C-244/23

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO MACIEJA SZPUNARA przedstawiona w dniu 4 października 2024 r. ( ) Sprawy połączone od C‑244/23 P do C‑246/23 P Komisja Europejska przeciwko Carpatair SA (C‑244/23 P) oraz Wizz Air Hungary Légiközlekedési Zrt. (Wizz Air Hungary Zrt.) (C‑245/23 P) Societatea Națională „Aeroportul Internaţional Timişoara – Traian Vuia” SA (AITTV) (C‑246/23 P) przeciwko Carpatair SA, Komisji Europejskiej (C‑245/23 P i C‑246/23 P) Odwołanie – Pomoc państwa – Sektor lotniczy – Środki wdrożone przez Rumunię na rzecz portu lotniczego w Timișoarze – Środki wdrożone przez port lotniczy w Timișoarze na rzecz spółki Wizz Air i przedsiębiorstw lotniczych korzystających z tego portu lotniczego – Decyzja stwierdzająca częściowo brak pomocy państwa dla portu lotniczego w Timișoarze i dla korzystających z niego przedsiębiorstw lotniczych – Korzyść – Kryterium podmiotu prywatnego I. Wprowadzenie 1. W swych odwołaniach w niniejszych sprawach, odpowiednio, Komisja Europejska (sprawa C‑244/23 P), spółka Wizz Air Hungary Légiközlekedési Zrt. (Wizz Air Hungary Zrt, zwana dalej „spółką Wizz Air”) (sprawa C‑245/23 P) oraz spółka Societatea Națională „Aeroportul Internaţional Timişoara – Traian Vuia” SA (AITTV, zwana dalej „AITTV”) (sprawa C‑246/23 P) wnoszą o uchylenie wyroku Sądu Unii Europejskiej z dnia 8 lutego 2023 r. w sprawie Carpatair/Komisja (T‑522/20, zwanego dalej zaskarżonym wyrokiem, EU:T:2023:51), w którym Sąd stwierdził nieważność art. 2 decyzji (UE) 2021/14281 ( ) (zwanej dalej „sporną decyzją”) w zakresie, w jakim stwierdza on, że opłaty lotniskowe ogłoszone w zbiorze informacji lotniczych z 2010 r. oraz umowy zawarte pomiędzy AITTV a spółką Wizz Air w 2008 r. (w tym aneksy do tych umów z 2010 r. ( )) nie stanowią pomocy państwa. 2. Na poparcie swych odwołań wnoszące je podnoszą, że Sąd naruszył prawo przy dokonywaniu wykładni art. 107 ust. 1 TFUE, w szczególności w odniesieniu do zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej oraz przeprowadzania dowodu w tym zakresie. 3. Niniejsze sprawy dają Trybunałowi sposobność do dokonania pewnych uściśleń w odniesieniu do kwestii dowodowych, które związane są z udzielaniem odpowiedzi na pytanie, czy środek przyjęty przez państwo członkowskie jest zgodny z powyższą zasadą. II. Okoliczności powstania sporu i sporna decyzja 4. Okoliczności powstania sporu, przedstawione przez Sąd w pkt 2–16 zaskarżonego wyroku, można streścić w następujący sposób. 5. AITTV, spółka akcyjna, której 80 % kapitału zakładowego znajduje się w posiadaniu państwa rumuńskiego, zarządza międzynarodowym portem lotniczym w Timișoarze (Rumunia) (zwanym dalej „portem lotniczym w Timișoarze”). 6. W 2008 r., w ramach strategii mającej na celu przyciągnięcie tanich linii lotniczych i zwiększenie ogólnej rentowności portu lotniczego, AITTV podpisała ze spółką Wizz Air – węgierskimi tanimi liniami lotniczymi – umowy określające zasady ich współpracy oraz ogólne warunki użytkowania infrastruktury i korzystania z usług portu lotniczego przez spółkę Wizz Air (zwane dalej „umowami z 2008 r.”). Dwie spośród wspomnianych umów zostały zmienione w dniu 25 czerwca 2010 r. przez nowy system zniżek uzgodniony pomiędzy spółką Wizz Air a AITTV, który obowiązywał do dnia 6 lutego 2011 r. (zwany dalej „aneksami do umów z 2010 r.”). Spółka Wizz Air rozpoczęła loty z portu lotniczego w Timișoarze w październiku 2008 r. 7. W dniu 30 września 2010 r. spółka Carpatair, będąca regionalnym rumuńskim przedsiębiorstwem lotniczym, złożyła do Komisji skargę dotyczącą domniemanej niezgodnej z prawem pomocy państwa na korzyść spółki Wizz Air. 8. W dniu 24 maja 2011 r. Komisja poinformowała Rumunię o swojej decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w art. 108 ust. 2 TFUE w odniesieniu do, w szczególności, zniżek i rabatów od opłat lotniskowych udzielonych zgodnie ze zbiorem informacji lotniczych (zwanym dalej „AIP”) z 2007, 2008 i 2010 r., a także w odniesieniu do umów z 2008 r. 9. Od 2014 r. spółka Carpatair zaprzestała działalności w porcie lotniczym w Timișoarze i została objęta sądowym postępowaniem reorganizacyjnym. Jej główna baza operacyjna znajduje się obecnie w porcie lotniczym w Aradzie (Rumunia), z którego oferuje ona głównie loty czarterowe. Spółka nie oferuje już regularnych połączeń lotniczych. 10. W dniu 24 lutego 2020 r. Komisja wydała sporną decyzję. 11. Co się tyczy opłat lotniskowych określonych w AIP z 2007, 2008 i 2010 r., Komisja doszła do wniosku, że stawki bazowe, zniżki i rabaty z tytułu tych opłat nie były selektywne i nie stanowiły w związku z tym pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. 12. Co się tyczy umów z 2008 r. i aneksów do umów z 2010 r. (zwanych dalej łącznie „umowami z 2008 i 2010 r.”) Komisja wskazała, uwzględniając uprzednie oceny ekonomiczne, jakie na podstawie dostępnych i przewidywalnych czynników przeprowadziłby podmiot prywatny znajdujący się w podobnej sytuacji, że oczekiwano, iż umowy te będą marginalnie rentowne dla AITTV. W konsekwencji Komisja uznała, że rozważny podmiot gospodarczy działający w warunkach gospodarki rynkowej zawarłby takie umowy. Umowy te miały ponadto wpisywać się w ramy ogólnej strategii i długoterminowego wysiłku na rzecz poprawy ogólnej rentowności portu lotniczego w Timișoarze. Komisja doszła zatem do wniosku, że wspomniane porozumienia nie przysporzyły spółce Wizz Air korzyści gospodarczej, jakiej przedsiębiorstwo to nie uzyskałoby w normalnych warunkach rynkowych, w związku z czym nie stanowiły one pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. III. Postępowanie przed Sądem i zaskarżony wyrok 13. Pismem złożonym w sekretariacie Sądu w dniu 11 sierpnia 2020 r. spółka Carpatair wniosła skargę o stwierdzenie nieważności spornej decyzji. 14. W zaskarżonym wyroku Sąd stwierdził nieważność art. 2 spornej decyzji, w którym Komisja uznała, że ani opłaty lotniskowe wskazane w AIP z 2007, 2008, i 2010 r., ani umowy z 2008 i 2010 r. nie stanowiły pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. 15. Sąd orzekł w szczególności, że Komisja – z jednej strony – naruszyła prawo, nie badając, czy zniżka od opłat lotniskowych przewidziana w pkt 7.3 AIP, rozpatrywana indywidualnie, miała charakter selektywny, oraz – z drugiej strony – nie wykazała w sposób wymagany prawem swego ustalenia, że umowy z 2008 i 2010 r. nie przysporzyły spółce Wizz Air korzyści gospodarczej, jakiej nie uzyskałaby ona w normalnych warunkach rynkowych. IV. Żądania stron i postępowanie przed Trybunałem 16. W sprawie C‑244/23 P Komisja wnosi w swym odwołaniu do Trybunału o: – uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie, w jakim uwzględniono w nim drugi zarzut spółki Carpatair; – oddalenie tego zarzutu; oraz – obciążenie spółki Carpatair kosztami postępowania w obu instancjach. Spółka Carpatair wnosi do Trybunału o: – oddalenie odwołania; oraz – obciążenie Komisji kosztami postępowania w obu instancjach. 17. W sprawie C‑245/23 P spółka Wizz Air wnosi do Trybunału o: – uchylenie zaskarżonego wyroku; – oddalenie skargi wniesionej w pierwszej instancji przez spółkę Carpatair; oraz – obciążenie spółki Carpatair kosztami postępowania w obu instancjach. Komisja wnosi do Trybunału o: – uchylenie zaskarżonego wyroku; oraz – obciążenie spółki Carpatair kosztami postępowania. Spółka Carpatair wnosi do Trybunału o: – oddalenie odwołania; oraz – obciążenie spółki Wizz Air kosztami postępowania w obu instancjach. 18. W sprawie C‑246/23 P AITTV wnosi do Trybunału o: – uchylenie zaskarżonego wyroku; – oddalenie skargi wniesionej w pierwszej instancji przez spółkę Carpatair lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd; oraz – obciążenie spółki Carpatair kosztami postępowania w obu instancjach lub orzeczenie, że rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów nastąpi w orzeczeniu kończącym postępowanie. Komisja wnosi do Trybunału o: – uchylenie zaskarżonego wyroku; oraz – obciążenie spółki Carpatair kosztami postępowania. Spółka Carpatair wnosi do Trybunału o: – oddalenie odwołania; oraz – obciążenie AITTV kosztami postępowania w obu instancjach. V. Analiza 19. Zgodnie z wnioskiem Trybunału niniejsza opinia ograniczy się do zbadania zarzutów szczegółowych sformułowanych w ramach jedynego zarzutu odwołania Komisji w sprawie C‑244/23 P, zarzutu czwartego odwołania spółki Wizz Air w sprawie C‑245/23 P oraz zarzutów trzeciego i czwartego odwołania AITTV w sprawie C‑246/23 P, które dotyczą naruszeń prawa, jakich miał się dopuścić Sąd przy dokonywaniu wykładni art. 107 ust. 1 TFUE oraz pojęcia „korzyści” w rozumieniu tego postanowienia w odniesieniu do umów z 2008 i 2010 r. 20. Wszystkie te zarzuty szczegółowe dotyczą kwestii przeprowadzenia dowodu wykazującego zgodność środka przyznanego przedsiębiorstwu przy użyciu zasobów państwowych z zasadą podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej w celu ustalenia, czy środek ten może przyznawać korzyść w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE przedsiębiorstwu, które z niego korzysta. Powstaje przy tym w szczególności pytanie, czy Komisja, przy stosowaniu tej zasady, może oprzeć się na analizach ekonomicznych przeprowadzonych po przyjęciu rozpatrywanego środka i wykazujących jego rentowność, lecz opartych wyłącznie na elementach dostępnych w chwili przyjęcia tego środka, oraz w zakresie, w jakim żadna porównywalna analiza nie została przeprowadzona przed przyjęciem tego środka. 21. W tych okolicznościach wydaje mi się użyteczne przypomnienie pewnych ogólnych kwestii dotyczących zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej i środków dowodowych służących wykazywaniu zgodności z tą zasadą. Następnie zajmę się obszerniej kwestią uwzględnienia okoliczności, jakie zaistniały po interwencji państwa, w celu wykazania, że taka interwencja jest zgodna z tą zasadą, a w dalszej kolejności dokonam analizy zarzutów podniesionych przez Komisję, spółkę Wizz Air i AITTV. A.   W przedmiocie zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej 22. Zasada podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej ( ) jest narzędziem, które pozwala na ustalenie, czy środek państwowy może stanowić korzyść w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE i – w zakresie, w jakim spełnione są pozostałe przesłanki pojęcia „pomocy” – pomoc państwa. 23. Z utrwalonego orzecznictwa wynika bowiem, że pojęcie „pomocy” w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE nie może obejmować środka przyznanego przedsiębiorstwu przy użyciu zasobów państwowych, jeżeli przedsiębiorstwo to mogłoby uzyskać taką samą korzyść w normalnych warunkach rynkowych, przy czym w przypadku przedsiębiorstw publicznych oceny tej dokonuje się co do zasady na podstawie zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej ( ). 24. Z orzecznictwa wynika ponadto jasno, że zasada podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej jest jednym z czynników, które Komisja jest zobowiązana uwzględnić w celu ustalenia istnienia pomocy, a zatem nie stanowi ona wyjątku, który znajduje zastosowanie wyłącznie na wniosek państwa członkowskiego, gdy uznano, że spełnione są znamiona pojęcia „pomocy państwa” określone w art. 107 ust. 1 TFUE ( ). 25. Innymi słowy, ustalenie, czy zaistniała korzyść w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, wymaga dokonania przez Komisję oceny rozpatrywanego środka w świetle zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej. 26. Ocena ta odbywa się dwuetapowo. W pierwszej kolejności należy sprawdzić, czy zasada podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej ma zastosowanie, a następnie ustalić, w drugiej kolejności, czy są spełnione warunki jej stosowania. 1. W przedmiocie możliwości zastosowania zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej 27. Co się tyczy możliwości zastosowania zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej, zgodnie z orzecznictwem zależy ona ostatecznie od tego, czy dane państwo członkowskie przyznaje przedsiębiorstwu korzyść gospodarczą, działając w charakterze podmiotu gospodarczego, a nie w charakterze podmiotu władzy publicznej ( ). Innymi słowy, to właśnie charakter, w jakim działa państwo członkowskie, przesądza o stosowaniu tej zasady, przy czym chodzi w tym miejscu o ustalenie, czy dane państwo członkowskie przed przyznaniem korzyści gospodarczej lub równocześnie z nim wydało decyzję o dokonaniu inwestycji za pomocą działania rzeczywiście wprowadzonego w życie ( ). 28. W tym względzie w orzecznictwie Trybunału wymieniono szereg elementów, które mogą zostać wzięte pod uwagę, aby wykazać, że państwo członkowskie, przy wprowadzaniu w życie danego środka państwowego, działa w charakterze podmiotu gospodarczego. Wskazuje się więc na charakter i przedmiot danego działania, kontekst, w jaki się ono wpisuje, oraz cel, jakiemu ono służy, i reguły, jakim podlega ( ). Trybunał podkreślił również, że w szczególności konieczne okazać się może przedstawienie dowodów, które wskazują na to, że wspomniana decyzja o dokonaniu inwestycji jest oparta na szacunkach gospodarczych porównywalnych z tymi, jakich w okolicznościach danego przypadku dokonałby rozważny podmiot prywatny znajdujący się w sytuacji możliwie podobnej do sytuacji tego państwa przed przystąpieniem do wspomnianego działania celem ustalenia jego przyszłej rentowności ( ). 29. Zdaniem Trybunału wykluczone jest natomiast, żeby szacunki gospodarcze przeprowadzone po przyznaniu owej korzyści, retrospektywne stwierdzenie rzeczywistej opłacalności inwestycji zrealizowanej przez dane państwo członkowskie lub późniejsze uzasadnienie wybranego faktycznie sposobu postępowania mogły być wystarczające do wykazania, że dane państwo członkowskie wydało taką decyzję w charakterze podmiotu gospodarczego ( ). 30. Pragnę jednak zauważyć, że w wielu sytuacjach ( ), tak jak w niniejszej sprawie, możliwość zastosowania zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej nie jest przedmiotem dyskusji. Wręcz przeciwnie, jest ona w sposób ogólny domniemana, jako że ów środek ewidentnie został podjęty w ramach działalności państwa członkowskiego jako podmiotu gospodarczego. Komisja nie przeprowadza zatem systematycznie i w wyraźny sposób oceny tego statusu. Jak bowiem zaznaczył Trybunał, jeżeli istnieją wątpliwości co do możliwości zastosowania zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej, do państwa członkowskiego należy jednoznaczne wykazanie na podstawie obiektywnych i weryfikowalnych dowodów, że wprowadzony w życie środek został podjęty w ramach jego działalności jako podmiotu gospodarczego ( ). 31. Ocena zgodności z zasadą podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej, której dokonuje Komisja, może zatem – w wielu przypadkach – skupiać się na analizie warunków stosowania tej zasady. 2. W przedmiocie stosowania zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej 32. Co się tyczy konkretnie stosowania zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej, pragnę przypomnieć, że ma ono na celu ustalenie, czy korzyść gospodarcza przyznana w jakiejkolwiek formie przedsiębiorstwu przy użyciu zasobów państwowych może z powodu swoich skutków zakłócać konkurencję lub grozić jej zakłóceniem i wpływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi ( ). 33. Stosowanie tej zasady wymaga, zgodnie z orzecznictwem, sprawdzenia nie tego, czy podmiot prywatny postąpiłby dokładnie w taki sam sposób jak podmiot publiczny, lecz czy uzyskałby on na podobnych warunkach kwotę równą kwocie uzyskanej przez podmiot publiczny ( ). 34. Dokonanie tej analizy należy do Komisji. Jak bowiem wskazałem, zasada podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej zalicza się do elementów, które Komisja powinna uwzględnić w celu ustalenia istnienia pomocy. Trybunał zaznaczył, że to na Komisji spoczywa zatem, przy uwzględnieniu w szczególności informacji dostarczonych przez dane państwo członkowskie, ciężar dowodu, że warunki stosowania zasady prywatnego podmiotu gospodarczego nie zostały spełnione, efektem czego rozpatrywana interwencja państwa przysparza korzyści w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE ( ). 35. Innymi słowy, Komisja powinna wykazać w sposób pozytywny – w ramach dokonywanej przez siebie analizy zastosowania zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej – że prywatny podmiot gospodarczy znajdujący się w możliwie podobnej sytuacji co państwo członkowskie nie podjąłby takiego działania. Trybunał wyjaśnił w tym względzie, że Komisja nie może zakładać, że dane przedsiębiorstwo odniosło korzyść stanowiącą pomoc państwa, opierając się po prostu na negatywnym przypuszczeniu, opartym na braku informacji pozwalających na dojście do przeciwnego wniosku, gdy brak jest innych informacji umożliwiających stwierdzenie odniesienia takiej korzyści ( ). 36. Zdaniem Trybunału Komisja powinna w związku z tym dokonać całościowej oceny uwzględniającej wszelkie dowody istotne w danym przypadku, które umożliwiają ustalenie, czy jest oczywiste, że przedsiębiorstwo będące beneficjentem nie uzyskałoby porównywalnych udogodnień od takiego podmiotu prywatnego ( ), przy czym za istotną należy uważać każdą informację mogącą mieć znaczący wpływ na podjęcie decyzji przez zachowujący zwykły stopień ostrożności i staranności prywatny podmiot gospodarczy ( ). 37. W tym kontekście szczególnie istotne są zatem elementy, które wskazują na rentowność i ekonomiczną racjonalność interwencji państwa. 38. Trybunał dokonał jednakże ograniczenia elementów, które mogą zostać uwzględnione w ramach tej całościowej oceny. Z jednej strony Trybunał wyjaśnił, że w celu dokonania oceny kwestii, czy to samo działanie zostałoby podjęte w normalnych warunkach rynkowych przez prywatny podmiot znajdujący się w sytuacji możliwie podobnej do sytuacji państwa członkowskiego, należy uwzględnić jedynie korzyści i zobowiązania związane z sytuacją tego państwa jako akcjonariusza, z pominięciem korzyści i zobowiązań, które wiążą się z jego statusem jako podmiotu władzy publicznej ( ). Innymi słowy – nie ma znaczenia, czy dane działanie państwa jest dla niego korzystne jako dla podmiotu władzy publicznej, na przykład jeżeli przyczynia się ono do realizacji celu leżącego w interesie ogólnym. Stosowanie zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej opiera się wyłącznie na analizie ekonomicznej racjonalności danego środka dla państwa członkowskiego działającego w charakterze podmiotu gospodarczego, z perspektywy czysto ekonomicznej. 39. Z drugiej strony Trybunał zaznaczył, że dla celów stosowania zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej należy usytuować się w kontekście chwili, w której wdrożono środki wsparcia finansowego, tak by ocenić racjonalność ekonomiczną postępowania państwa, unikając wszelkich ocen bazujących na sytuacji późniejszej ( ). Przy tej okazji Trybunał orzekł, że żadne okoliczności, które zaistniały po przyjęciu rozpatrywanego środka, nie mogą zostać uwzględnione dla celów stosowania zasady podmiotu prywatnego oraz że istotne są tylko te dowody, które były dostępne w momencie wydania decyzji o zastosowaniu danego środka, oraz dający się przewidzieć w tym momencie rozwój wydarzeń ( ). 40. Dokonam szczegółowej analizy zakresu tego stwierdzenia. B.   W przedmiocie uwzględnienia okoliczności zaistniałych po przyjęciu środka państwowego w ramach jego oceny w świetle zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej 41. Strony postępowania spierają się o to, czy orzecznictwo Trybunału dotyczące przeprowadzania dowodu w zakresie stosowania zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej pozwala, w tych ramach, na uwzględnienie analiz ekonomicznych przeprowadzonych po przyjęciu środka przez państwo członkowskie wyłącznie na podstawie informacji dostępnych przed jego przyjęciem. 42. Prawdą jest, że po lekturze orzecznictwa można mieć pewne wątpliwości co do odpowiedzi, jakiej należy udzielić na to pytanie. 43. Z jednej strony Trybunał wskazał, że ocena ekonomiczna dokonywana przez Komisję w toku postępowania administracyjnego ma siłą rzeczy miejsce, w przypadku pomocy przyznanej z naruszeniem obowiązku zgłoszenia przewidzianego w art. 108 ust. 3 TFUE, po przyjęciu rozpatrywanego środka. Wynika z tego, że analizy ekonomiczne przeprowadzone po przyjęciu tego środka mogą mieć znaczenie, pod warunkiem że opierają się one wyłącznie na informacjach dostępnych i zmianach przewidywalnych w chwili wydania decyzji o zastosowaniu danego środka ( ). 44. Z drugiej strony Trybunał konsekwentnie wykluczał możliwość uwzględnienia do celów stosowania zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej okoliczności, które zaistniały po przyjęciu spornego środka państwowego ( ). Zaznaczył on ponadto, że brak uprzedniego przeprowadzenia jakiejkolwiek odpowiedniej oceny rentowności lub ekonomicznej racjonalności danego środka może stanowić istotny czynnik świadczący o tym, że podmiot prywatny nie wniósłby na podobnych warunkach kwoty równej kwocie zaoferowanej przez tego inwestora publicznego ( ). 45. Innymi słowy, z orzecznictwa można wywnioskować, że o ile analiza ekonomiczna, której celem jest wykazanie racjonalności środka państwowego przeprowadzona po jego przyjęciu na podstawie informacji dostępnych w momencie tego przyjęcia może zostać uwzględniona, o tyle analiza taka nie może jednak wystarczyć do zastąpienia analizy ekonomicznej poprzedzającej ten środek, która stanowi główny element analizy przy stosowaniu zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej. 46. Taką zresztą interpretację orzecznictwa Trybunału przyjął Sąd w pkt 191 zaskarżonego wyroku. 47. Moim zdaniem takie rozwiązanie wynika jednak z pewnego rodzaju pomieszania elementów istotnych dla ustalenia, że zasada podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej znajduje zastosowanie z elementami, które mają wykazać jej zastosowanie, przy czym badanie możliwości zastosowania tej zasady należy odróżnić od badania zastosowania wspomnianej zasady ( ). 48. Pragnę zatem przypomnieć, że możliwość zastosowania zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej powiązana jest z tym, w jakim charakterze działa państwo członkowskie, i wymaga ustalenia, czy podjęło ono decyzję o dokonaniu inwestycji w drodze środka państwowego ( ). 49. W tych okolicznościach wydaje mi się niezbędne, aby na etapie ustalania możliwości zastosowania kryterium podmiotu prywatnego działającego w warunkach gospodarki rynkowej usytuować się w kontekście odpowiadającym chwili, w której podjęto tę decyzję, oraz przyjąć restrykcyjne podejście, polegające na dopuszczeniu jedynie dowodów, które istniały w chwili podjęcia decyzji. Należy zatem wykluczyć z tej analizy wszelkie okoliczności zaistniałe po tej chwili i oprzeć się wyłącznie na elementach, którymi kierowało się państwo członkowskie w procesie decyzyjnym. 50. W tym kontekście szczególnie istotne jest zatem posłużenie się analizą ekonomiczną sprzed przyjęcia środka państwowego mającą na celu ocenę ekonomicznej racjonalności tego środka. Podobnie brak jakiejkolwiek uprzedniej oceny ekonomicznej wydaje mi się szczególnie istotną wskazówką co do tego, że państwo członkowskie nie działa w charakterze podmiotu gospodarczego, ponieważ jego decyzja nie była podyktowana wymogiem ekonomicznej racjonalności. 51. Takie podejście jest jednakże, moim zdaniem, zbyt radykalne w kontekście badania przesłanek stosowania zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej. Brak jakiejkolwiek uprzedniej oceny ekonomicznej nie może pociągać za sobą tych samych skutków na etapie stosowania tej zasady co na etapie badania możliwości jej zastosowania. 52. Pragnę wskazać – jeżeli chodzi o zasadę podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej – że z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż ma ona na celu ustalenie, czy rozpatrywany środek państwowy może z powodu swoich skutków zakłócać konkurencję lub grozić jej zakłóceniem i wpływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi. W ogólniejszym ujęciu Trybunał orzekł, że art. 107 ust. 1 TFUE definiuje co do zasady interwencje państwa na podstawie ich skutków ( ). 53. Z tego punktu widzenia analiza ekonomiczna przeprowadzona po przyjęciu tego środka, a oparta wyłącznie na elementach, które były dostępne w owej chwili, w zakresie, w jakim ma ona na celu wykazanie racjonalności ekonomicznej środka państwowego, a tym samym wykazanie braku jego negatywnego wpływu na konkurencję i wymianę handlową między państwami członkowskimi, jest moim zdaniem istotnym dowodem na to, że postępowanie państwa członkowskiego jest zgodne z zasadą podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej. 54. Ściślej rzecz ujmując, jestem zdania, że po ustaleniu możliwości zastosowania zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej, pomimo braku ocen ekonomicznych ex ante, zastosowanie tej zasady można zawsze oprzeć na późniejszych ocenach ekonomicznych dokonanych na podstawie elementów dostępnych w chwili podjęcia danego środka państwowego. Brak uprzedniej oceny ekonomicznej jest moim zdaniem, na etapie stosowania rzeczonej zasady, jednym z dowodów na to, że postępowanie państwa członkowskiego nie jest zgodne z tą zasadą. Taki brak, nie będąc pozbawionym znaczenia, nie może zatem prowadzić do pominięcia analizy ekonomicznej wykazującej racjonalność ekonomiczną danego środka państwowego wtedy, gdy analiza opiera się wyłącznie na elementach dostępnych w chwili przyjęcia tego środka. 55. Zawężająca koncepcja dowodów w zakresie zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej byłaby moim zdaniem – na etapie stosowania wspomnianej zasady– sprzeczna z samym celem tej zasady, zgodnie z którym należy wziąć pod uwagę przede wszystkim skutki środka państwowego w celu ustalenia, czy środek ten przysparza beneficjentowi korzyści, a zatem czy stanowi on pomoc w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. 56. W świetle tych rozważań przeanalizuję podniesione w odwołaniach zarzuty naruszenia prawa przy dokonywaniu wykładni art. 107 ust. 1 TFUE i pojęcia „korzyści” w rozumieniu tego przepisu w odniesieniu do umów z 2008 i 2010 r. C.   W przedmiocie zarzutów szczegółowych dotyczących naruszenia prawa przy dokonywaniu wykładni art. 107 ust. 1 TFUE i pojęcia „korzyści” w rozumieniu tego przepisu w odniesieniu do umów z 2008 i 2010 r. 57. Komisja, spółka Wizz Air i AITTV podnoszą, że Sąd naruszył prawo, po pierwsze, poprzez stwierdzenie, że państwo członkowskie miało obowiązek przeprowadzenia analizy ekonomicznej poprzedzającej zawarcie umów z 2008 i 2010 r., a po drugie, poprzez odrzucenie jako nieistotnego elementu analizy rentowności rozpatrywanego środka przeprowadzonej po jego przyjęciu, lecz opartej wyłącznie na informacjach dostępnych przed jego przyjęciem. 58. Sąd zauważył w pkt 186–192 zaskarżonego wyroku, że Komisja stwierdziła rentowność umów z 2008 r., opierając się na przeprowadzonej ex ante analizie rentowności, zrekonstruowanej ex post na podstawie danych dostępnych przed zawarciem umów z 2008 r. Sąd orzekł jednak, że taka analiza była pozbawiona znaczenia dla oceny zgodności z zasadą podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej. 59. Zdaniem Sądu analiza ta pozostaje bowiem jedynie retrospektywnym stwierdzeniem rentowności rozpatrywanego środka. Tymczasem zgodnie z orzecznictwem okoliczności, które zaistniały po przyjęciu środka państwowego, nie mogą zostać uwzględnione do celów stosowania zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej. 60. Ponadto o ile Sąd przyznał, że dodatkowe dowody pochodzące z okresu po przyjęciu rozpatrywanego środka mogą być istotne, o tyle uznał on jednak, że dowody te nie mogą zwolnić organu, który wprowadza w życie ten środek, z obowiązku dokonania uprzedniej oceny ekonomicznej właściwej ze względu na charakter, złożoność, wagę i kontekst danej operacji. 61. Tym samym Sąd stwierdził, że Komisja nie wykazała w sposób wymagany prawem swego ustalenia, iż umowy z 2008 r. i aneksy do nich z 2010 r. nie przysporzyły spółce Wizz Air korzyści gospodarczej, jakiej nie uzyskałaby ona w normalnych warunkach rynkowych, i orzekł, że art. 2 spornej decyzji, zgodnie z którym umowy z 2008 i 2010 r. nie stanowiły pomocy państwa, należało uchylić. 62. Wydaje mi się jednak, że rozumowanie Sądu opiera się na błędnej wykładni art. 107 ust. 1 TFUE, a dokładniej zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej. 63. Przede wszystkim z orzecznictwa Trybunału jasno wynika, że analizy przeprowadzone po przyjęciu danego środka państwowego są istotne dla celów stosowania zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej w zakresie, w jakim opierają się one wyłącznie na informacjach dostępnych i zmianach przewidywalnych w chwili wydania decyzji o zastosowaniu danego środka ( ). 64. O ile Sąd mógł słusznie orzec, że taka analiza nie może być równoznaczna z analizą ex ante, o tyle nie mógł on jednak uznać, że analiza ta „pozostaje jednak retrospektywnym stwierdzeniem” rzeczywistej rentowności umów, gdyż w przeciwnym wypadku całkowicie wykluczyłoby to – wbrew orzecznictwu Trybunału – możliwość uwzględniania analiz ekonomicznych przeprowadzonych po przyjęciu rozpatrywanego środka i opartych wyłącznie na elementach dostępnych i zmianach przewidywalnych w chwili wydania decyzji o zastosowaniu danego środka. 65. Z kolei, jak już wyjaśniłem ( ), jestem zdania, że na etapie stosowania zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej, tak jak w niniejszej sprawie, brak uprzedniej właściwej oceny rentowności i ekonomicznej racjonalności rozpatrywanego środka nie może sam w sobie pozwalać na stwierdzenie, że środek ten jest niezgodny z tą zasadą. 66. Moim zdaniem Sąd nie mógł zatem, nie naruszając przy tym prawa, stwierdzić, że państwo członkowskie było zobowiązane do przeprowadzenia właściwej uprzedniej oceny ekonomicznej. 67. Wreszcie orzekając, że rozpatrywana analiza nie mogła zastąpić analizy ekonomicznej poprzedzającej rozpatrywany środek, Sąd uczynił z braku tej oceny decydujący element dowodu przy stosowaniu zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej. Tymczasem, jak już wskazałem, taki brak jest tylko jednym z dowodów, które można zestawić z analizami, które są wprawdzie późniejsze, ale opierają się wyłącznie na informacjach dostępnych i zmianach przewidywalnych w chwili wydania decyzji o zastosowaniu danego środka. 68. Wniosek Sądu, że rozpatrywana analiza była nieistotna dla oceny zgodności z zasadą podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej, wydaje mi się tym samym stanowić naruszenie prawa. 69. Wynika z tego moim zdaniem, że należy uwzględnić podniesione w odwołaniach zarzuty naruszenia prawa przy dokonywaniu wykładni art. 107 ust. 1 TFUE i pojęcia „korzyści” w rozumieniu tego przepisu w odniesieniu do umów z 2008 i 2010 r. 70. Pragnę zauważyć, że w zaskarżonym wyroku Sąd zbadał jedynie częściowo drugi zarzut skargi spółki Carpatair. W szczególności, jak wynika to z pkt 200 zaskarżonego wyroku, nie została zbadana druga część tego zarzutu. 71. Ponieważ stan postępowania nie pozwala na wydanie orzeczenia w zakresie tej części zarzutu, jako że jego badanie wymaga przeprowadzenia analizy okoliczności faktycznych oceny dokonanej przez Komisję w odniesieniu do umów z 2008 i 2010 r., która wykracza poza kompetencje Trybunału w ramach postępowania odwoławczego, jestem zdania, że niniejszą sprawę należy przekazać Sądowi do ponownego rozpoznania. VI. Wnioski 72. W świetle powyższych rozważań proponuję, by Trybunał: – uwzględnił jedyny zarzut w sprawie C‑244/23 P; – uwzględnił zarzut czwarty w sprawie C‑245/23 P; – uwzględnił zarzuty trzeci i czwarty w sprawie C‑246/23 P; oraz – uchylił w związku z tym wyrok Sądu Unii Europejskiej z dnia 8 lutego 2023 r., Carpatair/Komisja (T‑522/20, EU:T:2023:51) w zakresie, w jakim Sąd uwzględnił zarzut drugi w tej sprawie, i przekazał sprawę Sądowi do ponownego rozpoznania. ( ) Język oryginału: francuski. ( ) Decyzja Komisji z dnia 24 lutego 2020 r. w sprawie pomocy państwa SA. 31662 – C/2011 (ex NN/2011) wdrożonej przez Rumunię na rzecz międzynarodowego portu lotniczego w Timișoarze – Wizz Air (Dz.U. 2021, L 308, s. 1). ( ) Zobacz pkt 6 niniejszej opinii. ( ) Pragnę zauważyć w tym względzie, że w zależności od sytuacji używa się odniesienia, w szczególności, do zasady „podmiotu prywatnego”, „inwestora prywatnego” lub „prywatnego wierzyciela”. Wydaje mi się jednak, że użycie tych sformułowań zależy od charakteru analizowanego środka i stanowi jedynie warianty tej samej zasady. W niniejszej opinii będę zatem odwoływał się do „zasady podmiotu gospodarczego działającego w warunkach gospodarki rynkowej”, czyli do sformułowania, które obejmuje te różne pojęcia. ( ) Wyrok z dnia 10 grudnia 2020 r., Comune di Milano/Komisja (C‑160/19 P, EU:T:2020:1012, pkt 103). ( ) Wyrok Sądu z dnia 6 marca 2018 r., Komisja/FIH Holding i FIH Erhvervsbank, C‑579/16 P, EU:C:2018:159, pkt 46). ( ) Wyrok z dnia 5 czerwca 2012 r., Komisja/EDF (C‑124/10 P, EU:C:2012:318, pkt 81). ( ) Wyrok z dnia 5 czerwca 2012 r., Komisja/EDF (C‑124/10 P, EU:C:2012:318, pkt 83). ( ) Wyrok z dnia 5 czerwca 2012 r., Komisja/EDF (C‑124/10 P, EU:C:2012:318, pkt 86). ( ) Wyrok z dnia 5 czerwca 2012 r., Komisja/EDF (C‑124/10 P, EU:C:2012:318, pkt 84). ( ) Wyrok z dnia 5 czerwca 2012 r., Komisja/EDF (C‑124/10 P, EU:C:2012:318, pkt 85). ( ) Wyrok z dnia 10 grudnia 2020 r., Comune di Milano/Komisja (C‑160/19 P, EU:C:2020:1012, pkt 108). ( ) Wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Larko/Komisja (C‑244/18 P, EU:C:2020:238, pkt 63). ( ) Wyrok z dnia 10 grudnia 2020 r., Comune di Milano/Komisja (C‑160/19 P, EU:C:2020:1012, pkt 105). ( ) Wyrok z dnia 10 grudnia 2020 r., Comune di Milano/Komisja (C‑160/19 P, EU:C:2020:1012, pkt 105). ( ) Wyrok z dnia 10 grudnia 2020 r., Comune di Milano/Komisja (C‑160/19 P, EU:C:2020:1012, pkt 110). ( ) Wyrok z dnia 10 grudnia 2020 r., Comune di Milano/Komisja (C‑160/19 P, EU:C:2020:1012, pkt 111). ( ) Wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Larko/Komisja (C‑244/18 P, EU:C:2020:238, pkt 29). ( ) Wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Larko/Komisja (C‑244/18 P, EU:C:2020:238, pkt 30). ( ) Wyrok z dnia 5 czerwca 2012 r., Komisja/EDF (C‑124/10 P, EU:C:2012:318, pkt 79). ( ) Wyrok z dnia 16 maja 2002 r., Francja/Komisja (C‑482/99, EU:C:2002:294, pkt 71). ( ) Wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Larko/Komisja (C‑244/18 P, EU:C:2020:238, pkt 31, 32). ( ) Wyrok z dnia 10 grudnia 2020 r., Comune di Milano/Komisja (C‑160/19 P, EU:C:2020:1012, pkt 124). ( ) Wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Larko/Komisja (C‑244/18 P, EU:C:2020:238, pkt 32). ( ) Wyrok z dnia 10 grudnia 2020 r., Comune di Milano/Komisja (C‑160/19 P, EU:C:2020:1012, pkt 117). ( ) Wyrok z dnia 26 marca 2020 r., Larko/Komisja (C‑244/18 P, EU:C:2020:238, pkt 62). ( ) Zobacz pkt 27 niniejszej opinii. ( ) Wyrok z dnia 5 czerwca 2012 r., Komisja/EDF (C‑124/10 P, EU:C:2012:318, pkt 77). ( ) Wyrok z dnia 10 grudnia 2020 r., Comune di Milano/Komisja (C‑160/19 P, EU:C:2020:1012, pkt 124). ( ) Zobacz pkt 54 niniejszej opinii.