C-235/03

Sprawa C-235/03 QDQ Media SA przeciwko Alejandrowi Omedasowi Lesze (wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożony przez Juzgado de Primera Instancia nº 35 de Barcelona) Dyrektywa 2000/35/WE – Pojęcie kosztów odzyskiwania należności – Koszty procuradora lub adwokata w postępowaniu sądowym, w przypadku gdy skorzystanie z tych pomocników procesowych nie jest obowiązkowe – Niemożność włączenia do kosztów postępowania na podstawie prawa krajowego – Niemożność powołania się na dyrektywę wobec podmiotu prywatnego Wyrok Trybunału (szósta izba) z dnia 10 marca 2005 r.  I–0000 Streszczenie wyroku Zbliżanie ustawodawstw – Zwalczanie opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych – Dyrektywa 2000/35 – Możliwość powołania się wobec podmiotu prywatnego, w braku przepisów transpozycyjnych, na roszczenie o koszty odzyskiwania należności – Wyłączenie (dyrektywa 2000/35 Parlamentu Europejskiego i Rady, art. 3 ust. 1 lit. e)) Gdy chodzi o spór między podmiotami prywatnymi, w braku możliwości włączenia – na podstawie prawa krajowego – do zestawienia kosztów postępowania, którymi mógłby zostać obciążony podmiot prywatny zobowiązany z tytułu należności związanej z jego działalnością zawodową, kosztów wynikających z udziału adwokata lub procuradora na rzecz wierzyciela w postępowaniu sądowym mającym na celu odzyskanie tej należności, dyrektywa 2000/35 w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych nie może służyć – sama w sobie – jako podstawa takiej możliwości, ponieważ sama dyrektywa nie może tworzyć zobowiązań po stronie podmiotu prywatnego i nie można się na nią powołać wobec tego podmiotu. (por. pkt 16–17 i sentencja) WYROK TRYBUNAŁU (szósta izba) z dnia 10 marca 2005 r. (*) Dyrektywa 2000/35/WE – Pojęcie kosztów odzyskiwania należności – Koszty procuradora lub adwokata w postępowaniu sądowym, w przypadku gdy skorzystanie z tych pomocników procesowych nie jest obowiązkowe – Niemożność włączenia do kosztów postępowania na podstawie prawa krajowego – Niemożność powołania się na dyrektywę wobec podmiotu prywatnego W sprawie C‑235/03 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Juzgado de Primera Instancia n° 35 de Barcelona (Hiszpania) postanowieniem z dnia 5 maja 2003 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 2 czerwca 2003 r., w postępowaniu: QDQ Media SA przeciwko Alejandrowi Omedasowi Lesze, TRYBUNAŁ (szósta izba), w składzie: A. Borg Barthet, prezes izby, J.-P. Puissochet (sprawozdawca) i S. von Bahr, sędziowie, rzecznik generalny: J. Kokott, sekretarz: R. Grass, uwzględniając procedurę pisemną, rozważywszy uwagi przedstawione: –       w imieniu QDQ Media SA przez A. Quemadę Cuatrecasasa, Procurador de los Tribunales, i J. Garcíę Lópeza, abogados, –       w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez G. Valera Jordanę i R. Amorosiego, działających w charakterze pełnomocników, wspieranych przez F. Lópeza Balaguera, abogada, podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok 1       Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy 2000/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 czerwca 2000 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych (Dz.U. L 200, str. 35). 2       Wniosek ten został przedłożony w ramach rozpatrywania przez Juzgado de Primera Instancia n°35 de Barcelona (sąd pierwszej instancji nr 35 w Barcelonie, Hiszpania) wniosku o wydanie nakazu zapłaty, wniesionego przez spółkę QDQ Media SA (zwaną dalej „QDQ Media”) przeciwko A. Omedasowi Lesze, który nie zapłacił faktury dotyczącej pewnych usług reklamowych wykonanych na rzecz jego działalności zawodowej.  Ramy prawne  Prawo wspólnotowe 3       Dyrektywa 2000/35 ma na celu harmonizację przepisów prawnych państw członkowskich w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych między przedsiębiorstwami lub między przedsiębiorstwami a władzami publicznymi, których przedmiotem jest dostawa towarów lub świadczenie usług za zapłatą. 4       Artykuł 3 ust. 1 dyrektywy 2000/35 stanowi: „Państwa członkowskie zapewnią, że: […] e)      wierzycielowi przysługuje prawo roszczenia względem dłużnika o rozsądną rekompensatę wszystkich kosztów odzyskiwania należności, poniesionych z powodu opóźnień w płatnościach dłużnika, chyba że dłużnik nie ponosi winy za opóźnienie. Przy kosztach odzyskiwania należności należy przestrzegać zasad przejrzystości i proporcjonalności w związku z daną należnością. Państwa członkowskie mogą, pod warunkiem przestrzegania tych zasad, ustalić najwyższą sumę kosztów odzyskiwania należności dla różnych wysokości długu”.  Prawo krajowe 5       Artykuł 32 ust. 5 Ley de Enjuiciamiento Civil 1/2000 (kodeksu postępowania cywilnego) z dnia 7 stycznia 2000 r. (zwanego dalej „LEC”), przewiduje w odniesieniu do kosztów związanych z postępowaniem sądowym: „Jeżeli udział adwokata/procuradora nie jest obowiązkowy, z zestawienia kosztów, którymi zostanie ewentualnie obciążona strona przeciwna do strony korzystającej z usług takich profesjonalistów, należy wyłączyć opłaty i wynagrodzenie uiszczone na ich rzecz, z wyjątkiem przypadków, kiedy sąd uzna zachowanie strony obciążonej kosztami za niewłaściwe lub w przypadku gdy miejsce zamieszkania reprezentowanej i korzystającej z obrony strony znajduje się poza miejscem, w którym toczy się postępowanie. W tym ostatnim przypadku stosuje się limity wymienione w art. 394 ust. 3 niniejszej ustawy”. 6       Artykuł 394 ust. 3 LEC stanowi: „Jeżeli […] strona przegrywająca sprawę zostaje obciążona kosztami, może ona zostać zobowiązana jedynie do zapłaty – z kwoty odpowiadającej wynagrodzeniu adwokatów lub przedstawicieli innych zawodów niepodlegających taryfie opłat i wynagrodzeń – łącznej kwoty nieprzekraczającej jednej trzeciej wartości przedmiotu sporu na rzecz każdej ze stron postępowania, która uzyskała taką decyzję na swoją korzyść […]. Przepisy poprzedniego ustępu nie mają zastosowania w przypadku stwierdzenia przez sąd niewłaściwego zachowania strony obciążonej kosztami”. 7       LEC przewiduje, iż jego przepisy mogą być stosowane w postępowaniu w sprawie nakazu zapłaty w przypadku długów poniżej określonej kwoty i z zastrzeżeniem określonych przesłanek. 8       Artykuł 814 ust. 2 LEC stanowi, że: „Do wniesienia wstępnego wniosku o wydanie nakazu zapłaty nie jest niezbędna pomoc adwokata/procuradora”.  Postępowanie przed sądem krajowym i pytanie prejudycjalne 9       Spółka QDQ Media skorzystała z usług procuradora w celu wniesienia do sądu krajowego w dniu 18 lutego 2003 r. wstępnego wniosku o wydanie nakazu zapłaty przeciwko A. Omedasowi Lesze, opiewającego na kwotę 470,58 euro. 10     Juzgado de Primera Instancia n° 35 de Barcelona postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy w ramach ochrony wierzyciela przewidzianej w dyrektywie 2000/35 […] można zaliczyć do kosztów odzyskiwania należności koszty wynikające z udziału adwokata lub procuradora w postępowaniu w sprawie nakazu zapłaty, wszczętym w celu odzyskania tej należności?”.  W przedmiocie pytania prejudycjalnego 11     Stwierdziwszy, iż QDQ Media ma swoją siedzibę w Madrycie i że wytoczyła ona powództwo przed Juzgado de la Primera Instancia n° 35 de Barcelona, Trybunał – zgodnie z art. 104 § 5 regulaminu – zwrócił się do tego sądu o dostarczenie wyjaśnień, w szczególności w kwestii, z jakiego powodu art. 32 ust. 5 LEC nie pozwala mu na zaspokojenie żądania QDQ Media mającego na celu włączenie do kosztów, zapłatą których mógł zostać obciążony A. Omedas Lecha, kosztów wynikających z udziału w sprawie jego procuradora. 12     Sąd krajowy odpowiedział na to pytanie w następujący sposób: „Artykuł 32 LEC przewiduje możliwość obciążenia kosztami w postępowaniach deklaratywnych o charakterze kontradyktoryjnym. Postępowanie w sprawie nakazu zapłaty nie należy do postępowań deklaratywnych, przynajmniej w części dotyczącej fazy wydania nakazu zapłaty. W istocie LEC używa terminów: »wniosek wstępny« (art. 814 LEC), a nie »wniosek o wydanie nakazu zapłaty«, jak również »wierzyciel i dłużnik«, a nie »strony postępowania«. Artykuł 32 ust. 5 LEC mógłby mieć zastosowanie w fazie kontradyktoryjnej – która obejmuje wyznaczenie rozprawy lub przekazanie sprawy do rozpoznania w zwykłym trybie – jednakże pytanie prejudycjalne dotyczy możliwości włączenia do kosztów postępowania kosztów poniesionych od momentu złożenia wstępnego wniosku, inaczej mówiąc, pytanie to ma na celu ustalenie, czy zgodnie z rozpatrywaną tu dyrektywą możliwe jest obciążenie tymi kosztami dłużnika, który nie sprzeciwił się zapłacie lub którego sprzeciw wobec zapłaty zostałby w każdym razie odrzucony, bez potrzeby badania złej wiary lub brania pod uwagę w danym przypadku siedziby wierzyciela. Ponadto należy podnieść, iż nawet jeśli wierzyciel ma swoją siedzibę w Madrycie, nie ulega wątpliwości, że ten typ przedsiębiorstwa dysponuje filiami i oddziałami na całym terytorium hiszpańskim. W konsekwencji pytanie odnosi się do kwestii, czy w świetle przepisów rozpatrywanej dyrektywy można zasądzić koszty sądowe we wszystkich postępowaniach w sprawie nakazu zapłaty”. 13     W celu udzielenia odpowiedzi sądowi krajowemu należy przypomnieć, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sąd krajowy, który stosując przepisy prawa krajowego – niezależnie od tego, czy chodzi o przepisy wydane przed dyrektywą, czy też po dyrektywie – jest zobowiązany do dokonania wykładni tego prawa, tak dalece jak to możliwe, w świetle brzmienia i celu dyrektywy, tak by osiągnąć przewidziany w niej rezultat i by tym samym spełnić wymogi art. 249 akapit trzeci WE (zob. w szczególności wyrok z dnia 14 września 2000 r. w sprawie C‑343/98 Collino i Chiappero, Rec. str. I‑6659, pkt 21). 14     Z wyjaśnień udzielonych przez sąd krajowy oraz z dokonanej przez niego wykładni prawa krajowego wynika, iż prawo to nie pozwala na obciążenie dłużnika kosztami wynikającymi z udziału procuradora w celu wniesienia wstępnego wniosku o wydanie nakazu zapłaty, jeżeli postępowanie nie obejmuje fazy kontradyktoryjnej bądź jeżeli oddział lub filia wierzyciela znajduje się w obrębie właściwości miejscowej sądu, przed który wytoczone zostało powództwo, tj. w sytuacjach dokładnie wskazanych przez sąd krajowy w jego pytaniu. 15     Zdaniem sądu krajowego, w takich sytuacjach nie można zatem osiągnąć oczekiwanego rezultatu na korzyść QDQ Media przy zastosowaniu prawa krajowego, nawet dokonując jego interpretacji tak dalece jak to możliwe w świetle dyrektywy 2000/35. 16     W takim więc przypadku, gdy chodzi o spór między podmiotami prywatnymi, tak jak w sprawie przed sądem krajowym, sama dyrektywa nie może tworzyć zobowiązań po stronie podmiotu prywatnego i nie można się na nią powołać jako taką wobec tego podmiotu (zob. w szczególności wyroki z dnia 26 lutego 1986 r. w sprawie 152/84 Marschall, Rec. str. 723, pkt 48, i z dnia 5 października 2004 r. w sprawach połączonych od C‑397/01 do C‑403/01 Pfeiffer i in., Zb.Orz. str. I‑0000, pkt 108). 17     Wobec powyższego na pytanie zadane przez sąd krajowy należy odpowiedzieć w ten sposób, iż w braku możliwości włączenia – na podstawie prawa krajowego – do zestawienia kosztów postępowania, którymi mógłby zostać obciążony podmiot prywatny zobowiązany z tytułu należności związanej z jego działalnością zawodową, kosztów wynikających z udziału adwokata lub procuradora na rzecz wierzyciela w postępowaniu sądowym mającym na celu odzyskanie tej należności, dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/35/WE z dnia 29 czerwca 2000 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych nie może służyć sama w sobie jako podstawa takiej możliwości.  W przedmiocie kosztów 18     Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi przez Komisję Wspólnot Europejskich, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi. Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) orzeka, co następuje: W braku możliwości włączenia – na podstawie prawa krajowego – do zestawienia kosztów postępowania, którymi mógłby zostać obciążony podmiot prywatny zobowiązany z tytułu należności związanej z jego działalnością zawodową, kosztów wynikających z udziału adwokata lub procuradora na rzecz wierzyciela w postępowaniu sądowym mającym na celu odzyskanie tej należności, dyrektywa 2000/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 czerwca 2000 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych nie może służyć sama w sobie jako podstawa takiej możliwości. Podpisy * Język postępowania: hiszpański.