C-222/22

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO JEANA RICHARDA DE LA TOURA przedstawiona w dniu 15 czerwca 2023 r. ( ) Sprawa C‑222/22 Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl przy udziale JF [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Verwaltungsgerichtshof (trybunał administracyjny, Austria)] Odesłanie prejudycjalne – Przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości – Dyrektywa 2011/95/UE – Normy dotyczące przyznawania ochrony międzynarodowej i zakresu tej ochrony – Potrzeba ochrony międzynarodowej powstała po przybyciu do państwa członkowskiego – Przesłanki – Artykuł 5 ust. 3 – Odmowa przyznania statusu uchodźcy – Pojęcie „okoliczności wywołanych celowo przez samego wnioskodawcę po opuszczeniu kraju pochodzenia” – Zakres uznania, jakim dysponują państwa członkowskie – Ustawodawstwo krajowe uzależniające przyznanie statusu uchodźcy od warunku, by działalność prowadzona po przybyciu do państwa członkowskiego była zgodną z prawem działalnością stanowiącą kontynuację przekonań lub kierunków manifestowanych w kraju pochodzenia – Konwersja religijna obywatela państwa trzeciego po przybyciu do państwa członkowskiego I. Wprowadzenie 1. Niniejsza sprawa daje Trybunałowi okazję do sprecyzowania, na jakich warunkach i w jakim zakresie państwa członkowskie mogą uznać istnienie potrzeby ochrony międzynarodowej wynikającej z działalności, w jaką obywatel państwa trzeciego lub bezpaństwowiec zaangażował się już po wyjeździe z kraju pochodzenia, czyli „po przybyciu do państwa członkowskiego”. 2. Do Trybunału zwrócono się w szczególności o wypowiedzenie się w przedmiocie znaczenia i zakresu art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95/UE ( ), zgodnie z którym państwa członkowskie mogą „co do zasady” odmówić nadania statusu uchodźcy po rozpatrzeniu kolejnego wniosku, jeżeli ryzyko prześladowania wynika z „okoliczności wywołanych celowo przez samego wnioskodawcę po opuszczeniu kraju pochodzenia”. W tym kontekście Trybunał będzie musiał określić zakres, w jakim państwo członkowskie może skorzystać z przyznanego mu w tym przepisie zakresu uznania i w efekcie uzależnić przyznanie tego statusu od warunku, by działalność podjęta po przybyciu do państwa członkowskiego przez wnioskodawcę była działalnością dozwoloną w tym państwie członkowskim, co do której ustalono, że stanowi ona wyraz i kontynuację przekonań posiadanych już w kraju pochodzenia. 3. Sprawa ta jest elementem sporu pomiędzy JF, obywatelem irańskim, który przebywając na terytorium Austrii przeszedł na chrześcijaństwo, a Bundesamt für Fremdenwesen und Asyl (federalnym urzędem ds. cudzoziemców i azylu, Austria) (zwanym dalej „BFA”) w przedmiocie zgodności z prawem decyzji BFA o odmowie przyznania JF statusu uchodźcy. Na podstawie art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 BFA uznał bowiem, że ryzyko prześladowań wynikające ze wskazanej konwersji religijnej wynika z okoliczności wywołanych celowo przez samego wnioskodawcę po opuszczeniu kraju pochodzenia. 4. Poniżej przedstawię powody, dla których uważam, że art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 należy interpretować w ten sposób, że państwo członkowskie może odmówić przyznania statusu uchodźcy obywatelowi państwa trzeciego lub bezpaństwowcowi, który złożył kolejny wniosek, jedynie pod warunkiem wykazania, iż wniosek ten opiera się w sposób oczywisty na ryzyku prześladowań, które wnioskodawca rozmyślnie wywołał po wydaniu ostatecznej decyzji w sprawie jego poprzedniego wniosku poprzez działalność, czyny lub zachowania o charakterze nieautentycznym, podjęte wyłącznie w celu stworzenia warunków koniecznych do uznania go za uchodźcę. 5. Wyjaśnię również powody, dla których uważam, że państwo członkowskie nie może korzystać z zakresu uznania przyznanego mu w tym przepisie w celu uzależnienia przyznania tego statusu od spełnienia warunków innych niż wyraźnie określone w dyrektywie 2011/95. II. Ramy prawne A.   Prawo międzynarodowe 6. Zgodnie z art. 1 sekcja A ust. 2 akapit pierwszy Konwencji dotyczącej statusu uchodźców ( ), w brzmieniu uzupełnionym Protokołem dotyczącym statusu uchodźców ( ) (zwanej dalej „konwencją genewską”), termin „uchodźca” ma zastosowanie do każdej osoby, która „na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub z powodu przekonań politycznych przebywa poza granicami państwa, którego jest obywatelem, i nie może lub nie chce z powodu tych obaw korzystać z ochrony tego państwa”. B.   Prawo Unii 7. Artykuł 2 lit. d) dyrektywy 2011/95 definiuje pojęcie uchodźcy w ten sposób, że oznacza ono „obywatela państwa trzeciego, który na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do szczególnej grupy społecznej przebywa poza państwem swojego obywatelstwa i nie może lub nie chce z powodu tej obawy korzystać z ochrony tego państwa […] i do którego nie ma zastosowania art. 12”. 8. W rozdziale II tej samej dyrektywy, zatytułowanym „Ocena wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej”, znajduje się art. 4 ust. 3 lit. d), który stanowi: „Ocena wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jest przeprowadzana indywidualnie dla każdego przypadku i obejmuje m.in.: […] d) ustalenie, czy działalność wnioskodawcy od chwili opuszczenia kraju pochodzenia służyła wyłącznie lub głównie stworzeniu warunków koniecznych do ubiegania się o ochronę międzynarodową – by ocenić, czy taka działalność naraziłaby wnioskodawcę na prześladowanie lub poważną krzywdę, jeśli powróci on do tego kraju”. 9. Artykuł 5 rzeczonej dyrektywy, noszący tytuł „Potrzeba ochrony międzynarodowej powstała po przybyciu do państwa członkowskiego”, posiada następującą treść: „1.   Podstawą uzasadnionej obawy przed prześladowaniem lub rzeczywistego ryzyka doznania poważnej krzywdy mogą być wydarzenia, które miały miejsce po tym, jak wnioskodawca opuścił kraj pochodzenia. 2.   Podstawą uzasadnionej obawy przed prześladowaniem lub rzeczywistego ryzyka doznania poważnej krzywdy może być działalność, w jaką wnioskodawca zaangażował się po opuszczeniu kraju pochodzenia, w szczególności jeżeli ustalono, że działalność ta stanowi wyraz i kontynuację przekonań lub poglądów posiadanych w kraju pochodzenia. 3.   Bez uszczerbku dla konwencji genewskiej państwa członkowskie mogą postanowić, że wnioskodawcy, który złożył kolejny wniosek, nie nadaje się [co do zasady] statusu uchodźcy, jeśli ryzyko prześladowania wynika z okoliczności wywołanych celowo przez samego wnioskodawcę po opuszczeniu kraju pochodzenia”. C.   Prawo austriackie 10. Paragraf 2 ust. 1 pkt 23 Bundesgesetz über die Gewährung von Asyl (federalnej ustawy o udzielaniu azylu) ( ) z dnia 16 sierpnia 2005 r., zmienionej przez Bundesgesetz, mit dem das Asylgesetz 2005, das Fremdenpolizeigesetz 2005 und das BFA‑Verfahrensgesetz geändert werden (ustawy federalnej o zmianie ustawy o azylu z 2005 r., ustawy o policji ds. cudzoziemców z 2005 r. i ustawy o postępowaniu przed BFA) ( ) z dnia 20 maja 2016 r., definiuje pojęcie „kolejnego wniosku” jako „każdy nowy wniosek złożony po wydaniu ostatecznej decyzji w odniesieniu do poprzedniego wniosku”. 11. Paragraf 3 AsylG 2005, zatytułowany „Status osoby uprawnionej do azylu”, stanowi: „(1)   Cudzoziemcowi, który złożył w Austrii wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, przyznaje się status osoby uprawnionej do azylu, o ile wniosek nie zostanie oddalony na podstawie §§ 4, 4a lub 5, jeżeli istnieje prawdopodobieństwo, że w jego państwie pochodzenia grozi mu prześladowanie w rozumieniu art. 1 sekcja A ust. 2 [konwencji genewskiej]. (2)   Prześladowanie może również wynikać z wydarzeń, które zaszły po opuszczeniu przez cudzoziemca państwa pochodzenia (obiektywne powody ucieczki powstałe po przybyciu do państwa członkowskiego), lub z działań podjętych przez cudzoziemca po opuszczeniu kraju pochodzenia, stanowiących, w szczególności, wyraz i kontynuację przekonań posiadanych już w kraju pochodzenia (subiektywne powody ucieczki powstałe po przybyciu do państwa członkowskiego). Cudzoziemcowi składającemu kolejny wniosek (§ 2 ust. 1 pkt 23) nie nadaje się co do zasady statusu osoby uprawnionej do azylu, jeśli ryzyko prześladowania wynika z okoliczności wywołanych celowo przez samego cudzoziemca po opuszczeniu państwa pochodzenia, chyba że chodzi o dozwolone w Austrii działania, co do których ustalono, iż stanowią one wyraz i kontynuację przekonań posiadanych już w kraju pochodzenia. […]”. III. Stan faktyczny w postępowaniu głównym i pytanie prejudycjalne 12. JF, będący obywatelem irańskim, w dniu 3 października 2015 r. złożył do organów austriackich wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej ze względu na to, że jako instruktor nauki jazdy został przesłuchany przez irańskie tajne służby, między innymi w związku z odmową posłuszeństwa, a także był ścigany z powodu krytyki wyrażonej przez niego wobec kaznodziei na pierwszym roku studiów. 13. Decyzją z dnia 7 czerwca 2017 r. BFA oddalił ten wniosek, uznając, że argumenty przedstawione przez JF na uzasadnienie ucieczki z kraju pochodzenia nie są wiarygodne, i wydał wobec niego decyzję nakazującą powrót. JF wniósł na tę decyzję skargę, oddaloną następnie przez Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny, Austria) wyrokiem z dnia 3 stycznia 2018 r., który się uprawomocnił. 14. W dniu 26 czerwca 2019 r. JF złożył kolejny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, a to ze względu na to, że po uprawomocnieniu się tego wyroku przeszedł na chrześcijaństwo i w związku z tym obawiał się prześladowań w swoim kraju pochodzenia. Decyzją z dnia 24 czerwca 2020 r. na podstawie przepisów § 3 ust. 2 zdanie drugie AsylG 2005 BFA odmówił przyznania skarżącemu statusu uchodźcy. Przyznał jednak zainteresowanemu status osoby objętej ochroną uzupełniającą. BFA uznał, że w trakcie szeregu przesłuchań JF wykazał w sposób wiarygodny na podstawie konkretnych dowodów, iż podczas pobytu w Austrii przeszedł na chrześcijaństwo i aktywnie praktykował w tym kraju swoją wiarę, a w związku z tym w przypadku powrotu do Iranu byłby narażony na skierowane osobiście przeciwko niemu prześladowania. BFA uznał jednak, że ta przyczyna prześladowania powstała po przybyciu do państwa członkowskiego, a wnioskodawca sam doprowadził do jej powstania w sposób celowy. 15. Wyrokiem z dnia 29 września 2020 r. Bundesverwaltungsgericht (federalny sąd administracyjny) uwzględnił skargę wniesioną przez JF na tę decyzję. Sąd ten uznał, że chociaż w przypadku kolejnego wniosku ryzyko prześladowania wnioskodawcy wynikające z przyczyn „wywołanych celowo przez samego siebie” wyklucza „co do zasady” przyznanie statusu uchodźcy, to termin ów wskazuje jednak, że istnieją przypadki, w których status ten można przyznać niezależnie od § 3 ust. 2 zdanie drugie AsylG 2005, który wymaga zbadania, czy wnioskodawca dopuścił się nadużycia. Sąd ów uznał także, że sam fakt braku poszlak, iż konwersja religijna wnioskodawcy stanowi wyraz i kontynuację przekonań posiadanych już w kraju pochodzenia, nie wystarcza do odmowy przyznania statusu uchodźcy. 16. BFA wniósł rewizję od tego wyroku do Verwaltungsgerichtshof (trybunału administracyjnego, Austria), podnosząc, że § 3 ust. 2 zdanie drugie AsylG 2005 ustanawia zasadę ogólną, zgodnie z którą w przypadkach takich jak rozpatrywany w postępowaniu głównym nie można przyznać statusu uchodźcy. Jedyny wyjątek od tej zasady zachodzi w przypadku, gdy chodzi o dozwolone w Austrii działania, co do których ustalono, że stanowią wyraz i kontynuację przekonań posiadanych już przez wnioskodawcę w kraju pochodzenia. 17. Sąd odsyłający uważa, że rozstrzygnięcie sporu w postępowaniu głównym zależy od wykładni art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95. 18. W tych okolicznościach Verwaltungsgerichtshof (trybunał administracyjny) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy art. 5 ust. 3 dyrektywy [2011/95] należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przyjętej przez państwo członkowskie regulacji, zgodnie z którą cudzoziemcowi składającemu kolejny wniosek nie nadaje się co do zasady statusu osoby uprawnionej do azylu, jeśli ryzyko prześladowania wynika z okoliczności wywołanych przez samego cudzoziemca po opuszczeniu państwa pochodzenia, chyba że chodzi o dozwolone w Austrii działania, co do których ustalono, iż stanowią one wyraz i kontynuację przekonań posiadanych już w państwie pochodzenia?”. 19. JF, rządy austriacki i niemiecki oraz Komisja Europejska przedstawili uwagi na piśmie. IV. Ocena 20. Poprzez swoje pytanie prejudycjalne sąd odsyłający zwraca się w istocie do Trybunału o wyjaśnienie znaczenia i zakresu normy ustanowionej w art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 w celu ustalenia, na ile państwo członkowskie może odejść od tego przepisu w ramach przyznanego mu w nim zakresu uznania. 21. Przy dokonywaniu wykładni wspomnianego przepisu należy wziąć pod uwagę nie tylko jego brzmienie, lecz także kontekst, w jaki się on wpisuje, oraz cele realizowane przez dyrektywę 2011/95. Geneza tego aktu również może dostarczyć informacji istotnych dla jego wykładni ( ). Ponadto należy wziąć pod uwagę konwencję genewską ( ), ponieważ konsultacje z Wysokim Komisarzem Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR) również stanowią użyteczne źródło wskazówek ( ). A.   Brzmienie art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 22. Artykuł 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 stanowi, że „[b]ez uszczerbku dla konwencji genewskiej państwa członkowskie mogą postanowić, że wnioskodawcy, który złożył kolejny wniosek, nie nadaje się [co do zasady] statusu uchodźcy, jeśli ryzyko prześladowania wynika z okoliczności wywołanych celowo przez samego wnioskodawcę po opuszczeniu kraju pochodzenia”. 23. W pierwszej kolejności należy wskazać, że – jak świadczy treść tego artykułu – stanowi on przepis fakultatywny, w tym znaczeniu, że odmowa przyznania statusu uchodźcy jest jedynie możliwością pozostawioną uznaniu państw członkowskich. Przepis ten różni się zatem od art. 12 dyrektywy 2011/95, który przewiduje obowiązkowe podstawy wykluczenia możliwości uzyskania statusu uchodźcy, oraz od art. 14 ust. 1 i 3 tej dyrektywy, który wymienia obligatoryjne podstawy cofnięcia, pozbawienia lub odmowy przedłużenia ważności tego statusu. 24. Użycie wyrażenia „normalement” [pol. co do zasady] odzwierciedla ponadto wolę pozostawienia państwom członkowskim przez prawodawcę Unii możliwości elastycznego stosowania tego przepisu poprzez ewentualne wprowadzenie wyjątków. 25. W drugiej kolejności – państwa członkowskie mogą skorzystać z tej możliwości „[b]ez uszczerbku dla konwencji genewskiej”. Sąd odsyłający zastanawia się nad tym, w jakim zakresie państwa członkowskie są zobowiązane do zapewnienia przestrzegania tej konwencji, biorąc pod uwagę wyrażenie użyte w niemieckiej wersji językowej dyrektywy 2011/95, a mianowicie „[u]nbeschadet der Genfer Flüchtlingskonvention”. Termin „unbeschadet” jest niejednoznaczny i może być przetłumaczony zarówno za pomocą wyrażenia „bez uszczerbku dla”, jak i wyrażenia „niezależnie od”, które oznacza „bez względu na coś, pomimo czegoś” ( ). 26. Pragnę przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sformułowania użytego w jednej z wersji językowych przepisu prawa Unii nie można traktować jako jedynej podstawy jego wykładni lub przyznawać mu w tym zakresie pierwszeństwa względem innych wersji językowych ( ). W tym względzie stwierdzam, że w większości wersji językowych dyrektywy 2011/95, łącznie z wersjami w językach hiszpańskim, angielskim, włoskim, łotewskim, portugalskim czy też szwedzkim, użyto wyrażenia „bez uszczerbku dla” lub terminu równoważnego. Wyrażenie to oznacza „bez naruszenia, bez zrzeczenia się” ( ) lub też „nie uchybiając, nie rezygnując, nie zaprzeczając” ( ), co potwierdza orzecznictwo Trybunału ( ). 27. Ponadto przepisy prawa Unii należy interpretować i stosować w sposób jednolity w świetle wersji sporządzonych we wszystkich językach Unii, a w przypadku rozbieżności między tymi różnymi wersjami dany przepis należy interpretować z uwzględnieniem ogólnej systematyki i celu uregulowania, którego część on stanowi ( ). Zgodnie z art. 78 ust. 1 TFUE i art. 18 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej ( ) wspólny europejski system azylowy, do którego należy dyrektywa 2011/95, opiera się na pełnym i integralnym stosowaniu konwencji genewskiej, która stanowi „fundamenty” międzynarodowego reżimu prawnego ochrony uchodźców ( ). O ile zatem dyrektywa ta ustanawia system normatywny obejmujący pojęcia i kryteria wspólne dla państw członkowskich i, co za tym idzie, właściwy dla Unii, o tyle ma ona także na celu zapewnienie przestrzegania w pełni art. 1 tej konwencji ( ). 28. Wnioskuję z tego, że państwa członkowskie mogą odmówić przyznania statusu uchodźcy obywatelowi państwa trzeciego lub bezpaństwowcowi, który składa kolejny wniosek, z powodów wskazanych w art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 jedynie pod warunkiem, że zagwarantują one skuteczne poszanowanie praw przewidzianych w konwencji genewskiej, do których odnosi się ta dyrektywa, a w szczególności zasady non‑refoulement. 29. W trzeciej kolejności – art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 dotyczy przesłanek, przy spełnieniu których można odmówić przyznania „statusu uchodźcy”. Pojęcie to zdefiniowane jest w art. 2 lit. e) tej dyrektywy jako „uznanie przez państwo członkowskie obywatela państwa trzeciego albo bezpaństwowca za uchodźcę”. Tak więc w systemie ustanowionym przez rzeczoną dyrektywę obywatel państwa trzeciego lub bezpaństwowiec spełniający określone w rozdziale III tej dyrektywy przesłanki materialne posiada z tego już jedynie względu przymiot uchodźcy w rozumieniu art. 2 lit. d) wspomnianej dyrektywy i art. 1 sekcji A konwencji genewskiej ( ). Formalne uznanie za uchodźcę, polegające na nadaniu statusu uchodźcy, powoduje, że dany uchodźca jest, na mocy art. 2 lit. b) dyrektywy 2011/95, beneficjentem ochrony międzynarodowej, a tym samym posiada on wszystkie prawa i korzyści przewidziane w rozdziale VII tej dyrektywy. W przeciwnym wypadku korzysta on przynajmniej z praw i ochrony przewidzianych w konwencji genewskiej, do których odnosi się art. 14 ust. 6 wspomnianej dyrektywy, obejmujących zasadę non‑refoulement ( ). 30. W czwartej kolejności należy zauważyć, że zakres art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 jest ograniczony do rozpatrywania „kolejnego wniosku” o udzielenie ochrony międzynarodowej. Z definicji tego pojęcia, znajdującej się w art. 2 lit. q) dyrektywy 2013/32/UE ( ), wynika, że państwo członkowskie może odmówić przyznania statusu uchodźcy jedynie pod warunkiem, że właściwy organ wydał już ostateczną decyzję w sprawie wcześniejszego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, w której stwierdził jego niedopuszczalność, bezzasadność albo wyraźne lub dorozumiane wycofanie wniosku ( ). 31. W piątej i ostatniej kolejności trzeba zauważyć, że państwa członkowskie mogą odmówić nadania statusu uchodźcy w przypadku wykazania, że ryzyko prześladowań, na które wnioskodawca jest narażony, wynika „z okoliczności wywołanych celowo przez samego wnioskodawcę”. Chociaż dla wykonywania uprawnienia określonego w art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 przesłanka ta ma znaczenie zasadnicze, to wydaje mi się, że sformułowanie użyte przez prawodawcę Unii nie pozwala na określenie jej dokładnej treści. 32. Pojęcia „okoliczności” w dyrektywie 2011/95 nie zdefiniowano. W powiązaniu z ryzykiem prześladowań, jakie te okoliczności mogą powodować, pojęcie to obejmuje moim zdaniem szeroki wachlarz działań, czynów czy też zachowań, jakie wnioskodawca mógł podjąć od chwili wyjazdu z kraju pochodzenia i które mogą być postrzegane przez podmioty dopuszczające się prześladowania jako powód związany z rasą, narodowością, religią, przekonaniami politycznymi lub przynależnością do określonej grupy społecznej wnioskodawcy, uzasadniający akty prześladowania. Jeśli chodzi o wyrażenie „okoliczności wywołane celowo przez samego wnioskodawcę” ( ), uważam, że szczególną uwagę należy zwrócić na wybór czasownika „wywoływać”, który w świetle prac przygotowawczych nad dyrektywą 2004/83/WE, poprzedzającą dyrektywę 2011/95, nie jest przypadkowy ( ). Z projektu dyrektywy ( ) opracowanego przez Komisję wynika bowiem, że zamierzała ona unormować sytuację, w której obawa wnioskodawcy przed prześladowaniem była „sfabrykowana” („manufactured” w angielskiej wersji językowej komentarzy do artykułów). Moim zdaniem wyrażenie użyte przez prawodawcę Unii ma zatem obejmować nowe okoliczności – w przeciwieństwie do okoliczności istniejących wcześniej, mogących uzasadniać ucieczkę z państwa pochodzenia – które wnioskodawca wymyślił lub „sfabrykował” po wyjeździe z kraju pochodzenia i nad którymi sprawuje do pewnego stopnia kontrolę – w przeciwieństwie do zdarzeń, które mogły mieć miejsce w kraju pochodzenia, o których mowa w art. 5 ust. 1 dyrektywy 2011/95. 33. Jak już wskazałem, powyższa wykładnia językowa nie pozwala na określenie dokładnego zakresu warunku ustanowionego przez prawodawcę Unii w art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95. W związku z tym istotne wydaje mi się zbadanie kontekstu towarzyszącego temu przepisowi oraz celu, jakiemu służy ta dyrektywa. B.   Systematyka i cel dyrektywy 2011/95 34. Ocena wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej unormowana jest w rozdziale II dyrektywy 2011/95. Artykuł 4 tej dyrektywy ustanawia ogólne zasady dotyczące procesu oceny faktów i okoliczności, na których opiera się wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. Co się tyczy art. 5 wspomnianej dyrektywy, to zgodnie z jej motywem 25 wyjaśnia on szczególne zasady dotyczące oceny potrzeby ochrony międzynarodowej, która powstała po przybyciu wnioskodawcy do państwa członkowskiego ( ). 35. Zarówno art. 4, jak i art. 5 dyrektywy 2011/95 mają zastosowanie do kolejnego wniosku, jeżeli po zakończeniu jego wstępnego rozpatrzenia właściwy organ stwierdzi, że nowe elementy lub ustalenia przedstawione przez wnioskodawcę zwiększają prawdopodobieństwo, iż wnioskodawca spełnia warunki udzielenia ochrony międzynarodowej ( ). 36. Podczas gdy art. 5 ust. 2 dyrektywy 2011/95 ustanawia zasadę, zgodnie z którą właściwy organ może stwierdzić istnienie uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu działalności podjętej po przybyciu do państwa członkowskiego, to art. 5 ust. 3 tej dyrektywy pozwala z kolei temu organowi na nieuznanie przymiotu uchodźcy w przypadku instrumentalizacji procedury udzielania ochrony międzynarodowej. 1. Uznanie istnienia uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu działalności wnioskodawcy po jego przybyciu do państwa członkowskiego w rozumieniu art. 5 ust. 2 dyrektywy 2011/95 37. Artykuł 5 ust. 2 dyrektywy 2011/95 dotyczy uzyskania przymiotu uchodźcy „po przybyciu do państwa członkowskiego”. Pojęcie „uchodźcy” zdefiniowane w art. 2 lit. d) tej dyrektywy obejmuje bowiem nie tylko sytuację osoby, która uciekła ze swojego kraju pochodzenia z powodu obawy przed prześladowaniem na tle rasowym, religijnym, narodowościowym, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej, ale również sytuację osoby, która już podczas pobytu poza tym krajem obawia się powrotu do niego ze względu na ryzyko prześladowań, na jakie naraża ją działalność prowadzona w przyjmującym państwie członkowskim, czyli „po przybyciu do państwa członkowskiego”. W obu tych sytuacjach odnośna osoba „pozostaje poza państwem swojego obywatelstwa”, zgodnie z art. 2 lit. d) wspomnianej dyrektywy ( ). 38. Artykuł 5 ust. 2 dyrektywy 2011/95 ustanawia zatem zasadę, zgodnie z którą „[p]odstawą uzasadnionej obawy przed prześladowaniem lub rzeczywistego ryzyka doznania poważnej krzywdy może być działalność, w jaką wnioskodawca zaangażował się po opuszczeniu kraju pochodzenia, w szczególności jeżeli ustalono, że działalność ta stanowi wyraz i kontynuację przekonań lub poglądów posiadanych w kraju pochodzenia”. 39. Jak świadczy użycie wyrażenia „w szczególności”, które jest tutaj równoznaczne ze zwrotem „zwłaszcza”, fakt, że działalność wykonywana przez wnioskodawcę w przyjmującym państwie członkowskim stanowi kontynuację przekonań lub poglądów, które wnioskodawca posiadał wcześniej w swoim kraju pochodzenia, nie stanowi podstawowej przesłanki uznania potrzeby ochrony międzynarodowej, która pojawiła się po przybyciu do państwa członkowskiego. Stanowi on raczej element mogący zwiększyć wiarygodność wnioskodawcy, pozwalając na łatwiejsze wykluczenie ryzyka nieuczciwego zamiaru, a tym samym wykazanie zasadności wniosku. 40. W konsekwencji art. 5 ust. 2 dyrektywy 2011/95 pozwala na uwzględnienie sytuacji, w której zainteresowany nie wyrażał swoich poglądów politycznych, przekonań religijnych lub orientacji seksualnej w kraju pochodzenia, czy to ze względu na przymus lub świadomą decyzję o ich ukryciu ze względu na związane z nimi ryzyko, czy też ze względu na swój młody wiek ( ). Wyrażenie „w szczególności” zawarte w tym art. 5 ust. 2 pozwala również na uwzględnienie sytuacji, w której zainteresowany po opuszczeniu kraju pochodzenia postanawia po przybyciu do państwa członkowskiego zaangażować się w nową działalność ze względu na zmianę jego tożsamości osobistej, przekonań religijnych czy też przekonań politycznych, a w takiej sytuacji okoliczności te nie są ani wyrazem, ani kontynuacją jego wcześniejszych przekonań lub poglądów. 41. Biorąc pod uwagę delikatny charakter kwestii dotyczących sfery osobistej wnioskodawcy, a w szczególności jego religii lub seksualności, właściwy organ nie może stwierdzić nadużycia prawa z tego tylko powodu, że wnioskodawca, przykładowo, przeszedł na inną religię lub ujawnił swoją homoseksualność dopiero po wyjeździe z kraju pochodzenia. Takie podejście byłoby nie do pogodzenia nie tylko z potrzebą ochrony międzynarodowej owego wnioskodawcy, ponieważ po przybyciu do państwa członkowskiego zaangażował się on w działalność mogącą równie dobrze narazić go na ryzyko prześladowań lub doznania poważnej krzywdy w przypadku powrotu do tego kraju, lecz również z prawami podstawowymi zagwarantowanymi mu w karcie, takimi jak prawo do wolności religii, które obejmuje prawo do zmiany religii lub prawo do wolności poglądów i wypowiedzi ( ). 42. W konsekwencji stosowanie art. 5 ust. 2 dyrektywy 2011/95 wymaga, aby właściwy organ zbadał wszystkie okoliczności każdego indywidualnego przypadku zgodnie z zasadami określonymi w art. 4 tej dyrektywy. 43. W tym względzie art. 4 ust. 3 lit. d) rzeczonej dyrektywy ustanawia podstawową zasadę obowiązującą przy ocenie istnienia potrzeby ochrony międzynarodowej powstałej po przybyciu do państwa członkowskiego. Przepis ten kładzie bowiem nacisk na szczególną trudność związaną z rozpatrywaniem wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej uzasadnianego działalnością podjętą po przybyciu przez wnioskodawcę do państwa członkowskiego, a mianowicie na sytuację, w której wnioskodawca celowo prowadzi ową działalność na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego w celu złożenia lub uzasadnienia tego wniosku ( ). 44. Europejski Trybunał Praw Człowieka uznaje, że ogólnie bardzo trudno jest ocenić, czy rozpatrywana osoba żywi autentyczne zainteresowanie daną działalnością – która może być działalnością polityczną lub praktyką religijną – czy też zaangażowała się w nią po fakcie jedynie w celu uzasadnienia swej ucieczki ( ). UNHCR uważa natomiast, że osoba znajdująca się w sposób obiektywny w obliczu ryzyka prześladowań w swoim kraju pochodzenia kwalifikuje się do ochrony międzynarodowej niezależnie od swojej motywacji, zamiarów lub zachowania, ponieważ zarówno dyrektywa 2011/95, jak i konwencja genewska nie ustanawiają żadnego prawnego obowiązku działania w dobrej wierze przy składaniu wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej, ponieważ warunki jej przyznania są warunkami obiektywnymi ( ). 45. Zgodnie z art. 4 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2011/95 prawodawca Unii wymaga zatem, aby właściwy organ przy indywidualnej ocenie wnioskodawcy uwzględnił „czy działania wnioskodawcy od chwili opuszczenia państwa pochodzenia były prowadzone wyłącznie lub w głównym stopniu w kierunku stworzenia koniecznych warunków do wnioskowania o uzyskanie międzynarodowej ochrony – w celu dokonania oceny, czy taka działalność narazi wnioskodawcę na prześladowania lub poważną krzywdę, jeśli powróci do kraju pochodzenia” ( ). 46. Przepis ten ukazuje konflikt między z jednej strony koniecznością przeprowadzenia czysto obiektywnej oceny wniosku z uwzględnieniem konkretnego ryzyka prześladowań lub doznania poważnej krzywdy, na jakie wnioskodawca jest narażony w swoim kraju pochodzenia w związku z działalnością prowadzoną po przybyciu do państwa członkowskiego, a z drugiej strony koniecznością uwzględnienia bardziej subiektywnych elementów poprzez ocenę, na ile wnioskodawca próbuje nadużywać systemu ochrony międzynarodowej poprzez prowadzenie działalności fasadowej, która ma służyć jedynie za pretekst do przyznania statusu uchodźcy lub statusu ochrony uzupełniającej. 47. O ile oczywiste jest, że wiarygodność wnioskodawcy ulega nadszarpnięciu, jeśli po przybyciu do państwa członkowskiego angażuje się on w określoną działalność w sposób wyrachowany, o tyle sformułowania wybrane przez prawodawcę Unii w art. 4 ust. 3 lit. d) dyrektywy 2011/95 świadczą o tym, że ocena, jaką powinien przeprowadzić właściwy organ, zawsze musi dotyczyć tego, czy okoliczności stworzone przez wnioskodawcę pozwalają domniemywać, iż w świetle swojej indywidualnej sytuacji może on w przypadku powrotu do kraju pochodzenia zasadnie obawiać się aktów prześladowania na tle jednego z elementów wymienionych w art. 10 tej dyrektywy lub doznania poważnej krzywdy ( ). 48. W tym względzie Agencja Unii Europejskiej ds. Azylu (AUEA) ( ), UNHCR ( ) i Europejski Trybunał Praw Człowieka ( ) podzielają to stanowisko w odniesieniu do sposobu rozpatrywania wniosku przez właściwy organ. W pierwszej kolejności jest on zobowiązany do zbadania, czy zaangażowanie się w działalność po przybyciu do państwa członkowskiego świadczy o prawdziwym, autentycznym i poważnym przekonaniu lub poglądzie. Badanie to powinno umożliwić określenie, na ile wnioskodawca będzie kontynuować tę działalność po powrocie do kraju pochodzenia, a tym samym ocenę wagi i charakteru ryzyka, na jakie będzie narażony. Jak orzekł Trybunał, taka ocena stopnia ryzyka musi zostać przeprowadzona z uwagą i ostrożnością, ponieważ wchodzą tu w grę kwestie integralności i wolności jednostki, które należą do podstawowych wartości Unii ( ). Zatem nawet osoba, której konwersja religijna nie była autentyczna, lecz urzeczywistniła się w drodze chrztu, mogłaby zostać uznana przez władze niektórych państw, takich jak Iran w sprawie w postępowaniu głównym, za winną zbrodni apostazji, pociągającej za sobą rzeczywiste ryzyko prześladowań w przypadku powrotu do tego państwa. 49. W drugiej kolejności właściwy organ powinien ocenić, na ile działalność prowadzona po przybyciu do państwa członkowskiego może przyciągnąć uwagę podmiotów dopuszczających się prześladowań lub na ile są one świadome tej działalności oraz ewentualnie w jaki sposób jest ona postrzegana przez te podmioty (czy jest ona postrzegana jako działalność fasadowa, czy też przeciwnie, jako świadectwo cech charakterystycznych, na przykład, dla religii lub przynależności do określonej grupy społecznej, będących przyczyną aktów prześladowania ( )). 50. Dopiero po takiej indywidualnej ocenie właściwy organ może ustalić, czy działalność, w którą wnioskodawca zaangażował się po przybyciu do państwa członkowskiego, stwarza, pomimo jej „interesownego” charakteru, uzasadnioną obawę przed prześladowaniem z jednego z powodów, o których mowa w art. 10 dyrektywy 2011/95, i czy w związku z tym wnioskodawca spełnia przesłanki uznania za uchodźcę w rozumieniu art. 2 lit. d) tej dyrektywy ( ). 2. Odmowa przyznania statusu uchodźcy ze względu na instrumentalizację procedury udzielania ochrony międzynarodowej w rozumieniu art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 51. Artykuł 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 stanowi rozszerzenie art. 5 ust. 2 tej dyrektywy. Daje on bowiem państwom członkowskim – w szczególnym przypadku złożenia przez wnioskodawcę kolejnego wniosku – możliwość nieuznania go formalnie za uchodźcę poprzez odmowę przyznania takiego statusu, jeżeli „ryzyko prześladowania wynika z okoliczności wywołanych celowo przez samego wnioskodawcę”. 52. Artykuł 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 należy oczywiście interpretować w sposób ścisły. 53. Pragnę przypomnieć przede wszystkim, że zgodnie z art. 13 dyrektywy 2011/95 państwa członkowskie mają obowiązek nadania statusu uchodźcy obywatelowi państwa trzeciego lub bezpaństwowcowi, który kwalifikuje się do otrzymania takiego statusu zgodnie z rozdziałem II i III tej dyrektywy ( ). Trybunał wyjaśnił w swoim orzecznictwie, że państwom członkowskim nie przysługują „żadne uprawnienia dyskrecjonalne w tym zakresie” ( ). 54. Dając państwom członkowskim możliwość odmowy przyznania statusu uchodźcy, art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 stanowi zatem wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 13 tej dyrektywy. Mówiąc ściślej, osobie, która spełnia warunki uznania jej za uchodźcę, odmawia się jednak przyznania statusu uchodźcy ze względu na to, że sama stworzyła ryzyko prześladowania. Okoliczności, w których państwo członkowskie może skorzystać z tego uprawnienia, powinny być zatem interpretowane w sposób zawężający. 55. Następnie trzeba wskazać, że odmowa przyznania statusu uchodźcy pociąga za sobą poważne konsekwencje, a mianowicie brak po stronie zainteresowanej osoby wszystkich praw i korzyści określonych w rozdziale VII wspomnianej dyrektywy, ponieważ są one związane właśnie z tym statusem ( ). 56. W tych okolicznościach uważam, że odmowa przyznania statusu uchodźcy może być uzasadniona jedynie w zakresie, w jakim ma ona na celu ukaranie zachowania wnioskodawcy będącego w sposób oczywisty nadużyciem lub oportunizmem ( ), gdy wnioskodawca „sfabrykował” ( ) okoliczności będące źródłem ryzyka prześladowania, na które jest narażony, w celu zwiększenia szans powodzenia jego kolejnego wniosku ( ). 57. Oznacza to moim zdaniem, że właściwy organ musi wykazać, iż kolejny wniosek opiera się w sposób oczywisty na ryzyku prześladowań, które wnioskodawca rozmyślnie wywołał po wydaniu ostatecznej decyzji w sprawie jego poprzedniego wniosku poprzez działalność, czyny lub zachowania o charakterze nieautentycznym podjęte wyłącznie w celu stworzenia warunków koniecznych do uznania go za uchodźcę. 58. W tym względzie można do pewnego stopnia zarysować analogię z art. 14 ust. 3 lit. b) dyrektywy 2011/95, który z kolei ma na celu ukaranie oszukańczego w oczywisty sposób zachowania obywatela państwa trzeciego poprzez zobowiązanie państw członkowskich do cofnięcia, pozbawienia lub odmowy przedłużenia statusu uchodźcy, jeżeli dana osoba zniekształciła lub pominęła fakty lub też posłużyła się fałszywymi dokumentami w celu uzyskania statusu uchodźcy. 59. Oczywiste jest, że art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 należy stosować w sposób ostrożny, przy czym właściwy organ jest zobowiązany poprzedzić swoją decyzję o odmowie nadania statusu uchodźcy pełną analizą wszystkich okoliczności dotyczących indywidualnej sytuacji wnioskodawcy. 60. Z utrwalonego orzecznictwa wynika bowiem, że wydanie decyzji o wykluczeniu, cofnięciu, pozbawieniu lub odmowie przedłużenia statusu uchodźcy powinno być poprzedzone oceną konkretnych okoliczności faktycznych znanych właściwemu organowi i pełną analizą wszystkich okoliczności konkretnego przypadku wnioskodawcy w celu ustalenia, czy istnieją poważne powody, aby uznać, że sytuacja zainteresowanego, spełniającego poza tym kryteria uzyskania lub zachowania ochrony międzynarodowej, jest objęta zakresem jednego z przypadków wykluczenia, cofnięcia, pozbawienia lub odmowy przedłużenia tego statusu ( ). Zdaniem Trybunału ocena ta stanowi integralną część procedury udzielania ochrony międzynarodowej, którą należy przeprowadzić zgodnie z dyrektywami 2011/95 i 2013/32 ( ), a tym samym wyklucza jakikolwiek automatyzm ( ). 61. W ramach dyrektywy 2004/83 prawodawca Unii przewidział ponadto gradację środków, jakie państwa członkowskie mogły przyjąć wobec wnioskodawcy wykazującego nieuczciwy zamiar. Państwa członkowskie mogły zatem albo „ograniczyć świadczenia […] przyznawane uchodźcy, któremu status uchodźcy został przyznany na podstawie działań podejmowanych wyłącznie lub w głównej mierze w celu stworzenia warunków koniecznych do tego, aby zostać uznanym za uchodźcę” ( ) (art. 20 ust. 6 tej dyrektywy), albo pozbawić go tego statusu z powodów identycznych z wymienionymi obecnie w art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 (art. 5 ust. 3 dyrektywy 2004/83). Wyboru tego państwa dokonywały po wyważeniu wszystkich faktów i okoliczności charakteryzujących wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. 62. Wreszcie taką ścisłą wykładnię przepisów art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 potwierdza cel, do którego rzeczona dyrektywa dąży. 63. Dyrektywa 2011/95 w motywie 12 wyraża bowiem jasno wolę zapewnienia przez prawodawcę Unii, aby wszystkie państwa członkowskie identyfikowały osoby, które „rzeczywiście potrzebują ochrony międzynarodowej”, i udzielały tej ochrony na podstawie wspólnych kryteriów i po przeprowadzeniu indywidualnego badania sytuacji każdego wnioskodawcy ( ). 64. Artykuł 5 ust. 3 tej dyrektywy pozwala zaś zagwarantować wiarygodność i integralność wspólnego europejskiego systemu azylowego, umożliwiając państwom członkowskim wykluczenie możliwości uzyskania statusu uchodźcy przez osoby, które próbują nadużywać tego systemu, rozmyślnie stwarzając okoliczności, które narażałyby je po powrocie do kraju pochodzenia na ryzyko prześladowania, wyłącznie w celu uzyskania korzyści wynikających ze statusu uchodźcy ( ). 65. W świetle powyższych rozważań stoję na stanowisku, że art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 należy interpretować w ten sposób, iż państwo członkowskie może odmówić przyznania statusu uchodźcy obywatelowi państwa trzeciego lub bezpaństwowcowi, który złożył kolejny wniosek, dopiero po ustaleniu z wystarczającą pewnością, po pełnym rozpatrzeniu wszystkich okoliczności dotyczących indywidualnej sytuacji wnioskodawcy, że wniosek ów opiera się w sposób oczywisty na ryzyku prześladowań, które wnioskodawca rozmyślnie wywołał po wydaniu ostatecznej decyzji w sprawie jego poprzedniego wniosku, poprzez działalność, czyny lub zachowania o charakterze nieautentycznym, podjęte wyłącznie w celu stworzenia warunków koniecznych do uznania go za uchodźcę. C.   Analiza rozpatrywanych przepisów 66. W świetle przedstawionych powyżej okoliczności uważam, że przyjmując przepisy takie jak § 3 ust. 2 AsylG 2005, ustawodawca austriacki wykroczył poza zakres uznania przyznany mu w art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95. 67. Przypominam, że rozpatrywany przepis krajowy stanowi, iż „[c]udzoziemcowi składającemu kolejny wniosek […] nie nadaje się co do zasady statusu osoby uprawnionej do azylu, jeśli ryzyko prześladowania wynika z okoliczności wywołanych celowo przez samego cudzoziemca po opuszczeniu państwa pochodzenia, chyba że chodzi o dozwolone w Austrii działania, co do których ustalono, iż stanowią one wyraz i kontynuację przekonań posiadanych już w kraju pochodzenia”. 68. Przepis ten ustanawia w pierwszej kolejności zasadę odpowiadającą zasadzie określonej w art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95, a następnie w drugiej kolejności wyjątek, który ustawodawca austriacki dodał, korzystając z zakresu uznania przyznanego mu w tym artykule ( ). Zgodnie z moim rozumieniem § 3 ust. 2 AsylG 2005 pozwala on obywatelowi państwa trzeciego lub bezpaństwowcowi, który składa kolejny wniosek w związku z zaangażowaniem się w określone działania po przybyciu do państwa członkowskiego, uzyskać status uchodźcy, jeżeli ryzyko prześladowań wynika z działań dozwolonych w Austrii, co do których ustalono, iż stanowią one wyraz lub kontynuację przekonań lub poglądów posiadanych już w kraju pochodzenia. 69. Przyznaję, że trudno mi zrozumieć, jaki jest związek wprowadzonego w ten sposób przez ustawodawcę austriackiego wyjątku z zasadą, na której opiera się art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95, a mianowicie z odmową przyznania statusu uchodźcy w przypadku ryzyka prześladowania wywołanego umyślnie przez wnioskodawcę. Ze względu na swój przedmiot rozpatrywany przepis krajowy wydaje się zgodny raczej z duchem art. 5 ust. 2 dyrektywy 2011/95, ponieważ, jak podkreśla rząd austriacki w swoich uwagach, § 3 ust. 2 AsylG 2005 ma na celu zagwarantowanie, że „pewne powody ucieczki, które pojawiły się po przybyciu do państwa członkowskiego, będą również brane pod uwagę w ramach procedury kolejnego wniosku”. Taki jest zaś właśnie cel art. 5 ust. 2 dyrektywy 2011/95, który – pragnę przypomnieć – dotyczy kolejnych wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej. Jednakże § 3 ust. 2 AsylG 2005 różni się od niego przesłankami stosowania. Okoliczność, że działania, jakie wnioskodawca prowadzi po przybyciu do państwa członkowskiego, stanowią kontynuację przekonań lub poglądów, które posiadał w swoim kraju pochodzenia, nie jest bowiem jedynie elementem oceny wiarygodności wnioskodawcy przy ocenie istnienia uzasadnionej obawy przed prześladowaniem. Stanowi ona raczej, w powiązaniu z nowym kryterium zgodności owych działań z prawem, istotną przesłankę przyznania tego statusu. W świetle tych okoliczności wydaje mi się, że rozpatrywany przepis krajowy prowadzi zatem do ustanowienia nowej przesłanki przyznania statusu uchodźcy „po przybyciu do państwa członkowskiego” w szczególnej sytuacji złożenia kolejnego wniosku. 70. W tym względzie przypominam, że korzystając z możliwości przyznanej im w art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95, państwa członkowskie wdrażają prawo Unii. Po pierwsze, oznacza to, że nie mogą one wykonywać tego uprawnienia w sposób naruszający cel i skuteczność (effet utile) owej dyrektywy. Tymczasem zgodnie z motywami 12 i 25 tej dyrektywy jej celem jest zapewnienie, by wszystkie państwa członkowskie stosowały wspólne kryteria identyfikacji osób rzeczywiście potrzebujących ochrony międzynarodowej, a w szczególności do uznawania potrzeby powstałej po przybyciu do państwa członkowskiego. Po drugie, taki stan rzeczy wymaga, aby państwa członkowskie stosowały podstawę odmowy przyznania statusu uchodźcy przewidzianą w tym przepisie z poszanowaniem praw podstawowych ustanowionych w karcie ( ). W motywie 16 dyrektywy 2011/95 uściślono zresztą, że nie narusza ona praw podstawowych i jest zgodna z zasadami uznanymi w karcie ( ). 71. Żaden przepis dyrektywy 2011/95 nie wymaga zaś, aby do celów wykazania potrzeby zapewnienia ochrony międzynarodowej, która powstała po przybyciu do państwa członkowskiego, działalność wykonywana przez wnioskodawcę była działalnością dozwoloną na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego, w odniesieniu do której ustalono ponadto, iż stanowi ona wyraz lub kontynuację przekonań posiadanych już w kraju pochodzenia. Zgodność z prawem takiej działalności nie może być warunkiem udzielenia ochrony międzynarodowej. Ustawodawca austriacki dodaje w konsekwencji przesłankę, której w dyrektywie 2011/95 nie przewidziano i która nie pozwala na zagwarantowanie jednolitości kryteriów, do której dąży prawodawca Unii przy uznawaniu potrzeby ochrony międzynarodowej powstałej po przybyciu do państwa członkowskiego. 72. Ponadto w sytuacji takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, w której właściwy organ wykazał ogólną wiarygodność wnioskującego i stwierdził nie tylko autentyczność jego konwersji religijnej, ale również istnienie uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w przypadku powrotu do kraju pochodzenia, przesłanka taka prowadzi do pozbawienia odnośnej osoby statusu uchodźcy z tego tylko powodu, że zmieniła ona religię po wydaniu ostatecznej decyzji w sprawie jej wcześniejszego wniosku. Podejście to nie uwzględnia przedmiotu kolejnych wniosków, które dotyczą zasadniczo nowych okoliczności lub faktów, i narusza prawa podstawowe zagwarantowane w karcie, ponieważ nie pozwala na zapewnienie skutecznego poszanowania wolności religii ustanowionej w art. 10 karty, która obejmuje prawo do zmiany religii. 73. W świetle powyższych rozważań uważam, że art. 5 ust. 3 dyrektywy 2011/95 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie przyjętemu przez państwo członkowskie uregulowaniu, zgodnie z którym obywatelowi państwa trzeciego składającemu kolejny wniosek nie nadaje się co do zasady statusu uchodźcy, jeśli ryzyko prześladowania wynika z okoliczności wywołanych przez samego cudzoziemca po opuszczeniu państwa pochodzenia, chyba że chodzi o dozwolone w tym państwie członkowskim działania, co do których ustalono, iż stanowią one wyraz i kontynuację przekonań posiadanych już w państwie pochodzenia. V. Wnioski 74. Mając na względzie całość powyższych rozważań, proponuję, aby na pytanie prejudycjalne przedstawione przez Verwaltungsgerichtshof (trybunał administracyjny, Austria) Trybunał odpowiedział w następujący sposób: Artykuł 5 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony należy interpretować w ten sposób, że: – państwo członkowskie może odmówić przyznania statusu uchodźcy obywatelowi państwa trzeciego lub bezpaństwowcowi, który złożył kolejny wniosek, dopiero po ustaleniu z wystarczającą pewnością, po pełnym rozpatrzeniu wszystkich okoliczności dotyczących indywidualnej sytuacji wnioskodawcy, iż wniosek ów opiera się w sposób oczywisty na ryzyku prześladowań, które wnioskodawca rozmyślnie wywołał po wydaniu ostatecznej decyzji w sprawie jego poprzedniego wniosku, poprzez działalność, czyny lub zachowania o charakterze nieautentycznym, podjęte wyłącznie w celu stworzenia warunków koniecznych do uznania go za uchodźcę; – stoi on na przeszkodzie przyjętemu przez państwo członkowskie uregulowaniu, zgodnie z którym obywatelowi państwa trzeciego składającemu kolejny wniosek nie nadaje się co do zasady statusu uchodźcy, jeśli ryzyko prześladowania wynika z okoliczności wywołanych przez samego cudzoziemca po opuszczeniu państwa pochodzenia, chyba że chodzi o dozwolone w tym państwie członkowskim działania, co do których ustalono, iż stanowią one wyraz i kontynuację przekonań posiadanych już w państwie pochodzenia. ( ) Język oryginału: francuski. ( ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (Dz.U. 2011, L 337, s. 9). ( ) Sporządzonej w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r. [Recueil des traités des Nations unies, t. 189, s. 150, nr 2545 (1954)], która weszła w życie w dniu 22 kwietnia 1954 r. ( ) Zawartym w Nowym Jorku w dniu 31 stycznia 1967 r., który wszedł w życie w dniu 4 października 1967 r. ( ) BGBl. I, 100/2005. ( ) BGBl. I, 24/2016, zwanej dalej „AsylG 2005”. ( ) Zobacz wyrok z dnia 2 września 2021 r., CRCAM (C‑337/20, EU:C:2021:671, pkt 31 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz wyroki: z dnia 19 listopada 2020 r., Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (Służba wojskowa i azyl) (C‑238/19, EU:C:2020:945, pkt 19, 20); a także z dnia 13 stycznia 2021 r., Bundesrepublik Deutschland (Status uchodźcy bezpaństwowca pochodzenia palestyńskiego) (C‑507/19, EU:C:2021:3, pkt 38, 39 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz motyw 22 dyrektywy 2011/95. ( ) Definicja ze słownika Larousse [dotyczy wersji w języku francuskim]. ( ) Zobacz wyrok z dnia 17 stycznia 2023 r., Hiszpania/Komisja (C‑632/20 P, EU:C:2023:28, pkt 40). ( ) Zobacz słownik Larousse [dotyczy wersji w języku francuskim]. ( ) Zobacz słownik online „La langue française” [dotyczy wersji w języku francuskim]. ( ) Zobacz analogicznie wyrok z dnia 2 września 2021 r., CRCAM (C‑337/20, EU:C:2021:671, pkt 35). ( ) Zobacz wyrok z dnia 17 stycznia 2023 r., Hiszpania/Komisja (C‑632/20 P, EU:C:2023:28, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zwanej dalej „kartą”. ( ) Zobacz motywy 3 i 4 preambuły dyrektywy 2011/95. ( ) Zobacz motywy 3, 12, 23 i 24 dyrektywy 2011/95 [wyroki: z dnia 14 maja 2019 r., M i in. (Cofnięcie statusu uchodźcy) (C‑391/16, C‑77/17 i C‑78/17, EU:C:2019:403, pkt 80, 81, 83 i przytoczone tam orzecznictwo); z dnia 19 listopada 2020 r., Bundesamt für Migration und Flüchtlinge (Służba wojskowa i azyl) (C‑238/19, EU:C:2020:945, pkt 20)]. ( ) Zobacz wyrok z dnia 14 maja 2019 r., M i in. (Cofnięcie statusu uchodźcy) (C‑391/16, C‑77/17 i C‑78/17, EU:C:2019:403, pkt 86). ( ) Chodzi o prawa przewidziane w art. 3 (zasada niedyskryminacji), 4 (prawo do wolności religii), 16 (prawo dostępu do sądów), 22 (prawo do edukacji), 31 (brak sankcji karnych i restrykcji związanych z nielegalnym wjazdem lub pobytem na terytorium), 32 (zakaz wydalania, z wyjątkiem szczególnych okoliczności) i 33 (zasada non‑refoulement) konwencji genewskiej. ( ) Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz.U. 2013, L 180, s. 60). ( ) Zobacz art. 27, 28, 32 i 33 dyrektywy 2013/32. ( ) Wyrażenie to jest również użyte w innych wersjach językowych dyrektywy 2011/95, takich jak wersje niemiecka, angielska, portugalska czy też szwedzka. ( ) Dyrektywa Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osoby, [osób], które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony, oraz zawartości przyznawanej ochrony (Dz.U. 2004, L 304, s. 12). ( ) Wniosek dotyczący dyrektywy Rady w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako uchodźców lub jako osób, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony, oraz zawartości przyznawanej ochrony [COM(2001) 510 wersja ostateczna] (zwany dalej „wnioskiem dotyczącym dyrektywy 2004/83”). ( ) Motyw 25 dyrektywy 2011/95 wskazuje, że „[w] szczególności konieczne jest wprowadzenie wspólnych pojęć »potrzeby ochrony powstałej po przybyciu do państwa członkowskiego«”. ( ) Zobacz w tym względzie art. 40 ust. 3 dyrektywy 2013/32. ( ) Zobacz w tym względzie J.C. Hathaway i M. Foster, The law of refugee status, 2nd ed., Cambridge University Press, Cambridge, 2014, s. 75. ( ) Zobacz w tym względzie wspólne stanowisko 96/196/WSiSW z dnia 4 marca 1996 r. określone przez Radę na podstawie art. K.3 Traktatu o Unii Europejskiej w sprawie jednolitego stosowania definicji pojęcia „uchodźcy” w art. 1 Konwencji genewskiej z dnia 28 lipca 1951 r. dotyczącej statusu uchodźców (Dz.U. 1996, L 63, s. 2) (pkt 9.2). ( ) Zobacz w tym względzie UNHCR, Comments on the European Commission’s proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on minimum standards for the qualification and status of third country nationals or stateless persons as beneficiaries of international protection and the content of the protection granted [COM(2009)551, 21 October 2009]. UNHCR zauważa, że „[n]awet w przypadku, gdy nie można wykazać, iż wnioskodawca wyrażał odnośne przekonania lub poglądy już w kraju pochodzenia, powinna mu przysługiwać wolność wypowiedzi, wolność religii i wolność zrzeszania się w granicach określonych w art. 2 [konwencji genewskiej], jak również w innych aktach dotyczących ochrony praw człowieka. Wolności takie obejmują prawo do zmiany religii lub przekonań, która może nastąpić po wyjeździe, przykładowo, z powodu niezadowolenia z religii lub polityki kraju pochodzenia lub uzyskania większej wiedzy na temat konsekwencji niektórych polityk” (s. 15, 16). ( ) Zobacz w tym względzie H. Dörig, „Article 5, International protection needs arising sur place”, w: K. Hailbronner i D. Thym, EU Immigration and Asylum Law: A Commentary, 2nd ed., C.H. Beck, München, 2016, s. 1142–1147, w szczególności s. 1144, gdzie przedstawiono związek między art. 5 ust. 2 dyrektywy 2011/95 a art. 4 ust. 3 lit. d) tej dyrektywy. ( ) Zobacz wyrok ETPC z dnia 23 marca 2016 r. w sprawie F.G przeciwko Szwecji (CE:ECHR:2016:0323JUD004361111, § 123). ( ) Zobacz w tym względzie uwagi UNHCR przytoczone w przypisie 30 do niniejszej opinii, a także UNHCR, Amicus Curiae of the [UNHCR] on the interpretation and application of „sur place” claims within the meaning of Article 1A(2) of the 1951 Convention relating to the Status of Refugees, 14 lutego 2017 r., pkt 25–29. ( ) Podkreślenie moje. ( ) W swoim wniosku dotyczącym dyrektywy 2004/83 Komisja podkreśliła już, że fakt, iż wnioskodawca „sfabrykował” obawę przed prześladowaniem lub poważną krzywdą, niekoniecznie oznacza sam w sobie, że taka obawa nie jest uzasadniona. ( ) Zobacz Europejski Urząd Wsparcia w dziedzinie Azylu (EASO) [zastąpiony AUEA na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2303 z dnia 15 grudnia 2021 r. ustanawiającego Agencję Unii Europejskiej ds. Azylu i uchylającego rozporządzenie (UE) nr 439/2010 (Dz.U. 2021, L 468, s. 1)], Qualification for International Protection, Judicial analysis, second edition, styczeń 2023 (pkt 1.10.3 dotyczący art. 5 ust. 2 dyrektywy 2011/95). ( ) Zobacz wytyczne w sprawie ochrony międzynarodowej nr 6: wnioski o azyl oparte na wolności religii w rozumieniu art. 1A ust. 2 konwencji z 1951 r. lub protokołu z 1967 r. dotyczących statusu uchodźców (zwane dalej „wytycznymi dotyczącymi wniosków o udzielenie azylu ze względu na wolność religii”) z dnia 28 kwietnia 2004 r. (pkt 35). ( ) Europejski Trybunał Praw Człowieka wielokrotnie orzekał w przedmiocie ryzyka prześladowań i kary śmierci, na jakie naraża się obywatel państwa trzeciego w kraju pochodzenia ze względu na konwersję religijną. ETPC ustanowił zasadę, zgodnie z którą właściwe organy powinny sprawdzić, czy konwersja zainteresowanego jest autentyczna i czy wykazuje „wystarczający stopień siły, powagi, spójności i istotności”, a następnie zbadać, czy osoba ta byłaby narażona na ryzyko traktowania sprzecznego z art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podpisanej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. Zdaniem tego trybunału właściwy organ powinien również ocenić w każdym konkretnym przypadku, czy cudzoziemiec wykazał w sposób wiarygodny, że jego konwersja po przybyciu do państwa członkowskiego jest autentyczna, w tym znaczeniu, że opiera się na „rzeczywistych i osobistych przekonaniach religijnych”. Zobacz w tym względzie wyroki ETPC: z dnia 23 marca 2016 r. w sprawie F.G przeciwko Szwecji (CE:ECHR:2016:0323JUD004361111, §§ 144, 145); z dnia 5 listopada 2019 r. w sprawie A.A. przeciwko Szwajcarii (CE:ECHR:2019:1105JUD003221817, §§ 49, 51). ( ) Zobacz wyrok z dnia 2 marca 2010 r., Salahadin Abdulla i in. (C‑175/08, C‑176/08, C‑178/08 i C‑179/08, EU:C:2010:105, pkt 90). ( ) Zobacz w tym względzie analiza prawna AUEA przywołana w przypisie 36 do niniejszej opinii (pkt 1.10.3). ( ) W swoich wytycznych dotyczących wniosków o udzielenie azylu ze względu na wolność religii UNHCR podkreśla zatem, że działalność „wyrachowana” nie stwarza uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w rozumieniu konwencji genewskiej w kraju pochodzenia wnioskodawcy, jeżeli oportunistyczny charakter tej działalności jest oczywisty dla wszystkich, w tym dla władz kraju, a powrót wnioskodawcy nie miałby poważnych negatywnych konsekwencji (pkt 36). ( ) Zobacz wyrok z dnia 12 stycznia 2023 r., Migracijos departamentas (Powody prześladowania oparte na opiniach politycznych) (C‑280/21, EU:C:2023:13, pkt 23). ( ) Zobacz wyrok z dnia 14 maja 2019 r., M i in. (Cofnięcie statusu uchodźcy) (C‑391/16, C‑77/17 i C‑78/17, EU:C:2019:403, pkt 89 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz wyrok z dnia 14 maja 2019 r., M i in. (Cofnięcie statusu uchodźcy) (C‑391/16, C‑77/17 i C‑78/17, EU:C:2019:403, pkt 99). ( ) AUEA w swojej analizie prawnej przytoczonej w przypisie 36 do niniejszej opinii (pkt 1.10.3), a także UNHCR w swoich wytycznych dotyczących wniosków o udzielenie azylu ze względu na wolność religii odnoszą się do oczywiście oportunistycznych działań wnioskodawcy. ( ) Takiego wyrażenia Komisja użyła w komentarzach do artykułów wniosku dotyczącego dyrektywy 2004/83. ( ) W swoich wytycznych dotyczących wniosków o udzielenie azylu ze względu na wolność religii UNHCR wskazuje, że „[w] przypadku gdy wniosek można uznać za wyrachowany, ale wnioskodawca ma jednak uzasadnioną obawę przed prześladowaniem w przypadku powrotu, ochrona międzynarodowa jest konieczna. W przypadku gdy oportunistyczny charakter działania jest jednak wyraźnie widoczny, może to mieć poważny wpływ na ocenę potencjalnych długoterminowych rozwiązań dostępnych w takiej sytuacji” (pkt 36). ( ) Zobacz w odniesieniu do art. 12 ust. 2 lit. b) i c) dyrektywy 2011/95 wyrok z dnia 13 września 2018 r., Ahmed (C‑369/17, EU:C:2018:713, pkt 48 i przytoczone tam orzecznictwo), a także w odniesieniu do art. 14 ust. 4 lit. a) i art. 17 ust. 1 lit. d) tej dyrektywy wyrok z dnia 22 września 2022 r., Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság i in. (C‑159/21, EU:C:2022:708, pkt 72 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz wyrok z dnia 22 września 2022 r., Országos Idegenrendészeti Főigazgatóság i in. (C‑159/21, EU:C:2022:708, pkt 73). ( ) Zobacz wyrok z dnia 13 września 2018 r., Ahmed (C‑369/17, EU:C:2018:713, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Podkreślenie moje. ( ) Zobacz wyroki: z dnia 13 września 2018 r., Ahmed (C‑369/17, EU:C:2018:713, pkt 37); a także z dnia 14 maja 2019 r., M i in. (Cofnięcie statusu uchodźcy) (C‑391/16, C‑77/17 i C‑78/17, EU:C:2019:403, pkt 79). ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 13 września 2018 r., Ahmed (C‑369/17, EU:C:2018:713, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo). ( ) Zobacz pkt 24 niniejszej opinii. ( ) Zobacz analogicznie wyrok z dnia 12 grudnia 2019 r., Bevándorlási és Menekültügyi Hivatal (Łączenie rodzin – Siostra uchodźcy) (C‑519/18, EU:C:2019:1070, pkt 61–64). ( ) Motyw ten przewiduje ponadto, że dyrektywa ta ma na celu nie tylko zapewnienie pełnego poszanowania godności ludzkiej i prawa do azylu dla osób ubiegających się o azyl oraz towarzyszących im członków ich rodzin, ale również wspieranie stosowania art. 1, 7, 11, 14, 15, 16, 18, 21, 24, 34 i 35 tej karty, w związku z czym należy odpowiednio wdrożyć ową dyrektywę.