnosi jednak, że stężenie azotu w ściekach odprowadzonych z tej oczyszczalni ścieków jest zmniejszone o 87% dzięki efektowi naturalnej retencji, która zgodnie z orzecznictwem Trybunału może zostać uwzględniona przy obliczaniu redukcji stężenia azotu. Z oświadczenia IMHS, opartego z kolei na danych dostępnych na stronie internetowej Sveriges lantbruksuniversitet (szwedzkiego uniwersytetu nauk rolniczych, zwanego dalej „SLU”), wynika bowiem, że model HYPE wskazuje na naturalną redukcję stężenia azotu pomiędzy oczyszczalnią ścieków a morzem na poziomie 87%. Jako że oczyszczalnia ścieków w Habo osiąga retencję azotu na poziomie 32%, naturalna retencja wynosi 87%, a całkowita retencja wynosi 91%, Królestwo Szwecji uważa, że spełnia w tym względzie wymogi dyrektywy 91/271. W czwartej kolejności, jeśli chodzi o aglomerację Töreboda, Królestwo Szwecji utrzymuje, w odniesieniu do stężenia BZT5, że po pierwsze, z tabeli 2 załącznika I do dyrektywy 91/271 wynika, że wielkości stężenia i stopnie redukcji są stosowane alternatywnie. Po drugie, z tabeli 3 tego samego załącznika wynika, że o ile liczba próbek pobranych w danym roku powinna wynosić od 17 do 28, o tyle maksymalnie 3 z tych próbek mogą nie spełniać wymogów. Tymczasem w okresie od 4 stycznia do 11 października 2018 r. 22 z 23 próbek pobranych w regularnych odstępach czasu spełniało wymogi w zakresie minimalnego stopnia redukcji, podczas gdy wspomniana oczyszczalnia była zobowiązana do pobrania jedynie 12 próbek w ciągu tego roku. W odniesieniu do retencji azotu Królestwo Szwecji podnosi, że w okresie od 10 listopada 2017 r. do 6 listopada 2018 r. redukcja stężenia azotu w oczyszczalni ścieków w Törebodzie, określona na podstawie 54 próbek, wyniosła 32%, podczas gdy redukcja wynikająca z naturalnej retencji spowodowała zmniejszenie tego stężenia o 50%. Z oświadczenia IMHS, opartego z kolei na danych dostępnych na stronie internetowej SLU, wynika, że model HYPE wskazuje na naturalną redukcję stężenia azotu pomiędzy oczyszczalnią ścieków a morzem na poziomie 50%. Biorąc pod uwagę fakt, że redukcja w oczyszczalni ścieków osiąga 43%, całkowita retencja azotu wynosi 71%. Ocena Trybunału Na wstępie należy zauważyć, że uchybienie zobowiązaniom wynikającym z art. 5 dyrektywy 91/271 w związku z art. 10 i 15 tej dyrektywy należy zbadać w świetle pkt 48–52 niniejszego wyroku. – Odnośnie do aglomeracji Töreboda Komisja zarzuca zasadniczo Królestwu Szwecji naruszenie art. 5 dyrektywy 91/271 w związku z art. 10 i 15 tej dyrektywy ze względu na to, że po pierwsze, oczyszczalnia ścieków tej aglomeracji nie spełnia wymogów art. 4 wspomnianej dyrektywy dotyczących stężenia BZT5, w związku z czym a fortiori nie może ona spełniać bardziej rygorystycznych wymogów art. 5 tej dyrektywy. Po drugie, Komisja uważa, że nie są również spełnione wymogi dotyczące zawartości azotu w oczyszczonych ściekach. W tym względzie z jednej strony teza Komisji, zgodnie z którą naruszenie art. 15 dyrektywy 91/271 pociąga za sobą automatycznie naruszenie art. 5 tej dyrektywy, została odrzucona w pkt 51 niniejszego wyroku. Z drugiej strony, jak wynika z pkt 48–52 niniejszego wyroku, art. 5 dyrektywy 91/271 nie odsyła do załącznika I sekcja D do tej dyrektywy, w związku z czym, ponieważ Królestwo Szwecji jest w stanie przedstawić próbkę odpowiadającą wymogom załącznika I sekcja B do tej dyrektywy za okres, którego dotyczy niniejsza skarga, należy uznać, że zobowiązania wynikające z art. 5 tej dyrektywy zostały wypełnione. W tym względzie, o ile strony są zgodne co do tego, że Królestwo Szwecji przekazało 50 próbek za okres od 8 listopada 2017 r. do 6 listopada 2018 r., o tyle to państwo członkowskie kwestionuje fakt, że 9 próbek niezgodnych z wymogami w pierwszym półroczu 2018 r. świadczy o tym, że oczyszczalnia ścieków tej aglomeracji w niewystarczającym stopniu zmniejsza stężenie BZT5. Jednakże z uwagi na fakt, że w celu spełnienia obowiązków wynikających z art. 5 dyrektywy 91/271 wspomniane państwo członkowskie może ograniczyć się do przedstawienia jednej próbki odpowiadającej wymogom załącznika I sekcja B do dyrektywy 91/271, dokładna liczba próbek niezgodnych z wymogami jest bez znaczenia dla oceny istnienia uchybienia zobowiązaniom wynikającym z tego artykułu. Ponieważ Komisja nie kwestionuje, że Królestwo Szwecji przedstawiło co najmniej jedną próbkę zgodną z wymogami załącznika I sekcja B do dyrektywy 91/271, skargę należy oddalić w zakresie, w jakim dotyczy stężenia BZT5 w aglomeracji Töreboda. W odniesieniu do stopnia redukcji stężenia azotu znajdującego się w tych ściekach należy po pierwsze przypomnieć, że zgodnie z art. 5 ust. 2 dyrektywy 91/271 właściwe organy są zobowiązane do podjęcia niezbędnych środków w celu zapewnienia, by ścieki komunalne odprowadzane do systemów zbierania, przed odprowadzeniem do obszarów wrażliwych, były poddawane bardziej rygorystycznemu oczyszczaniu niż określone w art. 4 najpóźniej do dnia 31 grudnia 1998 r., w odniesieniu do wszystkich zrzutów z aglomeracji o RLM wynoszącej ponad 10000. Po drugie, art. 5 ust. 3 dyrektywy 91/271 odsyła do załącznika I sekcja B tej dyrektywy, który z kolei odsyła do wymogów zawartych w tabeli 2 tego załącznika. W myśl wspomnianej tabeli w odniesieniu do azotu jest wymagana albo redukcja pozwalająca na osiągnięcie normy 15 mg/l dla aglomeracji o RLM wynoszącej od 10000 do 100000, albo minimalny stopień redukcji wyrażony w procentach na poziomie 70–80%. Trybunał stwierdził już, że żaden z przepisów dyrektywy 91/271 nie stoi na przeszkodzie temu, aby uznać naturalną retencję azotu za metodę usuwania tego pierwiastka ze ścieków komunalnych (wyroki: z dnia 6 października 2009 r., Komisja/Finlandia, C‑335/07, EU:C:2009:612, pkt 86; z dnia 6 października 2009 r., Komisja/Szwecja, C‑438/07, EU:C:2009:613, pkt 97). W niniejszym przypadku, o ile Królestwo Szwecji nie kwestionuje, że oczyszczalnia ścieków aglomeracji Töreboda nie dysponuje żadnym specjalnym wyposażeniem służącym redukcji stężenia azotu w ściekach i dlatego usuwa tylko około 43% azotu, o tyle to państwo członkowskie podnosi, że należy wziąć pod uwagę naturalną retencję dalszych 50%, w związku z czym azot w ściekach, zanim dotrze do wrażliwych wód przybrzeżnych, ulega w sumie redukcji o 71%. W tym względzie, po pierwsze, jak zauważyła rzecznik generalna w pkt 109–110 opinii, o ile Komisja twierdziła, że Królestwo Szwecji nie przedstawiło istotnych danych pozwalających na weryfikację twierdzeń dotyczących naturalnej retencji azotu, o tyle nie wskazała ona dokładnie ani w uzasadnionej opinii, ani w pismach procesowych, jakich danych pomiarowych potrzebuje, aby móc zatwierdzić model HYPE, w związku z czym Królestwo Szwecji nie było w stanie dokładnie przedstawić danych żądanych przez Komisję. Po drugie, w zakresie, w jakim Królestwo Szwecji powołało się na dane dostępne na stronie internetowej SLU, zakwestionowało ono co do zasady i w szczegółach dane przedstawione przez Komisję i wynikające z nich wnioski (zob. analogicznie wyrok z dnia 18 października 2012 r., Komisja/Zjednoczone Królestwo, C‑301/10, EU:C:2012:633, pkt 72 i przytoczone tam orzecznictwo). W tych okolicznościach, jak wskazała rzecznik generalna w pkt 111 opinii, Komisja powinna była merytorycznie zapoznać się z danymi dostępnymi w Internecie i w razie potrzeby złożyć wniosek o przedłużenie terminu lub zawieszenie postępowania. Tymczasem, ponieważ Komisja, po pierwsze, nie zażądała w sposób jasny i precyzyjny szczególnych danych pomiarowych mających na celu weryfikację modelu HYPE, a po drugie, nie była w stanie w przekonujący sposób podważyć argumentacji Szwecji dotyczącej naturalnej retencji azotu, należy stwierdzić, że nie zdołała wykazać uchybienia art. 5 dyrektywy 91/271 w odniesieniu do zrzutu azotu z oczyszczalni ścieków aglomeracji Töreboda. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego podlega oddaleniu w odniesieniu do aglomeracji Töreboda. – Odnośnie do aglomeracji Borås Jeśli chodzi o aglomerację Borås, należy zbadać uchybienie zobowiązaniom dotyczącym wartości dopuszczalnych i redukcji stężenia azotu w ściekach, o których mowa w art. 5 dyrektywy 91/271 w związku z art. 10 i 15 tej dyrektywy, w świetle pkt 111–113 niniejszego wyroku. W niniejszym przypadku należy stwierdzić, że – jak zauważyła rzecznik generalna w pkt 95–97 opinii – o ile Królestwo Szwecji, z powodu zastąpienia dawnej oczyszczalni ścieków tej aglomeracji w dniu 28 maja 2018 r., początkowo podało średnią wartość roczną stężenia azotu wynoszącą 18 mg/l dla obu zakładów, o tyle to państwo członkowskie przedstawiło w odpowiedzi na skargę dodatkowe dane z próbek pobranych w okresie od 28 maja 2018 r. do 5 września 2019 r., które wskazują na średnią wartość roczną wynoszącą 9 mg/l oraz średnią redukcję stężenia azotu na poziomie 70%. Jak wynika z pkt 58 i 59 niniejszego wyroku, ponieważ termin wyznaczony w uzasadnionej opinii upłynął w dniu 8 stycznia 2019 r., ewentualne przestrzeganie wymogów dyrektywy 91/271, które nastąpiło po tym terminie, nie może zostać uwzględnione. W związku z tym, po pierwsze, ponieważ teza Komisji, zgodnie z którą naruszenie art. 15 dyrektywy 91/271 pociąga za sobą automatycznie naruszenie art. 5 tej dyrektywy, została odrzucona w pkt 51 niniejszego wyroku, a po drugie, ponieważ Królestwo Szwecji przedstawiło próbki zgodne z wymogami wspomnianej dyrektywy za okres od 28 maja 2018 r. do 8 stycznia 2019 r., należy stwierdzić, że oczyszczalnia ścieków aglomeracji Borås spełniała w tym ostatnim dniu wymogi ustanowione w art. 5 i 10 tej dyrektywy. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego podlega oddaleniu w odniesieniu do aglomeracji Borås. – Odnośnie do aglomeracji Skoghall Jeśli chodzi o aglomerację Skoghall, należy zbadać uchybienie zobowiązaniom dotyczącym wartości dopuszczalnych i redukcji stężenia azotu w ściekach, o których mowa w art. 5 dyrektywy 91/271 w związku z art. 10 i 15 tej dyrektywy, w świetle pkt 111–113 niniejszego wyroku. W niniejszym przypadku, jak zauważyła rzecznik generalna w pkt 102 i 103 opinii, o ile Królestwo Szwecji przyznało, że w odniesieniu do jednej z oczyszczalni ścieków tej aglomeracji stężenie azotu w oczyszczonych przez nią ściekach wykazało w okresie od 9 listopada 2017 r. do 6 listopada 2018 r. średnią wartość roczną wynoszącą 17 mg/l, o tyle to państwo członkowskie przedstawiło w odpowiedzi na skargę dodatkowe dane z próbek pobranych w okresie od 6 kwietnia 2018 r. do 15 maja 2019 r., które wskazują na średnią wartość roczną wynoszącą 12 mg/l oraz średnią redukcję stężenia azotu na poziomie 73%. Jak wynika z pkt 58 i 59 niniejszego wyroku, ponieważ termin wyznaczony w uzasadnionej opinii upłynął w dniu 8 stycznia 2019 r., ewentualne przestrzeganie wymogów dyrektywy 91/271, które nastąpiło po tym terminie, nie może zostać uwzględnione. W związku z tym, po pierwsze, ponieważ teza Komisji, zgodnie z którą naruszenie art. 15 dyrektywy 91/271 pociąga za sobą automatycznie naruszenie art. 5 tej dyrektywy, została odrzucona w pkt 51 niniejszego wyroku, a po drugie, ponieważ Królestwo Szwecji przedstawiło próbki zgodne z wymogami wspomnianej dyrektywy za okres od 6 kwietnia 2018 r. do 8 stycznia 2019 r., należy stwierdzić, że oczyszczalnia ścieków aglomeracji Skoghall spełniała w tym ostatnim dniu wymogi, o których mowa w art. 5 i 10 tej dyrektywy. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego podlega oddaleniu w odniesieniu do aglomeracji Skoghall. – Odnośnie do aglomeracji Habo Jeśli chodzi o aglomerację Habo, należy zbadać uchybienie zobowiązaniom dotyczącym wartości dopuszczalnych i redukcji stężenia azotu w ściekach, o których mowa w art. 5 dyrektywy 91/271 w związku z art. 10 i 15 tej dyrektywy, w świetle pkt 111–113 niniejszego wyroku. W niniejszym przypadku, o ile Królestwo Szwecji nie kwestionuje, że oczyszczalnia aglomeracji Habo nie dysponuje żadnym szczególnym wyposażeniem służącym redukcji azotu w ściekach, i dlatego usuwa tylko około 30% azotu, co daje średnią wartość roczną wynoszącą 40 mg/l, o tyle to państwo członkowskie podnosi, że należy wziąć pod uwagę naturalną retencję dalszych 87%, w związku z czym azot w ściekach, zanim dotrze do wrażliwych wód przybrzeżnych, ulega w sumie redukcji o 91%. W tym względzie, po pierwsze, jak zauważyła rzecznik generalna w pkt 109–110 opinii, o ile Komisja twierdziła, że Królestwo Szwecji nie przekazało jej istotnych danych pozwalających na weryfikację twierdzeń tego państwa członkowskiego dotyczących naturalnej retencji azotu, o tyle nie wskazała ona dokładnie ani w uzasadnionej opinii, ani w toku postępowania sądowego, jakich danych pomiarowych potrzebuje, aby móc zatwierdzić model HYPE, w związku z czym Królestwo Szwecji nie było w stanie dokładnie przedstawić danych żądanych przez Komisję. Po drugie, jak wynika z pkt 110 i 111 wspomnianej opinii, Królestwo Szwecji powołało się na dane dostępne na stronie internetowej SLU, w związku z czym Komisja powinna była merytorycznie zapoznać się z danymi dostępnymi na wspomnianej stronie internetowej, a w razie potrzeby powinna była złożyć wniosek o przedłużenie terminu lub o zawieszenie postępowania. Tymczasem, ponieważ Komisja, po pierwsze, nie zażądała w sposób jasny i precyzyjny szczególnych danych pomiarowych mających na celu weryfikację modelu HYPE, a po drugie, nie była w stanie w przekonujący sposób podważyć argumentacji Szwecji dotyczącej naturalnej retencji azotu, należy stwierdzić, że nie zdołała wykazać uchybienia art. 5 dyrektywy 91/271 w odniesieniu do zrzutu azotu z oczyszczalni ścieków aglomeracji Habo. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że skarga o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego podlega oddaleniu w odniesieniu do aglomeracji Habo. W przedmiocie zarzutu trzeciego, dotyczącego uchybienia zobowiązaniom ciążącym na Królestwie Szwecji na podstawie art. 4 ust. 3 TUE Argumentacja stron Komisja podnosi, że nie przekazując jej istotnych danych dotyczących aglomeracji Habo i Töreboda, tak aby umożliwić tej instytucji weryfikację argumentów przedstawionych przez Królestwo Szwecji i przemawiających przeciwko zarzucanym mu uchybieniom dotyczącym tych dwóch aglomeracji, to państwo członkowskie uchybiło zobowiązaniom ciążącym na nim na podstawie art. 4 ust. 3 TUE. W tym względzie Komisja podnosi, że nie wystarczy, by państwo członkowskie przedstawiło zwykłe twierdzenia, nie dając tej instytucji możliwości sprawdzenia ich prawdziwości. Komisja utrzymuje zatem, że jeśli Królestwo Szwecji twierdzi, iż model HYPE stosowany w ramach obliczania retencji azotu opiera się na rzeczywistych pomiarach, to Komisja nie otrzymała od tego państwa członkowskiego żadnych informacji dotyczących retencji obliczonej indywidualnie dla każdej aglomeracji, w związku z czym nie mogła zweryfikować tych twierdzeń. Dokładniej rzecz ujmując, instytucja ta nie była w stanie ani skontrolować, czy naturalna retencja azotu zachodzi na podanym poziomie, ani dokonać obiektywnej oceny naukowej prawdziwości twierdzeń Królestwa Szwecji dotyczących metod zastosowanych w celu określenia stopnia redukcji. W tym względzie Komisja utrzymuje, że ponieważ sama nie posiada uprawnień do prowadzenia dochodzenia w tym zakresie, zasada lojalnej współpracy wymaga, aby państwo członkowskie dostarczyło jej informacji niezbędnych do sprawdzenia, czy przepisy dyrektywy zostały prawidłowo wprowadzone w życie. W niniejszej sprawie dane przekazane Komisji, na których opiera się oficjalne oświadczenie IMHS, pochodzą z bazy danych, która nie jest obsługiwana przez IMHS i która nie określa zawartości azotu w ciekach wodnych w okresie po 2013 r. Komisja dodaje, że dane pochodzące ze wspomnianej bazy nie pozwalają nawet na określenie zakresu retencji azotu. Królestwo Szwecji odpowiada po pierwsze, że przekazało istotne informacje, a po drugie, że informacje te pochodzą z danych z monitoringu środowiska ogólnie dostępnych na stronie internetowej SLU, która gromadziła dane dotyczące wód słodkich w ramach monitoringu środowiska. IMHS wykorzystuje te dane do prac związanych z zatwierdzaniem i kalibracją. Ponadto Królestwo Szwecji utrzymuje, że zarówno model HYPE, jak i wcześniejsze modele, na których się on opiera, są dobrze udokumentowane i były przedmiotem ocen i analiz naukowych, których wyniki opublikowano w wielu badaniach i artykułach naukowych. To państwo członkowskie podnosi, że dwa badania naukowe dowodzą, że model jest wiarygodny, i podkreśla po pierwsze, że zatwierdzenia i kalibracje są przeprowadzane w odniesieniu do danych zmierzonych przez SLU, a po drugie, że w cytowanych badaniach stwierdza się, iż na stronie internetowej IMHS znajduje się narzędzie, które umożliwia wizualizację średniego odchylenia, wyrażonego w procentach, między wartościami modelu a zmierzonymi danymi. Ponadto w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia uchybienia z dnia 28 czerwca 2017 r. Królestwo Szwecji przedstawiło szczegółowe wyjaśnienia dotyczące modelu HYPE i przekazało Komisji informacje z IMHS pokazujące, w jaki sposób dochodzi do transportu i utraty azotu, a także końcowej naturalnej retencji, która jest w ten sposób osiągana w Habo i w Törebodzie. W związku z tym to państwo członkowskie stwierdza, że zrobiło wszystko, co możliwe, w celu współpracy z Komisją. Ocena Trybunału Należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem dotyczącym ciężaru dowodu w ramach postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego na podstawie art. 258 TFUE ciężar dowiedzenia zarzucanego państwu członkowskiemu uchybienia spoczywa na Komisji. To właśnie ona, nie opierając się na jakimkolwiek domniemaniu, powinna przedstawić Trybunałowi niezbędne dowody umożliwiające mu weryfikację, czy wystąpiło takie uchybienie [wyrok z dnia 14 stycznia 2021 r., Komisja/Włochy (dopłata do zakupu paliw silnikowych), C‑63/19, EU:C:2021:18, pkt 74 i przytoczone tam orzecznictwo]. Niemniej państwa członkowskie są na podstawie art. 4 ust. 3 TUE zobowiązane do ułatwiania Komisji wypełniania jej zadań, polegających w szczególności, zgodnie z art. 17 ust. 1 TUE, na czuwaniu nad stosowaniem postanowień traktatu FUE oraz środków przyjętych przez instytucje na jego podstawie. Należy w szczególności wziąć pod uwagę fakt, że jeśli chodzi o ustalenie, czy w praktyce właściwie zastosowano przepisy krajowe mające zapewnić skuteczne wprowadzenie w życie dyrektywy, Komisja, która nie posiada własnych uprawnień do prowadzenia dochodzenia w tym przedmiocie, jest w znacznym stopniu uzależniona od dowodów dostarczonych przez ewentualne podmioty składające skargę, a także przez państwo członkowskie, którego dochodzenie dotyczy (wyrok z dnia 18 października 2012 r., Komisja/Zjednoczone Królestwo, C‑301/10, EU:C:2012:633, pkt 71 i przytoczone tam orzecznictwo). W niniejszej sprawie należy zaznaczyć, że Królestwo Szwecji odpowiedziało na żądanie Komisji o dostarczenie jej wyników bardziej aktualnych pomiarów dotyczących redukcji azotu w aglomeracjach Habo i Töreboda, odsyłając do oświadczenia IMHS, w którym wskazano, że jest ono oparte na bardziej aktualnych pomiarach tej zawartości, lecz że nie były one dostępne na jego stronie internetowej ze względu na to, że pochodziły z bazy danych innej instytucji. Jednakże dopiero w toku postępowania przed Trybunałem, a konkretnie w odpowiedzi na skargę, Królestwo Szwecji poinformowało Komisję, że wspomniane dane są obsługiwane przez SLU i że są one ogólnie dostępne na stronie internetowej tego uniwersytetu. Należy zauważyć, że postępując w ten sposób, Królestwo Szwecji przekazało Komisji w trakcie postępowania poprzedzającego wniesienie skargi niekompletne informacje i utrudniło prawidłowy przebieg niniejszego postępowania. Jak zauważyła rzecznik generalna w pkt 123 opinii, mimo że Komisja podniosła brak konkretnych danych, to państwo członkowskie ani nie przedstawiło takich danych, ani nie wskazało źródła bardziej aktualnych danych czy też adresu, pod którym można je znaleźć w Internecie. To zaniechanie utrudniło Komisji przygotowanie niniejszej skargi. Wynika z tego, że nie przekazując Komisji w postępowaniu poprzedzającym wniesienie skargi informacji, których potrzebowała ona do oceny, czy oczyszczalnie ścieków aglomeracji Habo i Töreboda spełniają wymogi dyrektywy 91/271, Królestwo Szwecji uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na podstawie art. 4 ust. 3 TUE. Z całości powyższych rozważań wynika, że: – Królestwo Szwecji uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na podstawie art. 4 dyrektywy 91/271 w związku z art. 10 tej dyrektywy, ponieważ nie zapewniło, aby ścieki komunalne z aglomeracji Lycksele, Malå i Pajala były poddane przed odprowadzeniem wtórnemu lub innemu równie skutecznemu oczyszczaniu; oraz – Królestwo Szwecji uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na podstawie art. 4 ust. 3 TUE, ponieważ w postępowaniu poprzedzającym wniesienie skargi nie przekazało Komisji informacji, których potrzebowała ona do oceny, czy oczyszczalnie ścieków aglomeracji Habo i Töreboda spełniają wymogi dyrektywy 91/271. W przedmiocie kosztów Zgodnie z art. 138 § 3 regulaminu postępowania przed Trybunałem Komisja i Królestwo Szwecji pokrywają własne koszty, ponieważ żądania tych stron zostały uwzględnione tylko częściowo.   Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:   1) Królestwo Szwecji uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na podstawie art. 4 dyrektywy Rady 91/271/EWG z dnia 21 maja 1991 r. dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych, zmienionej rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1137/2008 z dnia 22 października 2008 r., w związku z art. 10 dyrektywy 91/271, zmienionej rozporządzeniem nr 1137/2008, ponieważ nie zapewniło, aby ścieki komunalne z aglomeracji Lycksele, Malå i Pajala były poddane przed odprowadzeniem wtórnemu lub innemu równie skutecznemu oczyszczaniu; oraz Królestwo Szwecji uchybiło zobowiązaniom, które na nim ciążą na podstawie art. 4 ust. 3 TUE, ponieważ w postępowaniu poprzedzającym wniesienie skargi nie przekazało Komisji Europejskiej informacji, których potrzebowała ona do oceny, czy oczyszczalnie ścieków aglomeracji Habo i Töreboda spełniają wymogi dyrektywy 91/271, zmienionej rozporządzeniem nr 1137/2008.   2) W pozostałym zakresie skarga zostaje oddalona.   3) Komisja Europejska i Królestwo Szwecji pokrywają własne koszty.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: szwedzki.