C-246/24

WYROK TRYBUNAŁU (piąta izba) z dnia 30 kwietnia 2025 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa – Środki ograniczające w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie – Rozporządzenie (UE) nr 833/2014 – Artykuł 5i ust. 2 lit. a) – Zakaz wywozu banknotów denominowanych w euro – Odstępstwo w wypadku wywozu niezbędnego do osobistego użytku – Banknoty przeznaczone na pokrycie kosztów leczenia W sprawie C‑246/24 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Oberlandesgericht Frankfurt am Main (wyższy sąd krajowy we Frankfurcie nad Menem, Niemcy) postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2024 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 5 kwietnia 2024 r., w postępowaniu karnym przeciwko: ZZ, przy udziale: Generalstaatsanwaltschaft Frankfurt am Main, TRYBUNAŁ (piąta izba), w składzie: M.L. Arastey Sahún (sprawozdawczyni), prezes izby, D. Gratsias, E. Regan, J. Passer i B. Smulders, sędziowie, rzecznik generalny: N. Emiliou, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi, które przedstawili: – w imieniu ZZ – M. Amiragov, Rechtsanwalt, – w imieniu Komisji Europejskiej – M. Carpus-Carcea oraz M. Kellerbauer, w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o rozstrzygnięciu sprawy bez opinii, wydaje następujący Wyrok Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 5i ust. 2 lit. a) rozporządzenia Rady (UE) nr 833/2014 z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczącego środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie (Dz.U. 2014, L 229, s. 1), zmienionego rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2022/595 z dnia 11 kwietnia 2022 r. (Dz.U. 2022, L 114, s. 60) (zwanego dalej „rozporządzeniem nr 833/2014”). Wniosek ten został złożony w ramach postępowania karnego wszczętego przeciwko ZZ w związku z usiłowaniem nielegalnego wywozu banknotów do Rosji. Ramy prawne Prawo Unii Rozporządzenie nr 833/2014 Motyw 2 rozporządzenia nr 833/2014 ma następujące brzmienie: „Dnia 22 lipca 2014 r. Rada [Unii Europejskiej] stwierdziła, że gdyby Rosja nie odpowiedziała na żądania zawarte w konkluzjach Rady Europejskiej z dnia 27 czerwca 2014 r. oraz konkluzjach Rady z dnia 22 lipca, Rada byłaby gotowa niezwłocznie wprowadzić pakiet dalszych istotnych środków ograniczających. W związku z powyższym uznaje się za właściwe zastosowanie dodatkowych środków ograniczających, w celu zwiększenia kosztów działań Rosji podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy oraz w celu wspierania pokojowego rozwiązania kryzysu. Środki te będą poddawane przeglądowi i mogą zostać zawieszone bądź uchylone, lub zostać uzupełnione o inne środki ograniczające, w zależności od rozwoju sytuacji na miejscu”. Artykuł 5i tego rozporządzenia stanowi: „1.   Zakazuje się sprzedaży, dostarczania, przekazywania lub wywozu banknotów denominowanych w jakiejkolwiek walucie urzędowej państwa członkowskiego do Rosji lub na rzecz jakichkolwiek osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów w Rosji, w tym na rzecz rządu i banku centralnego Rosji, lub do użytku w Rosji. 2.   Zakaz ustanowiony w ust. 1 nie ma zastosowania do sprzedaży, dostarczania, przekazywania lub wywozu banknotów denominowanych w jakiejkolwiek walucie urzędowej państwa członkowskiego, pod warunkiem że taka sprzedaż, takie dostarczanie, takie przekazywanie lub taki wywóz są niezbędne do: a) osobistego użytku osób fizycznych podróżujących do Rosji lub członków ich najbliższej rodziny podróżujących z nimi; lub b) oficjalnych celów misji dyplomatycznych, urzędów konsularnych lub organizacji międzynarodowych w Rosji korzystających z immunitetów zgodnie z prawem międzynarodowym”. Decyzja (WPZiB) 2022/346 Motyw 5 decyzji Rady (WPZiB) 2022/346 z dnia 1 marca 2022 r. zmieniającej decyzję 2014/512/WPZiB dotyczącą środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie (Dz.U. 2022, L 63, s. 5) ma następujące brzmienie: „Zważywszy na powagę sytuacji oraz w odpowiedzi na agresję wojskową Rosji wobec Ukrainy należy wprowadzić dalsze środki ograniczające […]. Właściwym jest również zakazanie, z pewnymi wyjątkami, dostarczania banknotów euro do Rosji”. Rozporządzenie (UE) 2022/345 Motywy 2, 3 i 6 rozporządzenia Rady (UE) 2022/345 z dnia 1 marca 2022 r. zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 833/2014 dotyczące środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie (Dz.U. 2022, L 63, s. 1) mają następujące brzmienie: „(2) Rozporządzenie (UE) nr 833/2014 nadaje skuteczność niektórym środkom przewidzianym w decyzji Rady 2014/512/WPZiB [z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczącej środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie (Dz.U. 2014, L 229, s. 13)]. (3) W dniu 1 marca 2022 r. Rada przyjęła decyzję [2022/346] zmieniającą decyzję [2014/512] i wprowadzającą dalsze środki ograniczające […]. W decyzji zakazuje się również, z pewnymi wyjątkami, dostarczania banknotów euro do Rosji. […] (6) Należy zatem odpowiednio zmienić rozporządzenie (UE) nr 833/2014”. Decyzja (WPZiB) 2022/578 Motyw 6 decyzji Rady (WPZiB) 2022/578 z dnia 8 kwietnia 2022 r. w sprawie zmiany decyzji 2014/512/WPZiB dotyczącej środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie (Dz.U. 2022, L 111, s. 70) stanowi: „Zważywszy na powagę sytuacji, oraz w odpowiedzi na agresję wojskową Rosji wobec Ukrainy, należy wprowadzić dalsze środki ograniczające. W szczególności należy rozszerzyć […] zakazy wywozu banknotów denominowanych w euro oraz sprzedaży zbywalnych papierów wartościowych denominowanych w euro na wszystkie waluty urzędowe państw członkowskich […]”. Prawo niemieckie Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) Außenwirtschaftsgesetz (ustawy o handlu zagranicznym) z dnia 6 czerwca 2013 r. (BGBl. 2013 I, s. 1482), w brzmieniu mającym zastosowanie do okoliczności faktycznych w postępowaniu głównym (zwanej dalej „AWG”), każdy, kto narusza zakaz wywozu, przywozu, przewozu, transferu, sprzedaży, nabycia, dostarczania, udostępniania, przekazywania lub inwestowania wynikający z bezpośrednio obowiązującego aktu prawnego Wspólnot Europejskich lub Unii Europejskiej opublikowanego w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich lub Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, który to zakaz służy wykonaniu sankcji gospodarczej przyjętej przez Radę w dziedzinie wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, podlega karze pozbawienia wolności od trzech miesięcy do pięciu lat. Zgodnie z § 18 ust. 6 AWG usiłowanie popełnienia jednego z tych przestępstw podlega sankcjom karnym. Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne W dniu 31 maja 2022 r. ZZ udała się na lotnisko we Frankfurcie nad Menem (Niemcy) z zamiarem odbycia lotu do Stambułu (Turcja), a następnie stamtąd – lotu do Moskwy (Rosja), aby pozostać w Rosji w okresie od dnia 31 maja do dnia 21 czerwca 2022 r. Przy okazji kontroli celnej przeprowadzonej na lotnisku we Frankfurcie nad Menem stwierdzono, że ZZ była w posiadaniu 14855 EUR i 99150 rubli rosyjskich w banknotach, że nie zgłosiła ich wcześniej organom celnym, a także że były one przeznaczone na pokrycie kosztów podróży oraz na sfinansowanie leczenia, które miało zostać przeprowadzone w Rosji, a mianowicie leczenia stomatologicznego, leczenia hormonalnego w klinice leczenia bezpłodności i leczenia uzupełniającego po operacji piersi w klinice chirurgii plastycznej. Banknoty denominowane w euro zostały zajęte w kwocie 13800 EUR, a pozostałe banknoty pozostawiono ZZ do osobistego użytku na pokrycie kosztów podróży. Ostatecznie ZZ zrezygnowała z podróży. Amtsgericht Frankfurt am Main (sąd rejonowy we Frankfurcie nad Menem, Niemcy) uznał ZZ za winną usiłowania nielegalnego wywozu banknotów na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 18 ust. 6 AWG w związku z art. 5i ust. 1 rozporządzenia nr 833/2014. W ramach oceny prawnej sąd ten, opierając się na motywie 2 tego rozporządzenia i na wskazówkach dotyczących wykładni pojęcia „osobistego użytku” w rozumieniu art. 5i ust. 2 lit. a) wspomnianego rozporządzenia, znajdujących się na stronie internetowej Komisji Europejskiej, uznał, że banknoty denominowane w euro zabrane przez oskarżoną w postępowaniu głównym przy opuszczaniu przez nią terytorium niemieckiego nie są objęte wyjątkiem określonym w tym przepisie. ZZ wniosła rewizję od wyroku sądu pierwszej instancji przed Oberlandesgericht Frankfurt am Main (wyższym sądem krajowym we Frankfurcie nad Menem, Niemcy), który jest sądem odsyłającym. Sąd odsyłający wskazuje, że wykładnia art. 5i ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 833/2014 należy do wyłącznej właściwości Trybunału i że Trybunał nie orzekał jeszcze w tej kwestii. Dodaje on, że taka wykładnia nie jest na tyle oczywista, by umożliwić wykluczenie wszelkich racjonalnych wątpliwości. W tych okolicznościach Oberlandesgericht Frankfurt am Main (wyższy sąd krajowy we Frankfurcie nad Menem) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy wywóz banknotów denominowanych w walucie urzędowej państwa członkowskiego jest, w rozumieniu art. 5i ust. 2 lit. a) [rozporządzenia nr 833/2014], niezbędny do osobistego użytku osoby fizycznej podróżującej do Rosji, jeżeli takie banknoty mają być wykorzystane do przeprowadzenia leczenia tej osoby w Rosji (w tym przypadku leczenia stomatologicznego, leczenia hormonalnego w klinice leczenia bezpłodności i leczenia uzupełniającego po operacji piersi w klinice chirurgii plastycznej)?”. W przedmiocie pytania prejudycjalnego Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 5i ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 833/2014 należy interpretować w ten sposób, że wywóz przez osobę podróżującą do Rosji banknotów denominowanych w euro w celu sfinansowania leczenia, z którego osoba ta pragnie skorzystać w tym państwie trzecim, stanowi wywóz niezbędny do osobistego użytku wspomnianej osoby w rozumieniu tego przepisu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału w celu dokonania wykładni przepisu prawa Unii należy brać pod uwagę nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część on stanowi (wyrok z dnia 9 września 2021 r., Comité Interprofessionnel du Vin de Champagne, C‑783/19, EU:C:2021:713, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo). W pierwszej kolejności zgodnie z art. 5i ust. 1 rozporządzenia nr 833/2014 zakazuje się sprzedaży, dostarczania, przekazywania lub wywozu banknotów denominowanych w jakiejkolwiek walucie urzędowej państwa członkowskiego do Rosji lub na rzecz jakichkolwiek osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów w Rosji, w tym na rzecz rządu i banku centralnego Rosji, lub do użytku w Rosji. Jednakże zgodnie z art. 5i ust. 2 lit. a) tego rozporządzenia taki zakaz nie ma zastosowania do sprzedaży, dostarczania, przekazywania lub wywozu banknotów denominowanych w jakiejkolwiek walucie urzędowej państwa członkowskiego, pod warunkiem że taka sprzedaż, takie dostarczanie, takie przekazywanie lub taki wywóz są niezbędne do osobistego użytku osób fizycznych podróżujących do Rosji lub członków ich najbliższej rodziny podróżujących z nimi. Z brzmienia art. 5i ust. 1 rozporządzenia nr 833/2014 wynika zatem, że zakaz przewidziany w tym przepisie ma zastosowanie do sprzedaży, dostarczania, przekazywania lub wywozu banknotów denominowanych w szczególności w euro na rzecz „jakichkolwiek” osoby fizycznej lub prawnej, podmiotu lub organu „w Rosji” lub „do użytku w Rosji”. Sformułowanie to sugeruje, że wprowadzając ten zakaz, prawodawca Unii zmierza do wyłączenia w sposób ogólny udostępniania, albo nieodpłatnie, albo w zamian za towary lub usługi, środków pieniężnych denominowanych w euro lub w innej walucie państwa członkowskiego na rzecz każdej osoby fizycznej lub prawnej zamieszkałej lub mającej siedzibę w Rosji. Ponadto, co się tyczy wyjątku od takiego zakazu, o którym mowa w art. 5i ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 833/2014, przede wszystkim znaczenie i zakres zawartego w tym przepisie wyrażenia „osobistego użytku”, którego definicji nie zawiera ani ten przepis, ani żaden inny przepis tego rozporządzenia, w szczególności jego art. 1, należy ustalać zgodnie ze zwykłym znaczeniem tych terminów w języku potocznym [zob. analogicznie wyrok z dnia 5 lutego 2020 r., Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (Zaokrętowanie marynarzy w porcie w Rotterdamie), C‑341/18, EU:C:2020:76, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo]. Wspomniane wyrażenie w powszechnym znaczeniu oznacza zaś wykorzystywanie na własne potrzeby przez zainteresowaną osobę – w przeciwieństwie w szczególności do wykorzystywania do celów zawodowych, handlowych lub inwestycyjnych. Następnie termin „niezbędne”, zawarty również w tym przepisie, oznacza, zgodnie z jego zwykłym znaczeniem, że aby nie podlegać zakazowi przewidzianemu w art. 5i ust. 1 tego rozporządzenia, sprzedaż, dostarczanie, przekazywanie lub wywóz banknotów denominowanych w euro muszą być niezbędne do zaspokojenia takich potrzeb. Wreszcie sprzedaż, dostarczanie, przekazywanie lub wywóz banknotów denominowanych w euro objęte wyjątkiem od tego zakazu są, zgodnie z art. 5i ust. 2 rozporządzenia nr 833/2014, niezbędne do osobistego użytku „osób fizycznych podróżujących do Rosji lub członków ich najbliższej rodziny podróżujących z nimi”. Sformułowanie to sugeruje, że środki pieniężne denominowane w euro, których sprzedaż, dostarczanie, przekazywanie lub wywóz są dozwolone na mocy tego przepisu, muszą być przeznaczone na zaspokojenie własnych potrzeb tych osób podczas ich podróży i pobytu w Rosji. W związku z tym z wykładni literalnej art. 5i ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 833/2014 wynika, że z zakazu przewidzianego w art. 5i ust. 1 wyłączone są sprzedaż, dostarczanie, przekazywanie lub wywóz przez osobę podróżującą do Rosji środków pieniężnych denominowanych w euro, które są jej niezbędne do nabycia towarów lub usług zaspokajających potrzeby tej osoby i, w stosownych przypadkach, podróżujących z nią członków jej najbliższej rodziny w związku z podróżą i pobytem w Rosji. W drugiej kolejności, co się tyczy kontekstu, w jaki wpisuje się art. 5i ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 833/2014, należy zauważyć, że przepis ten stanowi odstępstwo od zakazu przewidzianego w art. 5i ust. 1 tego rozporządzenia. Tymczasem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wyjątki należy interpretować w sposób ścisły, tak aby zasady ogólne nie zostały pozbawione znaczenia [wyrok z dnia 28 października 2022 r., Generalstaatsanwaltschaft München (Ekstradycja i zasada ne bis in idem), C‑435/22 PPU, EU:C:2022:852, pkt 120 i przytoczone tam orzecznictwo]. Tymczasem wykładnia art. 5i ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 833/2014, taka jak broniona przez oskarżoną w postępowaniu głównym, zgodnie z którą wystarczyłoby, aby sprzedaż, dostarczanie, przekazywanie lub wywóz banknotów denominowanych w walucie państwa członkowskiego nie służyły celom handlowym, zawodowym lub inwestycyjnym, aby mogły one zostać objęte wspomnianym wyjątkiem, pozbawiałaby treści zakaz ustanowiony w art. 5i ust. 1 tego rozporządzenia. Przy takim założeniu można byłoby bowiem przekazywać do Rosji, bez ograniczeń, kwoty środków pieniężnych denominowanych w takiej walucie w celu dokonania tam zakupów osobistych wszelkiego rodzaju, których rzeczywista realizacja byłaby ponadto trudna do zweryfikowania. W konsekwencji jedynie taka wykładnia tego przepisu, zgodnie z którą wyjątek, o którym mowa w tym przepisie, obejmuje wyłącznie sprzedaż, dostarczanie, przekazywanie i wywóz banknotów denominowanych w walucie państwa członkowskiego, których użycie jest przeznaczone na sfinansowanie kosztów podróży i pobytu osoby podróżującej do Rosji i podróżujących z nią członków jej najbliższej rodziny, pozwala zagwarantować ścisłą wykładnię tego wyjątku, nie pozbawiając znaczenia ogólnej zasady przewidzianej w art. 5i ust. 1 tego rozporządzenia. W trzeciej kolejności, co się tyczy celu realizowanego przez rozporządzenie nr 833/2014, po pierwsze, z motywu 2 tego rozporządzenia wynika, że jego celem jest zastosowanie dodatkowych środków ograniczających „w celu zwiększenia kosztów działań Rosji podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy oraz w celu wspierania pokojowego rozwiązania kryzysu”. Ponadto zgodnie z motywem 6 decyzji 2022/578 Rada uznała za właściwe, „[z]ważywszy na powagę sytuacji, oraz w odpowiedzi na agresję wojskową Rosji wobec Ukrainy”, wprowadzenie dalszych środków ograniczających, w szczególności poprzez rozszerzenie zakazu wywozu banknotów denominowanych w euro na wszystkie waluty urzędowe państw członkowskich. Taki zakaz ma, ostatecznie, na celu uniknięcie sytuacji, w której rosyjski system gospodarczy korzysta z dostępu do środków pieniężnych denominowanych w dowolnej walucie państwa członkowskiego, aby jeszcze bardziej zwiększyć koszty działań Rosji w odniesieniu do Ukrainy. Co się tyczy ponadto celu realizowanego przez wyjątek przewidziany w art. 5i ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 833/2014, biorąc pod uwagę fakt, że Unia nie przyjęła środków ograniczających dotyczących przepływu osób do Rosji w szczególności w celach turystycznych i że niezbędne jest, aby osoby podróżujące i przebywające w tym państwie trzecim zaopatrywały się w określone towary i usługi z tego tytułu, wprowadzenie przez prawodawcę Unii tego wyjątku, który dotyczy właśnie osób podróżujących do Rosji i podróżujących z nimi członków ich najbliższej rodziny, należy rozumieć w ten sposób, że ma ono na celu jedynie zagwarantowanie skuteczności prawa do takiego przemieszczania się. W tym kontekście, po pierwsze, ścisła wykładnia wyjątku, o którym mowa w art. 5i ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 833/2014, w ten sposób, że jedynie sprzedaż, dostarczanie, przekazywanie i wywóz banknotów denominowanych w euro i przeznaczonych na sfinansowanie kosztów podróży i pobytu osoby podróżującej do Rosji i podróżujących z nią członków jej najbliższej rodziny są objęte wyjątkiem przewidzianym w tym przepisie, jest zgodna z celami tego rozporządzenia przypomnianymi w pkt 30 i 31 niniejszego wyroku. Po drugie, taka ścisła wykładnia art. 5i ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 833/2014 w zakresie, w jakim gwarantuje ona, że osoba podróżująca do Rosji może dysponować środkami pieniężnymi niezbędnymi do nabycia towarów i usług niezbędnych do zaspokojenia jej potrzeb podczas podróży i pobytu w Rosji oraz, w stosownym przypadku, podróżujących z nią członków jej najbliższej rodziny, pozwala również na osiągnięcie celu realizowanego przez ten wyjątek, a mianowicie zapewnienia skuteczności prawa do podróżowania do Rosji. Wynika z tego, że wywóz przez osobę podróżującą do Rosji banknotów denominowanych w euro w celu sfinansowania leczenia, takiego jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, nie jest objęty wyjątkiem przewidzianym w art. 5i ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 833/2014, ponieważ takie leczenie nie zaspokaja potrzeb związanych z podróżą lub pobytem tej osoby w Rosji. W świetle powyższych rozważań na zadane pytanie należy odpowiedzieć, iż art. 5i ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 833/2014 należy interpretować w ten sposób, że wywóz przez osobę podróżującą do Rosji banknotów denominowanych w euro w celu sfinansowania leczenia, z którego osoba ta pragnie skorzystać w tym państwie trzecim, nie stanowi wywozu niezbędnego do osobistego użytku wspomnianej osoby w rozumieniu tego przepisu. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (piąta izba) orzeka, co następuje:   Artykuł 5i ust. 2 lit. a) rozporządzenia Rady (UE) nr 833/2014 z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczącego środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie, zmienionego rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2022/595 z dnia 11 kwietnia 2022 r.,   należy interpretować w ten sposób, że:   wywóz przez osobę podróżującą do Rosji banknotów denominowanych w euro w celu sfinansowania leczenia, z którego osoba ta pragnie skorzystać w tym państwie trzecim, nie stanowi wywozu niezbędnego do osobistego użytku wspomnianej osoby w rozumieniu tego przepisu.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: niemiecki.