C-243/21

WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba) z dnia 17 listopada 2022 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Telekomunikacja – Dyrektywa 2002/19/WE (dyrektywa o dostępie) – Artykuł 8 ust. 3 – Dyrektywa 2014/61/UE – Artykuł 1 ust. 3 i 4 oraz art. 3 ust. 5 – Uprawnienie krajowego organu regulacyjnego do narzucenia warunków regulacyjnych ex ante dotyczących dostępu do infrastruktury technicznej operatora sieci nieposiadającego znaczącej pozycji rynkowej – Brak sporu dotyczącego dostępu W sprawie C‑243/21 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Sąd Okręgowy w Warszawie (Polska) postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2021 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 14 kwietnia 2021 r., w postępowaniu: TOYA sp. z o.o., Polska Izba Informatyki i Telekomunikacji przeciwko Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej, przy udziale: Polskiej Izby Komunikacji Elektronicznej, TRYBUNAŁ (czwarta izba), w składzie: C. Lycourgos, prezes izby, L.S. Rossi, J.‑C. Bonichot, S. Rodin, O. Spineanu-Matei (sprawozdawczyni), sędziowie, rzecznik generalny: A.M. Collins, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu TOYA sp. z o.o. – M. Jankowski, adwokat, – w imieniu Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej – M. Kołtoński, radca prawny – w imieniu rządu polskiego – B. Majczyna, w charakterze pełnomocnika, – w imieniu rządu greckiego – Z. Chatzipavlou, M. Tassopoulou i D. Tsagkaraki, w charakterze pełnomocników, – w imieniu Komisji Europejskiej – S.L. Kalėda i L. Malferrari, w charakterze pełnomocników, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 9 czerwca 2022 r., wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 8 ust. 3 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2002/19/WE z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie dostępu do sieci łączności elektronicznej i urządzeń towarzyszących oraz wzajemnych połączeń (dyrektywy o dostępie) (Dz.U. 2002, L 108, s. 7), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/140/WE z dnia 25 listopada 2009 r. (Dz.U. 2009, L 337, s. 37) (zwanej dalej „dyrektywą o dostępie”) w związku z art. 1 ust. 3 i 4 oraz art. 3 ust. 5 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/61/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie środków mających na celu zmniejszenie kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej (Dz.U. 2014, L 155, s. 1). Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy TOYA sp. z o.o. i Polską Izbą Informatyki i Telekomunikacji (Polska) a Prezesem Urzędu Komunikacji Elektronicznej (zwanym dalej „Prezesem UKE”) w przedmiocie decyzji wydanej przez niego w dniu 11 września 2018 r., narzucającej spółce TOYA warunki regulacyjne ex ante regulujące zasady dostępu do jej infrastruktury technicznej (zwanej dalej „zaskarżoną decyzją”). Ramy prawne Prawo Unii Dyrektywa o dostępie Artykuł 1 ust. 1 dyrektywy o dostępie, zatytułowany „Zakres i cel”, miał następujące brzmienie: „Zgodnie z ramami prawnymi określonymi w dyrektywie 2002/21/WE [Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywie ramowej) (Dz.U. 2002, L 108, s. 33)] niniejsza dyrektywa harmonizuje sposób, w jaki państwa członkowskie regulują dostęp do sieci łączności elektronicznej oraz urządzeń towarzyszących i wzajemne połączenia. Celem dyrektywy jest ustanowienie ram prawnych, zgodnie z zasadami rynku wewnętrznego, dla regulowania stosunków pomiędzy dostawcami sieci i usług prowadzących do powstania zrównoważonej [trwałej] konkurencji, interoperacyjności usług łączności elektronicznej oraz korzyści dla konsumenta”. Artykuł 5 dyrektywy o dostępie, zatytułowany „Prawa i zakres odpowiedzialności krajowych organów regulacyjnych w zakresie dostępu i wzajemnych połączeń”, stanowił w ust. 1 i 3: „1.   Dla realizacji celów określonych w art. 8 dyrektywy 2002/21/WE (dyrektyw[y] ramow[ej]) krajowe organy regulacyjne wspierają, a w stosownych przypadkach zapewniają – zgodnie z przepisami niniejszej dyrektywy – odpowiedni dostęp i wzajemne połączenia oraz interoperacyjność usług, wykonując swoje zadania w taki sposób, aby promować wydajność, zrównoważoną konkurencję, efektywne inwestycje i innowacje oraz zapewnić maksymalne korzyści użytkownikom końcowym. W szczególności i niezależnie od środków, które mogłyby zostać podjęte w stosunku do przedsiębiorstw dysponujących znaczącą pozycją rynkową zgodnie z art. 8, krajowe organy regulacyjne mogą nakładać: a) w granicach tego, co niezbędne dla zapewnienia możliwości połączenia typu koniec–koniec, obowiązki na przedsiębiorstwa, które kontrolują dostęp do użytkowników końcowych, w tym, w uzasadnionym przypadku, obowiązek wzajemnych połączeń ich sieci w sytuacji, kiedy nie zostało to jeszcze zrealizowane; ab) w uzasadnionych przypadkach i w niezbędnym zakresie spoczywające na przedsiębiorstwach kontrolujących dostęp do użytkowników końcowych obowiązki świadczenia usług interoperacyjnych; b) na operatorów, w granicach tego, co jest niezbędne dla zapewnienia użytkownikom końcowym dostępu do cyfrowych usług radiowych i telewizyjnych, określonych przez państwa członkowskie – obowiązek zapewnienia dostępu do innych urządzeń, o których mowa w załączniku I, część II, na sprawiedliwych, rozsądnych i niedyskryminujących warunkach. […] 3.   W zakresie dostępu i wzajemnych połączeń, o których mowa w ust. 1, państwa członkowskie zapewniają, aby krajowy organ regulacyjny był uprawniony do interweniowania z własnej inicjatywy, w uzasadnionych przypadkach, w celu zapewnienia przestrzegania celów polityki określonych w art. 8 dyrektywy 2002/21/WE (dyrektywy ramowej), zgodnie z przepisami niniejszej dyrektywy oraz procedurami, o których mowa w art. 6 i 7, 20 i 21 dyrektywy 2002/21/WE (dyrektyw[y] ramow[ej])”. Artykuł 8 dyrektywy o dostępie, zatytułowany „Nakładanie, zmiana albo uchylenie obowiązków”, stanowił w ust. 1–3: „1.   Państwa członkowskie zapewnią, by krajowe organy regulacyjne były upoważnione do nakładania obowiązków, o których mowa w art. 9–13a. 2.   Jeżeli, w wyniku analizy rynku przeprowadzonej zgodnie z art. 16 dyrektywy 2002/21/WE (dyrektywy ramowej), dany operator został wskazany jako posiadający znaczącą pozycję na danym rynku, stosownie do okoliczności, krajowe organy regulacyjne nałożą na niego obowiązki wymienione w art. 9–13 niniejszej dyrektywy. 3.   Nie naruszając: – przepisów art. 5 ust. 1 oraz art. 6, – przepisów art. 12 oraz 13 dyrektywy 2002/21/WE (dyrektywy ramowej), wymogu nr 7 z części B załącznika do dyrektywy 2002/20/WE [Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie zezwoleń na udostępnienie sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywy o zezwoleniach) (Dz.U. 2002, L 108, s. 21)], stosowanego na mocy art. 6 ust. 1 wspomnianej dyrektywy, oraz art. 27, 28 i 30 dyrektywy 2002/22/WE [Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie usługi powszechnej i związanych z sieciami i usługami łączności elektronicznej praw użytkowników (dyrektywy o usłudze powszechnej) (Dz.U. 2002, L 108, s. 51)], a także stosownych przepisów dyrektywy 2002/58/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 lipca 2002 r. dotyczącej przetwarzania danych osobowych i ochrony prywatności w sektorze łączności elektronicznej (dyrektyw[y] o prywatności i łączności elektronicznej) [(Dz.U. 2002, L 201, s. 37)], które nakładają obowiązki na przedsiębiorstwa inne aniżeli te, które zostały wskazane jako posiadające znaczącą pozycję rynkową, albo – zobowiązań wynikających z prawa międzynarodowego, krajowe organy regulacyjne nie będą nakładały obowiązków określonych w art. 9–13 na operatorów, którzy nie zostali wskazani zgodnie z ust. 2. […]”. Dyrektywa ramowa Artykuł 8 dyrektywy 2002/21, zmienionej dyrektywą 2009/140 (zwanej dalej „dyrektywą ramową”), zatytułowany „Cele prowadzonej polityki oraz zasady prawne”, stanowił: „1.   Państwa członkowskie zapewnią, by krajowe organy regulacyjne, wypełniając swoje zadania wynikające z postanowień niniejszej dyrektywy lub dyrektyw szczegółowych, podejmowały stosowne środki zmierzające do realizacji celów określonych w ust. 2, 3 oraz 4. Takie środki winny być proporcjonalne do celów, jakie mają zostać osiągnięte. […] 2.   Krajowe organy regulacyjne będą wspierać konkurencję w dziedzinie udostępniania sieci i usług łączności elektronicznej oraz urządzeń towarzyszących i usług […] […] 3.   Krajowe organy regulacyjne będą wspierać rozwój rynku wewnętrznego […] […] 4.   Krajowe organy regulacyjne będą promować interesy obywateli Unii Europejskiej […] […] 5.   W dążeniu do osiągnięcia założeń polityki, o których mowa w ust. 2, 3 i 4, krajowe organy regulacyjne stosują obiektywne, przejrzyste, niedyskryminacyjne i proporcjonalne zasady regulacyjne […] […]”. Artykuł 12 dyrektywy ramowej, zatytułowany „Kolokacja oraz współużytkowanie elementów sieci i urządzeń towarzyszących przez podmioty udostępniające sieci łączności elektronicznej”, stanowił: „1.   W przypadku gdy na podstawie przepisów prawa krajowego przedsiębiorstwo udostępniające sieci łączności elektronicznej ma prawo instalowania urządzeń na, nad lub pod własnością publiczną lub prywatną, lub jeżeli może ono korzystać z procedury wywłaszczenia lub z użytkowania nieruchomości, krajowe organy regulacyjne, uwzględniając w pełni zasadę proporcjonalności, mogą narzucić współużytkowanie tych urządzeń lub tej nieruchomości, w tym budynków, wejść do budynków, okablowania budynków, masztów, anten, wież i innych konstrukcji nośnych, kanałów, przewodów, studzienek, szafek. 2.   Państwa członkowskie mogą wymagać, aby posiadacze praw, o których mowa w ust. 1, współużytkowali urządzenia lub nieruchomości (łącznie z fizyczną kolokacją), lub podjęli środki ułatwiające koordynację robót publicznych w celu ochrony środowiska, zdrowia publicznego, bezpieczeństwa publicznego lub w celu realizacji założeń planowania przestrzennego i wyłącznie po upływie odpowiedniego terminu wyznaczonego na przeprowadzenie konsultacji społecznych, podczas których wszystkie zainteresowane strony mogą przedstawić swoje stanowisko. Takie współużytkowanie lub działania koordynacyjne mogą wiązać się z ustanowieniem zasad dotyczących podziału kosztów współużytkowania urządzeń lub nieruchomości. 3.   Państwa członkowskie gwarantują, [aby] organy krajowe, po odpowiednim okresie konsultacji publicznych, w czasie którego wszystkim zainteresowanym stronom daje się możliwość przedstawienia swoich stanowisk, [były] również uprawnione do nałożenia obowiązku związanego z udostępnianiem okablowania wewnątrz budynków lub okablowania na odcinku do pierwszego punktu koncentracji lub dystrybucji, jeżeli znajduje się on poza budynkiem, na posiadacza praw, o których mowa w ust. 1, lub na właściciela takiego okablowania, jeżeli jest to uzasadnione na tej podstawie, że powielanie takiej infrastruktury byłoby niewydajne ekonomicznie lub fizycznie niewykonalne. Tego typu ustalenia dotyczące współużytkowania lub koordynacji mogą obejmować przepisy dotyczące rozkładania kosztów współużytkowania urządzeń lub nieruchomości dostosowane w razie potrzeby do stopnia ryzyka. 4.   Państwa członkowskie zapewniają, [aby] właściwe organy krajowe mog[ły] zwracać się do przedsiębiorstw o dostarczanie koniecznych informacji umożliwiających tym organom wraz z krajowymi organami regulacyjnymi ustanowienie szczegółowego wykazu rodzaju, dostępności i lokalizacji urządzeń, o których mowa w ust. 1, oraz udostępnienia go zainteresowanym stronom. 5.   Środki podjęte przez krajowy organ regulacyjny zgodnie z niniejszym artykułem są obiektywne, przejrzyste, niedyskryminacyjne i proporcjonalne. W razie potrzeby realizację tych środków koordynują organy lokalne”. Dyrektywa 2014/61 Motywy 9, 11 i 12 dyrektywy 2014/61 mają następujące brzmienie: „(9) Środki mające na celu zwiększenie efektywności wykorzystania istniejącej infrastruktury oraz zmniejszenie kosztów nowych robót inżynieryjno-budowlanych i przeszkód utrudniających ich wykonywanie powinny w istotny sposób przyczynić się do zapewnienia szybkiej i szerokiej realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej, utrzymując jednocześnie skuteczną konkurencję i nie wpływając negatywnie na bezpieczeństwo, ochronę i sprawne funkcjonowanie istniejącej infrastruktury publicznej. […] (11) Celem niniejszej dyrektywy jest określenie pewnych minimalnych praw i obowiązków mających zastosowanie w całej Unii, tak aby ułatwić realizację szybkich sieci łączności elektronicznej i koordynację między sektorami. Zapewniając minimum równych warunków działania, przepisy tu określone powinny pozostawać bez uszczerbku dla stosowanych już najlepszych praktyk i środków przyjmowanych na szczeblu krajowym i lokalnym, które zawierają bardziej szczegółowe przepisy i warunki oraz dodatkowe środki uzupełniające takie prawa i obowiązki, zgodnie z zasadą pomocniczości. (12) W świetle zasady lex specialis, jeżeli mają zastosowanie bardziej szczegółowe środki regulacyjne zgodne z prawem Unii, to mają one pierwszeństwo w stosunku do minimalnych praw i obowiązków przewidzianych w niniejszej dyrektywie. Dlatego niniejsza dyrektywa powinna pozostawać bez uszczerbku dla unijnych ram regulacyjnych dotyczących łączności elektronicznej określonych w dyrektywie 2002/21/WE […] oraz w dyrektywie 2002/19/WE […], dyrektywie 2002/20/WE […], dyrektywie 2002/77/WE […], dyrektywie 2002/22/WE […] oraz dyrektywie Komisji 2002/77/WE [z dnia 16 września 2002 r. w sprawie konkurencji na rynkach sieci i usług łączności elektronicznej (Dz.U. 2022, L 249, s. 21)], w tym dla środków krajowych przyjętych zgodnie z tymi ramami regulacyjnymi, takich jak szczegółowe symetryczne i niesymetryczne środki regulacyjne”. Artykuł 1 dyrektywy 2014/61, zatytułowany „Przedmiot i zakres stosowania”, stanowi: „1.   Niniejsza dyrektywa ma na celu ułatwianie i wspieranie realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej poprzez promowanie wspólnego korzystania z istniejącej infrastruktury technicznej i poprzez umożliwianie efektywniejszej realizacji nowej infrastruktury technicznej w celu zmniejszenia kosztów związanych z realizacją takich sieci. 2.   Niniejsza dyrektywa ustanawia wymogi minimalne dotyczące robót budowlanych i infrastruktury technicznej w celu zbliżenia niektórych aspektów przepisów ustawodawczych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich w tych dziedzinach. 3.   Państwa członkowskie mogą utrzymywać lub wprowadzać środki zgodne z przepisami Unii, które idą dalej niż wymogi minimalne określone w niniejszej dyrektywie, aby skuteczniej osiągnąć cel, o którym mowa w ust. 1. 4.   Jeżeli którykolwiek przepis niniejszej dyrektywy jest sprzeczny z którymkolwiek przepisem dyrektywy 2002/21/WE, dyrektywy 2002/19/WE, dyrektywy 2002/20/WE, dyrektywy 2002/22/WE lub dyrektywy 2002/77/WE, pierwszeństwo mają odpowiednie przepisy tych dyrektyw”. Artykuł 2 dyrektywy 2014/61, zatytułowany „Definicje”, stanowi w pkt 1: „Do celów niniejszej dyrektywy zastosowanie mają definicje określone w dyrektywie 2002/21/WE. Zastosowanie mają również następujące definicje: 1)   »operator sieci« oznacza przedsiębiorstwo dostarczające lub upoważnione do dostarczania publicznych sieci łączności, a także przedsiębiorstwo zapewniające infrastrukturę techniczną przeznaczoną do: a) świadczenia usług w zakresie wytwarzania, przesyłu lub dystrybucji: (i) gazu; (ii) energii elektrycznej, w tym oświetlenia publicznego; (iii) ogrzewania; (iv) wody, w tym również usuwania lub oczyszczania ścieków i nieczystości, zapewniania systemów odwadniania; b) świadczenia usług transportowych obejmujących linie kolejowe, drogi, porty i lotniska”. Artykuł 3 dyrektywy 2014/61, zatytułowany „Dostęp do istniejącej infrastruktury technicznej”, stanowi: „1.   Państwa członkowskie zapewniają, aby każdy operator sieci miał prawo oferować przedsiębiorstwom dostarczającym lub upoważnionym do dostarczania sieci łączności elektronicznej dostęp do swojej infrastruktury technicznej na potrzeby realizacji elementów szybkich sieci łączności elektronicznej. Odwrotnie, państwa członkowskie mogą także przewidzieć, by operatorzy publicznych sieci łączności elektronicznej mieli prawo oferować dostęp do swojej infrastruktury technicznej do celów realizacji sieci innych niż sieci łączności elektronicznej. 2.   Państwa członkowskie zapewniają, aby na pisemny wniosek przedsiębiorstwa dostarczającego lub upoważnionego do dostarczania publicznych sieci łączności każdy operator sieci miał obowiązek uznania każdego rozsądnego wniosku o dostęp do jego infrastruktury technicznej, na sprawiedliwych i rozsądnych warunkach i zasadach, w tym cenowych, na potrzeby realizacji elementów szybkich sieci łączności elektronicznej. Taki pisemny wniosek wyszczególnia elementy projektu będącego przedmiotem wniosku o udzielenie dostępu, wraz z dokładnym harmonogramem. […] 4.   Jeżeli odmówiono dostępu lub nie osiągnięto porozumienia w zakresie szczegółowych warunków i zasad, w tym w kwestii cen, w terminie dwóch miesięcy od daty otrzymania wniosku o udzielenie dostępu, państwa członkowskie zapewniają, aby każda strona była upoważniona do przekazania sprawy do właściwego krajowego organu ds. rozstrzygania sporów. 5.   Państwa członkowskie wymagają, aby krajowy organ ds. rozstrzygania sporów, o którym mowa w ust. 4, uwzględniając w pełni zasadę proporcjonalności, wydał wiążącą decyzję rozwiązującą spór rozpoczęty zgodnie z ust. 4, obejmującą ustalenie sprawiedliwych i rozsądnych zasad i warunków, w tym w stosownych przypadkach ceny. Krajowy organ ds. rozstrzygania sporów rozwiązuje spór w możliwie najkrótszym terminie, a w każdym razie w terminie czterech miesięcy od daty otrzymania kompletnego wniosku, z zastrzeżeniem okoliczności wyjątkowych, bez uszczerbku dla możliwości skierowania sprawy do sądu przez każdą ze stron. W przypadku gdy spór dotyczy dostępu do infrastruktury dostawcy publicznych sieci łączności elektronicznej, a krajowym organem ds. rozstrzygania sporów jest krajowy organ regulacyjny, bierze on pod uwagę – w odpowiednich przypadkach – cele określone w art. 8 dyrektywy 2002/21/WE. Cena ustalona przez organ ds. rozstrzygania sporów zapewnia, aby operator sieci zapewniający dostęp miał realną możliwość uzyskania zwrotu poniesionych kosztów i uwzględnia wpływ udzielenia dostępu, który jest przedmiotem wniosku, na plan biznesowy operatora sieci zapewniającego dostęp, w tym na inwestycje realizowane przez operatora sieci, u którego złożono wniosek o udzielenie dostępu, w szczególności w odniesieniu do infrastruktury technicznej wykorzystywanej do świadczenia usług szybkiej łączności elektronicznej. […]”. Dyrektywa (UE) 2018/1972 Zgodnie z art. 124 i 125 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1972 z dnia 11 grudnia 2018 r. ustanawiającej Europejski kodeks łączności elektronicznej (Dz.U. 2018, L 321, s. 36) dyrektywa o dostępie i dyrektywa ramowa tracą moc od dnia 21 grudnia 2020 r., będącego dniem upływu terminu transpozycji dyrektywy 2018/1972. Prawo polskie Zgodnie z art. 17 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 maja 2010 r. o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych (zwanej dalej „ustawą wruist”): „1.   Operator sieci zapewnia przedsiębiorcom telekomunikacyjnym dostęp do infrastruktury technicznej, w tym współkorzystanie z niej, w celu realizacji szybkiej sieci telekomunikacyjnej. 2.   Dostęp do infrastruktury technicznej jest odpłatny, chyba że strony umowy postanowią inaczej”. Artykuł 18 ust. 1–3 i 6 ustawy wruist brzmi, jak następuje: „1.   Warunki dostępu do infrastruktury technicznej, w tym techniczne, eksploatacyjne i finansowe warunki współpracy, strony ustalają w umowie o dostępie do infrastruktury technicznej, zawartej na piśmie pod rygorem nieważności. 2.   Prezes UKE może wezwać operatora sieci do przedstawienia informacji w sprawie warunków zapewnienia dostępu do infrastruktury technicznej. 3.   Po przedstawieniu przez operatora sieci informacji w sprawie warunków zapewnienia dostępu do infrastruktury technicznej Prezes UKE, kierując się kryteriami określonymi w art. 22 ust. 1–3, może, w drodze decyzji, określić warunki zapewnienia dostępu do infrastruktury technicznej. […] […] 6.   Operator sieci, któremu wydano decyzję w sprawie określenia warunków zapewnienia dostępu do infrastruktury technicznej, jest obowiązany do zawierania umów, o których mowa w ust. 1, na warunkach nie gorszych niż określone w tej decyzji”. Artykuł 22 ust. 1 i 2 ustawy wruist stanowi: „1.   Prezes UKE wydaje decyzję w sprawie dostępu do infrastruktury technicznej w terminie 60 dni od dnia złożenia wniosku o jej wydanie, biorąc pod uwagę w szczególności konieczność zapewnienia niedyskryminacyjnych i proporcjonalnych warunków dostępu. 2.   Prezes UKE, wydając decyzję w sprawie dostępu do infrastruktury technicznej przedsiębiorcy telekomunikacyjnego, bierze pod uwagę, aby opłaty z tego tytułu umożliwiały zwrot poniesionych przez przedsiębiorcę telekomunikacyjnego kosztów, w szczególności bierze pod uwagę cele określone w art. 8 [dyrektywy 2002/21] oraz wpływ dostępu do infrastruktury technicznej na plan biznesowy tego przedsiębiorcy telekomunikacyjnego, w szczególności na realizowane przez niego inwestycje dotyczące szybkich sieci telekomunikacyjnych”. Postępowanie główne i pytania prejudycjalne Spółka TOYA jest polskim przedsiębiorstwem telekomunikacyjnym i operatorem sieci. W wyniku postępowania administracyjnego, w ramach którego TOYA została wezwana do przedstawienia informacji w sprawie warunków zapewnienia dostępu do swojej infrastruktury technicznej, którą stanowi kanalizacja kablowa i kanalizacja telekomunikacyjna budynku, w dniu 11 września 2018 r. Prezes UKE wydał zaskarżoną decyzję. Jest ona w szczególności oparta na art. 18 ust. 3 ustawy wruist w związku z art. 17 tejże ustawy. Określa warunki dostępu do infrastruktury technicznej spółki TOYA w zakresie kanalizacji kablowej i telekomunikacyjnej budynku. Zobowiązuje ona spółkę TOYA do zapewnienia gotowości do zawierania umów ramowych i umów szczegółowych oraz do przyjmowania zapytań o dostęp do infrastruktury technicznej zgodnie z wyżej wspomnianymi warunkami dostępu. W zaskarżonej decyzji Prezes UKE wyjaśnia, że art. 18 i 22 ustawy wruist umożliwiają mu zapewnienie przedsiębiorcom telekomunikacyjnym dostępu do infrastruktury technicznej, co obejmuje współkorzystanie z tej infrastruktury w celu realizacji szybkiej sieci telekomunikacyjnej. Podkreśla on zgodność zaskarżonej decyzji z celami określonymi w dyrektywie 2014/61, dotyczącymi korzyści związanych ze współkorzystaniem z infrastruktury oraz z koniecznością znoszenia barier prowadzących do nieefektywnego wykorzystania istniejących zasobów. Wskazuje, że zaskarżona decyzja przyczyni się do uspójnienia terminów, procedur oraz stawek rynkowych związanych z udostępnianiem kanalizacji kablowej i telekomunikacyjnej budynku. W konsekwencji jego zdaniem doprowadzi ona do równego traktowania wszystkich operatorów, przyczyni się do ograniczenia kosztów pozyskiwania infrastruktury przez przedsiębiorców telekomunikacyjnych korzystających z dostępu do infrastruktury technicznej oraz pozwoli na szerszy dostęp do kanalizacji. Prezes UKE wskazuje również, że uniwersalny charakter zatwierdzonych warunków dostępu przejawia się w tym, że mogą one zostać wdrożone do współpracy międzyoperatorskiej przez przedsiębiorców telekomunikacyjnych o różnym profilu biznesowym oraz różnej skali działalności. Ponadto spółka TOYA nie została według niego pozbawiona możliwości określenia treści swoich umów ramowych, tak aby były one odpowiednie do zasad funkcjonowania przyjętych w ramach jej przedsiębiorstwa. Co się tyczy jej proporcjonalnego charakteru, z zaskarżonej decyzji wynika, że nie istnieje inna możliwość określenia warunków dostępu do infrastruktury technicznej spółki TOYA niż w drodze decyzji administracyjnej. Zaskarżona decyzja wyjaśnia też, że w ocenie Prezesa UKE ustalone w decyzji zasady dostępu, pomimo że wpływają na przysługujące spółce TOYA prawo własności, to nie są dla niej nadmiernie dotkliwe i uwzględniają w należytym zakresie jej prawa i interesy. W zaskarżonej decyzji zostało również wskazane, że przepisy ustawy wruist w zakresie przesłanek uprawniających Prezesa UKE do wydania decyzji określających warunki zapewnienia dostępu do infrastruktury technicznej nie odnoszą się ani do skali posiadanej infrastruktury, ani do liczby sporów w kwestii dostępu do infrastruktury. W decyzji tej Prezes UKE wskazuje w tym względzie, że wziął pod uwagę okoliczność, iż TOYA obowiązana będzie do jednakowego traktowania przedsiębiorstw w ubieganiu się o dostęp, o którym mowa w art. 17 ustawy wruist, oraz że mając na uwadze konieczność zapewnienia proporcjonalnych warunków dostępu, postanowił ustalić warunki dostępu, przyjmując środki wystarczające, a jednocześnie minimalne do zapewnienia celu, jakiemu służy ten dostęp. Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że oprócz zaskarżonej decyzji Prezes UKE wydał decyzje, w znacznej mierze analogiczne, wobec sześciu innych operatorów telekomunikacyjnych. TOYA wniosła odwołanie od zaskarżonej decyzji do sądu odsyłającego, którym jest Sąd Okręgowy w Warszawie (Polska). TOYA uważa, że zgodnie z art. 3 ust. 2 i 5, a także art. 1 ust. 4 dyrektywy 2014/61 i motywem 12 tejże dyrektywy, w związku z art. 8 ust. 2 i 3 dyrektywy o dostępie i art. 8 ust. 5 lit. f) dyrektywy ramowej krajowy organ regulacyjny może wymagać stosowania oferty ramowej ex ante wyłącznie od operatora posiadającego znaczącą pozycję na wyznaczonym rynku. Zaskarżona decyzja jest jej zdaniem sprzeczna z prawem Unii, ponieważ nie przeprowadzono analizy rynku mającej na celu wykazanie, że TOYA posiada znaczącą pozycję rynkową, a ponadto nie istnieje żaden spór o dostęp do infrastruktury technicznej w rozumieniu art. 3 ust. 5 dyrektywy 2014/61. Sąd odsyłający ma wątpliwości co do zgodności zaskarżonej decyzji i wykładni art. 18 ust. 3 ustawy wruist, na której decyzja ta się opiera, z właściwymi przepisami prawa Unii, w szczególności z art. 1 ust. 3 i 4 oraz art. 3 ust. 5 dyrektywy 2014/61, a także z art. 8 ust. 3 dyrektywy o dostępie w zakresie, w jakim w drodze tej decyzji Prezes UKE nałożył na spółkę TOYA obowiązki regulacyjne ex ante dotyczące dostępu do jej infrastruktury technicznej, chociaż dostęp ten nie był przedmiotem sporów i chociaż nie zostało wykazane, że TOYA posiada znaczącą pozycję rynkową. Dodatkowo z uwagi na fakt, że dyrektywa o dostępie i dyrektywa ramowa zostały uchylone i zastąpione dyrektywą 2018/1972, sąd odsyłający zastanawia się, które dyrektywy Unii znajdują zastosowanie w niniejszym przypadku. W tych okolicznościach Sąd Okręgowy w Warszawie postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy art. 8 ust. 3 [dyrektywy o dostępie] w związku z art. 3 ust. 5 oraz art. 1 ust. 3 i ust. 4 [dyrektywy 2014/61] należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, aby krajowy organ regulacyjny mógł nałożyć na operatora dysponującego infrastrukturą techniczną, będącego jednocześnie dostawcą publicznie dostępnych usług lub sieci łączności elektronicznej, który nie został wyznaczony jako operator o znaczącej pozycji rynkowej, obowiązek stosowania ustalonych przez ten organ ex ante warunków regulujących zasady dostępu do infrastruktury technicznej tego operatora, w tym zakresie zasad i procedur zawierania umów oraz stosowanych opłat za dostęp, niezależnie od istnienia sporu o dostęp do infrastruktury technicznej tego operatora oraz istnienia skutecznej konkurencji na rynku? Ewentualnie (wariant II) 2) Czy art. 67 ust. 1 i 3 w związku z art. 68 ust. 2 i 3 [dyrektywy 2018/1972] w związku z art. 3 ust. 5 oraz art. 1 ust. 3 i ust. 4 [dyrektywy 2014/61] należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, aby krajowy organ regulacyjny mógł nałożyć na operatora dysponującego infrastrukturą techniczną, będącego jednocześnie dostawcą publicznie dostępnych usług lub sieci łączności elektronicznej, który nie został wyznaczony jako operator o znaczącej pozycji rynkowej, obowiązek stosowania ustalonych przez ten organ ex ante warunków regulujących zasady dostępu do infrastruktury technicznej tego operatora, w tym zakresie zasad i procedur zawierania umów oraz stosowanych opłat za dostęp, niezależnie od istnienia sporu o dostęp do infrastruktury technicznej tego operatora oraz istnienia skutecznej konkurencji na rynku?”. W przedmiocie pytań prejudycjalnych Uwagi wstępne Na wstępie należy zauważyć, że oba pytania prejudycjalne przedstawione przez sąd odsyłający są identyczne co do istoty i różnią się jedynie w zakresie ram prawnych, w świetle których Trybunał miałby udzielić na nie odpowiedzi. O ile bowiem w pytaniu pierwszym sąd odsyłający zwraca się do Trybunału o wykładnię, jaką należy nadać art. 1 ust. 3 i 4 oraz art. 3 ust. 5 dyrektywy 2014/61 i art. 8 ust. 3 dyrektywy o dostępie, o tyle pytanie drugie odnosi się do tych samych przepisów dyrektywy 2014/61 i – alternatywnie – do art. 67 ust. 1 i 3 oraz do art. 68 ust. 2 i 3 dyrektywy 2018/1972. W tym względzie należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja została wydana w dniu 11 września 2018 r. Jak wskazano zaś w pkt 12 niniejszego wyroku, w tym dniu dyrektywa o dostępie i dyrektywa ramowa pozostawały w pełni w mocy, ponieważ dyrektywa 2018/1972 nie została jeszcze przyjęta. Zatem jedynie wykładnia właściwych przepisów dyrektywy o dostępie i dyrektywy ramowej, z wyłączeniem przepisów dyrektywy 2018/1972, która nie ma zastosowania ratione temporis, jest istotna dla ustalenia, czy przepisy te stoją na przeszkodzie praktyce krajowego organu regulacyjnego, takiej jak praktyka Prezesa UKE w sprawie, której dotyczy postępowanie główne. W tych okolicznościach nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na drugie pytanie prejudycjalne. W przedmiocie pytania pierwszego Poprzez pytanie pierwsze sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 1 ust. 3 i 4, a także art. 3 ust. 5 dyrektywy 2014/61, w związku z art. 8 ust. 3 dyrektywy o dostępie należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, aby krajowy organ regulacyjny właściwy w dziedzinie komunikacji elektronicznej zobowiązał operatora sieci, który nie został wskazany jako posiadający znaczącą pozycję rynkową, do stosowania warunków, takich jak ustalone ex ante przez ten organ, które regulują zasady dostępu innych przedsiębiorstw działających w tej dziedzinie do infrastruktury technicznej tego operatora, w tym zakresie zasad i procedur zawierania umów oraz stosowanych opłat za ten dostęp, niezależnie od istnienia sporu o ów dostęp i skutecznej konkurencji. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko brzmienie tego przepisu, a także jego kontekst oraz cele aktu prawnego, którego jest on częścią (wyrok z dnia 26 lutego 2019 r., Rimšēvičs i EBC/Łotwa, C‑202/18 i C‑238/18, EU:C:2019:139, pkt 45 i przytoczone tam orzecznictwo). Co się tyczy w pierwszej kolejności brzmienia i kontekstu wspomnianych przepisów, należy przede wszystkim zauważyć, jak podkreśla rzecznik generalny w pkt 37 opinii, że z przepisów dyrektywy 2014/61 wynika, iż ma ona szeroki zakres zastosowania, który obejmuje wszystkich operatorów sieci niezależnie od tego, czy zostali oni, czy też nie zostali wskazani jako posiadający znaczącą pozycję rynkową. I tak art. 2 pkt 1 tej dyrektywy definiuje „operatora sieci” jako przedsiębiorstwo dostarczające lub upoważnione do dostarczania publicznych sieci łączności, a także przedsiębiorstwo zapewniające infrastrukturę techniczną przeznaczoną do świadczenia usług w zakresie wytwarzania, przesyłu lub dystrybucji gazu, energii elektrycznej, ogrzewania lub wody, a także świadczenia usług transportowych. Należy stwierdzić, że owa definicja nie zawiera żadnego odniesienia do pozycji rynkowej tego przedsiębiorstwa, do wielkości posiadanego przez nie udziału w rynku ani do konkurencyjnego charakteru rynku, na którym prowadzi ono działalność. Artykuł 3 dyrektywy 2014/61, dotyczący dostępu do istniejącej infrastruktury technicznej, ustanawia w ust. 1 prawo każdego operatora sieci do oferowania dostępu do swojej infrastruktury technicznej przedsiębiorstwom dostarczającym lub upoważnionym do dostarczania sieci łączności elektronicznej. Przepis ten ustanawia również, w ust. 2, spoczywający na każdym operatorze sieci niezależnie od tego, czy został on, czy też nie został wskazany jako posiadający znaczącą pozycję rynkową, obowiązek uznania każdego rozsądnego wniosku o dostęp do infrastruktury technicznej, na sprawiedliwych i rozsądnych warunkach i zasadach, w tym cenowych, na potrzeby realizacji elementów szybkich sieci łączności elektronicznej. Jeżeli odmówiono dostępu lub jeżeli pomiędzy operatorem sieci będącym właścicielem infrastruktury technicznej a przedsiębiorstwem wnioskującym o dostęp nie osiągnięto porozumienia w zakresie szczegółowych warunków i zasad, to art. 3 ust. 4 tej dyrektywy zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia, aby każda strona była upoważniona do przekazania sprawy do właściwego krajowego organu ds. rozstrzygania sporów. Organ ów wydaje wówczas, zgodnie z art. 3 ust. 5 wspomnianej dyrektywy, wiążącą decyzję rozwiązującą spór i obejmującą ustalenie sprawiedliwych i rozsądnych zasad i warunków takiego dostępu, w tym w stosownych przypadkach ceny. W konsekwencji, jeśli chodzi o interwencję organów krajowych w przedmiocie dostępu do istniejącej w Unii infrastruktury technicznej sieci udzielanego przedsiębiorstwom dostarczającym lub upoważnionym do dostarczania sieci łączności elektronicznej, to art. 3 dyrektywy 2014/61 poświęcony jest rozwiązywaniu sporów ex post. Przepis ten nie przewiduje wyraźnie możliwości ustanowienia, prewencyjnie i bez związku z jakimkolwiek konkretnym sporem, obowiązków regulacyjnych ex ante związanych z dostępem do infrastruktury technicznej operatora sieci, takich jak obowiązki nałożone na spółkę TOYA przez Prezesa UKE w sprawie, której dotyczy postępowanie główne. Jednakże ani wspomniany art. 3, ani żaden inny przepis dyrektywy 2014/61 nie zakazuje wyraźnie ustanawiania takich obowiązków regulacyjnych ex ante dotyczących dostępu do infrastruktury technicznej operatora sieci. W tym względzie z art. 1 ust. 2 i 3 dyrektywy 2014/61 w związku z motywem 11 tej dyrektywy wynika, że ustanawia ona jedynie minimalne wymagania i że państwa członkowskie mogą utrzymywać lub wprowadzać przepisy zgodne z prawem Unii, które wykraczają poza te wymogi, aby osiągnąć cel leżący u podstaw tej dyrektywy, ustanowiony w owym art. 1 ust. 1. Z art. 1 ust. 4 tej dyrektywy w związku z jej motywem 12 wynika jednak, że jeżeli którykolwiek przepis tej dyrektywy jest sprzeczny z którymkolwiek przepisem innych dyrektyw wymienionych w tymże art. 1 ust. 4, w tym dyrektywy ramowej i dyrektywy o dostępie, pierwszeństwo mają odpowiednie przepisy tych dyrektyw. Z tej normy kolizyjnej wynika, że w celu udzielenia odpowiedzi na pytanie pierwsze należy również zbadać, czy owe dyrektywy, a w szczególności dyrektywa ramowa i dyrektywa o dostępie, stoją na przeszkodzie środkom ustanowionym przez krajowy organ regulacyjny w dziedzinie dostępu do infrastruktury technicznej operatora sieci, takim jak przyjęte przez Prezesa UKE w sprawie, której dotyczy postępowanie główne. W tym względzie należy zauważyć, że art. 8 ust. 3 dyrektywy o dostępie przewiduje, iż co do zasady krajowe organy regulacyjne nie nakładają obowiązków przejrzystości, niedyskryminacji, rozdzielności księgowej, dostępu i użytkowania specyficznych urządzeń sieciowych oraz kontroli cen i księgowania kosztów, określonych w art. 9–13 tej dyrektywy, na operatorów sieci, którzy nie zostali wskazani poprzez analizę rynku jako posiadający znaczącą pozycję rynkową. Niemniej jednak należy stwierdzić, podobnie jak uczynił to rzecznik generalny w pkt 33 opinii, że od tego ogólnego zakazu wynikającego z art. 8 ust. 3 dyrektywy o dostępie istnieje kilka wyjątków. W ramach niektórych z nich krajowe organy regulacyjne mogą w szczególności nałożyć obowiązki regulacyjne ex ante w dziedzinie dostępu do infrastruktury technicznej na operatorów sieci, którzy niekoniecznie posiadają znaczącą pozycję na odnośnym rynku. I tak art. 5 ust. 1 dyrektywy o dostępie stanowi, że dla realizacji celów określonych w art. 8 dyrektywy ramowej krajowe organy regulacyjne wspierają, a w stosownych przypadkach zapewniają odpowiedni dostęp i wzajemne połączenia oraz interoperacyjność usług, wykonując swoje zadania w taki sposób, w szczególności, aby promować wydajność, zrównoważoną konkurencję oraz zapewnić maksymalne korzyści użytkownikom końcowym. W tym celu przepis ten w szczególności pozwala krajowym organom regulacyjnym nałożyć – w granicach tego, co niezbędne dla zapewnienia możliwości połączenia typu koniec–koniec i interoperatywnego charakteru usług – obowiązki na przedsiębiorstwa kontrolujące dostęp do użytkowników końcowych, niezależnie od tego, czy przedsiębiorstwa te mają znaczącą pozycję rynkową (zob. podobnie wyrok z dnia 17 września 2015 r., KPN, C‑85/14, EU:C:2015:610, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo). W tym względzie Trybunał miał okazję wyjaśnić, że przy realizacji wymienionych w art. 8 dyrektywy ramowej celów w zakresie dostępu i wzajemnych połączeń krajowe organy regulacyjne dysponują autonomią dotyczącą podejmowania interwencji i środkami, które nie zostały wyliczone enumeratywnie (zob. podobnie wyroki: z dnia 13 listopada 2008 r., Komisja/Polska, C‑227/07, EU:C:2008:620, pkt 65; z dnia 12 listopada 2009 r., TeliaSonera Finland, C‑192/08, EU:C:2009:696, pkt 58–60; z dnia 17 września 2015 r., KPN, C‑85/14, EU:C:2015:610, pkt 36). Artykuł 12 dyrektywy ramowej upoważnia również krajowe organy regulacyjne do nałożenia, bez uprzedniego stwierdzenia, że dany operator posiada znaczącą pozycję rynkową, obowiązków dotyczących kolokacji i współużytkowania elementów sieci i urządzeń towarzyszących. Wreszcie, należy również stwierdzić, że żaden przepis dyrektyw o dostępie i ramowej nie uzależnia nałożenia na operatora sieci przez krajowy organ regulacyjny obowiązków regulacyjnych ex ante w dziedzinie dostępu do infrastruktury technicznej od istnienia konkretnych sporów między wspomnianym operatorem a przedsiębiorstwami ubiegającymi się o dostęp do infrastruktury. W świetle powyższych rozważań z brzmienia i kontekstu art. 1 ust. 3 i 4, a także art. 3 ust. 5 dyrektywy 2014/61, w związku z art. 1 ust. 1, art. 5 ust. 1 i art. 8 ust. 3 dyrektywy o dostępie, a także z art. 8 i 12 dyrektywy ramowej wynika, że brak konkretnych sporów między operatorem sieci dysponującym infrastrukturą techniczną a przedsiębiorstwem ubiegającym się o dostęp do niej, jak również okoliczność, iż nie zostało wcześniej wykazane, że operator ten posiada znaczącą pozycję na odnośnym rynku ani że na owym rynku nie występowała skuteczna konkurencja, nie mogą stanowić przeszkody dla nałożenia przez właściwy krajowy organ regulacyjny obowiązków regulacyjnych ex ante w dziedzinie dostępu do infrastruktury technicznej wspomnianego operatora. W drugiej kolejności taką wykładnię literalną i systemową w pełni potwierdza wykładnia celowościowa właściwych przepisów dyrektywy 2014/61, dyrektywy o dostępie i dyrektywy ramowej. W tym względzie trzeba, po pierwsze, wskazać, że jak wskazuje jej art. 1 ust. 1, dyrektywa 2014/61 ma na celu ułatwianie i wspieranie realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej poprzez promowanie wspólnego korzystania z istniejącej infrastruktury technicznej i umożliwianie efektywniejszej realizacji nowej infrastruktury technicznej w celu zmniejszenia kosztów związanych z realizacją takich sieci. Należy zaś stwierdzić, że praktyka taka jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, polegająca na ustaleniu ex ante minimalnych warunków dostępu do infrastruktury technicznej operatora sieci, bez związku z jakimkolwiek konkretnym sporem i bez uprzedniego stwierdzenia, że operator ten posiada znaczącą pozycję rynkową, może przyczynić się do osiągnięcia ogólnego celu dyrektywy 2014/61, ponieważ promuje i ułatwia wspólne korzystanie z istniejącej infrastruktury technicznej. W szczególności służy ona również, jak wskazują rząd polski i Komisja w swoich uwagach na piśmie i jak zauważył rzecznik generalny w pkt 43 opinii, zapobieganiu sporom dotyczącym dostępu do infrastruktury technicznej operatora sieci, a przez to przyczynia się do rozwiązywania sporów, stanowiącego właściwy cel art. 3 tej dyrektywy, przypomniany w pkt 41niniejszego wyroku. Po drugie, należy zauważyć, że taka praktyka służy też realizacji głównych celów określonych w dyrektywie o dostępie i dyrektywie ramowej. W istocie w zakresie, w jakim promuje ona i ułatwia wspólne korzystanie z istniejącej infrastruktury technicznej, wspomniana praktyka służy powstaniu zrównoważonej konkurencji, wzmocnieniu interoperacyjności usług łączności elektronicznej, rozwojowi rynku wewnętrznego w tym sektorze oraz wspieraniu interesów obywateli i konsumentów Unii, stanowiącym cele ustanowione w szczególności w art. 8 ust. 2–4 dyrektywy ramowej i w art. 1 ust. 1 dyrektywy o dostępie. W świetle powyższych rozważań na pytanie pierwsze trzeba odpowiedzieć, że art. 1 ust. 3 i 4, a także art. 3 ust. 5 dyrektywy 2014/61, w związku z art. 1 ust. 1, art. 5 ust. 1 i art. 8 ust. 3 dyrektywy o dostępie, a także z art. 8 i 12 dyrektywy ramowej należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie temu, aby krajowy organ regulacyjny właściwy w dziedzinie komunikacji elektronicznej zobowiązał operatora sieci, który nie został wskazany jako posiadający znaczącą pozycję rynkową, do stosowania warunków, takich jak ustalone ex ante przez ten organ, które regulują zasady dostępu przedsiębiorstw działających w tej dziedzinie do infrastruktury technicznej tego operatora, w tym zakresie zasad i procedur zawierania umów oraz stosowanych opłat za ten dostęp, niezależnie od istnienia sporu o ów dostęp i skutecznej konkurencji. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:   Artykuł 1 ust. 3 i 4 oraz art. 3 ust. 5 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/61/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie środków mających na celu zmniejszenie kosztów realizacji szybkich sieci łączności elektronicznej, w związku z art. 1 ust. 1, art. 5 ust. 1 i art. 8 ust. 3 dyrektywy 2002/19/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie dostępu do sieci łączności elektronicznej i urządzeń towarzyszących oraz wzajemnych połączeń (dyrektywy o dostępie), zmienionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/140/WE z dnia 25 listopada 2009 r., a także z art. 8 i 12 dyrektywy 2002/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 7 marca 2002 r. w sprawie wspólnych ram regulacyjnych sieci i usług łączności elektronicznej (dyrektywy ramowej), zmienionej dyrektywą 2009/140,   należy interpretować w ten sposób, że:   nie stoją one na przeszkodzie temu, aby krajowy organ regulacyjny właściwy w dziedzinie komunikacji elektronicznej zobowiązał operatora sieci, który nie został wskazany jako posiadający znaczącą pozycję rynkową, do stosowania warunków, takich jak ustalone ex ante przez ten organ, które regulują zasady dostępu przedsiębiorstw działających w tej dziedzinie do infrastruktury technicznej tego operatora, w tym zakresie zasad i procedur zawierania umów oraz stosowanych opłat za ten dostęp, niezależnie od istnienia sporu o ów dostęp i skutecznej konkurencji.   Podpisy Lycourgos Rossi Bonichot Rodin Spineanu–Matei Ogłoszono na posiedzeniu jawnym w Luksemburgu w dniu 17 listopada 2022 r. Sekretarz A. Calot Escobar Prezes izby C. Lycourgos ( *1 ) Język postępowania: polski.