C-225/12

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO NILSA WAHLA przedstawiona w dniu 11 lipca 2013 r. ( ) Sprawa C‑225/12 C. Demir przeciwko Staatssecretaris van Justitie [wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Raad van State (Niderlandy)] „Układ o stowarzyszeniu EWG—Turcja — Swobodny przepływ pracowników — Klauzula standstill na podstawie art. 13 decyzji nr 1/80 — Zakres stosowania — Ustawodawstwo państwa członkowskiego wymagające posiadania tymczasowego zezwolenia na pobyt przed pierwszym wjazdem na terytorium kraju” 1.  Niniejsza sprawa dotyczy wykładni art. 13 decyzji nr 1/80 Rady Stowarzyszenia ( ) utworzonej na mocy układu o stowarzyszeniu EWG–Turcja ( ). Przepis ten zawiera klauzulę standstill, zabraniającą umawiającym się stronom wprowadzania nowych ograniczeń swobodnego przepływ pracowników po dniu 1 grudnia 1980 r. 2.  We wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym Raad van State (Niderlandy) ubiega się o wyjaśnienie szczegółowego zakresu stosowania klauzuli standstill. W szczególności pojawia się następujące pytanie: w jakich okolicznościach obywatel turecki może powoływać się na art. 13 decyzji nr 1/80? I – Ramy prawne A – Stowarzyszenie EWG–Turcja 3. Zgodnie z art. 2 ust. 1 układu o stowarzyszeniu jego celem jest promowanie stałej i zrównoważonej konsolidacji więzi handlowych i gospodarczych między stronami układu poprzez stopniowe wprowadzanie swobodnego przepływ pracowników i znoszenie ograniczeń swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług. 4. Protokół dodatkowy do układu o stowarzyszeniu (zwany dalej „protokołem dodatkowym”) został podpisany w dniu 23 listopada 1970 r. ( ). Jego art. 41stanowi: „1.   Umawiające się Strony powstrzymują się od wprowadzenia wobec siebie nowych ograniczeń w swobodzie przedsiębiorczości i swobodzie świadczenia usług”. 5. W dniu 19 września 1980 r. Rada Stowarzyszenia przyjęła decyzję nr 1/80. 6. Artykuł 6 decyzji nr 1/80 stanowi: „1.   Pracownik turecki należący do legalnego rynku pracy państwa członkowskiego ma w tym państwie, z zastrzeżeniem postanowień art. 7, dotyczącego dostępu członków jego rodziny do zatrudnienia, prawo: — po roku legalnego zatrudnienia – do odnowienia pozwolenia na pracę u tego samego pracodawcy, o ile jego stanowisko zostaje zachowane […]”. 7. Artykuł 13 decyzji przewiduje: „Państwa członkowskie Wspólnoty i Turcja nie mogą wprowadzać nowych ograniczeń w zakresie warunków dostępu do rynku pracy pracowników i członków ich rodzin, którzy przebywają i są zatrudnieni na ich właściwych terytoriach zgodnie z prawem”. 8. Zgodnie z art. 16 przepisy decyzji nr 1/80 mają zastosowanie od dnia 1 grudnia 1980 r. B – Prawo krajowe 9. W dniu 1 grudnia 1980 r., w dacie właściwej dla celów klauzuli standstill na podstawie art. 13 decyzji nr 1/80, udzielanie zezwolenia na wjazd obywateli państw obcych do Niderlandów i ich pobyt w tym kraju były regulowane przez Vreemdelingenwet 1965 ( ) (ustawę o cudzoziemcach, zwaną dalej „Vw 1965”) i Vreemdelingenbesluit 1966 ( ) (dekret o cudzoziemcach, zwany dalej „Vb 1966”). 10. Na podstawie art. 41 ust. 1 lit. c) Vb 1966, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 grudnia 1980 r., od cudzoziemców wymagano posiadania ważnego paszportu i ważnego tymczasowego pozwolenia na pobyt, jeżeli zamierzali przebywać w Niderlandach przez więcej niż trzy miesiące. Jednakże brak pozwolenia na pobyt czasowy nie był uznawany za wystarczającą podstawę do odmowy zezwolenia na wjazd, jeżeli badanie co do istoty ujawniło, że warunki udzielenia pierwszego zezwolenia na wjazd zostały spełnione niezależnie od tego. 11. W dniu 1 kwietnia 2001 r. weszła w życie Wet van 23 november 2000 tot algehele herziening van de Vreemdelingenwet ( ) (ustawa z dnia 23 listopada 2000 r. w sprawie gruntownej zmiany Vreemdelingenwet, zwana dalej „Vw 2000”). W tym samym dniu weszło w życie także Vreemdelingenbesluit 2000 ( ) (zwane dalej „the Vb 2000”), wydane na podstawie Vw 2000. 12. Artykuł 1 lit. h) Vw 2000 określa „tymczasowe zezwolenie na pobyt” jako wizę na pobyt dłuższy niż trzy miesiące, o którą ubiega się osobiście cudzoziemiec w przedstawicielstwie dyplomatycznym lub konsulacie Niderlandów w kraju pochodzenia, wydawaną przez to przedstawicielstwo lub konsulat po uzyskaniu uprzedniej zgody ministra spraw zagranicznych Niderlandów. 13. Zgodnie z art. 8 lit. a) Vw 2000 cudzoziemiec jest uprawniony do pobytu na terytorium Niderlandów, jeżeli posiada zezwolenie na pobyt na czas określony. 14. Zgodnie z art. 8 lit. f) Vw 2000 cudzoziemiec, który wystąpił z wnioskiem o wydanie zezwolenia na pobyt, przebywa na terytorium Niderlandów zgodnie z prawem do chwili wydania decyzji w przedmiocie wniosku, w którym to okresie osoba ta nie może zostać wydalona z terytorium kraju. 15. Artykuł 16 ust. 1 lit. a) Vw 2000 przewiduje, że wniosek o wydanie zwykłego zezwolenia na pobyt na czas określony może zostać oddalony, jeżeli cudzoziemiec nie posiada ważnego tymczasowego zezwolenia na pobyt, którego wydanie było uzasadnione celem odpowiadającym celowi wniosku o tymczasowe zezwolenie na pobyt. 16. Na podstawie art. 3.71 ust. 1 Vb 2000 wniosek o wydanie zezwolenia na pobyt na czas określony podlega oddaleniu, jeżeli cudzoziemiec nie posiada ważnego tymczasowego zezwolenia na pobyt. 17. Na koniec, zgodnie z Vreemdelingencirculaire 2000 (okólnik w sprawie cudzoziemców z 2000 r.), wniosek o wydanie tymczasowego zezwolenia na pobyt podlega z reguły analizie mającej na celu ustalenie, czy spełnione zostały wszystkie przesłanki do wydania zezwolenia na pobyt. Według tego okólnika uzasadnieniem obowiązku wystąpienia o tymczasowe zezwolenie na pobyt przed odbyciem podróży do Niderlandów jest umożliwienie władzom krajowym zbadania z większą łatwością, czy dany cudzoziemiec spełnił wszystkie przesłanki dopuszczające wjazd. II – Okoliczności faktyczne, postępowanie i pytania prejudycjalne 18. C. Demir, obywatel turecki, wjechał do Niderlandów w dniu 1 października 1990 r. i po zatrzymaniu z uwagi na bezprawny pobyt został wydalony z terytorium kraju w dniu 11 grudnia 1991 r. 19. W dniu 19 kwietnia 1993 r. C. Demir złożył wniosek o zezwolenie na pobyt w Niderlandach wraz ze swoją żoną, obywatelką niderlandzką. Zezwolenie na pobyt zostało mu wydane na okres pomiędzy 7 maja i 19 września 1993 r. Przedmiotowe pozwolenie na pobyt pozwalało C. Demirowi na podejmowanie pracy tego rodzaju, dla którego nie było potrzebne zezwolenie na zatrudnienie. Jego ważność została później przedłużona do dnia 18 lipca 1995 r. W tym okresie C. Demir zajmował stanowiska u różnych pracodawców przez okres ponad 10 miesięcy. 20. Po rozpadzie jego małżeństwa C. Demir w dniu 3 sierpnia 1995 r. wystąpił z wnioskiem o zezwolenie na pobyt stały. Decyzją z dnia 8 lipca 1997 r. wniosek został oddalony. Po nieudanym odwołaniu administracyjnym wniesiona przez C. Demira skarga do sądu kwestionująca tę decyzję została uznana za niedopuszczalną w wyroku z dnia 12 marca 1998 r. 21. W latach 1998–2007 C. Demir składał dalsze wnioski o zezwolenie na pobyt, z których wszystkie zostały oddalone przez właściwe władze krajowe. 22. Niniejsza sprawa dotyczy wniosku C. Demira złożonego w dniu 13 lutego 2007 r. w celu uzyskania zwykłego zezwolenia na pobyt na czas określony w celu umożliwienia mu podjęcia pracy najemnej. 23. Staatssecretaris van justitie (niderlandzki minister sprawiedliwości, zwany dalej „Staatssecretaris”) oddalił wniosek C. Demira decyzją z dnia 26 kwietnia 2007 r. z tego względu, że C. Demir nie posiadał ważnego tymczasowego zezwolenia na pobyt wydanego w tym samym celu, dla którego złożono wniosek o zezwolenie na pobyt na czas określony. Następnie decyzją z dnia 10 września 2007 r. Staatssecretaris uznał odwołanie wniesione od tych decyzji przez C. Demira za bezzasadne. 24. C. Demir zaskarżył tę drugą decyzję przed Rechtbank’s-Gravenhage (sądem w Hadze), który oddalił jego skargę wyrokiem z dnia 16 czerwca 2008 r. Według Rechtbank’s-Gravenhage z wyroku Trybunału w sprawach połączonych C‑317/01 i C‑369/01 Abatay i in. ( ) wynika, że na art. 13 decyzji nr 1/80 nie mogą powoływać się obywatele tureccy, którzy nie spełniają wymogów przyjmującego państwa członkowskiego dotyczących pierwszego wjazdu i pobytu, a w konsekwencji nie zamieszkiwali legalnie na terytorium tego państwa. Rechtbank’s-Gravenhage uznał, że C. Demir nie mógł się powoływać na art. 13 decyzji nr 1/80, ponieważ w chwili złożenia wniosku, tj. w dniu 13 lutego 2007 r., nie przebywał na terytorium Niderlandów zgodnie z prawem. 25. W dniu 16 lipca 2008 r. C. Demir wniósł apelację od tego wyroku do sądu odsyłającego, który wnosi o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym odnośnie następujących pytań: „1) Czy art. 13 decyzji nr 1/80 należy interpretować w ten sposób, że przepis ten podlega zastosowaniu względem materialno- lub formalnoprawnej przesłanki dla pierwszego wjazdu na terytorium państwa członkowskiego także wówczas, gdy taka przesłanka – w niniejszej sprawie tymczasowe zezwolenie na pobyt – ma również na celu zapobieganie, przed wystąpieniem z wnioskiem o wydanie zezwolenia na pobyt, między innymi nielegalnemu wjazdowi i nielegalnemu pobytowi i w tym zakresie może być uznana za środek w rozumieniu punktu 85 wyroku […] w sprawach połączonych Abatay i in., który może być zaostrzony? 2) a) Jakie znaczenie należy przypisać w tym względzie wymogowi pobytu zgodnego z prawem w rozumieniu art. 13 decyzji nr 1/80? b) Czy ma przy tym znaczenie okoliczność, że zgodnie z prawem krajowym złożenie wniosku samo w sobie prowadzi do zgodnego z prawem pobytu, dopóki wniosek jeszcze nie został rozpoznany odmownie albo czy ma tylko znaczenie, że pobyt przed złożeniem wniosku uznaje się na podstawie prawa krajowego za nielegalny?”. 26. Pisemne uwagi zostały złożone przez C. Demira, rządy niderlandzki, niemiecki i włoski oraz Komisję, z których wszystkie, z wyjątkiem rządu włoskiego, przedstawiły uwagi ustnie na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2013 r. III – Ocena A – Kwestie wstępne 27. Uzasadnieniem klauzul standstill, takich jak art. 13 decyzji nr 1/80 i art. 41 ust. 1 protokołu dodatkowego jest ustanowienie zakazu zaostrzania konkretnych warunków istniejących w danym czasie ( ). Klauzule te funkcjonują jako „normy quasi-proceduralne” które stanowią, w świetle jakich przepisów prawa państwa członkowskiego ratione temporis należy dokonywać oceny sytuacji obywatela tureckiego zamierzającego skorzystać ze swoich praw wynikających z układu stowarzyszeniowego ( ). Innymi słowy, klauzula standstill w sprawie takiej jak rozpatrywana przez sąd odsyłający rozstrzyga o tym, które przepisy należy stosować. 28. W rozpatrywanej sprawie istota zagadnienia spoczywa w potrzebie pogodzenia dwóch linii orzecznictwa dotyczących zakresu stosowania art. 13 decyzji nr 1/80 i art. 41 protokołu dodatkowego. W szczególności zagadnienie to dotyczy tego, czy przedmiotowe klauzule standstill należy interpretować w ten sam sposób, niezależnie od pewnych różnic w ich brzmieniu. 29. Dla lepszego zrozumienia problematycznych zagadnień leżących u podłoża wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie uważam za pomocne krótkie naszkicowanie podstawowych zasad wynikających z orzecznictwa Trybunału dotyczących przedmiotowych klauzul standstill. 30. Z jednej strony Trybunał konsekwentnie twierdził, że każda z tych klauzul standstill ma za zadanie zapobiegać wprowadzaniu przez władze krajowe nowych przeszkód dla korzystania ze swobody przepływu pracowników, swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług, a przez to tworzyć warunki sprzyjające stopniowej realizacji tych swobód. A zatem identyczny cel – polegający na zapewnianiu stopniowej realizacji tych swobód w odniesieniu do umawiających się stron – jest podstawowym zadaniem obydwu przepisów ( ). 31. Ponadto Trybunał orzekł, że obydwa te przepisy zakazują w ten sam sposób wprowadzania nowych ograniczeń w wykonywaniu swobody podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej, swobody świadczenia usług, lub swobody przepływu pracowników. Zakaz ten obejmuje ograniczenia dotyczące wymogów materialnych lub proceduralnych w zakresie pierwszego zezwolenia na wjazd na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego obywateli tureckich zamierzających skorzystać ze swobód gospodarczych zawartych w układzie o stowarzyszeniu ( ). 32. Z drugiej strony, jak zauważa sąd odsyłający, Trybunał stwierdził we wcześniejszym ww. wyroku w sprawach połączonych Abatay i in., że chociaż zakres stosowania art. 13 decyzji nr 1/80 nie ogranicza się do obywateli tureckich zintegrowanych już z rynkiem pracy państwa członkowskiego – w przeciwieństwie do art. 6 decyzji nr 1/80 – przedmiotowa klauzula standstill może być powoływana przez obywatela tureckiego „tylko pod warunkiem, że spełnia on wymogi przyjmującego państwa członkowskiego dotyczące wjazdu, pobytu i – stosownie do okoliczności – zatrudnienia, a z tego względu przebywa na terytorium tego państwa zgodnie z prawem”. A zatem właściwe organy pozostają „uprawnione nawet po wejściu w życie decyzji nr 1/80 do wprowadzenia bardziej rygorystycznych środków w odniesieniu do obywateli tureckich, którzy znajdują się w sytuacji niezgodnej z prawem” ( ). 33. Jednakże wydaje się to być sprzeczne z późniejszym orzecznictwem Trybunału dotyczącym art. 41 ust. 1 protokołu dodatkowego. W tym kontekście Trybunał stwierdził w szczególności, że kwestia, czy dany obywatel turecki przebywa zgodnie z prawem w chwili złożenia wniosku, nie ma znaczenia dla zastosowania klauzuli standstill ( ). 34. Na pierwszy rzut oka wzajemna relacja pomiędzy powyższymi stwierdzeniami wydaje się być dość niełatwa. Jak należy interpretować zakres art. 13 decyzji nr 1/80? A w szczególności jaką wagę należy nadać wyrażeniu „zgodnie z prawem” z art. 13 przy ustalaniu, kto może powoływać się na ten przepis? 35. W dalszej części w pierwszej kolejności zajmę się kwestią, czy art. 13 decyzji nr 1/80 znajduje zastosowanie do zasad regulujących udzielanie zezwoleń na pobyt, o których mowa w niniejszej sprawie. Następnie ocenię znaczenie kryterium pobytu zgodnego z prawem na potrzeby stosowania tego przepisu. W tym kontekście zajmę się także zagadnieniem, czy – jak sugeruje sąd odsyłający – rozstrzygnięcia Trybunału w wyroku w sprawach połączonych Abatay i in. ( ) mają znaczenie dla wykładni art. 13 w odniesieniu do rozpatrywanej przezeń sprawy. B – Istnienie nowego ograniczenia 36. Poprzez pierwsze pytanie sąd odsyłający chciałby ustalić, czy posiadanie tymczasowego zezwolenia na pobyt, o którym mowa w Vw 2000, stanowi nowe ograniczenie swobody przepływu pracowników, będące „wymogiem materialnym lub proceduralnym w zakresie pierwszego zezwolenia na wjazd na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego obywateli tureckich” w rozumieniu wspomnianego powyżej orzecznictwa Trybunału ( ). 37. Uważam, że stanowi to nowe ograniczenie. 38. Na początek muszę podkreślić, że art. 13 decyzji nr 1/80 nie wpływa w żaden sposób na kompetencje państw członkowskich w zakresie odmowy pracownikowi tureckiemu prawa wjazdu na ich terytorium i prawa podjęcia tam pracy ( ). Nakłada on jednak ograniczenia na sposób, w jaki korzysta się z tych kompetencji. W szczególności klauzula standstill nie wymaga od państw członkowskich zniesienia ograniczeń swobody przepływu pracowników istniejących w dniu jej wejścia w życie. Zamiast tego tworzy ona zobowiązanie do utrzymania status quo i odpowiednio do powstrzymania się od wprowadzania nowych środków mogących utrudniać stopniowe osiąganie celów układu o stowarzyszeniu ( ). 39. Po wydaniu wyroku w sprawach połączonych Abatay i in. Trybunał przyznał także, że klauzula standstill na podstawie art. 13 decyzji nr 1/80 rozciąga się – podobnie jak obowiązek na podstawie art. 41 protokołu dodatkowego – na wprowadzanie jakiegokolwiek nowego środka, którego celem lub skutkiem jest poddanie korzystania ze swobody przepływu pracowników warunkom bardziej restrykcyjnym niż warunki znajdujące zastosowanie w czasie, gdy decyzja nr 1/80 weszła w życie w odniesieniu do danego państwa członkowskiego ( ). 40. Artykuł 13 decyzji nr 1/80 co od zasady znajduje zastosowanie nie tylko do środków powiązanych bezpośrednio z dostępem do zatrudnienia, lecz także do przepisów regulujących pierwsze zezwolenie na wjazd na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego obywateli tureckich zamierzających skorzystać ze swobody przepływu pracowników. W tym zakresie Trybunał zinterpretował art. 13 jako znajdujący zastosowanie do przepisów regulujących udzielanie i przedłużanie zezwoleń na pobyt ( ). Istotnie, ze względu na bliskie powiązanie pomiędzy potrzebą uzyskania zezwolenia na pobyt z jednej strony oraz możliwość podjęcia pracy w przyjmującym państwie członkowskim z drugiej strony rozciągnięcie w ten sposób zakresu stosowania art. 13 w celu objęcia środków regulujących pierwsze zezwolenie na wjazd wydaje się właściwe dla zapewnienia skuteczności tej klauzuli standstill. 41. Odnośnie do niniejszej sprawy z informacji zawartych w postanowieniu odsyłającym wynika wyraźnie, że w wyniku wejścia w życie Vw 2000 warunki wykonywania prawa do swobodnego przepływu pracowników uległy zaostrzeniu. 42. Bez wątpienia warunek posiadania tymczasowego zezwolenia na pobyt istniał już w dniu 1 grudnia 1980 r. (o czym stanowił Vb 1966). Jest to data, w której weszła w życie klauzula standstill, i właściwa data odniesienia służąca ocenie skutków tej klauzuli dla sprawy przed sądem odsyłającym. 43. Jednakże zgodnie z orzecznictwem sądu odsyłającego brak takiego zezwolenia nie był uznawany za wystarczającą podstawę dla odmowy zezwolenia na wjazd na podstawie Vw 1965, jeżeli wnioskodawca spełniał inne warunki pierwszego zezwolenia na wjazd. Innymi słowy, brak tymczasowego zezwolenia na pobyt nie był wymieniany jako podstawa odmowy, pod warunkiem że ocena wniosku co do istoty wykazała, że warunki udzielenia zezwolenia na pobyt objętego wnioskiem zostały mimo to spełnione. 44. W tej kwestii sąd odsyłający zauważa, że brak tymczasowego zezwolenia na pobyt nie stanowił odrębnego i wystarczającego powodu odmowy zezwolenia na wjazd aż do wejścia w wżycie Vw 2000 w dniu 1 kwietnia 2001 r. ( ) 45. Z postanowienia odsyłającego wynika, że począwszy od 2001 r. od obywateli państw trzecich, w tym obywateli tureckich, wymagano ubiegania się o tymczasowe zezwolenie na pobyt spoza terytorium Niderlandów. A zatem posiadanie tymczasowego zezwolenia na pobyt (uzyskanego poza terytorium Niderlandów) aktualnie wydaje się stanowić niezbędny warunek wstępny uzyskania zwykłego zezwolenia na pobyt na czas określony. 46. Innymi słowy przed wejściem w życie Vw 2000 cudzoziemcy mogli ubiegać się o zwykłe zezwolenie na pobyt na czas określony w Niderlandach bez ryzyka automatycznej odmowy, jeżeli nie byli jeszcze posiadaczami tymczasowego zezwolenia na pobyt. Biorąc pod uwagę, że taka sytuacja nie ma już miejsca oraz że sprzeczny z prawem wjazd i pobyt jest aktualnie podstawą wystarczającą do odmowy, wydaje mi się oczywiste, że ustawodawstwo krajowe takie jak rozpatrywane w niniejszej sprawie stanowi nową przeszkodę dla swobody przepływu pracowników w rozumieniu art. 13 decyzji nr 1/80. Jest tak, ponieważ w przeciwieństwie do sytuacji istniejącej przed dniem 1 kwietnia 2001 r. uzależnia ona pierwsze zezwolenie na wjazd do kraju od posiadania tymczasowego zezwolenia na pobyt wydanego poza terytorium Niderlandów ( ). 47. Z tego względu proponuję, aby na pytanie pierwsze odpowiedzieć w ten sposób, że art. 13 decyzji nr 1/80 znajduje zastosowanie do materialno- lub formalnoprawnych przesłanek dla pierwszego wjazdu, takich jak przesłanka w sprawie przed sądem odsyłającym dotycząca posiadania tymczasowego zezwolenia na pobyt. C – Kryterium pobytu zgodnego z prawem 1. Kto może powoływać się na art. 13 decyzji nr 1/80? 48. Za pomocą drugiego pytania, podzielonego na dwie części, sąd odsyłający stara się ustalić, jaką wagę należy w tym kontekście przypisywać wyrażeniu „przebywają […] zgodnie z prawem”, zastosowanemu w art. 13 decyzji nr 1/80. Innymi słowy, czy art. 13 znajduje zastosowanie wyłącznie do obywateli tureckich przebywających zgodnie z prawem w przyjmującym państwie członkowskim ( )? 49. Na to pytanie należy moim zdaniem udzielić odpowiedzi przeczącej. W dalszej części przedstawię powody, dla których nie uważam, aby „zgodne z prawem przebywanie” mogło służyć jako znaczące kryterium dla ustalenia, kto może powoływać się na art. 13. 50. W tym miejscu muszę podkreślić, że zastosowanie art. 13 decyzji nr 1/80 nie jest uzależnione od warunku, aby zainteresowany obywatel turecki spełniał warunki określone w art. 6 ust. 1 tej decyzji. W wyniku tego zakres stosowania klauzuli standstill nie jest ograniczony do obywateli tureckich wykonujących pracę najemną ( ). Podczas gdy art. 6 reguluje warunki faktycznego zatrudnienia, które przyczyniają się do stopniowej integracji danej osoby z przyjmującym państwem członkowskim, art. 13 obejmuje środki krajowe dotyczące dostępu do zatrudnienia ( ). W gruncie rzeczy na ten sam przepis mogą powoływać się obywatele tureccy, którzy nie kwalifikują się jeszcze do uprawnień zawartych w art. 6 ust. 1 decyzji nr 1/80 ( ). Zatem art. 13 ma znacząco szerszy zakres stosowania niż art. 6 i w zasadzie obejmuje szeroki krąg obywateli tureckich. 51. Mając na względzie różnicę pomiędzy kontekstem, w którym funkcjonuje art. 13 decyzji nr 1/80 w porównaniu do art. 6 tej decyzji, fakt, że obywatel turecki taki jak C. Demir nie spełnia przesłanek szczególnych uprawnień wynikających z art. 6 ( ), nie oznacza automatycznie, że nie może się on powoływać na art. 13. 52. Pozostaje jednak pytanie, kto może powoływać się na art. 13 decyzji nr 1/80. 53. W tym zakresie rządy niderlandzki, niemiecki i włoski twierdzą, że na art. 13 decyzji nr 1/80 nie mogą powoływać się obywatele tureccy – tacy jak C. Demir – którzy znajdują się w sytuacji niezgodnej z prawem. A zatem na przedmiotową klauzulę standstill mogą powoływać się wyłącznie obywatele tureccy, którzy spełniali wymogi przepisów krajowych odnośnie wjazdu i pobytu. 54. Zdaniem rządu niemieckiego art. 13 decyzji nr 1/80 należy odróżniać od art. 41 ust. 1 protokołu dodatkowego, który wszedł w życie znacznie wcześniej niż decyzja nr 1/80. Podczas gdy art. 41 ust. 1 zakazuje nowych ograniczeń w zakresie przedsiębiorczości i świadczenia usług w sposób ogólny, art. 13 wyraźnie odwołuje się do zamieszkałych zgodnie z prawem pracowników i członków ich rodzin. Zdaniem rządu niemieckiego brzmienie tych przepisów jest odmienne z konkretnego powodu: różnica ta odzwierciedla wyraźnie wolę umawiających się stron, aby ograniczyć zakres stosowania art. 13 decyzji nr 1/80 w odniesieniu do swobodnego przepływu pracowników, w porównaniu do klauzuli standstill na podstawie art. 41 ust. 1, która ma zastosowanie do przedsiębiorczości i świadczenia usług. 55. Jest prawdą, że według linii orzeczniczej zapoczątkowanej wyrokiem w sprawach połączonych Abatay i in. na art. 13 obywatele tureccy mogą powoływać się tylko pod warunkiem, że spełnili oni wymogi przepisów przyjmującego państwa członkowskiego odnośnie pierwszego wjazdu, pobytu i ewentualnie zatrudnienia, skutkiem czego przebywali na terytorium danego państwa zgodnie z prawem ( ). 56. Ponadto przyznaję, że podczas gdy art. 41 ust. 1 protokołu dodatkowego nie wymaga od zainteresowanych obywateli tureckich w celu uzyskania możliwości powoływania się na klauzulę standstill na podstawie tego przepisu przebywania zgodnego z prawem lub rzeczywistego przebywania ( ) w przyjmującym państwie członkowskim, art. 13 wyraźnie zawiera takie kryterium ( ). Mając na względzie to kryterium oraz okoliczność, że podjęcie zatrudnienia w przyjmującym państwie członkowskim w sposób konieczny zakłada przebywanie w tym państwie, nie jest zaskakujące, że Trybunał konsekwentnie odwoływał się w tym kontekście do kryterium pobytu zgodnego z prawem i twierdził, że obywatele tureccy mogą powoływać się na ten przepis tylko pod warunkiem, że przebywają w przyjmującym państwie członkowskim zgodnie z prawem. Ostatnio Trybunał powtórzył tę opinię w wyroku w sprawie Sahin ( ) . 57. Uważam jednak, że należy położyć szczególny nacisk na szczególne okoliczności faktyczne tamtej ostatnio wspomnianej sprawy. Skarżący przebywał już bowiem w przyjmującym państwie członkowskim w chwili wejścia w życie zakwestionowanego prawa krajowego. Skarżący wjechał na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego zgodnie z prawem i spełniał wymogi krajowych przepisów dotyczących przyznawania zezwoleń na pobyt, zanim zakwestionowane ustawodawstwo krajowe, zaostrzające niektóre dotyczące ich warunki, weszło w życie ( ). W tych okolicznościach Trybunał nie musiał odnosić się konkretnie do kwestii zgodnego z prawem pobytu w odniesieniu do obywateli tureckich chcących wjechać do przyjmującego państwa członkowskiego po wejściu w życie takiego ustawodawstwa. 58. W istocie ograniczanie ratione personae zakresu stoswania art. 13 decyzji nr 1/80 do obywateli tureckich przebywających zgodnie z prawem w przyjmującym państwie członkowskim w dniu wejścia w życie kwestionowanego ustawodawstwa krajowego – lub w dacie złożenia wniosku o zezwolenie na pobyt, co zasugerowały rządy niemiecki i niderlandzki w niniejszej sprawie – moim zdaniem pozbawiłoby tę klauzulę standstill skuteczności. 59. Aby to zobrazować, wyobraźmy sobie, że państwo członkowskie X wprowadza nowe ustawodawstwo, które wchodzi w życie w dniu 1 lutego 1981 r. i które w porównaniu z ustawodawstwem obowiązującym w dniu 1 grudnia 1980 r. zaostrza przepisy regulujące przesłanki udzielania i przedłużania zezwoleń na pobyt. Na podstawie wykładni zaproponowanej przez rządy, które przedstawiły uwagi w niniejszym postępowaniu, wyłącznie obywatele tureccy przebywający zgodnie z prawem w państwie członkowskim X w dniu 1 lutego 1981 r. mogą powoływać się na art. 13 decyzji nr 1/80. A zatem osoby przybywające po dniu 1 lutego 1981 r. powinny spełnić nowe przesłanki, zanim będą miały możliwość powołania się na ten przepis. 60. Ponadto wyobraźmy sobie, że państwo członkowskie X wprowadza dalsze środki, tym razem w dniu 1 lipca 1982 r. Nowe przepisy w dalszej mierze zaostrzają przesłanki udzielania i przedłużenia zezwoleń na pobyt obowiązujące w dniu 1 grudnia 1980 r. Ponownie tylko obywatele tureccy, którzy w dniu 1 lipca 1982 r. przebywają zgodnie z prawem w państwie członkowskim X mogą powoływać się na art 13. Osoby przybywające po dniu 1 lipca 1982 r. musiałaby spełniać bardziej rygorystyczne przepisy w zakresie wjazdu i pobytu, zanim będą mogły powoływać się na art. 13. 61. Z tego przykładu w sposób oczywisty wynika, że wąska wykładnia zakresu stosowania art. 13 decyzji nr 1/80 w praktyce umożliwiłby państwom członkowskim stopniowe zaostrzanie przepisów, które nie powinny być bardziej rygorystyczne, i w konsekwencji obchodzenie klauzuli standstill. Klauzula ta wprowadza zobowiązanie do niedziałania wobec obywateli tureckich mogących powoływać się na art. 13 ( ). Z uwagi na to, że celem klauzuli standstill jest zapewnienie, aby stopień swobody przepływu pracowników był stopniowo rozszerzany wobec obywateli tureckich, opisana powyżej sytuacja jest sytuacją dokładnie tego rodzaju, który przedmiotowa klauzula miała wykluczać. 62. Dlatego uważam, że w celu zapewnienia jego skuteczności art. 13 decyzji nr 1/80 powinien znajdować zastosowanie w równym stopniu do obywateli tureckich chcących wjechać do przyjmującego państwa członkowskiego po raz pierwszy po wejściu w życie zaskarżonych przepisów. Każda inna interpretacja byłaby sprzeczna z samą racją bytu klauzuli standstill, która ma zapewnić, aby państwa członkowskie wywiązywały się ze swoich zobowiązań wynikających z układu o stowarzyszeniu. 2. Kryterium pobytu zgodnego z prawem jest nieistotne w tym kontekście 63. Opinie wyrażone przez Trybunał w wyroku w sprawach połączonych Abatay i in. zajmują centralne miejsce w postanowieniu odsyłającym ( ). W szczególności sąd odsyłający nie ma pewności, czy wyrok ten ma jakikolwiek wpływ na wykładnię art. 13 decyzji nr 1/80 w niniejszej sprawie. 64. Nie uważam, by wywierał on taki wpływ. 65. Powyżej próbowałem zilustrować, dlaczego uważam, że przedmiotowa klauzula standstill powinna znajdować zastosowanie w takim samym co wcześniej stopniu w stosunku do obywateli tureckich wjeżdżających do przyjmującego państwa członkowskiego po raz pierwszy po wejściu w życie zakwestionowanych przepisów krajowych. Przyznaję, że ten punkt widzenia nie czyni kryterium pobytu zgodnego z prawem bezprzedmiotowym i co do zasady byłby do pogodzenia z wyrokiem w sprawach połączonych Abatay i in., biorąc pod uwagę, że przepisy rozpatrywane w tamtej sprawie dotyczyły wyjątków od wymogów dotyczących zezwolenia na pracę, a nie przepisów regulujących pierwsze zezwolenie na wjazd. Jednakże byłoby to możliwe do wyobrażenia, tylko gdyby warunki dotyczące pierwszego zezwolenia na wjazd, a ściślej udzielania zezwoleń na pobyt, nie mieściły się w materialnoprawnym zakresie art. 13. 66. W istocie, jak już wspomniałem w pkt 31 powyżej, Trybunał wyraźnie uznał rozszerzony zakres stosowania art. 13 decyzji nr 1/80 po wyroku w sprawach połączonych Abatay i in. Obecnie przyjmuje się, że przepis ten obejmuje nie tylko „warunki dostępu do rynku pracy” w ścisłym znaczeniu, ale również – podobnie jak w art. 41 ust. 1 protokołu dodatkowego – nowe ograniczenia odnoszące się do materialno- lub formalnoprawnych przesłanek dla pierwszego wjazdu na terytorium danego państwa członkowskiego. Skoro tak jest, zarzuty przedstawione przez rząd niemiecki w odniesieniu do zamierzonego rozgraniczenia zakresu stosowania art. 13 decyzji nr 1/80 przez umawiające się strony wydają się trudne do pogodzenia z orzecznictwem. 67. W tej kwestii sprawa przed sądem odsyłającym stanowi pomocną ilustrację powodu, dla którego przywiązywanie jakiejkolwiek wagi do kryterium „przebywania zgodnego z prawem” przy określaniu, kto może powołać się na art. 13 decyzji nr 1/80, w okolicznościach takich jak okoliczności bieżącej sprawy jest nie do obrony. 68. W sprawie przed sądem odsyłającym przedmiotowa klauzula standstill nakłada na właściwe władze obowiązek powstrzymania się od stosowania Vw 2000 – i w szczególności przesłanki posiadania zezwolenia na pobyt czasowy – w stosunku do obywateli tureckich, którzy mogą powoływać się na art. 13 decyzji nr 1/80. Innymi słowy, mimo nowych przepisów, ich wnioski o zezwolenie na pobyt powinny być rozpatrywane przy zastosowaniu tych samych warunków materialnoprawnych co pod rządami przepisów obowiązujących przed dniem 1 kwietnia 2001 r. 69. Jednakże, jak zauważa sąd odsyłający, brak zezwolenia na pobyt czasowy czynił wjazd i pobyt obywatela tureckiego w Niderlandach sprzecznym z prawem zarówno w dniu 1 grudnia 1980 r. i po tej dacie, jak i w dniu 1 kwietnia 2001 i po tym dniu. Jakkolwiek bezprawny wjazd do Niderlandów nie stanowił wystarczającej podstawy do oddalenia wniosku o zezwolenie na pobyt, jeśli wnioskodawca z innych względów spełnił warunki przyznania takiego zezwolenia, nie zmienia to niezgodnego z prawem statusu obywatela tureckiego na tle przepisów dotyczących pierwszego zezwolenia na wjazd na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego. 70. Tytułem objaśnienia wyobraźmy sobie, że obywatel turecki Y wjeżdża na terytorium Niderlandów, zamierzając podjąć pracę w 2013 r. Wyjaśniłem już, dlaczego uważam, że art. 13 decyzji nr 1/80 powinien mieć zastosowanie do obywateli tureckich, którzy wjeżdżają na terytorium przyjmującego państwa członkowskiego po wejściu w życie przepisów krajowych objętych zakresem stosowania tego przepisu. W związku z powyższym Y powinien być w stanie powołać się na art. 13 w odniesieniu do przepisów rozpatrywanych w postępowaniu głównym. Mówiąc wprost, jego wniosek o zezwolenie na pobyt powinien być rozpatrywany na podstawie przepisów obowiązujących w dniu 1 grudnia 1980 r. lub jeśli przepisy te zostały złagodzone po tym dniu, zgodnie z najbardziej korzystnymi przepisami obowiązującymi po tej dacie ( ) – niezależnie od braku tymczasowego zezwolenia na pobyt. Jednakże gdyby kryterium pobytu zgodnego z prawem przypisywano w tym kontekście jakiekolwiek znaczenie oraz gdyby Y nie posiadał tymczasowego zezwolenia na pobyt przy wjeździe do Niderlandów, nie mógłby powoływać się na klauzulę standstill na podstawie art. 13 względem Vw 2000. Jest tak dlatego, że podobnie jak C. Demir, byłby on formalnie w sytuacji niezgodnej z prawem zarówno na gruncie starych i jak i nowych przepisów. 71. Bez wątpienia przypisywanie w takich okolicznościach jakiegokolwiek znaczenia kryterium „przebywania zgodnego z prawem” pozbawiałoby sensu klauzlę standstill z art. 13. Skoro przepisy krajowe, takie jak Vw 2000, regulują pierwsze zezwolenie na wjazd i udzielenie zezwolenia na pobyt w przyjmującym państwie członkowskim i w konsekwencji wpływają na możliwość uzyskania prawa pobytu w przyjmującym państwie członkowskim, nie rozumiem, w jaki sposób „przebywanie zgodne z prawem” mogłoby stanowić użyteczne kryterium dla określenia zakresu stosowania art. 13 decyzji nr 1/80 ( ). 72. Na koniec uważam, że należy krótko odnieść się do opinii Trybunału wyrażonej w pkt 85 wyroku w sprawach połączonych Abatay i in., który wyraźnie przyjmuje jako dopuszczalne wprowadzenie bardziej rygorystycznych środków w stosunku do obywateli tureckich, których sytuacja nie jest zgodna z prawem. 73. Pragnę zauważyć, że art. 13 decyzji nr 1/80 nie przyznaje obywatelom tureckim praw pozytywnych (takich jak prawo wjazdu lub pobytu), lecz określa przepisy właściwe ratione temporis, na podstawie których rozpatrywany ma zostać status danej osoby. Istotnie, jak wyjaśniono w pkt 38 powyżej, art. 13 nie ogranicza kompetencji państw członkowskich do odmówienia obywatelom państw trzecich, w tym obywatelom tureckim, wjazdu na ich terytoria. Jednakże, zgodnie z klauzulą standstill na podstawie art. 13, w stosunku do obywateli tureckich taka odmowa musi opierać się na najbardziej korzystnych przepisach obowiązujących począwszy od wejścia w życie tego przepisu. 74. W związku z powyższym w sytuacji, gdyby obywatel turecki zdecydował się pozostać na terytorium tego państwa po podjęciu decyzji o odmowie na podstawie tych przepisów i zgodnie z prawodawstwem Unii obowiązującym w danej dziedzinie, osoba ta bez wątpienia znajdowałaby się w sytuacji niezgodnej z prawem w przyjmującym państwie członkowskim. W takich okolicznościach państwa członkowskie zachowują prawo do decydowania o konsekwencjach takiego niezgodnego z prawem pobytu na ich terytorium, pod warunkiem – co muszę to podkreślić – że przepisy funkcjonujące na niekorzyść takich osób nie są objęte art. 13. 75. Mając na uwadze powyższe rozważania, uważam, że na pytanie 2a należy odpowiedzieć w ten sposób, że w okolicznościach takich jak w postępowaniu przed sądem odsyłającym kryterium legalnego pobytu zawarte w art. 13 decyzji nr 1/80 nie ma znaczenia dla ustalenia, czy obywatel turecki może powoływać się na ten przepis. 76. Ostatnia kwestia: w przypadku gdyby Trybunał udzielił odpowiedzi na pytanie pierwsze i pytanie 2a w sposób zasugerowany przeze mnie, nie będzie potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie 2b. Jednak dla kompletności wywodu, gdyby Trybunał zamierzał odpowiedzieć na to pytanie, pragnę dodać następujące uwagi. 77. Przedstawiłem już wniosek, zgodnie z którym kryterium „przebywania zgodnego z prawem” nie należy przypisywać żadnego znaczenie przy ustalaniu, czy obywatel turecki może powoływać się na klauzulę standstill na podstawie art. 13. Okoliczność, że na mocy prawa krajowego złożenie wniosku powoduje, że pobyt na czas trwania postępowania w sprawie wniosku staje się zgodnym z prawem, nie może moim zdaniem wywierać wpływu na powyższą konkluzję. Jakkolwiek przywiązywanie pewnej wagi do tego przepisu z pewnością tchnęłoby życie w kryterium pobytu zgodnego z prawem, skutkowałoby to powstaniem sztucznej konstrukcji. 78. Czerpiąc z rozumowania Trybunału w odniesieniu do art. 6 decyzji nr 1/80, obywateli tureckich nie można uznać za spełniających kryterium pobytu zgodnego z prawem w sytuacji, w której prawo pobytu zostało im przyznane wyłącznie na podstawie krajowego ustawodawstwa zezwalającego na pobyt w przyjmującym państwie członkowskim do czasu zakończenia postępowania w sprawie wydawania zezwolenia na pobyt ( ). Jak zauważa rząd niderlandzki, udzielenie wnioskodawcy tymczasowego prawa pobytu ma na celu po prostu zapewnienie, aby sytuacja danej osoby nie była nadmiernie pogorszona w trakcie postępowania, a w szczególności aby cudzoziemcy nie byli usuwani z terytorium kraju przed podjęciem ostatecznej decyzji. Poza skutkiem zawieszającym nierozpoznanego wniosku stosowanie takich przepisów krajowych nie tworzy niekwestionowanego i stabilnego prawa pobytu w rozumieniu przytoczonego wyżej orzecznictwa. IV – Wnioski 79. Na podstawie powyższych rozważań proponuję Trybunałowi udzielenie na pytania przedstawione przez Raad van State następujących odpowiedzi: 1) Artykuł 13 decyzji nr 1/80 Rady Stowarzyszenia z dnia 19 września 1980 r. w sprawie rozwoju stowarzyszenia podlega zastosowaniu względem materialno- lub formalnoprawnych przesłanek dla pierwszego wjazdu, takich jak przesłanka w sprawie przed sądem odsyłającym dotycząca posiadania tymczasowego zezwolenia na pobyt. 2) W okolicznościach takich jak w postępowaniu przed sądem odsyłającym kryterium legalnego pobytu zawarte w art. 13 decyzji nr 1/80 nie ma znaczenia dla ustalenia, czy obywatel turecki może powoływać się na ten przepis. ( )   Język oryginału: angielski. ( )   Decyzja nr 1/80 z dnia 19 września 1980 r. w sprawie rozwoju stowarzyszenia (zwana dalej „decyzją nr 1/80”). ( )   W dniu 12 września 1963 r. podpisano Układ ustanawiający stowarzyszenie pomiędzy Europejską Wspólnota Gospodarczą i Republiką Turecką. Układ ten został zawarty, zatwierdzony i ratyfikowany w imieniu Wspólnoty przez Radę Wspólnot Europejskich decyzją 64/732/EWG z dnia 23 grudnia 1963 r. (Dz.U. C 113, s. 1, zwany dalej „układem o stowarzyszeniu”). ( )   Protokół dodatkowy został podpisany w dniu 23 listopada 1970 r. w Brukseli i zawarty, zatwierdzony i ratyfikowany w imieniu Wspólnoty rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2760/72 z dnia 19 grudnia 1972 r. (Dz.U. 1977, L 361, s. 60). ( )   Staatsblad 1965, nr 40. ( )   Staatsblad 1966, nr 387. ( )   Staatsblad 2000, nr 495. ( )   Staatsblad 2000, nr 497. ( )   Wyrok z dnia 23 października 2003 r., Rec. s. I‑12301. ( )   Wyrok z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawach połączonych C-300/09 i C-301/09 Toprak i Oguz, Zb.Orz. s. I-12845, pkt 53, 54. ( )   Wyrok z dnia 20 września 2007 r. w sprawie C-16/05 Tum i Dari, Zb.Orz. s. I-7415, pkt 55. ( )   Wyżej wymieniony wyrok w sprawach połączonych Toprak i Oguz, pkt 52–54 i przytoczone tam orzecznictwo. ( )   Odnośnie do art. 13 zob. wyroki: z dnia 17 września 2009 r. w sprawie C-242/06 Sahin, Zb.Orz. s. I-8465, pkt 63–65; z dnia 29 kwietnia 2010 r. w sprawie C-92/07 Komisja przeciwko Niderlandom, Zb.Orz. s. I-3683, pkt 47–49. Odnośnie do art. 41 ust. 1 zob.: ww. wyrok w sprawie Tum i Dari, pkt 69; wyrok z dnia 19 lutego 2009 r. w sprawie C-228/06 Soysal i Savatli, Zb.Orz. s. I-1031, pkt 47, 49. ( )   Wyżej wymieniony wyrok w sprawach połączonych Abatay i in., pkt 84, 85. ( )   Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Tum i Dari, pkt 59; wyrok z dnia 21 lipca 2011 r. w sprawie C-186/10 Oguz, Zb.Orz. s. I-6957, pkt 33. ( )   Zobacz pkt 32 powyżej. ( )   Zobacz w szczególności ww. wyroki: w sprawie Sahin, pkt 64–66; w sprawie Komisja przeciwko Niderlandom, pkt 48, 49. ( )   Zobacz m.in.: ww. wyrok w sprawach połączonych Abatay i in., pkt 80; wyrok z dnia 29 września 2011 r. w sprawie C-187/10 Unal, Zb.Orz. s. I-9045, pkt 41. ( )   Pragnę nadmienić, że art. 13 zakazuje także zaostrzania przepisów wprowadzonych po dniu wejścia w życie klauzuli standstill, które łagodzą przepisy znajdujące zastosowanie w tej dacie. Zobacz ww. wyrok w sprawach połączonych Toprak i Oguz, pkt 62. ( )   Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Sahin, pkt 63. Zobacz także: wyrok z dnia 15 listopada 2011 r. w sprawie C-256/11 Dereci i in., Zb.Orz. s. I-11315, pkt 94; ww. wyrok w sprawach połączonych Toprak i Oguz, pkt 54. ( )   Wyżej wymienione wyroki: w sprawie Sahin, pkt 64, 65; w sprawie Komisja przeciwko Niderlandom, pkt 50; w sprawach połączonych Toprak i Oguz, pkt 44. ( )   Trybunał stwierdził, że art. 13 decyzji nr 1/80 może znajdować zastosowanie nie tylko do przepisów zawartych w ustawach i rozporządzeniach, lecz także do przepisów zawartych w okólniku, który określa sposób, w jaki dany rząd zamierza stosować prawo. Zobacz w tej kwestii ww. wyrok w sprawach połączonych Toprak i Oguz, pkt 31. W tej kwestii nie widzę żadnego powodu, dla którego przepis ten nie miałby mieć zastosowania do przepisów takich jak będące przedmiotem postępowania głównego, biorąc pod uwagę fakt, że zgodnie z przepisami obowiązującymi w dniu 1 grudnia 1980 r. żadne szczególne wymagania dotyczące posiadania tymczasowego zezwolenia na pobyt czasowy nie były stosowane przez właściwe organy krajowe. ( )   Na konkluzję tę nie wpływa, co zdaje się sugerować sąd odsyłający, cel Vw 2000 polegający na zapobieganiu pobytowi niezgodnemu z prawem. ( )   Użyteczne jest zwrócenie uwagi na fakt, że art. 13 stosuje się bezpośrednio. Zobacz wyrok z dnia 20 września 1990 r. w sprawie C-192/89 Sevince, Rec. s. I-3461, pkt 26. ( )   Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Sahin, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo. ( )   Ibidem, pkt 51. ( )   Ibidem, pkt 51. Zobacz także ww. wyrok w sprawach połączonych Toprak i Oguz, pkt 45. ( )   Zobacz pkt 19 powyżej. ( )   Wyżej wymieniony wyrok w sprawach połączonych Abatay i in., pkt 84. ( )   Zobacz ww. wyroki: w sprawach połączonych Abatay i in., pkt 105; w sprawie Tumi i Dari, pkt 59. ( )   W tym kontekście zwracam uwagę, że układ o stowarzyszeniu EWG–Turcja, jako traktat międzynarodowy, i oparte na nim akty takie jak protokół dodatkowy i decyzja nr 1/80 powinny być interpretowane zgodnie z art. 31 konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów, to jest w dobrej wierze, zgodnie ze zwykłym znaczeniem, jakie należy przypisywać użytym w nim wyrazom w ich kontekście oraz w świetle jego przedmiotu i celu. Zobacz wyrok z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie C-416/96 Eddline El-Yassini, Rec. s. I-1209, pkt 47. Zobacz także opinię rzecznika generalnego P. Cruza Villalóna w zawisłej przed Trybunałem sprawie C‑221/11 Demirkan, pkt 53. ( )   Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Sahin, pkt 52. Zobacz podobnie ww. wyrok w sprawach połączonych Toprak i Oguz. ( )   Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Sahin, pkt 54, 55. Zobacz podobnie ww. wyroki w sprawach połączonych Toprak i Oguz, pkt 15, 21; w sprawie Dereci i in., pkt 99, 100. Odmiennie wyrok w sprawach połączonych Abatay i in., który dotyczył tureckich kierowców samochodów ciężarowych zamieszkujących i pracujących w Turcji i przebywających w Niemczech w krótkich okresach czasu. ( )   Wyżej wymieniony wyrok w sprawie Dereci i in., pkt 87. ( )   Zobacz pkt 32 powyżej. ( )   Jest tak dlatego, że klauzula standstill zakazuje państwom członkowskim również uchylania bardziej korzystnych zasad, nawet jeśli zostały one wprowadzone po dniu, w którym klauzula standstill weszła w życie. Ma to miejsce nawet wówczas, gdy nie następuje zaostrzenie właściwych norm w stosunku do norm wynikających z przepisu obowiązującego w dniu, w którym klauzula standstill weszła w życie. Zobacz ww. wyrok w sprawach połączonych Toprak i Oguz, pkt 62. ( )   Chociaż akta sprawy nie zawierają żadnego dowodu zachowań nieuczciwych lub stanowiących nadużycie w niniejszej sprawie, to jednak należy zauważyć, że co do zasady nie można powoływać się na normy prawa Unii w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie, a sądy krajowe mogą w każdym indywidualnym przypadku uwzględnić nieuczciwe lub stanowiące nadużycie zachowanie danych osób, aby odmówić im, gdy zaistnieje taka potrzeba, korzyści płynących z przepisów prawa Unii, na które próbują się powoływać. Zobacz podobnie ww. wyrok w sprawie Tum i Dari, pkt 64. ( )   Wyrok z dnia 30 września 1997 r. w sprawie C-98/96 Ertanir, Rec. s. I-5179, pkt 47–50 i przytoczone tam orzecznictwo.