C-240/22

OPINIA RZECZNIK GENERALNEJ LAILI MEDINY przedstawiona w dniu 18 stycznia 2024 r. ( ) Sprawa C‑240/22 P Komisja Europejska przeciwko Intel Corporation Inc. Odwołanie – Konkurencja – Nadużycie pozycji dominującej – Rynek mikroprocesorów – Decyzja stwierdzająca naruszenie art. 102 TFUE i art. 54 porozumienia EOG – Rabaty lojalnościowe – Kwalifikacja jako praktyki stanowiącej nadużycie – Analiza w świetle kryterium równie skutecznego konkurenta – Ogólna strategia – Jednolite i ciągłe naruszenie – Złożona ocena ekonomiczna – Ekstrapolacja danych ekonomicznych – Rabaty przyznawane w postaci korzyści w naturze I. Wprowadzenie 1. Niniejsza opinia ma za przedmiot odwołanie wniesione przez Komisję Europejską, która domaga się uchylenia wyroku z dnia 26 stycznia 2022 r., Intel Corporation/Komisja (T‑286/09 RENV) ( ). Został on wydany w następstwie wyroku Trybunału z dnia 6 września 2017 r., Intel/Komisja (C‑413/14 P) ( ), którym z kolei uchylono wyrok z dnia 12 czerwca 2014 r., Intel/Komisja (T‑286/09) ( ), i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd. 2. W zaskarżonym wyroku Sąd uznał, że należy stwierdzić częściową nieważność decyzji C(2009) 3726 wersja ostateczna dotyczącej postępowania na podstawie art. [102 TFUE] i art. 54 porozumienia EOG ( ). 3. Dokładniej rzecz ujmując, Sąd doszedł do wniosku, iż Komisja nie była w stanie wykazać, że rabaty za wyłączność i wypłaty za wyłączność przyznawane przez Intel szeregowi producentów sprzętu informatycznego (Original Equipment Manufacturers; zwanych dalej „OEM-ami”) i europejskim dystrybutorom komputerów stacjonarnych były w stanie lub mogły wywołać antykonkurencyjne skutki i że w związku z tym stanowiły naruszenie art. 102 TFUE ( ). Zdaniem Sądu wynikało to z błędów, jakimi była obarczona sporna decyzja, przy czym owe błędy dotyczyły, po pierwsze, analizy przeprowadzonej przez Komisję w świetle kryterium równie skutecznego konkurenta (as efficient competitor; zwanej dalej „analizą AEC” lub „testem AEC”) oraz, po drugie, oceny stopnia pokrycia rynku praktykami stosowanymi przez Intel oraz okresu ważności rabatów ( ). 4. Komisja kwestionuje podejście przyjęte przez Sąd i na poparcie swojego odwołania podnosi sześć zarzutów. W ramach tych zarzutów Komisja twierdzi w istocie, że Sąd nie dokonał ogólnej oceny tego, czy praktyki stosowane przez Intel mogły doprowadzić do wyeliminowania konkurencji w świetle wszystkich istotnych okoliczności sprawy, przeinaczył dowody i dopuścił się szeregu naruszeń prawa w odniesieniu do standardu kontroli, błędnie zinterpretował test AEC zawarty w spornej decyzji oraz naruszył przysługujące Komisji prawo do obrony. 5. Trybunał zwrócił się o zbadanie dwóch określonych zagadnień prawnych, które dotyczą zarzutów czwartego i piątego. W obu tych zarzutach zakwestionowano ocenę testu AEC dokonaną przez Sąd w odniesieniu do dwóch OEM-ów będących beneficjentami praktyki stosowanej przez Intel. W związku z tym w niniejszej opinii skupię się na tych właśnie zarzutach odwołania oraz, w szczególności, na wynikających z nich kwestiach, które odnoszą się, po pierwsze, do uprawnień dyskrecjonalnych przysługujących Komisji przy stosowaniu testu AEC w odniesieniu do konkretnego zachowania oraz, po drugie, do oceny rabatów przyznanych w postaci korzyści w naturze. II. Okoliczności faktyczne i przebieg postępowania 6. Na potrzeby niniejszej opinii okoliczności i przebieg dotychczasowych postępowań można streścić w sposób przedstawiony poniżej ( ). A.   Okoliczności sprawy i postępowanie administracyjne 7. Intel Corporation (zwana dalej „Intel”) jest mającą siedzibę w Stanach Zjednoczonych spółką, która zajmuje się projektowaniem, udoskonalaniem, produkcją i sprzedażą mikroprocesorów (zwanych dalej „CPU” lub „procesorami”), „chipsetów” (zespołów układów scalonych) i innych komponentów półprzewodnikowych, jak również rozwiązań dla platform w zakresie przetwarzania danych i urządzeń komunikacyjnych. 8. W następstwie formalnej skargi administracyjnej spółki Advanced Micro Devices, Inc. (zwanej dalej „AMD”), złożonej w dniu 18 października 2000 r. i uzupełnionej w dniu 26 listopada 2003 r., Komisja wszczęła dochodzenia na podstawie rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 ( ). 9. W dniu 26 lipca 2007 r. Komisja doręczyła spółce Intel pismo w sprawie przedstawienia zarzutów w przedmiocie jego zachowania wobec pięciu OEM-ów, mianowicie Della, Hewlett-Packard Company (zwanej dalej „HP”), Acer Inc. (zwanej dalej „Acer”), NEC Corp. oraz International Business Machines Corp. (zwanej dalej „IBM”). 10. W dniu 17 lipca 2008 r. Komisja doręczyła spółce Intel uzupełniające pismo w sprawie przedstawienia zarzutów w przedmiocie jej zachowania wobec spółki MSH będącej europejskim dystrybutorem urządzeń elektronicznych i czołowym europejskim dystrybutorem komputerów stacjonarnych. To pismo dotyczyło również zachowania spółki Intel wobec spółki Lenovo Group Ltd. (zwanej dalej „Lenovo”) i zawierało nowe dowody odnoszące się do zachowania spółki Intel wobec pewnych OEM-ów, o których mowa powyżej. 11. W następstwie dokonania szeregu różnych kroków proceduralnych Komisja przyjęła, w dniu 13 maja 2009 r., sporną decyzję, której streszczenie opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (Dz.U. 2009, C 227, s. 13). B.   Sporna decyzja 12. Ze spornej decyzji wynika, że spółka Intel dopuściła się jednolitego i ciągłego naruszenia art. 102 TFUE i art. 54 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) w okresie od października 2002 r. do grudnia 2007 r., ponieważ wdrażała strategię mającą na celu wykluczenie konkurenta, mianowicie AMD, z rynku mikroprocesorów o architekturze x86 (zwanych dalej „CPU x86”). 1. Rynek właściwy 13. Produktami, których dotyczy sporna decyzja, są CPU – a konkretnie CPU x86 – będące podstawowymi komponentami każdego komputera zarówno pod względem ogólnej wydajności systemu, jak i jego całkowitego kosztu. Często określa się je mianem „mózgu” komputera, zaś ich proces produkcyjny wymaga zastosowania kosztownych i zaawansowanych technologicznie urządzeń. Przed 2000 r. na rynku działało kilku producentów CPU x86. Większość z nich wycofała się jednak z niego. W spornej decyzji wskazano, że Intel i AMD są w praktyce jedynymi przedsiębiorstwami produkującymi jeszcze CPU x86. 14. Rynek geograficzny został zdefiniowany jako ogólnoświatowy. 2. Pozycja dominująca 15. Na podstawie, po pierwsze, posiadanego przez Intel w latach 1997–2007 udziału w rynku wynoszącego około 70 % lub więcej oraz, po drugie, znacznych barier wejścia na rynek właściwy i ekspansji na tym rynku – które to bariery wynikają z kosztów utopionych związanych z pracami badawczo-rozwojowymi, własnością intelektualną i niezbędnymi zakładami produkcyjnymi – Komisja stwierdziła, że przynajmniej w okresie, którego dotyczy sporna decyzja, to znaczy w okresie od października 2002 r. do grudnia 2007 r., spółka Intel zajmowała pozycję dominującą na tym rynku. 3. Rodzaje zachowań 16. W spornej decyzji opisano dwa rodzaje zachowania spółki Intel w stosunku do jej partnerów handlowych, mianowicie rabaty warunkowe oraz bezpodstawne ograniczenia. 17. Po pierwsze, ze spornej decyzji wynika, że spółki Intel przyznawała rabaty czterem OEM‑om – mianowicie Dellowi, Lenovo, HP i NEC – pod warunkiem, iż będą oni kupować u niej całość lub prawie całość potrzebnych im CPU x86. Podobnie Intel dokonywała wypłat na rzecz spółki MSH, pod warunkiem, że będzie ona sprzedawała wyłącznie komputery wyposażone w CPU x86 produkcji Intel. 18. W spornej decyzji stwierdzono, że rabaty warunkowe przyznawane OEM‑om przez spółki Intel stanowią rabaty lojalnościowe. Co się tyczy spółki MSH, w spornej decyzji ustalono, że mechanizm ekonomiczny warunkowych wypłat dokonywanych przez spółkę Intel na rzecz MSH jest równoważny mechanizmowi rabatów warunkowych przyznawanych OEM‑om. 19. W spornej decyzji przeprowadzono również analizę ekonomiczną dotyczącą możliwości wykluczenia z rynku, poprzez zastosowanie rabatów, hipotetycznego konkurenta, który byłby równie skuteczny jak Intel, chociaż nie miałby pozycji dominującej. Konkretnie rzecz biorąc, ta analiza pozwalała na ustalenie ceny, za jaką konkurent równie skuteczny jak Intel musiałby sprzedawać swoje CPU OEM‑owi, aby zrekompensować mu rabat utracony przez Intel. Analizę tego samego rodzaju przeprowadzono w odniesieniu do wypłat dokonywanych przez Intel na rzecz spółki MSH. 20. Na podstawie zebranych dowodów Komisja sformułowała wniosek, że rabaty warunkowe i wypłaty przyznawane przez Intel zapewniały w rezultacie lojalność strategicznych OEM-ów i spółki MSH. Te praktyki miały wzajemnie uzupełniające się skutki w tym znaczeniu, że istotnie zmniejszyły zdolność konkurentów do konkurowania w oparciu o zalety produkowanych przez nich CPU x86. Antykonkurencyjne zachowanie Intel przyczyniło się tym samym do ograniczenia wyboru przysługującego konsumentom oraz do zmniejszenia motywacji do innowacji. 21. Po drugie, co się tyczy bezpodstawnych ograniczeń, Komisja oświadczyła, że Intel przyznała wypłaty trzem OEM‑om – mianowicie HP, Acerowi i Lenovo – pod warunkiem, iż opóźnią oni wprowadzenie produktów wyposażonych w CPU produkcji AMD albo zrezygnują z ich wprowadzenia lub ustanowią ograniczenia w dystrybucji tych produktów. W spornej decyzji stwierdzono, że zachowanie Intel wyrządziło także bezpośrednią szkodę konkurencji i że nie stanowi ono przejawu normalnej konkurencji pozacenowej. 4. Zachowanie stanowiące nadużycie i grzywna 22. W spornej decyzji Komisja doszła do wniosku, że każde z zachowań Intel w stosunku do OEM-ów oraz spółki MSH stanowi nadużycie w rozumieniu art. 102 TFUE, przy czym wszystkie te nadużycia wpisują się również w ramy ogólnej strategii mającej na celu wykluczenie AMD, jedynego znaczącego konkurenta spółki Intel, z rynku CPU x86. Dlatego też te poszczególne nadużycia składają się na jednolite i ciągłe naruszenie art. 102 TFUE w okresie od października 2002 r. do grudnia 2007 r. ( ) 23. Komisja, na podstawie wytycznych w sprawie metody ustalania grzywien nakładanych na mocy art. 23 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1/2003 (Dz.U. 2006, C 210, s. 2), nałożyła na Intel grzywnę w wysokości 1,06 mld EUR ( ). C.   Wyrok początkowy 24. W dniu 22 lipca 2009 r. Intel wniosła skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji. Association for Competitive Technology, Inc. (stowarzyszenie na rzecz konkurencyjnej technologii; zwane dalej „ACT”) zostało dopuszczone do sprawy w charakterze interwenienta popierającego żądania podnoszone przez spółkę Intel. 25. Wyrokiem początkowym, ogłoszonym w dniu 12 czerwca 2014 r., Sąd oddalił skargę w całości. 26. W owym wyroku Sąd orzekł w istocie, że rabaty przyznane OEM‑om były rabatami za wyłączność, ponieważ były związane z warunkiem, iż klient będzie zaopatrywał się u spółki Intel albo w zakresie całości swojego zapotrzebowania na CPU x86, albo w zakresie znacznej części swojego zapotrzebowania. Ponadto Sąd wyjaśnił, że kwalifikacja takich rabatów jako nadużycia nie zależy od analizy okoliczności danej sprawy mającej na celu wykazanie zdolności tych rabatów do ograniczenia konkurencji ani od ustalenia potencjalnych skutków antykonkurencyjnych za pomocą testu AEC. 27. Tytułem uzupełnienia Sąd uznał, w kontekście przeprowadzonego pomocniczo badania, że Komisja wykazała w sposób wystarczający pod względem prawnym na podstawie analizy okoliczności sprawy, iż rabaty i wypłaty za wyłączność przyznane odpowiednio na rzecz Della, HP, NEC i Lenovo oraz na rzecz spółki MSH były w stanie ograniczyć konkurencję. Sąd uznał natomiast, że nie ma potrzeby zbadania, czy Komisja przeprowadziła test AEC w sposób zgodny z zasadami sztuki i bez popełnienia błędów. D.   Wyrok wydany w następstwie pierwszego odwołania 28. W dniu 26 sierpnia 2014 r. Intel wniosła odwołanie od wyroku początkowego. 29. Wyrokiem wydanym w następstwie pierwszego odwołania, który ogłoszono w dniu 6 września 2017 r. ( ), Trybunał uchylił wyrok początkowy i przekazał sprawę Sądowi do ponownego rozpoznania ( ). 30. W szczególności Trybunał, oddaliwszy zarzuty piąty i czwarty, w ramach których podniesiono, odpowiednio, błędne zastosowanie przez Sąd kryteriów dotyczących kompetencji Komisji względem uzgodnień poczynionych przez Intel z Lenovo oraz uchybienie proceduralne ( ), przeanalizował i uwzględnił zarzut pierwszy odnoszący się do naruszenia prawa polegającego na niezbadaniu rozpatrywanych rabatów w świetle wszystkich istotnych okoliczności. 31. W tym względzie Trybunał przypomniał przede wszystkim, że art. 102 TFUE nie ma na celu uniemożliwienia przedsiębiorstwu zdobycia, dzięki jego własnym świadczeniom, dominującej pozycji na rynku. Postanowienie to nie zmierza także do zapewnienia, aby konkurenci mniej skuteczni niż przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą pozostali na rynku ( ). Niemniej jednak przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą nie może, ze względu na ciążącą na nim szczególną odpowiedzialność za to, by swym zachowaniem nie naruszać skutecznej i niezakłóconej konkurencji na rynku wewnętrznym, w szczególności stosować praktyk cenowych powodujących skutki w postaci wykluczenia wobec jego konkurentów uważanych za będących równie skutecznymi jak to przedsiębiorstwo ( ). 32. Na podstawie tych rozważań Trybunał doszedł do wniosku, że należy uściślić zasady ustanowione w wyroku z dnia 13 lutego 1979 r., Hoffmann-La Roche/Komisja ( ), w wypadku gdy dane przedsiębiorstwo w toku postępowania administracyjnego przytacza dowody na poparcie tego, iż jego zachowanie nie miało zdolności do ograniczenia konkurencji, w szczególności – wywołania skutków zarzucanego wykluczenia ( ). W takim wypadku Komisja jest nie tylko zobowiązana do zbadania z jednej strony wagi pozycji dominującej przedsiębiorstwa na rynku właściwym i z drugiej strony stopnia objęcia rynku zarzucaną praktyką, jak również warunków i sposobów przyznawania analizowanych rabatów, okresu ich ważności i ich wysokości, lecz także ma ona obowiązek przeprowadzenia oceny istnienia strategii mającej na celu wykluczenie z rynku konkurentów przynajmniej o takiej samej skuteczności jak przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą ( ). 33. Ponadto Trybunał uznał że jeśli w decyzji stwierdzającej, iż system rabatowy stanowi nadużycie, Komisja przeprowadzi analizę AEC, to do Sądu należy zbadanie wszystkich argumentów skarżącej zmierzających do podważenia ustaleń dokonanych przez Komisję, jeśli chodzi o zdolność wykluczającą systemu analizowanych rabatów ( ). 34. W odniesieniu do spornej decyzji Trybunał wskazał, że test AEC miał realne znaczenie przy dokonywaniu przez Komisję oceny zdolności rozpatrywanego systemu rabatowego do wywołania skutku w postaci wykluczenia równie skutecznych konkurentów ( ). Zdaniem Trybunału w tych okolicznościach Sąd miał obowiązek zbadania wszystkich argumentów sformułowanych przez Intel na temat owego testu ( ). Ponieważ Sąd orzekł, że nie było konieczne zbadanie kwestii, czy alternatywne obliczenia zaproponowane przez Intel zostały dokonane w prawidłowy sposób ( ), niesłusznie powstrzymał się on od uwzględnienia podnoszonej przez Intel argumentacji mającej na celu ujawnienie błędów, których popełnienie w ramach testu AEC zarzucono Komisji ( ). E.   Zaskarżony wyrok 35. Po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania została ona przydzielona czwartej izbie Sądu w składzie powiększonym. 36. W zaskarżonym wyroku, ogłoszonym w dniu 26 stycznia 2022 r., Sąd orzekł, że należy stwierdzić częściową nieważność spornej decyzji. 37. Na wstępie Sąd odniósł się do kwestii przedmiotu sporu po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania ( ). Ujmując rzecz bardziej konkretnie, Sąd stwierdził, że przedmiotem sporu jest w istocie analiza dotycząca zdolności rozpatrywanych rabatów do ograniczenia konkurencji, dokonywana w świetle, po pierwsze, udzielonych wyjaśnień dotyczących zasad ustanowionych w wyroku Hoffman-La Roche, oraz, po drugie, przedstawionych przez strony uwag głównych i uzupełniających w przedmiocie wniosków, jakie należy wyciągnąć z tych wyjaśnień ( ). 38. Ponadto Sąd powtórzył jako własne zawarte w wyroku początkowym ustalenia odnoszące się do kwalifikacji prawnej bezpodstawnych ograniczeń oraz ich bezprawnego w świetle art. 102 TFUE charakteru ( ). Powtórzył on też jako własną ocenę w przedmiocie zakwalifikowania rozpatrywanych rabatów jako „rabatów za wyłączność” ( ). Sąd orzekł jednak, że – zgodnie z wyrokiem wydanym przez Trybunał w następstwie pierwszego odwołania – taka kwalifikacja nie oznaczała, że zastosowanie testu AEC było konieczna do w ramach analizy tego, czy te rabaty były w stanie ograniczyć konkurencję. Taka kwalifikacja nie wystarcza też, aby uznać te rabaty za mające znamiona nadużycia na podstawie art. 102 TFUE ( ) 39. Co się tyczy istoty sprawy, Sąd, przypomniawszy metodę określoną przez Trybunał celem zbadania, czy system rabatowy może ograniczać konkurencję ( ), jak również zasady wynikające z wyroku wydanego w następstwie pierwszego odwołania ( ), wypowiedział się w przedmiocie argumentów podniesionych przez Intel i ACT. 1. Argumenty dotyczące analizy prawnej, na której oparła się Komisja 40. W pierwszej kolejności Sąd zbadał przytoczone przez Intel i ACT argumenty, zgodnie z którymi sporna decyzja opiera się na błędnej analizie prawnej. W tym względzie Sąd doszedł do wniosku, że Komisja, gdy wyszła z założenia, iż rozpatrywane rabaty naruszają art. 102 TFUE, ponieważ z samej swojej natury stanowią nadużycie, wobec czego nie jest konieczne uwzględnienie zdolności owych rabatów do ograniczenia konkurencji, dopuściła się w spornej decyzji naruszenia prawa ( ). Z uwagi jednak na realne znaczenie, jakie miał test AEC przy dokonywaniu przez Komisję oceny zdolności rozpatrywanych rabatów do wywołania skutku w postaci wykluczenia równie skutecznych konkurentów, Sąd uznał, że jest zobowiązany, w ramach kolejnego kroku, zbadać wszystkie argumenty sformułowane przez Intel w odniesieniu do tego testu ( ). 2. Argumenty dotyczące błędów w analizie AEC 41. W drugiej kolejności Sąd przystąpił do analizy argumentów dotyczących testu AEC. Owa analiza została podzielona na cztery sekcje. 42. Przedmiotem sekcji pierwszej jest zakres kontroli Sądu ( ), w odniesieniu do którego Sąd uznał, że obejmuje on – zgodnie z orzecznictwem Trybunału – wszystkie elementy wydanej przez Komisję decyzji, których kontrola, pod względem prawnym i faktycznym, jest zapewniana w świetle podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów i przy uwzględnieniu wszystkich istotnych okoliczności przedstawionych przez tę stronę. Sąd przypomniał jednak, że w ramach kontroli zgodności z prawem danego aktu nie może on zastąpić uzasadnienia przedstawionego przez Komisję swoim własnym uzasadnieniem. 43. Sekcja druga zawiera ogólne rozważania dotyczące testu AEC i jest sformułowana w następujący sposób ( ): „152. Punktem wyjścia testu AEC […] jest okoliczność, że Intel był nieodzownym partnerem handlowym, zważywszy w szczególności na charakter jego produktu, wizerunek jego marki i jego profil, oraz że OEM-y pokrywałyby zawsze u Intela co najmniej część swojego zapotrzebowania na CPU, niezależnie od jakości oferty alternatywnego dostawcy. W konsekwencji klienci byli skłonni i zdolni do przeniesienia swoich zamówień na tego alternatywnego dostawcę jedynie w odniesieniu do części swego zapotrzebowania (zwanej dalej „podważalnym udziałem”). Ów status nieodzownego partnera handlowego pozwalał Intelowi na wykorzystanie niepodważalnego udziału jako dźwigni w celu obniżenia cen w ramach podważalnego udziału rynkowego. 153. Jak wskazał Sąd [Unii Europejskiej] w pkt 141 wyroku początkowego, przeprowadzony w zaskarżonej decyzji test AEC opiera się na założeniu, że równie skuteczny konkurent, który próbuje zdobyć podważalny udział w zamówieniach, które do tej pory były realizowane przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą, musi zaoferować klientowi rekompensatę za rabat za wyłączność, który ów klient utraci, jeśli kupi część mniejszą niż część określona przez warunek wyłączności lub quasi-wyłączności. Test AEC zmierza do ustalenia, czy konkurent równie skuteczny jak przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą, który ponosi te same koszty co owo przedsiębiorstwo, może nadal w tym przypadku pokrywać swoje koszty. 154. Test AEC, który zastosowano w niniejszej sprawie, określa cenę, za jaką konkurent równie skuteczny jak Intel musiałby sprzedawać swoje CPU x86 OEM‑owi, aby zrekompensować mu utratę jakiejkolwiek wypłaty za wyłączność przyznanej przez Intela. Cena ta jest określona w teście AEC jako »rzeczywista cena« lub »RC«. 155. Co do zasady część łącznych rabatów, za którą równie skuteczny konkurent powinien zaoferować rekompensatę, obejmuje jedynie kwotę rabatów, która jest uzależniona od warunku wyłącznego zaopatrywania się, z wyłączeniem rabatów ilościowych (zwana dalej »warunkową częścią« rabatów). […] [W] celu uwzględnienia jedynie warunkowej części wypłaty, test AEC odnosi się w niniejszym przypadku do średniej ceny sprzedaży (average sales price, zwanej dalej »ASP«), czyli ceny katalogowej, po odliczeniu rabatów warunkowych. 156. Im mniejszy jest podważalny udział, a w konsekwencji im mniejsza jest ilość produktów, z którymi alternatywny dostawca może konkurować, tym większe jest prawdopodobieństwo, że wypłata za wyłączność będzie mogła wykluczyć równie skutecznego konkurenta. Jeśli bowiem utrata wypłat przyznawanych klientowi przez Intela ma zostać rozłożona na niewielką ilość produktów oferowanych przez alternatywnego dostawcę w zakresie podważalnego udziału, doprowadzi to do znacznego obniżenia rzeczywistej ceny. Jest zatem bardziej prawdopodobne, że rzeczywista cena będzie niższa od realnej miary kosztów Intela. 157. Rzeczywistą cenę należy porównać z realną miarą kosztów Intela. Realną miarą kosztów Intela przyjętą w zaskarżonej decyzji jest miara średnich kosztów możliwych do uniknięcia (average avoidable cost, zwanych dalej »AAC«). 158. […] [M]ożna uznać, że system wypłat za wyłączność jest w stanie uniemożliwić równie skutecznym konkurentom dostęp do rynku, jeśli rzeczywista cena jest niższa od AAC Intela. W takim przypadku mamy do czynienia z negatywnym wynikiem testu AEC. Jeśli natomiast rzeczywista cena jest wyższa od AAC, równie skuteczny konkurent może pokryć swoje koszty, a zatem być w stanie wejść na rynek. W takim przypadku test AEC prowadzi do pozytywnego wyniku. 159. To właśnie w świetle tych ogólnych rozważań należy zbadać zasadność argumentów skarżącej, zgodnie z którymi analiza AEC jest dotknięta licznymi błędami”. 44. Jak wynika w szczególności z zaskarżonego wyroku ( ), zgodnie z metodą przyjętą przez Komisję wynik (pozytywny lub negatywny) testu AEC, tak jak został on zdefiniowany w pkt 158 tego wyroku, jest w ostatecznym rozrachunku określany przez porównanie podważalnego udziału z koniecznym udziałem, przy czym ów drugi udział stanowi część zamówień klienta, jakie równie skuteczny konkurent musi uzyskać, aby móc wejść na rynek bez ponoszenia strat. Jeżeli podważalny udział jest wyższy niż konieczny udział, wynik testu AEC jest pozytywny dla Intel. W sytuacji odwrotnej wynik będzie negatywny, co oznacza, że konkurent równie skuteczny jak Intel mógł zostać za pomocą przedmiotowych rabatów wykluczony z rynku. 45. Sekcja trzecia dotyczy ciężaru dowodu i wymaganego standardu dowodowego ( ). 46. W sekcji czwartej Sąd zbadał zasadność argumentów Intel, zgodnie z którymi sporna decyzja jest obarczona licznymi błędami w zakresie testu AEC ( ). Składa się ona z pięciu podsekcji, z których każda dotyczy podniesionych przez Intel argumentów związanych z analizą AEC zawartą w spornej decyzji w odniesieniu, z jednej strony, do czterech OEM-ów, mianowicie Della, HP, NEC i Lenovo, oraz, z drugiej strony, do spółki MSH. W świetle dokonanej analizy Sąd uwzględnił podnoszony przez Intel argument, zgodnie z którym analiza AEC przeprowadzona przez Komisję w spornej decyzji jest dotknięta błędami ( ). 3. Argumenty dotyczące kryteriów wymienionych w pkt 139 wyroku wydanego w następstwie pierwszego odwołania 47. W trzeciej kolejności Sąd zbadał przytoczone przez Intel i ACT argumenty, że Komisja nie przeanalizowała należycie kryteriów wymienionych w pkt 139 wyroku wydanego w następstwie pierwszego odwołania ( ). 48. W tym względzie Sąd orzekł, iż Intel zasadnie utrzymywał, że analiza przeprowadzona przez Komisję w spornej decyzji jest dotknięta szeregiem błędów, ponieważ Komisja nie zbadała należycie kryterium dotyczącego stopnia pokrycia rynku kwestionowaną praktyką i nie przeprowadziła prawidłowej analizy okresu ważności rabatów ( ). 4. Wniosek 49. W świetle zaprezentowanych powyżej rozważań oraz ze względu na błędy, jakimi obarczona jest sporna decyzja w odniesieniu do, po pierwsze, oceny dokonanej w ramach testu przeprowadzonego przez Komisję w oparciu o kryterium równie skutecznego konkurenta oraz, po drugie, oceny stopnia pokrycia rynku praktyką stosowaną przez Intel i okresu ważności rabatów ( ), Sąd uznał, iż Komisja nie była w stanie wykazać, że stosowane przez Intel rabaty za wyłączność były w stanie lub mogły wywołać antykonkurencyjne skutki i że w związku z tym stanowiły naruszenie art. 102 TFUE ( ). 50. Sąd doszedł zatem do wniosku, że uzasadnienie spornej decyzji nie może służyć za podstawę art. 1 lit. a)–e) owej decyzji w szczególności w odniesieniu do stosowanych przez Intel rabatów za wyłączność. W konsekwencji stwierdzono nieważność tego artykułu ( ). Ponadto, ponieważ Sąd Unii Europejskiej nie był w stanie określić kwoty grzywny dotyczącej wyłącznie bezpodstawnych ograniczeń, w odniesieniu do których w początkowym wyroku przyjęto, że zostały ono prawidłowo określone ( ) stwierdzono również nieważność art. 2 spornej decyzji ( ). Wreszcie stwierdzono nieważność art. 3 spornej decyzji w zakresie, w jakim odnosi się on do stosowanych przez Intel rabatów za wyłączność. W pozostałym zakresie Sąd oddalił skargę ( ). III. Żądania stron w postępowaniu przed Trybunałem 51. W odwołaniu wniesionym do Trybunału w dniu 5 kwietnia 2022 r. Komisja zwraca się do Trybunału o: – uchylenie zaskarżonego wyroku, z wyjątkiem pkt 3 sentencji; – przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania; – orzeczenie, że rozstrzygnięcie o kosztach nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. 52. Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 5 sierpnia 2022 r. Republika Federalna Niemiec została dopuszczona do niniejszej sprawy w charakterze interwenienta popierającego żądania Komisji. 53. Intel i ACT wnoszą do Trybunału o oddalenie odwołania i obciążenie Komisji kosztami postępowania. 54. W niniejszej sprawie nie przeprowadzono rozprawy. IV. Ocena 55. Na poparcie odwołania Komisja podnosi sześć zarzutów. Komisja zarzuca w szczególności: – że Sąd orzekł ultra petita, błędnie zastosował wyrok wydany w następstwie pierwszego odwołania i nie dokonał ogólnej oceny tego, czy stosowane przez Intel praktyki mogły wyeliminować konkurencje (zarzut pierwszy); – że dokonana przez Sąd kontrola testu AEC naruszyła przysługujące Komisji prawo do obrony (zarzut drugi); – że Sąd popełnił błąd odnośnie do standardu dowodowego, naruszył przysługujące Komisji prawo do obrony oraz przeinaczył dowody w kontekście badania testu AEC przeprowadzonego w odniesieniu do Della (zarzut trzeci); – że Sąd naruszył prawo i naruszył przysługujące Komisji prawo do obrony w kontekście badania testu AEC przeprowadzonego w odniesieniu do HP (zarzut czwarty); – że Sąd dokonał błędnej interpretacji testu AEC i art. 102 TFUE, przeinaczył dowody i naruszył przysługujące Komisji prawo do obrony w kontekście badania tego testu przeprowadzonego w odniesieniu do Lenovo (zarzut piąty); – że Sąd, w zakresie, w jakim zaskarżony wyrok opiera się na kontroli testu AEC do celów stwierdzenia częściowej nieważności spornej decyzji, nie uwzględnił prawidłowo skutków swoich ustaleń (zarzut szósty). 56. Zgodnie z wnioskiem Trybunału skupię się na przeanalizowaniu zarzutów czwartego i piątego. A.   W przedmiocie zarzutu czwartego, który dotyczy szeregu naruszeń prawa i naruszenia przysługującego Komisji prawa do obrony w kontekście badania testu AEC przeprowadzonego w odniesieniu do HP 57. W ramach zarzutu czwartego Komisja podnosi, że Sąd naruszył prawo, gdy uznał, iż w spornej decyzji nie wykazano skutku w postaci wykluczenia wywołanego przez rabaty przyznane HP przez Intel w całym okresie naruszenia. 58. Zarzut ten składa się z czterech głównych części, które dotyczą, po pierwsze, [nieuwzględnienia w należyty sposób] zakresu uprawnień dyskrecjonalnych, którymi Komisja dysponuje przy rozpatrywaniu złożonych kwestii ekonomicznych; po drugie, nieuwzględnienia dorozumianego uznania przez Intel okresu referencyjnego w toku postępowania administracyjnego; po trzecie, naruszenia przysługującego Komisji prawa do obrony oraz, po czwarte, popełnionego przez Sąd błędu w związku z właściwym wnioskiem, jaki należy wyciągnąć w odniesieniu do całego okresu trwania przedmiotowej praktyki ( ). 59. Najpierw przypomnę poczynione przez Sąd ustalenia w przedmiocie rabatów przyznanych HP przez Intel, a następnie zbadam po kolei każdy z tych argumentów. 1. Ustalenia Sądu w przedmiocie rabatów przyznawanych HP przez Intel 60. Z zaskarżonego wyroku wynika, że – jak wskazano w spornej decyzji – Intel zawarła z HP, w okresie od listopada 2002 r. do maja 2005 r., dwa porozumienia dotyczące komputerów stacjonarnych przeznaczonych dla przedsiębiorstw ( ). 61. Pierwsze z owych porozumień (zwane dalej „porozumieniem HPA1”) obejmowało okres od listopada 2002 r. do maja 2004 r., natomiast drugie z nich (zwane dalej „porozumieniem HPA2”) obejmowało okres od czerwca 2004 r. do maja 2005 r. Oba te porozumienia przewidywały niepisany warunek, że przyznanie rabatów przez Intel będzie uzależnione od pokrywania przez tę spółkę co najmniej 95 % zapotrzebowania HP na CPU x86 w celu wyposażenia swych komputerów. Według Komisji z testu AEC wynikało, że owe rabaty mogły wywołać antykonkurencyjny skutek w postaci wykluczenia ( ). 62. Ten wniosek opiera się na porównaniu koniecznego udziału HP i podważalnego udziału ( ) oraz na dwóch czynnikach wzmacniających ( ). 63. Jeśli chodzi o obliczenie koniecznego udziału HP, która to kwestia stanowi sedno rozpatrywanego zarzutu, w zaskarżonym wyroku jest mowa, po pierwsze, o znajdującej się w spornej decyzji tabeli nr 34 (zwanej dalej „tabelą nr 34”) ( ). Jak wskazał Sąd, owa tabela zawiera parametry i konkretne dane liczbowe wykorzystane przez Komisję w celu obliczenia koniecznego udziału HP, które zostały przedstawione w ośmiu wierszach i które odpowiadają każdemu kwartałowi począwszy od czwartego kwartału roku podatkowego 2003 do trzeciego kwartału roku podatkowego 2005 ( ). 64. W zaskarżonym wyroku jest też mowa, po drugie, o znajdującej się w spornej decyzji tabeli nr 35 (zwanej dalej „tabelą nr 35”) ( ), w której zaprezentowano dokonane przez Komisję w ujęciu całościowym obliczenie koniecznego udziału HP w odniesieniu do porozumienia HPA1 i porozumienia HPA2. Jak zauważył Sąd, to dokonane w ujęciu całościowym obliczenie wynika z sumy lub ze średniej arytmetycznej danych liczbowych zawartych w tabeli nr 34 ( ). W zaskarżonym wyroku wskazano również, że Komisja uznała, iż konieczny udział HP był systematycznie wyższy od podważalnego udziału w całym okresie naruszenia ( ). 65. Ponadto z zaskarżonego wyroku wynika, że w postępowaniu przed Sądem Intel utrzymywała, iż sporna decyzja zawiera szereg błędów dotyczących między innymi badanego okresu naruszenia ( ). 66. W tym względzie Sąd zwrócił uwagę, że tabela nr 34 nie zawiera żadnych danych odnośnie do początkowego okresu objętego porozumieniem HPA1, mianowicie listopada i grudnia 2002 r., ani pierwszych trzech kwartałów roku podatkowego 2003 ( ). Z kolei dokonane przez Komisję w ujęciu całościowym obliczenie koniecznego udziału HP w odniesieniu do porozumienia HPA1, tak jak zostało ono zaprezentowane w tabeli nr 35, wynikało z sumy lub średniej arytmetycznej danych liczbowych zawartych w tabeli nr 34, w szczególności zaś w jej pierwszych linijkach, oznaczonych Q4 FY03, Q1 FY04 i Q2 FY04 ( ). 67. W związku z tym Sąd stwierdził, że listopad i grudzień 2002 r. oraz pierwsze trzy kwartały roku podatkowego 2003 nie zostały wzięte przez Komisję pod uwagę w obliczeniach, na podstawie których ustalono konieczny udział HP w odniesieniu do porozumienia HPA1 ( ). W tym względzie dodał on zasadniczo, iż Komisja nie twierdzi, że brak w jej obliczeniach wartości dotyczących brakujących trzech kwartałów wynika ze zbiegu okoliczności ani że owe wartości są identyczne w przypadku brakujących trzech kwartałów okresu objętego tym porozumieniem ( ). 68. To właśnie w tych okolicznościach Sąd doszedł do wniosku, że obliczenie koniecznego udziału nie obejmuje całego okresu od listopada 2002 r. do maja 2005 r., w odniesieniu do którego Komisja uznała, iż jest w stanie wykazać istnienie skutku w postaci wykluczenia wywołanego przez rabaty przyznane HP przez Intel ( ). 69. Ponadto Sąd oddalił argumenty Komisji, zgodnie z którymi wynik obliczenia w ujęciu kwartalnym nie różni się zasadniczo od wyniku obliczenia w ujęciu całościowym, które podobno przeprowadzono ( ). Uznał on też, że dodatkowe obliczenia przedstawione przez Komisję w duplice, a konkretnie w załączniku D.17 do tego pisma, są niedopuszczalne, a w każdym wypadku nie mogą stanowić podstawy ustaleń zawartych w spornej decyzji ( ). 2. Nieuwzględnienie w należyty sposób zakresu uprawnień dyskrecjonalnych, którymi Komisja dysponuje przy rozpatrywaniu złożonych kwestii ekonomicznych a) Argumenty stron 70. W pierwszej kolejności Komisja, popierana przez Republikę Federalną Niemiec, argumentuje, że w zaskarżonym wyroku pominięto charakter testu AEC jako złożonej oceny ekonomicznej oraz zakres uprawnień dyskrecjonalnych, którymi owa instytucja ma dysponować w takich przypadkach. Te uprawnienia dyskrecjonalne muszą obejmować obliczenie koniecznego udziału przedsiębiorstwa na potrzeby przeprowadzenia testu AEC oraz, w szczególności, wybór parametrów ekonomicznych wykorzystywanych przez Komisję na potrzeby tego obliczenia, jak również wybór okresu referencyjnego, które to kwestie powinny podlegać jedynie ograniczonej kontroli sądowej. 71. Komisja kwestionuje także dokonaną przez Sąd ocenę, z której wynika, że w celu obliczenia koniecznego udziału HP oparła się ona na niepełnych danych liczbowych. Komisja podnosi, że uzasadnione było oparcie się na danych liczbowych dotyczących ostatnich trzech kwartałów objętych porozumieniem HPA1, ponieważ uznano je za wystarczająco reprezentatywne dla całego okresu, gdyż w tym okresie wysokość rabatów utrzymywała się z kwartału na kwartał na stabilnym poziomie. 72. Wreszcie Komisja argumentuje, że dane liczbowe wykorzystane do obliczenia koniecznego udziału w okresie objętym porozumieniem HPA1, przedstawione w tabeli nr 35 spornej decyzji, były korzystne dla Intel. Gdyby w spornej decyzji posłużono się dostępnymi danymi za poprzednie kwartały, konieczny udział w tym okresie byłby jeszcze wyższy, co wskazywałoby na to, że rabaty przyznawane przez Intel miałyby jeszcze większą zdolność do wykluczenia konkurencji. 73. Intel, popierana przez ACT, kwestionuje te argumenty. Podnosi ona, że Komisja zdecydowała się przeprowadzić ocenę AEC w ujęciu kwartalnym w celu ustalenia, iż Intel dopuściła się naruszenia w stosunku do HP, oraz że Komisja nie uwzględniła następnie w swoich obliczeniach wszystkich danych niezbędnych do wykazania skutku w postaci wykluczenia w całym okresie objętym porozumieniem HPA1. To uchybienie nie pozostaje w związku ze złożoną materią ekonomiczną, lecz odnosi się do oceny okoliczności faktycznych. Ponadto Intel podaje w wątpliwość, że uśrednione dane liczbowe dotyczące późniejszych kwartałów były na tyle reprezentatywne, iż umożliwiały stwierdzenie naruszenia w odniesieniu do całego okresu. W tym względzie spółka ta zauważa, że ta ocena zwyczajnie nie wynika ze spornej decyzji oraz że dodatkowe obliczenia przedstawione w tym zakresie przez Komisję zostały uznane za niedopuszczalne. b) Analiza 74. Na wstępie pragnę zauważyć, że przytoczony przez Komisję argument dotyczący charakteru testu AEC jako złożonej oceny ekonomicznej znajduje także przekrojowe zastosowanie w odniesieniu do pozostałych zarzutów przedstawionych w ramach niniejszego odwołania. W związku z tym część moich rozważań może mieć również znaczenie z punktu widzenia analizy, którą Trybunał będzie zobowiązany przeprowadzić w przedmiocie pozostałych zarzutów, które to zarzuty nie zostały konkretnie omówione w niniejszej opinii. 75. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem stopień kontroli sprawowanej przez sądy Unii w odniesieniu do analiz przeprowadzanych przez Komisję na podstawie traktatowych reguł konkurencji musi uwzględniać zakres uznania, który leży u podstaw każdej rozpatrywanej decyzji i który jest uzasadniony złożonym charakterem stosowania tych reguł. Ograniczona kontrola powinna być przeprowadzana przez Sąd jedynie w sprawach, w których zaskarżona przed nim decyzja oparta została na złożonej ocenie ekonomicznej ( ). 76. To orzecznictwo przewidujące standard ograniczonej kontroli sądowej w przypadku złożonych ocen ekonomicznych jest stosowane przez sądy Unii we wszystkich dziedzinach prawa konkurencji ( ) od czasu, gdy ów standard został po raz pierwszy sformułowany w wyroku Consten i Grundig/Komisja ( ). W orzecznictwie tym ustanowiony został wymóg, aby sądy Unii, przy rozpatrywaniu złożonych kwestii ekonomicznych, ograniczyły swoją kontrolę do sprawdzenia, czy przestrzegane były odpowiednie przepisy proceduralne, czy uzasadnienie decyzji jest wystarczające, czy okoliczności faktyczne zostały prawidłowo ustalone, czy nie ma oczywistego błędu w ocenie oraz czy nie doszło do nadużycia władzy ( ). 77. Niemniej jednak Trybunał konsekwentnie przypomina, że zakresowi uznania, z jakiego Komisja korzysta wówczas, gdy dokonuje złożonych ocen ekonomicznych, w szczególności w dziedzinie prawa konkurencji, muszą towarzyszyć pewne gwarancje, których przestrzeganie sądy Unii są zobowiązane zweryfikować ( ). 78. I tak w wyroku Komisja/Tetra Laval ( ) Trybunał ustalił, że o ile Trybunał uznaje, iż Komisji przysługują pewne granice uznania w dziedzinie ekonomicznej, o tyle nie oznacza to, że sądy Unii powinny się powstrzymać od kontroli interpretacji danych natury ekonomicznej dokonanej przez Komisję. W istocie sądy Unii powinny nie tylko dokonać weryfikacji materialnej dokładności przytoczonego materiału dowodowego, jego ścisłości i spójności, ale także skontrolować, czy ten materiał stanowi zbiór istotnych danych, które należy wziąć pod uwagę w celu oceny złożonej sytuacji, i czy może on stanowić poparcie dla wniosków wyciągniętych na jego podstawie ( ). 79. Następnie, w wyrokach KME Germany i in./Komisja ( ) i Chalkor/Komisja ( ), które wyrastają z twierdzenia zawartego w wyroku Tetra Laval, Trybunał podkreślił, że sądy Unii nie mogą polegać na zakresie uznania, którym dysponuje Komisja, aby zrezygnować z dokładnej oceny faktycznej i prawnej ( ). 80. W niniejszej sprawie Komisja w sposób ogólny krytykuje standard kontroli przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku. Komisja uważa, że Sąd przy kontroli testu AEC przeprowadzonego w spornej decyzji, w tym w odniesieniu do rabatów przyznanych HP przez Intel, Sąd wykroczył poza zakreślone w swoim orzecznictwie granice kontroli sądowej. 81. Należy zauważyć, że podniesiona przez Komisję kwestia nie dotyczy tego, czy ta instytucja powinna korzystać z zakresu uznania odnośnie do wyboru konkretnego testu służącego określeniu, czy praktyki cenowe przedsiębiorstwa zajmującego pozycję dominującą mają zdolność do wykluczenia z rynku konkurenta równie skutecznego jak to przedsiębiorstwo ( ). Ani Sąd w zaskarżonym wyroku, ani pozwana w niniejszym postępowaniu odwoławczym nie kwestionują zastosowania przez Komisję testu AEC w celu przeprowadzenia na podstawie art. 102 TFUE oceny, czy rabaty będące przedmiotem spornej decyzji miały zdolność do naruszenia konkurencji. 82. Ponadto, wbrew argumentom Komisji, bezsporne jest, że Komisja powinna korzystać z zakresu uznania w odniesieniu do określonego zachowania, w szczególności, jeśli chodzi o wybór parametrów ekonomicznych i okresu referencyjnego, które należy przyjąć, aby przeprowadzić ten test dla określonego zachowania. 83. Z zaskarżonego wyroku wynika bowiem ( ), że test AEC przeprowadzony przez Komisję w spornej decyzji w odniesieniu do rabatów przyznanych HP przez Intel opierał się na modelu ekonometrycznym, który Komisja zdecydowała się zastosować w ujęciu kwartalnym w okresie, który został uprzednio określony od listopada 2002 r. do maja 2005 r. Model ten wymagał, z jednej strony, obliczenia koniecznego udziału oraz, z drugiej strony, obliczenia podważalnego udziału. W szczególności przy obliczaniu koniecznego udziału, który jest przedmiotem tej części rozpatrywanego zarzutu, pod uwagę wzięto przyznaną warunkowo część rabatów stosowanych przez przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą, średnią cenę sprzedaży stosowaną przez to przedsiębiorstwo i średnie koszty możliwe do uniknięcia. W rezultacie wynik testu AEC, czy to pozytywny, czy też negatywny, został uzyskany poprzez porównanie danych liczbowych otrzymanych w drodze obliczenia koniecznego udziału HP i podważalnego udziału rynkowego ( ). 84. Pragnę podkreślić, w ślad za argumentami Komisji, że, w zakresie, w jakim obliczenie koniecznego udziału wiąże się z dokonaniem wyboru spośród szerokiego wachlarza metod, należy je uznać za złożoną ocenę ekonomiczną. W związku z tym Komisja musi być w stanie zgodnie z prawem zdefiniować parametry użyte w celu obliczenia tego udziału, co podlega jedynie ograniczonej kontroli sądów Unii. Oznacza to, że przy wykonywaniu swoich zadań sądy Unii powinny się powstrzymać od zastępowania oceny Komisji własną oceną ( ), chyba że zainteresowane przedsiębiorstwo wysuwa argument, iż doszło do oczywistego błędu w ocenie, a także wykazuje taki błąd ( ). 85. Niemniej jednak nie może być tak, że obliczenie koniecznego udziału w ogóle nie podlega kontroli sądowej pod kątem błędów obliczeniowych lub selektywnego albo niepełnego uwzględnienia dowodów. To właśnie w takich przypadkach linia orzecznicza zapoczątkowana wyrokiem Tetra Laval, a następnie przekształcona wyrokami KME Germany i Chalkor, znajduje zastosowanie w pełnym zakresie. Materiał dowodowy uwzględniony przez Komisję w celu oceny złożonej sytuacji musi być bowiem materialnie dokładny, ścisły i spójny, stanowić zbiór istotnych danych niezbędnych do przeprowadzenia tej oceny, a także móc stanowić poparcie dla wniosków wyciągniętych na jego podstawie. 86. W tych okolicznościach uważam, że w niniejszej sprawie Sąd prawidłowo dokonał oceny w przedmiocie obliczenia przez Komisję koniecznego udziału HP w wymagany przez Trybunał sposób. 87. Z zaskarżonego wyroku wynika bowiem, że Sąd wyjaśnił najpierw, w odniesieniu do okresu referencyjnego określonego przez samą Komisję, parametry wykorzystane w tabeli nr 34 na potrzeby obliczenia koniecznego udziału HP oraz te wykorzystane na użytek oceny w ujęciu kwartalnym, która również została wybrana przez Komisję na potrzeby dokonania tego obliczenia. W dalszej kolejności Sąd podał wynik obliczenia w ujęciu całościowym koniecznego udziału HP w odniesieniu do porozumienia HPA1, który przedstawiono w tabeli nr 35 i który – jak także zaznaczył Sąd – wynikał z sumy lub średniej arytmetycznej danych liczbowych zawartych w tabeli nr 34. Następnie Sąd zasygnalizował, że brak jest jakichkolwiek danych liczbowych dotyczących pierwszej części okresu objętego tym porozumieniem, w szczególności listopada i grudnia 2002 r. oraz pierwszych trzech kwartałów roku podatkowego 2003. Skłoniło go to do uznania, że nie można przyjąć, iż wykazano, że konieczny udział HP został obliczony w odniesieniu do całego okresu naruszenia ( ). 88. Z powyższego wynika, że – jak argumentują Intel i ACT – choć Komisja zdecydowała się przeprowadzić ocenę AEC w ujęciu kwartalnym w celu ustalenia koniecznego udziału HP w okresie referencyjnym, który został określony z góry, to następnie nie uwzględniła ona w swoich obliczeniach, jak wymaga tego orzecznictwo Trybunału, wszystkich odpowiednich i niezbędnych danych. W tych okolicznościach Sąd był władny stwierdzić, bez wkraczania w zakres uznania przysługujący Komisji, że dowody zawarte w spornej decyzji nie mogły stanowić poparcia dla wyciągniętych przez Komisję wniosków w przedmiocie skutku wykluczającego rabatów stosowanych przez Intel w odniesieniu do całego okresu objętego porozumieniem HPA1. 89. Dlatego też moim zdaniem należy odrzucić wyrażone przez Komisję zastrzeżenia oparte na tym, że Sąd narzucił standard kontroli wykraczający poza granice zakreślone w orzecznictwie Trybunału. 90. Ponadto, co się tyczy przytoczonego przez Komisję argumentu, że oparcie się na danych liczbowych dotyczących trzech ostatnich kwartałów objętych porozumieniem HPA1 było uzasadnione, ponieważ owe dane były wystarczająco reprezentatywne dla całego okresu, Trybunał powinien zbadać, czy w niniejszej sprawie, w braku konkretnych dowodów, zasadne jest wnioskowanie o dacie początkowej tego okresu w drodze ekstrapolacji. 91. Jak powszechnie wiadomo, ekstrapolacja polega na prognozowaniu wartości nieznanej zmiennej w drodze rozwinięcia znanego ciągu wartości. Zawiera ona zatem składową w postaci domniemania ( ), które jest stosowane zgodnie z tym samym powtarzającym się mechanizmem wykorzystywanym w celu zmniejszenia ciężaru dowodu spoczywającego (zazwyczaj) na Komisji przy stwierdzaniu naruszenia – lub elementu naruszenia – reguł konkurencji zawartych w traktacie ( ). Ponadto w zakresie, w jakim ekstrapolacja ma na celu wywiedzenie nieznanego ze znanego, powinna się ona opierać na określonym wzorcu. Zazwyczaj jest on rekonstruowany na podstawie trendu wynikającego z konkretnego zidentyfikowanego ciągu wartości, normalnego doświadczenia lub zdrowego rozsądku. Należy zauważyć, że – z wyjątkiem przypadków, w których jest on oczywisty – wzorzec umożliwiający ekstrapolację musi zostać zdefiniowany i jednoznacznie przedstawiony przez stronę, na której spoczywa ciężar dowodu. 92. Byłabym skłonna się zgodzić, że zdefiniowanie wzorca mogącego służyć jako podstawa do ekstrapolacji danych w niektórych przypadkach może się mieścić w przysługującym Komisji zakresie uznania, gdy jego zdefiniowanie jest złożone pod względem ekonomicznym. Niemniej jednak ta kwestia w ogóle nie powstaje w niniejszej sprawie, ponieważ w spornej decyzji brak jest wzmianki o reprezentatywnym lub stałym wzorcu, który wskazywałby, że dane dotyczące drugiej części okresu objętego porozumieniem HPA1 można również odnieść do pierwszej części tego okresu. Dlatego też za nieprzekonujący uznaję argument Komisji, że stwierdzone przez Sąd pominięcie danych ekonomicznych za ten okres było w rzeczywistości wynikiem fakultatywnej ekstrapolacji dokonanej przez Komisję w ramach korzystania z przysługującego jej zakresu uznania. 93. W tym względzie Sąd słusznie zauważył, że Komisja w spornej decyzji nie utrzymywała, iż omówienie koniecznego udziału HP w odniesieniu do porozumienia HPA1, w formie zaprezentowanej w tabeli nr 35, jest skutkiem zbiegu okoliczności. Nie twierdziła ona również, że różne wartości podane w tej tabeli są identyczne w przypadku brakujących trzech kwartałów oraz trzech kolejnych kwartałów ( ). Z tej perspektywy Sąd miał pełne prawo uznać, co wynika także z zaskarżonego wyroku ( ), że nie ma większego znaczenia, czy Komisja dokonała swoich obliczeń w ujęciu kwartalnym, czy też całościowym, ponieważ tak czy inaczej listopad i grudzień 2002 r. oraz trzy pierwsze kwartały roku podatkowego 2003 nigdy nie zostaną uwzględnione. 94. Oznacza to, że należy również odrzucić przytoczony przez Komisję argument odnoszący się do ekstrapolacji wartości dotyczących trzech ostatnich kwartałów okresu objętego porozumieniem HPA1 na początkową część tego okresu. 95. Wreszcie Komisja podnosi, że wartości liczbowe wykorzystane na potrzeby obliczenia koniecznego udziału w drugiej części okresu objętego porozumieniem HPA1 utrzymywały się z kwartału na kwartał na stabilnym poziomie, a w każdym wypadku były dla spółki Intel korzystne. W tym względzie pragnę pokrótce zauważyć, bez uszczerbku dla mojej analizy w przedmiocie części trzeciej rozpatrywanego zarzutu ( ), że ta ocena ewidentnie nie wynika ze spornej decyzji ani też nie jest oczywista. Jak zostanie to wyjaśnione poniżej, nie można jej przywołać, w kontekście niniejszego postępowania, aby uzasadnić fakt nieuwzględnienia wszystkich niezbędnych danych w celu obliczenia koniecznego udziału HP w całym okresie objętym porozumieniem HPA1. 96. W świetle powyższych rozważań stwierdzam, że nie można zarzucić Sądowi, iż naruszył zakres uprawnień dyskrecjonalnych przysługujących Komisji przy rozpatrywaniu złożonych kwestii ekonomicznych – czy też, że dopuścił się podnoszonych w tym względzie naruszeń prawa – gdy doszedł do wniosku, że Komisja nie wykazała istnienia skutku w postaci wykluczenia wywołanego przez rabaty przyznawane HP przez Intel w całym okresie referencyjnym. 97. Moim zdaniem należy oddalić część pierwszą zarzutu czwartego Komisji. 3. Dorozumiane uznanie przez Intel okresu referencyjnego w toku postępowania administracyjnego a) Argumenty stron 98. W drugiej kolejności Komisja utrzymuje, że w zaskarżonym wyroku błędnie odmówiono przypisania jakiejkolwiek wartości dowodowej dorozumianemu uznaniu przez Intel, w toku postępowania administracyjnego, okresu referencyjnego przyjętego w teście AEC w odniesieniu do HP. 99. Po pierwsze, Komisja uważa, że Intel nie zakwestionowała, w toku tego postępowania, wyboru okresu referencyjnego, który przyjęto w tabeli nr 35 spornej decyzji na potrzeby obliczenia koniecznego udziału HP. Intel i jego doradcy ekonomiczni posłużyli się wartościami liczbowymi zaproponowanymi przez Komisję w celu dokonania własnych obliczeń i nie przedstawili swego wyliczenia dotyczącego podobno brakujących kwartałów. Po drugie, Komisja podkreśla, że ponieważ obowiązuje domniemanie prawne, w myśl którego rabaty za wyłączność są bezprawne, zgodnie z wyrokiem wydanym przez Trybunał w następstwie pierwszego odwołania, do spółki Intel należało przedstawienie w toku dochodzenia dowodów na poparcie tezy, iż przyznane przez niego rabaty nie miały zdolności do wykluczenia konkurencji. 100. Intel kwestionuje te argumenty. Podnosi ona, że tabela nr 35 spornej decyzji, zawierająca dane za trzy rozpatrywane kwartały, które zostały wybrane jako okres referencyjny w celu obliczenia koniecznego udziału HP w całym okresie objętym porozumieniem HPA1, w ogóle nie została jej udostępniona przez Komisję w postępowaniu administracyjnym. Pojawiła się ona po raz pierwszy w spornej decyzji, co oznacza, że Intel nigdy nie uznała wybranego przez Komisję okresu referencyjnego w trakcie tego postępowania administracyjnego. W każdym wypadku Intel utrzymuje, w ślad za zaskarżonym wyrokiem, że nie istnieje żaden wymóg, aby adresat pisma w sprawie przedstawienia zarzutów musiał kwestionować jego treść w toku postępowania administracyjnego. b) Analiza 101. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, jeżeli przedsiębiorstwo, przeciwko któremu toczy się dochodzenie prowadzone na podstawie zawartych w traktacie reguł konkurencji, nie przyznaje wyraźnie faktów, Komisja powinna udowodnić te fakty, przy czym owo przedsiębiorstwo ma możliwość skorzystania, w odpowiednim czasie, w szczególności zaś w postępowaniu przed Trybunałem, ze wszystkich środków obrony, jakie uzna za przydatne ( ). 102. Ponadto Trybunał stwierdził, w wyroku Knauf Gips/Komisja ( ), że – jeśli chodzi o stosowanie art. 101 i 102 TFUE – żadna norma prawa Unii nie nakłada na adresata pisma w sprawie przedstawienia zarzutów obowiązku podważenia jego różnych okoliczności faktycznych lub prawnych w toku postępowania administracyjnego pod rygorem późniejszej niemożności uczynienia tego na etapie postępowania sądowego. 103. Wreszcie z wyroku wydanego przez Trybunał w następstwie pierwszego odwołania jasno wynika, że jeżeli w decyzji stwierdzającej, iż system rabatowy stanowi nadużycie, Komisja przeprowadza analizę AEC, to do Sądu należy zbadanie wszystkich argumentów skarżącej zmierzających do podważenia ustaleń dokonanych przez Komisję, jeśli chodzi o zdolność wykluczającą systemu analizowanych rabatów ( ). 104. Co się tyczy niniejszej sprawy, pragnę zauważyć, że w zaskarżonym wyroku ( ) Sąd prawidłowo powołał się na wyrok Knauf Gips w odpowiedzi na argument Komisji, zgodnie z którym Intel nie zakwestionowała, w toku postępowania administracyjnego, okresu referencyjnego wybranego przez Komisję w celu obliczenia koniecznego udziału HP. To orzecznictwo, które jest spójne z twierdzeniami Trybunału zawartymi w wyroku wydanym w następstwie pierwszego odwołania, jasno wskazuje na ograniczone znaczenie przypisywane przez sądy Unii, w kontekście skargi o stwierdzenie nieważności, stanowisku, jakie przedsiębiorstwo mogło zająć w postępowaniu administracyjnym ( ). 105. Z orzecznictwa Trybunału wynika bowiem, że wyraźne lub dorozumiane uznanie okoliczności faktycznych lub prawnych przez przedsiębiorstwo w toku postępowania administracyjnego nie może ograniczać samego wykonywania prawa do wniesienia skargi do Sądu przysługującego osobom fizycznym lub prawnym na podstawie art. 263 akapit czwarty TFUE ( ). U podstaw tego rozumowania leżą w ostatecznym rozrachunku podstawowe zasady państwa prawa i poszanowania prawa do obrony, jak również prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu, zagwarantowane w art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej ( ). 106. Dlatego kontrola sądowa przestrzegania art. 101 i 102 TFUE nie może uniemożliwiać przedsiębiorstwom przytaczania argumentów i powoływania się na okoliczności faktyczne, które nie zostały przez nie przywołane czy też zakwestionowane w toku postępowania administracyjnego, a także przedkładania dowodów, którymi Komisja nie dysponowała w chwili przyjmowania zaskarżonej przed Sądem decyzji ( ). 107. Komisja przypomina jednak, że w wyroku Knauf Gips Trybunał stwierdził również, iż uznanie okoliczności faktycznych lub prawnych przez przedsiębiorstwo w toku postępowania administracyjnego przed Komisją może stanowić dodatkowy dowód przy ocenie zasadności skargi sądowej ( ). 108. W tym względzie wystarczy zauważyć, że ani z zaskarżonego wyroku, ani z uwag przedstawionych przez Komisję w niniejszej sprawie nie wynika, iż, co się tyczy rabatów przyznanych HP przez spółkę Intel, Komisja przedstawiła w postępowaniu administracyjnym dodatkowe dowody – w tym dowody dotyczące jakoby dorozumianego uznania przez Intel okresu referencyjnego przyjętego w teście AEC w odniesieniu do HP – które mogłyby potwierdzić konieczny udział HP w całym okresie objętym porozumieniem HPA1. 109. Oznacza to, że przytoczone przez Komisję stwierdzenie zawarte w wydanym przez Trybunał wyroku Knauf Gips jest pozbawione znaczenia w niniejszej sprawie. 110. Wreszcie, w zakresie, w jakim Komisja podnosi w ramach tej części rozpatrywanego zarzutu, że w każdym wypadku to do spółki Intel należało przedstawienie w toku dochodzenia dowodów na poparcie tego, iż jego rabaty nie miały zdolności do wykluczania konkurencji podczas brakujących miesięcy i kwartałów okresu referencyjnego, uważam, że ten argument ma niewielki związek z jej faktycznym twierdzeniem dotyczącym wyraźnego lub dorozumianego uznania tego okresu na potrzeby obliczenia koniecznego udziału HP. 111. W każdym wypadku ten argument należy odrzucić w świetle przytoczonego powyżej orzecznictwa, co wynika – jak już wspomniano – z wyroku wydanego przez Trybunał w następstwie pierwszego odwołania ( ). Ponadto wystarczy odwołać się do tego orzecznictwa, aby stwierdzić, że Sąd nie popełnił też błędu, gdy odniósł się do przytoczonego przez Komisję argumentu, iż Intel uwzględniła przedstawiony przez Komisję okres referencyjny we własnych obliczeniach w toku postępowania administracyjnego. Jak wynika z zaskarżonego wyroku ( ), ten okres stanowił część uzasadnienia spornej decyzji, w związku z czym skarżąca mogła je zakwestionować w postępowaniu przed Sądem. 112. W świetle powyższego uważam, że Sąd nie dopuścił się błędu w ocenie wartości dowodowej stanowiska zajętego przez Intel w postępowaniu administracyjnym w odniesieniu do okresu referencyjnego przyjętego w teście AEC w celu obliczenia koniecznego udziału HP. 113. Moim zdaniem należy oddalić część drugą zarzutu czwartego. 4. Naruszenie przysługującego Komisji prawa do obrony a) Argumenty stron 114. W trzeciej kolejności Komisja twierdzi, że Sąd popełnił błąd, gdy odmówił uwzględnienia dodatkowych obliczeń przedstawionych przez nią w toku postępowania przed Sądem, w szczególności zawartych w załączniku D.17 do dupliki, w celu podważenia podnoszonych przez Intela argumentów odnoszących się do okresu naruszenia, którego dotyczy porozumienie HPA1. 115. Komisja podkreśla, że w tym załączniku wykazano, iż na podstawie argumentów podnoszonych przez Intel nie można było podważyć wyniku testu AEC przeprowadzonego w spornej decyzji w odniesieniu do HP. Ponadto Komisja uważa, że Sąd zezwolił Intel na przedstawienie nowych analiz w celu zakwestionowania okresu referencyjnego przyjętego w teście AEC przeprowadzonym w odniesieniu do HP, natomiast odmówił Komisji prawa do przedstawienia odpowiedzi. W tym względzie Komisja powołuje się głównie na wyrok Dole Food i Dole Fresh Fruit Europe/Komisja ( ). 116. Intel kwestionuje te argumenty. W istocie spółka ta podnosi, że twierdzenie Komisji, zgodnie z którym należało umożliwić jej przedstawienie nowej analizy AEC po raz pierwszy w toku postępowania sądowego, w szczególności na etapie dupliki, pozostaje w jaskrawej sprzeczności z utrwalonym orzecznictwem Trybunału. b) Analiza 117. Należy przypomnieć, że w załączniku D.17 do swojej dupliki Komisja po raz pierwszy przedstawiła w postępowaniu przed Sądem dodatkowe obliczenia w oparciu o dane liczbowe dostarczone przez HP w odniesieniu do dwóch z trzech brakujących kwartałów okresu objętego porozumieniem HPA1, mianowicie drugiego i trzeciego kwartału roku podatkowego 2003 ( ). Jak już wspomniano ( ), miało to na celu wykazanie, że z racji tego, iż kwota rabatów przyznawane HP przez Intel utrzymywała się na stabilnym poziomie w okresie objętym porozumieniem HPA1, wyniki dotyczące koniecznego udziału HP pozostałyby takie same, gdyby brakujące miesiące i kwartały zostały wzięte pod uwagę. Według Komisji z załącznika D.17 do dupliki wykazały również, że wyniki obliczenia, w którym uwzględniono dane za brakujące miesiące i kwartały, były dla Intela mniej korzystne niż średnie wyniki, na których oparta jest sporna decyzja. 118. W zaskarżonym wyroku Sąd nie przychylił się do wniosku o uwzględnienie tych dodatkowych obliczeń i stwierdził, po pierwsze, że nie wynikały one ze spornej decyzji i że zostały one przedstawione po raz pierwszy w toku postępowania sądowego. Zdaniem Sądu wzięcie tych obliczeń pod uwagę pociągałoby za sobą zastąpienie jego własnym uzasadnieniem uzasadnienia Komisji zawartego w spornej decyzji, co stałoby w oczywistej sprzeczności z orzecznictwem Trybunału ( ). Po drugie, tak czy inaczej, Sąd w istocie doszedł do wniosku, że kwota rabatów przyznawanych HP przez Intel stanowiła tylko jeden z czynników potrzebnych do obliczenia koniecznego udziału HP i że nadal brakuje informacji na temat innych czynników niezbędnych do jego obliczenia, a mianowicie wielkości zakupów dokonywanych przez HP i średniej ceny sprzedaży. W tym kontekście Sąd uznał, że nie ma gwarancji, iż dane za miesiące i kwartały, których nie uwzględniono na potrzeby testu AEC, nie różnią się od danych wskazanych w odniesieniu do zbadanych kwartałów ( ). 119. Na wstępie trzeba zaznaczyć, że w zakresie, w jakim Komisja, w niniejszym postępowaniu odwoławczym, nie twierdzi, iż Sąd dopuścił się błędu w ocenie, jeśli chodzi o dodatkowe obliczenia zawarte w załączniku D.17 do dupliki, argument Komisji oparty na naruszeniu przysługującego jej prawa do obrony należy odrzucić jako bezskuteczny ( ). W każdym razie, z perspektywy dopuszczalności, uważam, że Sąd słusznie odmówił uwzględnienia treści tego załącznika. 120. W tym względzie pragnę przypomnieć, że odmowa dopuszczenia kolejnych dowodów i zarzutów przedstawionych przez Komisję w toku postępowania sądowego w celu poparcia twierdzenia o naruszeniu traktatowych reguł konkurencji może być rozpatrywana z różnych perspektyw, zarówno co do formy (formalna zgodność z prawem), jak i treści (materialna zgodność z prawem) przyjętej przez tę instytucję decyzji. 121. Zgodnie bowiem z orzecznictwem Trybunału, o ile Komisja ma możliwość, w postępowaniu przed Sądem, wyjaśnić bliżej w ramach argumentacji obronnej uzasadnienie zaskarżonej decyzji, o tyle nie może ona, w tym postępowaniu, przedstawiać zupełnie nowego uzasadnienia. Zakaz ten wynika z faktu, że pierwotny brak uzasadnienia nie może zostać skorygowany na etapie postępowania przed sądami Unii w ten sposób, iż zainteresowany dowie się o uzasadnieniu decyzji dopiero w trakcie owego postępowania ( ). Jak wskazała rzecznik generalna J. Kokott, to ograniczenie dotyczące przedstawiania nowego uzasadnienia ma kluczowe znaczenie w postępowaniu karnym i quasi-karnym, takim jak postępowanie prowadzone na mocy art. 102 TFUE ( ). 122. Ponadto zakaz ten można wywodzić ze spoczywającego na Komisji obowiązku oparcia swej decyzji wyłącznie na zastrzeżeniach, co do których zainteresowane strony mogły się wypowiedzieć ( ). Instytucja ta musi bowiem w toku postępowania administracyjnego umożliwić danemu przedsiębiorstwu wyrażenie opinii co do prawdziwości i znaczenia dowodów przytoczonych przez Komisję na poparcie sformułowanego przez nią twierdzenia o istnieniu naruszenia traktatu ( ). Obowiązek ten dotyczy, oprócz innych istotnych elementów składowych naruszenia, rzeczywistego okresu jego trwania. 123. Wreszcie, jak słusznie stwierdził Sąd w zaskarżonym wyroku, Trybunał uznał, że uzupełnienie luki w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w drodze uwzględnienia dodatkowych powodów, które nie były wymienione w tej decyzji, prowadzi do zastąpienia przez Sąd oceny zawartej w zaskarżonej przed nim decyzji swoją oceną, a tym samym do naruszenia prawa ( ). 124. Moim zdaniem każde z zaprezentowanych powyżej podejść, znajdujących oparcie w orzecznictwie Trybunału, było wystarczające do stwierdzenia przez Sąd niedopuszczalności powołania się na załącznik D.17 do dupliki, przy czym jednym z nich było to, które przyjął on ostatecznie w swoim wyroku i które odnosiło się do zakazu zastępowania oceny zawartej w spornej decyzji jego własną oceną. W rzeczywistości odmienny wniosek doprowadziłby moim zdaniem do naruszenia prawa przez Sąd, które przejawiałoby się w postaci braku stwierdzenia naruszenia przez Komisję obowiązku uzasadnienia, braku stwierdzenia naruszenia przysługującego Intelowi prawa do obrony w toku postępowania administracyjnego lub też zastąpienia własną oceną oceny zawartej w spornej decyzji. 125. Komisja ustosunkowuje się do tych ustaleń i przywołuje wyrok Dole Food. W tym wyroku Trybunał orzekł, że w przypadku gdy dana kwestia została podniesiona po raz pierwszy w skardze wszczynającej postępowanie, Komisja może, bez naruszania zakazu przedstawiania nowego uzasadnienia, bronić swojej oceny zawartej w spornej decyzji w oparciu o wszelkie informacje przekazane w toku postępowania ( ). 126. Uważam jednak, że istnieją różnice między kontekstem faktycznym, w jaki wpisuje się sprawa, w której wydano wyrok Dole Food, a kontekstem faktycznym niniejszej sprawy. W wyroku Dole Food Trybunał zgodził się z przyjętym przez Sąd podejściem, w myśl którego informacje przedstawione w toczącym się przed nim postępowaniu służyły zasadniczo jedynie objaśnieniu uzasadnienia, które zostało już przedstawione w zaskarżonej decyzji ( ). Z kolei w niniejszej sprawie Sąd Unii Europejskiej stwierdził, że w zaskarżonej przed nim decyzji Komisja nie ustaliła tego, że konieczny udział HP byłby taki sam w początkowym okresie objętym porozumienia HPA1, gdyby uwzględniono w nim brakujące miesiące i kwartały. W związku z tym dodatkowe obliczenia zawarte w załączniku D.17 do dupliki, które zostały zaprezentowane przez Komisję po raz pierwszy dopiero na etapie postępowania sądowego, nie były w żaden sposób powiązane z uzasadnieniem już przedstawionym w spornej decyzji. 127. Ponadto z opinii rzecznik generalnej J. Kokott w sprawie Dole Food wynika, że dowody, w przedmiocie których Komisja zajęła w niniejszej sprawie stanowisko w postępowaniu przed Sądem, znajdowały się w aktach dochodzenia ( ). Oznacza to, że – inaczej niż w niniejszym przypadku – zainteresowane przedsiębiorstwo zapoznało się z tymi informacjami w toku postępowania administracyjnego. Jest to kolejna różnica w stosunku do niniejszej sprawy. 128. W związku z tym uważam, że przywołany przez Komisję wyrok Dole Food nie może zostać skutecznie powołany na poparcie przytoczonych przez nią argumentów. 129. W świetle powyższego dochodzę do wniosku, że Sąd nie naruszył przysługującego Komisji prawa do obrony, gdy odmówił wzięcia pod uwagę dodatkowych obliczeń zawartych w załączniku D.17 do dupliki. 130. Dlatego też moim zdaniem należy oddalić część trzecią zarzutu czwartego Komisji. 5. Błąd Sądu dotyczący właściwego wniosku, jaki należy wyciągnąć w odniesieniu do całego okresu trwania przedmiotowej praktyki a) Argumenty stron 131. Komisja twierdzi, że, nawet gdyby przyjąć, iż w zaskarżonym wyroku Sąd mógł uznać, że Komisja nie wykazała skutku w postaci wykluczenia w odniesieniu do okresu od listopada 2002 r. do września 2003 r., nie podważałoby to wniosku, iż rabaty przyznawane HP przez spółkę Intel mogły wywoływać skutek w postaci wykluczenia przynajmniej od października 2003 r. do maja 2005 r. 132. Intel nie zgadza się z tym argumentem. W szczególności spółka ta utrzymuje, że w zaskarżonym wyroku prawidłowo ustalono, iż Komisja, z racji tego, że nie zbadała należycie kryterium dotyczącego stopnia pokrycia rynku kwestionowaną praktyką i nie przeprowadziła prawidłowej analizy okresu ważności rabatów, nie wykazała skutku wykluczającego rabatów przyznanych HP w odniesieniu do całego okresu referencyjnego. b) Analiza 133. Jak już wskazano, w zaskarżonym wyroku Sąd orzekł, po pierwsze, że Komisja popełniła błąd, gdy uznała, iż dokonane przez nią obliczenie koniecznego udziału HP pozwala jej na wyciągnięcie wniosków dotyczących skutku w postaci wykluczenia wywołanego przez rzeczone rabaty w odniesieniu do całego okresu od listopada 2002 r. do maja 2005 r. Zdaniem Sądu Komisja nie wykazała istnienia tego skutku w okresie od listopada 2002 r. do września 2003 r. ( ) 134. Po drugie, Sąd, w ramach przeprowadzonego przez siebie badania kryteriów wymienionych w pkt 139 wyroku wydanego w następstwie pierwszego odwołania, ustalił również, że Komisja nie zbadała należycie, w spornej decyzji, kryterium dotyczącego stopnia pokrycia rynku praktyką Intela oraz okresu ważności rabatów ( ). 135. To właśnie w oparciu o te rozważania Sąd stwierdził jeszcze, odnośnie do rabatów przyznanych HP przez Intela, że, nawet zakładając, iż należy z tego wywnioskować, że test AEC mógłby zostać uznany za dowód w odniesieniu do części okresu naruszenia, błędy popełnione przy badaniu kryteriów wymienionych w pkt 139 wyroku wydanego w następstwie pierwszego odwołania sprawiają, iż skutek wykluczający rabatów nie został wykazany w sposób wystarczający pod względem prawnym ( ). 136. Moim zdaniem krytyka rozumowania przyjętego przez Sąd nie jest uzasadniona. Jest ono również w istocie zgodne z pkt 138, 139 i 141 wyroku wydanego w następstwie pierwszego odwołania, które słusznie przywołano w zaskarżonym wyroku ( ). Wynika zeń wymóg, aby, w sytuacji gdy przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą twierdzi w toku postępowania administracyjnego, prezentując dowody na poparcie tego twierdzenia, że jego zachowanie nie miało zdolności do ograniczenia konkurencji, a w szczególności do wywołania zarzucanych mu skutków w postaci wykluczenia, Komisja zbadała zdolność wykluczającą systemu rabatowego, stosując pięć kryteriów wymienionych w pkt 139 wyroku wydanego w następstwie pierwszego odwołania. Ponadto gdy Komisja przeprowadziła test AEC, jest on jednym z elementów, które powinna ona uwzględnić przy ocenie zdolności systemu rabatowego do ograniczenia konkurencji. 137. W niniejszej sprawie wystarczy zauważyć, że, w zakresie, w jakim Sąd uznał, iż kryterium dotyczące w szczególności stopnia pokrycia rynku kwestionowaną praktyką nie zostało prawidłowo zbadane przez Komisję, mógł on dojść do wniosku, że nie było możliwe wykazanie skutku wykluczającego rabatów przyznanych HP przez Intela nawet w okresie od października 2003 r. do maja 2005 r. ( ).. 138. Z powyższego wynika, że, wbrew temu, co twierdzi Komisja, Sąd nie dopuścił się żadnego błędu, jeśli chodzi o właściwy wniosek, jaki należy wyciągnąć w zaskarżonym wyroku w odniesieniu do całego okresu naruszenia jeśli chodzi o rabaty przyznawane HP przez spółkę Intel. 139. Moim zdaniem należy oddalić część czwartą zarzutu czwartego. 6. Wniosek pośredni 140. Mając na uwadze powyższe, stwierdzam, że na podstawie żadnej z analizowanych części zarzutu czwartego nie można według mnie podważyć sformułowanego przez Sąd wniosku, iż w spornej decyzji nie wykazano skutku wykluczającego rabatów przyznanych HP przez Intela w odniesieniu do całego okresu od listopada 2002 r. do maja 2005 r. 141. Należy zatem oddalić zarzut czwarty ( ). B.   W przedmiocie piątego zarzutu odwołania, który dotyczy szeregu naruszeń prawa, przeinaczenia dowodów i naruszenia przysługującego Komisji prawa do obrony w kontekście badania testu AEC przeprowadzonego w odniesieniu do Lenovo 142. W ramach zarzutu piątego Komisja kwestionuje dokonaną przez Sąd ocenę testu AEC przeprowadzonego w spornej decyzji w odniesieniu do Lenovo. Krytyka Komisji jest wymierzona w szczególności w ocenę dotyczącą wyrażenia za pomocą liczb dwóch przyznanych przez Intela, w zamian za zaciągnięte przez Lenovo zobowiązanie do zachowania wyłączności, korzyści w naturze, mianowicie przedłużenia standardowej jednorocznej gwarancji Intela i lepszego wykorzystania centrum zlokalizowanego w Shenzhen (Chiny). 143. Ustalenia Sądu w przedmiocie tej konkretnej kwestii można podsumować w poniższy sposób. 1. Ustalenia Sądu w przedmiocie korzyści w naturze przyznanych Lenovo przez Intel 144. Z zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd uznał za ustalone w początkowym wyroku, iż Intel i Lenovo zawarły protokół ustaleń z 2007 r. (Memorandum of Understanding; zwany dalej „MoU z 2007 r.”), który podlegał niepisanemu warunkowi wyłączności ( ). Ponadto w zaskarżonym wyroku podano, że według Komisji kwota rabatów przyznanych Lenovo przez Intela została wskazana w tym protokole ustaleń, który przewidywał wsparcie finansowe w wysokości 180 mln dolarów amerykańskich (USD) w 2007 r. w formie wypłat kwartalnych ( ). 145. W zaskarżonym wyroku ( ) Sąd zwrócił też uwagę, że w toku postępowania administracyjnego przed Komisją Intel argumentowała, iż jedynie kwota 138 mln USD jest istotna dla wielkości rabatów. Jest tak dlatego, że z przewidzianego w MoU z 2007 r. wsparcia finansowego dla Lenovo w wysokości 180 mln USD jedynie 135 mln USD przyznano w postaci świadczenia pieniężnego. Pozostałą część wsparcia finansowego przyznano w postaci korzyści w naturze, mianowicie przedłużenia standardowej jednorocznej gwarancji Intela i propozycji lepszego wykorzystania zlokalizowanego w Chinach centrum Intela. Komisja oświadczyła, że Intel podniósł, iż chociaż wartość tych dwóch wkładów niepieniężnych na rzecz Lenovo wynosiła odpowiednio 20 i 24 mln USD, to ich koszt dla Intela był znacznie niższy i wynosił odpowiednio 1,7 i 1,3 mln USD. Zdaniem Intel do celów analizy w świetle kryterium równie skutecznego konkurenta owe elementy należało ocenić nie na podstawie ich wartości dla Lenovo, lecz na podstawie ich kosztu ekonomicznego dla Intela. Intel otrzymał wynik 138 mln USD, dodając do wsparcia finansowego w postaci świadczenia pieniężnego w wysokości 135 mln USD wspomniane koszty w wysokości 1,7 mln USD i 1,3 mln USD. 146. Sąd zauważył również, że w spornej decyzji Komisja odrzuciła argument Intela, gdyż uznała, iż jest on oparty na błędnym rozumieniu zasad analizy w świetle kryterium równie skutecznego konkurenta ( ). Według Komisji ta analiza zakłada zbadanie ceny, po której konkurent równie skuteczny jak przedsiębiorstwo dominujące – który nie ma jednak pozycji dominującej – musiałby zaproponować swoje produkty klientowi w celu zrekompensowania mu utraty warunkowych korzyści przyznanych przez przedsiębiorstwo dominujące, która to utrata wynika z przeniesienia przez tego klienta podważalnej części jego zapotrzebowania z przedsiębiorstwa dominującego na tego hipotetycznego równie skutecznego konkurenta ( ). Zdaniem Komisji jasno wynika stąd, że należy oszacować stratę dla klienta, ponieważ równie skuteczny konkurent powinien zrekompensować właśnie tę stratę, a nie koszty ekonomiczne dla przedsiębiorstwa dominującego, w przypadku gdyby te dwie wartości liczbowe były rozbieżne ( ). 147. W zaskarżonym wyroku Sąd, wbrew stanowisku Komisji i zgodnie z głównym argumentem Intela, orzekł, że Komisja wyszła z założenia sprzecznego z przedstawionymi w spornej decyzji podstawami testu AEC, które opierają się na zasadzie, iż hipotetyczny konkurent jest równie skuteczny jak Intel, w szczególności z punktu widzenia kosztów rozbudowy centrum lub przedłużenia gwarancji ( ). 2. Błędna interpretacja testu AEC przeprowadzonego w spornej decyzji oraz art. 102 TFUE a) Argumenty stron 148. Komisja podnosi, że zaskarżony wyrok jest obarczony naruszeniem prawa w odniesieniu do określenia charakteru testu AEC przeprowadzonego w spornej decyzji, co ostatecznie jest równoznaczne z błędnym zastosowaniem art. 102 TFUE. Jej zdaniem Sąd nieprawidłowo zbadał, pod względem kosztowo-cenowym, czy konkurent jest równie skuteczny jak przedsiębiorstwo dominujące w kontekście rabatów przyznawanych w postaci korzyści w naturze. 149. Komisja oświadcza na wstępie, że test AEC jest narzędziem analitycznym, którego zastosowanie wymaga dokonania szeregu metodologicznych wyborów o charakterze technicznym. W związku z tym sformułowane w spornej decyzji ustalenia w przedmiocie rabatów przyznanych Lenovo przez Intela mogą zostać obalone wyłącznie w przypadku oczywistego błędu, który jednak nie został stwierdzony przez Sąd. 150. Ponadto według Komisji błąd Sądu polegał na uznaniu, że oceny wartości korzyści w naturze przyznanych przez Intel należy dokonywać na podstawie kosztów poniesionych przez to przedsiębiorstwo w związku z ich przyznaniem, a nie na podstawie ich wartości dla Lenovo. W tym względzie Komisja w istocie powtarza odpowiedź, której udzieliła w spornej decyzji w celu ustosunkowania się do argumentu przytoczonego przez Intela w toku postępowania administracyjnego i która została przywołana w pkt 146 niniejszej opinii. 151. Nawet bowiem jeżeli założyć, że korzyści w naturze przyznane przez Intela należy rozpatrywać z perspektywy kosztów poniesionych przez to przedsiębiorstwo w związku z ich przyznaniem, to zdaniem Komisji Sąd błędnie nie wziął pod uwagę, iż konkurent mniejszy niż Intel nie dysponowałby centrum takim jak to, które Intel zaproponował Lenovo, i nie byłby w stanie zaoferować podobnej przedłużonej gwarancji na swoje produkty. W związku z tym taki konkurent musiałby zrekompensować świadczeniem pieniężnym utratę przez Lenovo korzyści w naturze przyznanych przez Intel. 152. Wreszcie Komisja, na wypadek odrzucenia przez Trybunał powyższych argumentów, argumentuje. że Sąd odmawiając uwzględnienia załącznika D.39 do dupliki, który został przedstawiony w celu odparcia twierdzeń Intel, naruszył przysługujące jej prawo do obrony. 153. Intel kwestionuje te argumenty. Zdaniem tej spółki podejście przyjęte przez Sąd jest zgodne z utrwalonym orzecznictwem Trybunału, w myśl którego w art. 102 TFUE nacisk położono na konkurentów równie skutecznych, a nie mniej skutecznych oraz, w szczególności, w myśl którego ocena praktyk cenowych powinna się opierać na kosztach i strategii samego przedsiębiorstwa zajmującego pozycję dominującą. W wytycznych Komisji dotyczących art. 102 TFUE również potwierdzono, że Komisja wykorzysta informacje na temat kosztów przedsiębiorstwa dominującego, jeżeli będą one dostępne. Przyjęcie odmiennego podejścia byłoby równoznaczne z karaniem przedsiębiorstwa dominującego za prowadzenie działalności w sposób bardziej efektywny od rywali, a zatem umożliwiający mu dostarczanie klientowi produktów po niższych kosztach. b) Analiza 154. Na wstępie pragnę zauważyć, po pierwsze, że strony nie pozostają w sporze co do tego, czy korzyści w naturze, takie jak te rozpatrywane w niniejszej sprawie, należy brać pod uwagę w celu przeprowadzenia testu AEC w odniesieniu do Lenovo. Kwestią sporną jest natomiast to, jak powinno się obliczać te korzyści na potrzeby przeprowadzenia owego testu. Komisja uważa w istocie, że Sąd błędnie zrozumiał zasady leżące u podstaw testu AEC, tak jak zostały one przedstawione w spornej decyzji, i dokonał nieprawidłowej interpretacji sposobu, w jaki należy przeprowadzić ten test w ujęciu kosztowo-cenowym. Należy podnieść, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału przeprowadzenie testu AEC może się okazać przydatne w sytuacji, gdy skutki stosowania danej praktyki, choć nie są wyrażone w pieniądzu, mogą niemniej jednak zostać określone ilościowo ( ). 155. Po drugie, sądzę, że – wbrew temu, co twierdzi Komisja – w ramach oceny dokonanej przez Sąd w zaskarżonym wyroku nie podważono konfiguracji testu AEC, czy też – jak ujęła to Komisja – „wyborów metodologicznych” dokonanych przez tę instytucję przy jego opracowywaniu. Z zaskarżonego wyroku wynika natomiast, że Sąd zweryfikował, czy zastosowanie testu AEC do korzyści w naturze przyznanych Lenovo przez Intel było zgodne z przedstawionymi podstawami tego testu zdefiniowanego przez Komisję w szczególności na potrzeby spornej decyzji. Z tej perspektywy nie wydaje mi się, aby można było zarzucić Sądowi, że wkroczył on w zakres uprawnień dyskrecjonalnych przysługujących Komisji przy opracowywaniu testu AEC. Dokonana przez Sąd analiza w zasadzie dotyczy wewnętrznej spójności zastosowania przez Komisję testu AEC w tym konkretnym przypadku. 156. Co się tyczy kwestii, czy Sąd popełnił błąd, gdy odrzucił podejście przyjęte przez Komisję w spornej decyzji w odniesieniu do korzyści w naturze przysparzanych Lenovo przez spółkę Intel, w zaskarżonego wyroku ( ) Sąd słusznie doszedł do wniosku, że swoista logika testu AEC w postaci zastosowanej w spornej decyzji jest taka, iż w istocie chodzi o zbadanie, czy, zważywszy na swe własne koszty i wpływ rabatów, Intel byłaby sama w stanie wejść na rynek na mniejszą skalę bez ponoszenia strat. Sąd zauważył również, nie dopuszczając się przy tym naruszenia prawa, że analiza AEC została pomyślana w spornej decyzji jako zadanie czysto hipotetyczne w tym znaczeniu, iż zmierzała ona do ustalenia, czy dostęp do rynku konkurenta równie skutecznego jak Intel – pod względem produkcji i dostaw CPU x86, których wartość jest równoważna wartości, jaką Intel zapewnia swoim klientom – który nie ma jednak tak dużej bazy sprzedaży jak Intel, zostałby zamknięty ( ). 157. Pragnę przypomnieć, że Trybunał w swoim orzecznictwie orzekł, iż ocena praktyk cenowych powinna opierać się „na kosztach i strategii samego przedsiębiorstwa dominującego” ( ), w szczególności zaś test AEC powinien być przeprowadzany z uwzględnieniem hipotetycznego konkurenta mającego strukturę kosztów analogiczną do struktury kosztów przedsiębiorstwa zajmującego pozycję dominującą ( ). Ponadto Trybunał orzekł, że zastosowanie takiego podejścia jest uzasadnione tym bardziej, iż jest ono zgodne z ogólną zasadą pewności prawa, gdyż uwzględnienie kosztów i cen przedsiębiorstwa dominującego umożliwia temu przedsiębiorstwo dokonanie oceny zgodności z prawem jego własnych zachowań, w ramach szczególnej odpowiedzialności spoczywającej na nim na mocy art. 102 TFUE ( ). Dokonana przez Sąd wykładnia podstaw testu AEC przeprowadzonego w zaskarżonej przed nim decyzji wydaje się zatem zgodna z orzecznictwem Trybunału. 158. Ponadto wykładnia ta jest również zgodna ze sposobem, w jaki zgodnie ze sporną decyzja należy obliczać poszczególne parametry niezbędne do przeprowadzania testu AEC. Jak wskazał Sąd w zaskarżonym wyroku ( ), test AEC został opracowany w tej decyzji w celu ustalenia, czy konkurent równie skuteczny jak przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą, i który ponosi te same koszty, co przedsiębiorstwo zajmujące pozycję dominującą, może jeszcze pokrywać swe koszty na niewielką skalę. W związku z tym, na każdym etapie obliczeń prowadzących do zastosowania testu AEC, opisanych przykładowo w pkt 43 i 83 niniejszej opinii, to koszty przedsiębiorstwa dominującego są kluczowym punktem przeprowadzanej analizy. 159. Niewątpliwie w przypadku, gdy rabat za wyłączność jest przyznawany w postaci świadczenia pieniężnego, jego wartość jest obiektywna i jest taka sama zarówno dla przedsiębiorstwa dominującego, jak i dla beneficjenta rabatu. Natomiast w przypadku gdy rabat ten jest przyznawany w formie innej niż pieniężna, wartość dla tego przedsiębiorstwa i dla beneficjenta może się różnić, co rodzi pytanie o to, jak należy go oceniać. Niemniej jednak logika obliczania tej wartości powinna opierać się na tej samej podstawie w obu przypadkach. W przeciwnym wypadku ocena tego, czy ten rabat jest w stanie wywołać skutek w postaci wykluczenia, nie byłaby dokonywana w odniesieniu do odpowiedniego podmiotu gospodarczego. W niniejszej sprawie, jak słusznie wskazał Sąd w zaskarżonym wyroku ( ), nie ulega wątpliwości, że tym odpowiednim podmiotem gospodarczym powinien co do zasady być równie skutecznym jak Intel konkurent przysparzający Lenovo korzyści w naturze na takich samych warunkach jak to właśnie przedsiębiorstwo dominujące. 160. Wreszcie, nie można wykluczyć, że ta ostatnia wartość może wymagać pewnego dostosowania po to, aby możliwe było uwzględnienie okoliczności polegającej na tym, że równie skuteczny konkurent nie zajmuje pozycji dominującej i może prowadzić działalność na niewielką skalę. W spornej decyzji Komisja zilustrowała tę sytuację, odnosząc się w istocie do przypadku, w którym równie skuteczny konkurent przedsiębiorstwa dominującego nie byłby w stanie zapewnić dostępu do podobnego centrum dostaw czy też podobnego przedłużenia gwarancji ( ). 161. Jednakże nawet przy założeniu, że taka możliwość istnieje, nie uzasadnia to, dla celów analizy AEC, dokonywania oceny rabatu w formie świadczenia pieniężnego na poziomie wartości, jaką rabat ten przedstawia dla jego beneficjenta. Należy obliczyć koszt zapewnienia przez konkurenta równie skutecznego jak Intel dostępu do centrum dostaw. Sąd słusznie więc uznał, że dokonana przez Komisję kwantyfikacja pieniężnych korzyści oferowanych Lenovo przez Intel jest obarczona błędem jako taka ( ). 162. Uwzględniając powyższe uważam, że należy odrzucić zastrzeżenia wyrażone przez Komisję odnośnie do podejścia przyjętego przez Sąd. Moim zdaniem Sąd nie dopuścił się żadnego błędu, stwierdzając, że Komisja dokonując oceny korzyści w naturze przyznanych Lenovo przez Intel oparła się na założeniu sprzecznym z uzasadnieniem testu AEC przedstawionym w zaskarżonej przed nim decyzji. 163. Co do pozostałej części, w zakresie, w jakim Komisja utrzymuje, że Sąd naruszył przysługujące jej prawo do obrony, ponieważ nie wziął pod uwagę załącznika D.39 do dupliki, owo twierdzenie należy odrzucić z powodów analogicznych do tych, które przedstawiono szczegółowo w ramach analizy części trzeciej zarzutu czwartego ( ). 164. W szczególności załącznik D.39 do dupliki świadczy zdaniem Komisji o tym, że, nawet gdyby przyjąć, iż konkurent równie skuteczny jak Intel posiada centrum zaopatrzenia w Chinach, koszty, które musiałby on ponieść, aby udostępnić to centrum Lenovo, byłby znacznie wyższy niż koszt przysporzenia tej korzyści przez spółkę Intel. 165. W tym względzie ograniczę się do stwierdzenia, że analiza ta jest zgodna z moją uwagą przedstawioną w pkt 160 powyżej, gdzie przyznaję, że przy obliczaniu kosztów produkcji koniecznego udziału pewne dostosowanie może okazać się konieczne po to, by uwzględnić okoliczność polegającą na tym, że konkurent równie skuteczny jak konkurent Intela prowadzi działalność na mniejszą skalę. 166. Jednakże, ze względu na to, że Komisja udzieliła odpowiedzi na to pytanie dopiero na etapie dupliki, jak również słusznie wskazał Sąd ( ), miał on prawo odmówić uwzględnienia dodatkowej analizy przedstawionej w załączniku D.39 do dupliki, nie dopuszczając się przy tym naruszenia przysługującego Komisji prawa do obrony. 3. Wniosek pośredni 167. Mając na względzie powyższe rozważania, stwierdzam, że sformułowane przez Komisję zastrzeżenia dotyczące oceny przez Sąd testu AEC przeprowadzonego w spornej decyzji w odniesieniu do Lenovo, w szczególności odnośnie do dwóch korzyści w naturze przyznanych przez Intela w zamian za zaciągnięte przez Lenovo zobowiązanie do zachowania wyłączności, nie są uzasadnione i należy je odrzucić. 168. Należy zatem oddalić zarzut piąty. V. Wnioski 169. W świetle analizy przeprowadzonej w niniejszej opinii proponuję Trybunałowi, by oddalił odwołanie w odniesieniu do zarzutu czwartego i zarzutu piątego. 170. Nie zajmuję stanowiska w przedmiocie oddalenia odwołania w odniesieniu do pozostałych zarzutów podniesionych przez Komisję ani w przedmiocie tego, którą stronę należy obciążyć kosztami na podstawie art. 184 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości. ( ) Język oryginału: angielski. ( ) EU:T:2022:19 (zwanego dalej „zaskarżonym wyrokiem”). ( ) EU:C:2017:632 (zwanego dalej „wyrokiem wydanym w następstwie pierwszego odwołania”). ( ) EU:T:2014:547 (zwany dalej „wyrokiem początkowym”). ( ) Sprawa COMP/C‑3/37.990 – Intel (zwanej dalej „sporną decyzją”). ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 526. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 524. ( ) Aby zapoznać się z bardziej szczegółowymi informacjami, zob. zaskarżony wyrok, pkt 1–61. ( ) Rozporządzenie Rady (WE) nr 1/2003 z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie wprowadzenia w życie reguł konkurencji ustanowionych w art. [101] i [102 TFUE] (Dz.U. 2003, L 1, s. 1 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 8, t. 2, s. 205). ( ) Artykuł 1 spornej decyzji. ( ) Artykuł 2 spornej decyzji. ( ) Sprostowanym postanowieniami z dnia 19 września i z dnia 24 października 2017 r. ( ) Wyrok wydany w następstwie pierwszego odwołania, pkt 149, 150. ( ) Wyrok wydany w następstwie pierwszego odwołania, pkt 65, 107. ( ) Wyrok wydany w następstwie pierwszego odwołania, pkt 133, 134, w których Trybunał odsyła do wyroku z dnia 27 marca 2012 r., Post Danmark (C‑209/10, EU:C:2012:172, pkt 22). ( ) Wyrok wydany w następstwie pierwszego odwołania, pkt 135–137. ( ) 85/76, EU:C:1979:36 (zwanym dalej „wyrokiem Hoffmann-La Roche”). ( ) Wyrok wydany w następstwie pierwszego odwołania, pkt 138. ( ) Zobacz wyrok wydany w następstwie pierwszego odwołania, pkt 139 (wskazane w tym punkcie kryteria są zwane dalej „kryteriami wymienionymi w pkt 139 wyroku wydanego w następstwie pierwszego odwołania”). ( ) Wyrok wydany w następstwie pierwszego odwołania, pkt 141. ( ) Wyrok wydany w następstwie pierwszego odwołania, pkt 143. ( ) Wyrok wydany w następstwie pierwszego odwołania, pkt 144. ( ) Wyrok wydany w następstwie pierwszego odwołania, pkt 145. ( ) Wyrok wydany w następstwie pierwszego odwołania, pkt 147. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 74–102. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 85. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 96. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 97, 98. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 101. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 116–122. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 123–127. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 145. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 149. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 150, 151. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 152–159. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 175, 258, 260, 283, 285, 286, 297–299, 334. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 160–166. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 167–481. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 482. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 483–520. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 521. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 524. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 526. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 527; pkt 1 sentencji. ( ) Zobacz pkt 38 niniejszej opinii. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 529. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 527–531, oraz pkt 3 jego sentencji. ( ) W swoim piśmie Komisja dodatkowo podnosi, w części piątej, że Sąd naruszył prawo, gdy uznał, iż w spornej decyzji nie przedstawiono uzasadnienia odnośnie do czynników wzmacniających, które – zgodnie z ową decyzją – jeszcze bardziej pogorszyły wyniki testu AEC przeprowadzonego w odniesieniu do HP. Ponieważ ta część nie jest objęta wnioskiem Trybunału, nie zostanie uwzględniona w mojej analizie. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 288 i 289, w których Sąd powołał się na motywy 338, 341, 413, 1296 spornej decyzji. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 288, w którym odesłano do motywu 1406 spornej decyzji. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 297–299, 303, 304, w których odesłano do motywów 1334–1337, 1385–1389 spornej decyzji. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 321, w którym odesłano do motywów 1390–1395 spornej decyzji. Owymi czynnikami wzmacniającymi było, po pierwsze, to, że Komisja posłużyła się najbardziej korzystnymi dla Intela danymi liczbowymi oraz, po drugie, to, że w przypadku przeniesienia przez HP zamówień do AMD Intel mógłby z kolei przenieść rabaty przeznaczone pierwotnie dla HP na innego konkurenta wykorzystującego jego CPU x86, takiego jak Dell. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 303, w którym wskazano, że tabela nr 34 znajduje się w motywie 1334 spornej decyzji. ( ) Te kwartały są oznaczone sekwencją skrótowców, której elementem początkowym jest Q4 FY03, a elementem końcowym – Q3 FY05, przy czym „Q” oznacza „quarter” („kwartał”), zaś „FY” oznacza „fiscal (tax) year” („rok podatkowy”). ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 292, w którym wskazano, że tabela nr 35 znajduje się w motywie 1337 spornej decyzji. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 304. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 298, 299, w których odesłano do motywów 1385–1389, 1406 spornej decyzji. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 291. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 303. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 304, 305. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 307. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 306. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 307. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 308–310. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 316–318. ( ) Zobacz podobnie wyrok z dnia 10 lipca 2014 r., Telefónica i Telefónica de España/Komisja, C‑295/12 P, EU:C:2014:2062, pkt 54. ( ) Co się tyczy ewolucji standardu ograniczonej kontroli sądowej w przypadku złożonych ocen ekonomicznych, zob.: M. Jaeger, The standard of review in competition cases involving complex economic assessments: towards marginalisation of the marginal review?, Oxford Journal of European Competition Law & Practice, Vol. 2, 2011, Issue 4, s. 295 i nast.; J.L. Da Cruz Vilaça, The intensity of judicial review in complex economic matters – recent competition law judgments of the Court of Justice of the EU, Journal of Antitrust Enforcement, Vol. 6, 2018, Issue 2, s. 173 i nast. ( ) Wyrok z dnia 13 lipca 1966 r., Consten i Grundig/Komisja, 56/64 i 58/64, EU:C:1966:41, s. 347. ( ) Wyrok z dnia 11 lipca 1985 r., Remia i in./Komisja, 42/84, EU:C:1985:327, pkt 34. ( ) Zobacz wyrok z dnia 21 listopada 1991 r., Technische Universität München,C‑269/90, EU:C:1991:438, pkt 14. ( ) Wyrok z dnia 15 lutego 2005 r., EU:C:2005:87 (zwany dalej „wyrokiem Tetra Laval”), pkt 39. ( ) O tym kryterium w postaci, w jakiej zostało ono sformułowane w wyroku Tetra Laval, jest mowa w odniesieniu do art. 102 TFUE na przykład w wyroku z dnia 10 lipca 2014 r.Telefónica i Telefónica de España/Komisja (C‑295/12 P, EU:C:2014:2062, pkt 54), oraz w wyrokach: z dnia 10 kwietnia 2008 r., Deutsche Telekom/Komisja,T‑271/03, EU:T:2008:101, pkt 185; z dnia 30 stycznia 2007 r., France Télécom/Komisja,T‑340/03, EU:T:2007:22, pkt 163, 165; z dnia 17 września 2007 r., Microsoft/Komisja,T‑201/04, EU:T:2007:289, pkt 379–381; z dnia 1 lipca 2010 r., AstraZeneca/Komisja,T‑321/05, EU:T:2010:266, pkt 32. ( ) Wyrok z dnia 8 grudnia 2011 r., KME Germany i in./Komisja, C‑272/09 P, EU:C:2011:810 (zwany dalej „wyrokiem KME Germany”). ( ) Wyrok z dnia 8 grudnia 2011 r., Chalkor/Komisja,C‑386/10 P, EU:C:2011:815 (zwany dalej „wyrokiem Chalkor”). ( ) Zobacz wyroki: KME Germany, pkt 102; Chalkor, pkt 62. ( ) Zobacz wyrok z dnia 19 stycznia 2023 r., Unilever Italia Mkt. Operations (C‑680/20, EU:C:2023:33, pkt 56, 57), w którym Trybunał w odniesieniu do testu AEC stwierdził, że „pojęcie to odnosi się do różnych testów, których wspólnym celem jest ocena zdolności danej praktyki do wywołania antykonkurencyjnych skutków w postaci wykluczenia” oraz że test AEC „stanowi tylko jedną z wielu metod” oceny tych skutków. ( ) Zobacz pkt 43 niniejszej opinii. ( ) Zobacz pkt 44 niniejszej opinii. ( ) Zobacz podobnie opinia rzecznik generalnej J. Kokott w sprawie Komisja/Alrosa (C‑441/07 P, EU:C:2009:555, pkt 90), w której powołano się na wyrok z dnia 10 lipca 2008 r., Bertelsmann i Sony Corporation of America/Impala, C‑413/06 P, EU:C:2008:392, pkt 145. ( ) Tytułem przykładu można tutaj wskazać wyrok z dnia 10 kwietnia 2008 r., Deutsche Telekom/Komisja (T‑271/03, EU:T:2008:101, pkt 183 i nast.), który został utrzymany w mocy wyrokiem z dnia 14 października 2010 r., Deutsche Telekom/Komisja (C‑280/08 P, EU:C:2010:603, pkt 143). ( ) Zobacz pkt 68 niniejszej opinii. ( ) C. Ritter, Presumptions in EU competition law, Journal of Antitrust Enforcement, Vol. 6, 2018, s. 193. ( ) Klasycznym przykładem w dziedzinie prawa konkurencji jest domniemanie wywierania przez spółkę dominującą decydującego wpływu na spółkę zależną. Zobacz wyrok z dnia 10 września 2009 r., Akzo Nobel i in./Komisja, C‑97/08 P, EU:C:2009:536. Aby się zapoznać z wyczerpującym wykazem domniemań, zob.: C. Ritter, op.cit., s. 189–212; D. Bailey, Presumptions in EU competition law, European Competition Law Review, Vol. 9, 2010, Issue 20, s. 20. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 306. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 310. ( ) Zobacz pkt 117–129 niniejszej opinii. ( ) Wyrok z dnia 16 listopada 2000 r., SCA Holding/Komisja,C‑297/98 P, EU:C:2000:633, pkt 37. ( ) Wyrok z dnia 1 lipca 2010 r., Knauf Gips/Komisja,C‑407/08 P, EU:C:2010:389 (zwany dalej „wyrokiem Knauf Gips”), pkt 89. ( ) Wyrok wydany w następstwie pierwszego odwołania, pkt 141. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 300–302. ( ) Zobacz także wyrok z dnia 11 lipca 2013 r., Ziegler/Komisja,C‑439/11 P, EU:C:2013:513, pkt 57, 58. ( ) Wyrok Knauf Gips, pkt 90. ( ) Wyrok Knauf Gips, pkt 91. ( ) Zobacz podobnie M. van der Woude, Judicial control in complex economic matters, Journal of European Competition Law & Practice, Vol. 10, 2019, No 7, s. 421. ( ) Wyrok Knauf Gips, pkt 90. ( ) Zobacz też zaskarżony wyrok, pkt 144. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 302. ( ) Wyrok z dnia 19 marca 2015 r. (C‑286/13 P, EU:C:2015:184, zwany dalej „wyrokiem Dole Food”). ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 316, 317. ( ) Zobacz pkt 95 niniejszej opinii. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 317, w którym odesłano również do pkt 150 tego wyroku. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 318. ( ) Tej konstatacji nie podważa lakoniczny argument przytoczony przez Komisję w jednym z przypisów do jej odwołania, zgodnie z którym, w istocie, kwota rabatów jest „zdecydowanie” najważniejszym z czynników branych pod uwagę przy obliczaniu koniecznego udziału, a dodatkowe obliczenia przedstawione Sądowi na podstawie tego czynnika były z tego powodu wystarczające do obliczenia koniecznego udziału HP w brakujących kwartałach. Ma tutaj zastosowanie ugruntowane orzecznictwo, które wymaga, aby argumenty przedstawione Trybunałowi były odpowiednio ukształtowane. Zobacz podobnie postanowienie z dnia 26 marca 2020 r., Magnan/Komisja, C‑860/19 P, niepublikowane, EU:C:2020:227, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Zobacz m. in. wyrok z dnia 28 czerwca 2005 r.Dansk Rørindustri i in./Komisja (C‑189/02 P, C‑202/02 P, od C‑205/02 P do C‑208/02 P i C‑213/02 P, EU:C:2005:408, pkt 463) ( ) Zobacz opinia rzecznik generalnej J. Kokott w sprawie Dole Food i Dole Fresh Fruit Europe/Komisja (C‑286/13 P, EU:C:2014:2437, pkt 26). ( ) Zobacz art. 27 ust. 1 drugie zdanie rozporządzenia nr 1/2003. ( ) Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 14 maja 2020 r., NKT Verwaltungs i NKT/Komisja, C‑607/18 P, niepublikowany, EU:C:2020:385, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo. ( ) Zobacz wyroki: z dnia 24 stycznia 2013 r., Frucona Košice/Komisja,C‑73/11 P, EU:C:2013:32, pkt 89, 90; z dnia 21 stycznia 2016 r., Galp Energía España i in./Komisja, C‑603/13 P, EU:C:2016:38, pkt 73, 78, 79. ( ) Wyrok Dole Food, pkt 38. ( ) Zobacz podobnie wyrok Dole Food, pkt 34–38, w związku z wyrokiem z dnia 14 marca 2013 r., Dole Food i Dole Germany/Komisja, T‑588/08, EU:T:2013:130, pkt 46, 47. ( ) Zobacz przytoczona powyżej opinia rzecznik generalnej J. Kokott w sprawie Dole Food i Dole Fresh Fruit Europe/Komisja (C‑286/13 P, EU:C:2014:2437, pkt 22). ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 319, 334. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 500, 520. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 525. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 522 (część zatytułowana „Wnioski w przedmiocie żądania stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji”). Zobacz także pkt 32, 33 niniejszej opinii. ( ) Niemniej jednak z odwołania złożonego w niniejszej sprawie wynika, że w ramach zarzutu pierwszego Komisja zmierza do podważenia zasadności sformułowanego przez Sąd wniosku dotyczącego oceny w oparciu o kryteria wymienione w pkt 139 wyroku wydanego w następstwie pierwszego odwołania. Gdyby Trybunał uwzględnił zarzut pierwszy, konieczne byłoby dokonanie oceny rozpatrywanej części zarzutu czwartego w tym właśnie kontekście. ( ) Ten wniosek pośredni pozostałby prawidłowy, nawet gdyby Trybunał uznał, że część piąta czwartego zarzutu odwołania – która, jak już wskazano, nie jest objęta niniejszą opinią – jest zasadna. Ta część dotyczy czynników wzmacniających, które miały wpływ na wyniki przeprowadzonego w odniesieniu do HP testu AEC, które to wyniki z definicji nie są wystarczające do tego, aby zrekompensować należycie w moim przekonaniu stwierdzone przez Sąd błędy w przeprowadzeniu tego testu. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 98, w którym odesłano do pkt 1045–1208 wyroku początkowego. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 415, w którym odesłano do motywu 1461 spornej decyzji. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 417, w którym odesłano do motywu 1463 spornej decyzji. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 419. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 420, w którym odesłano do motywu 1466 spornej decyzji. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 421, w którym odesłano do motywu 1467 spornej decyzji. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 433–439, w których odesłano do motywów 1003 i 1004 spornej decyzji. ( ) Zobacz w tym względzie wyrok z dnia 19 stycznia 2023 r., Unilever Italia Mkt. Operations (C‑680/20, EU:C:2023:33, pkt 59) ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 434, w którym odesłano do motywu 1003 spornej decyzji. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 435, w którym odesłano do motywu 1004 spornej decyzji. ( ) Wyrok z dnia 14 października 2010 r., Deutsche Telekom/Komisja (C‑280/08 P, EU:C:2010:603, pkt 198). ( ) Wyrok z dnia 19 stycznia 2023 r.Unilever Italia Mkt. Operations (C‑680/20, EU:C:2023:33, pkt 59). ( ) Wyrok z dnia 14 października 2010 r., Deutsche Telekom/Komisja (C‑280/08 P, EU:C:2010:603, pkt 202). ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 152, 154, 157 i 158. Zobacz też pkt 43 niniejszej opinii. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 437 i 439. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 438. ( ) Zobacz zaskarżony wyrok, pkt 455. ( ) Zobacz pkt 117–129 niniejszej opinii. ( ) Zaskarżony wyrok, pkt 441.