C-255/25

Wydanie tymczasowe POSTANOWIENIE TRYBUNAŁU (siódma izba) z dnia 29 czerwca 2026 r.(*) Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem – Odpowiedź, którą można wywieść w sposób jednoznaczny z orzecznictwa – Program pomocy na inwestycje prywatne – Program pomocy zgodny z rynkiem wewnętrznym – Odmowa przyznania przez właściwy organ pomocy w ramach tego programu – Skarga o stwierdzenie nieważności tej decyzji odmownej – Skutek wsteczny ewentualnego stwierdzenia przez sąd nieważności wspomnianej decyzji odmownej – Upływ, w toku postępowania sądowego, terminu przewidzianego na przyznanie pomocy na podstawie wspomnianego programu pomocy – Data, w której daną pomoc uznaje się za przyznaną – Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej – Prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem – Rozporządzenie (UE) 2015/1589 – Artykuł 1 – Istniejąca pomoc W sprawie C‑255/25 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Symvoulio tis Epikrateias (radę stanu, Grecja) postanowieniem z dnia 11 lutego 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 4 kwietnia 2025 r., w postępowaniu: Technikes Anaktisis kai Diachorismou AE (ECORESET AE) przeciwko Perifereia Attikis, TRYBUNAŁ (siódma izba), w składzie: F. Schalin, prezes izby, M. Gavalec i Z. Csehi (sprawozdawca), sędziowie, rzecznik generalny: L. Medina, sekretarz: A. Calot Escobar, postanowiwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem, zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem, wydaje następujące Postanowienie 1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 107 ust. 1 TFUE i art. 2 pkt 28 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 [TFUE] (Dz.U. 2014, L 187, s. 1). 2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Technikes Anaktis kai Dachorismou AE (ECORESET AE) a Perifereia Attikis (regionem Attyki, Grecja) w przedmiocie oddalenia przez ten ostatni wniosku tej spółki o skorzystanie z programu pomocy na inwestycje prywatne na rzecz rozwoju regionalnego i gospodarczego kraju, zatytułowanego „Przedsiębiorczość ogólna” (zwanego dalej „programem pomocy na przedsiębiorczość ogólną”), zatwierdzonego przez Komisję Europejską na podstawie rozporządzenia nr 651/2014. Ramy prawne Prawo Unii Karta 3        Artykuł 47 akapit pierwszy Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”) stanowi: „Każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w niniejszym artykule”. Rozporządzenie nr 651/2014 4        Artykuł 1 ust. 1 lit. a) i b) oraz ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014 stanowi: „1.      Niniejsze rozporządzenie ma zastosowanie do następujących kategorii pomocy: a)      pomoc regionalna; b)      pomoc dla [małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP)] w formie pomocy inwestycyjnej, pomocy operacyjnej i dostępu MŚP do finansowania; […] 2.      Niniejsze rozporządzenie nie ma zastosowania do: a)      programów w ramach sekcji 1 (z wyjątkiem art. 15), 2, 3, 4, 7 (z wyjątkiem art. 44) i 10 rozdziału III niniejszego rozporządzenia, jeśli średni roczny budżet na pomoc państwa przekracza 150 mln EUR, po sześciu miesiącach od daty wejścia w życie takich programów. Komisja może postanowić, że niniejsze rozporządzenie ma nadal zastosowanie przez dłuższy okres do jakiegokolwiek z takich programów pomocy po dokonaniu oceny stosownego planu ewaluacji zgłoszonego Komisji przez państwo członkowskie, w terminie 20 dni roboczych od wejścia w życie danego programu”. 5        Artykuł 2 pkt 28 tego rozporządzenia przewiduje: „Do celów niniejszego rozporządzenia przyjmuje się następujące definicje: […] 28)      »data przyznania pomocy« oznacza dzień, w którym beneficjent nabył prawo otrzymania pomocy zgodnie z obowiązującym krajowym systemem prawnym”. 6        Artykuł 3 wspomnianego rozporządzenia, zatytułowany „Warunki wyłączenia”, przewiduje: „Programy pomocy, pomoc indywidualna przyznana w ramach programów pomocy oraz pomoc ad hoc są zgodne z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 107 ust. 2 lub 3 [TFUE] i wyłączone z obowiązku zgłoszenia, o którym mowa w art. 108 ust. 3 [TFUE], jeżeli odnośna pomoc spełnia wszystkie warunki określonych w rozdziale I niniejszego rozporządzenia oraz szczególne warunki dotyczące odnośnej kategorii pomocy ustanowione w rozdziale III niniejszego rozporządzenia”. Rozporządzenie (UE) 2015/1589 7        Artykuł 1 rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 [TFUE] (Dz.U. 2015, L 248, s. 9), zatytułowany „Definicje”, przewiduje: „Do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje: […] b)      »istniejąca pomoc« oznacza: […] (ii)      pomoc dozwoloną, czyli takie programy pomocowe i pomoc indywidualną, które zostały dozwolone przez Komisję lub przez Radę [Unii Europejskiej]; […] c)      »nowa pomoc« oznacza każdą pomoc, czyli programy pomocowe i pomoc indywidualną, która nie jest pomocą istniejącą, włącznie ze zmianami istniejącej pomocy; […]”. Prawo greckie Ustawa 4399/2016 8        Nomos 4399/2016 „Thesmiko plaisio gia ti systasi kathestoton Enischyseon Idiotikon Ependyseon gia tin Perifereiaki kai Oikonomiki anaptyxi tis choras […]” (ustawa 4399/2016 o ramach instytucjonalnych dla ustanowienia programów pomocy na inwestycje prywatne na rzecz rozwoju regionalnego i gospodarczego kraju […]) z dnia 22 czerwca 2016 r. (FEK A’ 117) ustanawia programy pomocy państwa, do których należy program pomocy na przedsiębiorczość ogólną (art. 37–41). Zarządzenie 137926/2017 9        Na mocy Apofasi 137926/2017 tou Ypourgou kai tou Anapliroti Ypourgou Oikonomias kai Anaptyxis (zarządzenia 137926/2017 ministra i zastępcy ministra gospodarki i rozwoju) z dnia 14 grudnia 2017 r. (FEK B’ 4445) drugie zaproszenie do składania projektów dotyczące programu pomocy na przedsiębiorczość ogólną weszło w życie z łącznym budżetem w wysokości 390 000 000 EUR. 10      Termin rozpoczęcia procedury składania wniosków inwestycyjnych ustalono na dzień 15 grudnia 2017 r. 11      W następstwie kilku przedłużeń data zakończenia tej procedury została ustalona na dzień 21 maja 2018 r. 12      Zarządzenie 137926/2017 uzależniało przyznanie pomocy w ramach programu pomocy na przedsiębiorczość ogólną od spełnienia szczególnych warunków materialnych. 13      Artykuł 14 ust. 1, 5 i 6 tego zarządzenia przewidywał metodę oceny porównawczej wraz z klasyfikacją zainteresowanych w ostatecznym wykazie i z włączeniem ich do tego programu pomocy do czasu wyczerpania odpowiednich budżetów każdej instytucji przyjmującej. 14      Artykuł 15 wspomnianego zarządzenia przewidywał możliwość wniesienia zażaleń. Postępowanie główne i pytania prejudycjalne 15      W dniu 21 maja 2018 r. skarżąca w postępowaniu głównym, która jest spółką działającą w sektorze recyklingu sprzętu elektrycznego i elektronicznego, złożyła w ramach drugiego zaproszenia do składania wniosków, o którym mowa w pkt 9 niniejszego postanowienia, wniosek o skorzystanie z programu pomocy na przedsiębiorczość ogólną na projekt inwestycyjny dotyczący budowy nowej linii produkcyjnej zlokalizowanej w Aspropyrgos (Grecja), w celu dywersyfikacji swojej produkcji, przy czym całkowite koszty kwalifikowalne tego projektu wyniosły 1 404 420 EUR. 16      W dniu 30 sierpnia 2018 r. akredytowany biegły uznał, że wniosek ten jest kompletny i że plan inwestycyjny przedstawiony przez skarżącą w postępowaniu głównym spełnia przewidziane warunki zgodności z prawem. 17      Następnie powołano „komisję oceniającą plany inwestycyjne”. Komisja ta stwierdziła brak dokumentów potwierdzających i zwróciła się o wyjaśnienia oraz o dodatkowe informacje. 18      Po uwzględnieniu sprawozdania z oceny planu inwestycyjnego skarżącej w postępowaniu głównym i związanych z nim dokumentów komisja ta postanowiła odrzucić ten plan ze względu na to, że z jednej strony nie zostały spełnione warunki dotyczące wydatków kwalifikowalnych, a z drugiej strony wspomniany plan nie dotyczył nowej działalności gospodarczej skarżącej w postępowaniu głównym w regionie. 19      Skarżąca w postępowaniu głównym wniosła zażalenie na tę decyzję do komisji ds. zażaleń. 20      W dniu 28 czerwca 2019 r. komisja ta oddaliła to zażalenie w odniesieniu do niektórych przesłanek zgodności z prawem, ale uwzględniła je w odniesieniu do jednej z nich. Decyzja o ostatecznym oddaleniu zażalenia przez wspomnianą komisję została doręczona skarżącej w postępowaniu głównym. 21      W dniu 10 października 2019 r., w oparciu między innymi o sprawozdania z oceny komisji oceniającej oraz komisji ds. zażaleń, przewodniczący regionu Attyka przyjął ostateczny wykaz projektów inwestycyjnych nr 618644. Wykaz ten nie obejmował projektu inwestycyjnego skarżącej w postępowaniu głównym. 22      Decyzją 140399 wiceprzewodniczącego ds. finansów regionu Attyka z dnia 19 lutego 2020 r. wniosek skarżącej w postępowaniu głównym o dopuszczenie projektu inwestycyjnego do program pomocy na przedsiębiorczość ogólną został oddalony ze względu na to, że nie zostały spełnione pewne przesłanki zgodności z prawem. 23      W dniu 15 czerwca 2020 r. skarżąca w postępowaniu głównym wniosła skargę na tę decyzję do Symvoulio tis Epikrateias (rady stanu, Grecja), która jest sądem odsyłającym, wnosząc o stwierdzenie nieważności wspomnianej decyzji „oraz każdego innego aktu lub uchybienia administracji w tym zakresie”. 24      Sąd ten zauważa, że zgodnie z przepisami art. 1 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 651/2014 Komisja, która zajęła się tą sprawą, ponieważ budżet programu pomocy na przedsiębiorczość ogólną przekroczył przewidziany w tym przepisie roczny limit 150 mln EUR, zatwierdziła projekt planu oceny, który został jej przedłożony przez Republikę Grecką, a także przedłużenie tego programu pomocy do dnia 31 grudnia 2022 r. 25      Sąd ten zauważa, że gdyby w następstwie jego orzeczenia wniosek skarżącej w postępowaniu głównym o dopuszczenie projektu inwestycyjnego do programu pomocy na przedsiębiorczość ogólną został ostatecznie uwzględniony, biorąc pod uwagę moc wsteczną przyznaną decyzjom stwierdzającym nieważność w prawie greckim, administracja byłaby zobowiązana do wypłaty danej pomocy i do podjęcia wszelkich środków niezbędnych do pełnego zastosowania się do tego orzeczenia sądowego, z poszanowaniem przepisów prawa Unii w dziedzinie pomocy państwa. 26      W tym względzie Symvoulio tis Epikrateias (rada stanu) uważa, że administracja grecka nie może co do zasady kwestionować znaczenia skargi w postępowaniu głównym ani przedmiotu tego postępowania, powołując się na ewentualne wyczerpanie budżetu danego zaproszenia do składania projektów lub na zakończenie programu inwestycyjnego w dniu rozprawy odbywającej się w ramach tego postępowania. 27      Zdaniem sądu odsyłającego należy w pełni zagwarantować wykonanie prawa do skutecznego środka prawnego, ustanowionego w art. 20 ust. 1 konstytucji greckiej i w art. 47 Karty w związku z jej art. 51. 28      Sąd ten przywołuje również art. 1 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia 2015/1589, definiujący „istniejącą pomoc” jako „pomoc dozwoloną, czyli programy pomocowe i pomoc indywidualną, które zostały dozwolone przez Komisję lub przez Radę”, oraz art. 1 lit. c) tego rozporządzenia, zgodnie z którym „nową pomoc” stanowi „każd[a] pomoc, czyli programy pomocowe i pomoc indywidualn[a], która nie jest pomocą istniejącą, włącznie ze zmianami istniejącej pomocy”. 29      Symvoulio tis Epikrateias (rada stanu) wskazuje, że zgodnie z art. 107 i 108 TFUE w związku z przepisami rozporządzeń nr 651/2014 i 2015/1589 przywołanymi w pkt 24 i 28 niniejszego postanowienia przyznanie pomocy państwa objętej dozwolonym programem pomocy nie może nastąpić po dniu upływu okresu obowiązywania tego programu pomocy, a mianowicie – w odniesieniu do programu na przedsiębiorczość ogólną – w dniu 31 grudnia 2022 r. W przeciwnym razie pomoc taką należałoby uznać za „nową pomoc”, która ze względu na niespełnienie wymogów proceduralnych przewidzianych w rozporządzeniu nr 651/2014 stanowiłaby pomoc niezgodną z prawem w rozumieniu art. 108 ust. 3 TFUE. 30      Ponadto Symvoulio tis Epikrateias (rada stanu) odnosi się do art. 2 pkt 28 rozporządzenia nr 651/2014, który definiuje „datę przyznania pomocy” jako „dzień, w którym beneficjent nabył prawo otrzymania pomocy zgodnie z obowiązującym krajowym systemem prawnym”, oraz do orzecznictwa, zgodnie z którym do sądu krajowego należy ustalenie, na podstawie mającego zastosowanie prawa krajowego, daty, w której daną pomoc należy uznać za przyznaną. Jej zdaniem w prawie greckim chodzi o datę wydania decyzji o przyjęciu lub o odrzuceniu wniosku o przyznanie danej pomocy. W konsekwencji zauważa ona, że w przypadku decyzji o odrzuceniu wniosku o udzielenie pomocy okoliczność, iż orzeczenie sądowe stwierdzające ewentualną niezgodność z prawem tego odrzucenia zostanie wydane w późniejszym terminie, nie ma wpływu na datę przyznania pomocy, podobnie jak kwestia mocy wstecznej tego orzeczenia sądowego. 31      Symvoulio tis Epikrateias (rada stanu) odwołuje się również do orzecznictwa Trybunału, zgodnie z którym od momentu, w którym prawo do otrzymania wsparcia udzielonego przy użyciu zasobów państwowych zostało przyznane beneficjentowi na podstawie obowiązujących przepisów krajowych, pomoc należy uznać za przyznaną, a zatem faktyczne przekazanie przedmiotowych zasobów nie ma decydującego znaczenia, jak to wynika z wyroku z dnia 19 grudnia 2019 r., Arriva Italia i in. (C‑385/18, EU:C:2019:1121, pkt 36). 32      Odsyła ona wreszcie do pkt 78 i 79 wyroku z dnia 12 stycznia 2023 r., DOBELES HES (C‑702/20 i C‑17/21, EU:C:2023:1), w których Trybunał uznał, że art. 107 ust. 1 TFUE należy interpretować w ten sposób, że jeżeli uregulowanie krajowe ustanawiające ustawowe prawo do płatności stanowi „pomoc państwa” w rozumieniu tego postanowienia, to dochodzone na drodze sądowej roszczenia mające na celu skorzystanie w pełni z tego prawa należy traktować jako wnioski o wypłatę nieotrzymanej części tej pomocy państwa, a nie jako wnioski mające na celu przyznanie odrębnej pomocy państwa przez sąd, do którego wniesiono sprawę. 33      W świetle wszystkich tych elementów Symvoulio tis Epikrateias (rada stanu) uważa, że co do zasady dopuszczenie projektów inwestycyjnych do programu pomocy na przedsiębiorczość ogólną i przyznanie odpowiedniej pomocy indywidualnej po dniu 31 grudnia 2022 r. nie było już możliwe. Jednakże jej zdaniem nie dochodzi do przyznania pomocy, jeżeli po tej dacie w drodze orzeczenia sądowego stwierdzona zostaje niezgodność z prawem aktu administracyjnego oddalającego wniosek o przyznanie pomocy, który został wydany przed tą datą, i zostaje on unieważniony z mocą wsteczną z dniem wydania tego aktu. 34      W niniejszej sprawie sąd odsyłający zauważa, że zarówno w dniu, w którym przewodniczący regionu Attyka przyjął ostateczny wykaz projektów inwestycyjnych nr 618644, czyli w dniu 10 października 2019 r., w którym projekt inwestycyjny skarżącej w postępowaniu głównym nie został włączony, jak i w dniu, w którym wiceprzewodniczący ds. finansów regionu Attyka oddalił wniosek o dopuszczenie tego projektu inwestycyjnego do programu pomocy na przedsiębiorczość ogólną, czyli w dniu 19 lutego 2020 r., ów program pomocy nadal obowiązywał. Sąd ten uważa, że w związku z tym, gdyby uwzględnił on skargę wniesioną w postępowaniu głównym, nie można by było mówić o przyznaniu pomocy państwa niezgodnej z prawem w drodze jego własnego orzeczenia. 35      Wspomniany sąd podkreśla jednak, że do rozstrzygnięcia sporu w postępowaniu głównym niezbędne jest dokonanie wykładni niektórych przepisów prawa Unii, i odnosi się do podobnej sprawy, która toczyła się przed Trybunałem w dniu złożenia niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym i doprowadziła do wydania wyroku z dnia 3 lipca 2025 r., TOODE (C‑653/23, EU:C:2025:517). 36      W tych okolicznościach Symvoulio tis Epikrateias (rada stanu) postanowiła zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1)      Czy art. 107 ust. 1 TFUE i art. 2 pkt 28 rozporządzenia [nr 651/2014] należy interpretować w ten sposób, że pomoc państwa, taka jak ta przewidziana w programie pomocy [na przedsiębiorczość ogólną], zostaje »przyznana« w chwili, gdy zainteresowany spełnia wszystkie warunki określone w zaproszeniu do składania wniosków, co w niniejszej sprawie odpowiada chwili, w której właściwy organ wydaje decyzję w przedmiocie wniosku, nawet jeżeli spełnienie tych warunków zostało stwierdzone orzeczeniem sądowym wydanym po upływie terminu na przyznanie pomocy i uchylającym decyzję oddalającą wniosek? 2)      Czy też przeciwnie, nabycie pewnego prawa do otrzymania pomocy jest skuteczne w chwili wydania odpowiedniego orzeczenia sądowego, w związku z czym w takim przypadku to samo orzeczenie sądowe przyznaje »nową pomoc« niezgodną z prawem? 3)      Czy odpowiedź na [poprzednie] pytanie różni się w zależności od tego, czy w danym krajowym porządku prawnym stwierdzenie nieważności ze względu na niezgodność z prawem tego aktu administracyjnego ma skutek wsteczny, jak ma to miejsce w Grecji, czy też wywołuje skutki jedynie na przyszłość?”. Postępowanie przed Trybunałem 37      Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 25 maja 2025 r. postępowanie w niniejszej sprawie zostało zawieszone do czasu ogłoszenia wyroku z dnia 3 lipca 2025 r., TOODE (C‑653/23, EU:C:2025:517). 38      Pismem z dnia 16 lipca 2025 r. sekretariat Trybunału poinformował sąd odsyłający o tym wyroku i wezwał go do wskazania, czy w świetle tego wyroku zamierza on podtrzymać swój wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. 39      Pismem z dnia 1 września 2025 r. sąd ten poinformował Trybunał, że zamierza podtrzymać swój wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. W przedmiocie pytań prejudycjalnych 40      Zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania Trybunał może w każdej chwili, na wniosek sędziego sprawozdawcy i po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem, jeżeli odpowiedź na pytanie prejudycjalne można wywieść w sposób jednoznaczny z orzecznictwa. 41      W niniejszym przypadku Trybunał uważa, że pomimo wątpliwości wyrażonych przez sąd odsyłający wykładnię prawa Unii, o którą zwrócił się ten sąd, można wywieść w sposób jednoznaczny z wyroku z dnia 3 lipca 2025 r., Bank TOODE (C‑653/23, EU:C:2025:517). W niniejszej sprawie należy wobec tego zastosować art. 99 regulaminu postępowania. 42      Na wstępie należy przypomnieć, że, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w ramach ustanowionej w art. 267 TFUE procedury współpracy między sądami krajowymi a Trybunałem do tego ostatniego należy udzielenie sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu. Mając to na uwadze, Trybunał powinien w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania. Ponadto Trybunał może wziąć pod rozwagę normy prawa Unii, na które sąd krajowy nie powołał się w swoich pytaniach prejudycjalnych (wyrok z dnia 12 grudnia 1990 r., SARPP, C‑241/89, EU:C:1990:459, pkt 8; postanowienie z dnia 13 lutego 2020 r., flightright, C‑606/19, EU:C:2020:101, pkt 19 i przytoczone tam orzecznictwo). 43      Nawet jeżeli, w przypadku braku uregulowań Unii w danej dziedzinie, zasady postępowania w sprawach mających za przedmiot ochronę praw jednostki wynikających z prawa Unii winno określać prawo krajowe każdego państwa członkowskiego, to jednak państwa członkowskie ponoszą odpowiedzialność za zapewnienie w każdym przypadku poszanowania prawa do skutecznej ochrony sądowej rzeczonych praw, zagwarantowanego w art. 47 akapit pierwszy Karty. Zgodnie z tym art. 47 akapit pierwszy każdy, kogo prawa i wolności zagwarantowane przez prawo Unii zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem (wyrok z dnia 3 lipca 2025 r., TOODE, C‑653/23, EU:C:2025:517, pkt 23 i przytoczone tam orzecznictwo). 44      W niniejszej sprawie program pomocy na przedsiębiorczość ogólną został uznany za zgodny z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 107 ust. 2 lub 3 TFUE i zwolniony z obowiązku zgłoszenia przewidzianego w art. 108 ust. 3 TFUE zgodnie z art. 3 rozporządzenia nr 651/2014. Ten program pomocy stanowi zatem wykonanie tego rozporządzenia. Decyzją Komisji uznanie rzeczonego programu pomocy za zgodny z prawem na podstawie tego rozporządzenia przedłużono do dnia 31 grudnia 2022 r. Wynika stąd, że wdrożenie tego programu pomocy stanowi stosowanie prawa Unii w rozumieniu art. 51 ust. 1 Karty. 45      W tych okolicznościach należy uznać, że poprzez swoje pytania, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd odsyłający zwraca się zasadniczo do Trybunału o wyjaśnienie, czy art. 107 ust. 1 TFUE, art. 1 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia 2015/1589 i art. 2 pkt 28 rozporządzenia nr 651/2014 w związku z art. 47 akapit pierwszy Karty sprzeciwiają się uregulowaniu lub orzecznictwu krajowemu nadającemu w drodze orzeczenia sądowego skutek wsteczny stwierdzeniu nieważności decyzji organu niesłusznie odmawiającej przedsiębiorstwu przyznania pomocy indywidualnej na podstawie programu pomocy państwa dozwolonego przez Komisję, co skutkuje tym, że pomoc tę uznaje się za przyznaną w dniu, w którym organ ten niesłusznie odmówił jej przyznania, mimo że to orzeczenie sądowe zostało wydane po dacie upływu terminu przewidzianego na przyznanie pomocy na podstawie tego programu pomocy. 46      Zgodnie z art. 2 pkt 28 rozporządzenia nr 651/2014 datą przyznania pomocy jest dzień, w którym beneficjent nabył prawo otrzymania pomocy zgodnie z obowiązującym krajowym systemem prawnym. 47      Zgodnie z orzecznictwem Trybunału decydujący czynnik przy ustalaniu daty, w której beneficjenci uzyskali prawo do otrzymania pomocy państwa w drodze określonego środka, dotyczy nabycia przez tych beneficjentów pewnego prawa do otrzymania tej pomocy oraz wynikającego z tego zobowiązania państwa do przyznania wspomnianej pomocy. W tym właśnie momencie taki środek może bowiem spowodować zakłócenie konkurencji, wpływając na handel między państwami członkowskimi w rozumieniu ust. 107 ust. 1 TFUE (zob. podobnie wyrok z dnia 3 lipca 2025 r., TOODE, C‑653/23 P, EU:C:2025:517, pkt 18 i przytoczone tam orzecznictwo). 48      Do sądu odsyłającego należy zatem ustalenie, na podstawie mającego zastosowanie prawa krajowego oraz z poszanowaniem prawa Unii, daty, w której pomoc państwa rozpatrywaną w postępowaniu głównym należy uznać za przyznaną. W tym celu sąd ten powinien wziąć pod uwagę wszystkie ustanowione w prawie krajowym warunki przyznania rozpatrywanej pomocy (wyrok z dnia 3 lipca 2025 r., TOODE, C‑653/23, EU:C:2025:517, pkt 19 i przytoczone tam orzecznictwo). 49      Trybunał orzekł, że pomoc przyznana w dniu, w którym zezwolenie Komisji na tę pomoc już nie obowiązuje ze względu na to, że chodzi o nową pomoc, powinna być przedmiotem zgłoszenia Komisji na podstawie art. 108 ust. 3 TFUE i nie może zostać wprowadzona w życie do czasu stwierdzenia przez Komisję jej zgodności z rynkiem wewnętrznym (wyrok z dnia 3 lipca 2025 r., TOODE, C‑653/23, EU:C:2025:517, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo). 50      Należy również przypomnieć, że art. 1 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia 2015/1589 stanowi, że „istniejąca pomoc” oznacza pomoc dozwoloną, co obejmuje takie programy pomocowe i pomoc indywidualną, które zostały dozwolone przez Komisję lub przez Radę. Artykuł 1 lit. c) tego rozporządzenia stanowi natomiast, że przez „nową pomoc” należy rozumieć każdy program pomocowy i każdą pomoc indywidualną, które nie są pomocą istniejącą, włącznie ze zmianami istniejącej pomocy. 51      W sprawie, w której zapadł wyrok z dnia 3 lipca 2025 r., TOODE (C‑653/23, EU:C:2025:517, pkt 13, 14, 17, 20, 21, 24, 25), Trybunał zbadał przypadek odmienny od tego rozpatrywanego w postępowaniu głównym, w którym, zgodnie z prawem krajowym, jeżeli orzeczenie sądowe stwierdzało, po dacie upływu terminu na przyznanie pomocy indywidualnej objętej programem pomocy państwa dozwolonym przez Komisję, niezgodny z prawem charakter decyzji o odmowie przyznania tej pomocy, sądy krajowe mogły jedynie nakazać przyjęcie korzystnych aktów administracyjnych na przyszłość (ex nunc). 52      W sprawie tej Trybunał uznał, że art. 107 ust. 1 TFUE i art. 47 akapit pierwszy Karty należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni przepisów krajowych, zgodnie z którą pomocy indywidualnej objętej krajowym programem pomocy państwa zatwierdzonym przez Komisję nie można uznać za „przyznaną” w rozumieniu tego postanowienia traktatu FUE w dniu, w którym właściwy organ krajowy niesłusznie odmówił prawa do pomocy jednostce, która złożyła o to wniosek w terminie przewidzianym na jej przyznanie, jeżeli w orzeczeniu sądowym stwierdzono niezgodność tej odmowy z prawem po upływie tego terminu (wyrok z dnia 3 lipca 2025 r., TOODE, C‑653/23, EU:C:2025:517, pkt 30). 53      Ponadto, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, od momentu, w którym prawo do otrzymania pomocy państwa zostało przyznane beneficjentowi na podstawie obowiązujących przepisów krajowych, pomoc należy uznać za przyznaną, a zatem faktyczne przekazanie przedmiotowych zasobów nie ma decydującego znaczenia (wyrok z dnia 3 lipca 2025 r., TOODE, C‑653/23, EU:C:2025:517, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo). 54      Z orzecznictwa tego wynika, że w sytuacji gdy uznaje się, iż pomoc państwa taka jak ta rozpatrywana w postępowaniu głównym została przyznana w dniu, w którym obowiązywało zezwolenie Komisji na tę pomoc, należy ją uznać za „pomoc dozwoloną”, a zatem za „istniejącą pomoc” w rozumieniu art. 1 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia 2015/1589, niezależnie od tego, czy zostaje ona wypłacona po zakończeniu obowiązywania programu pomocy zatwierdzonego przez Komisję. Taka wykładnia nie może zakłócać konkurencji na rynku. Mianowicie, ze względu na to, że – jak wynika z orzecznictwa przytoczonego w pkt 47 niniejszego postanowienia – to w dniu, w którym przyznano pewne prawo do otrzymania pomocy państwa, środek może stanowić zakłócenie konkurencji w taki sposób, że wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, wypłata pomocy takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym po dacie wygaśnięcia danego programu pomocy stawia wnioskującego o pomoc w sytuacji, w której powinien był się znaleźć, gdyby właściwy organ działał zgodnie z prawem, i w ten sposób pozwala właśnie na przywrócenie równowagi konkurencyjnej na rynku (wyrok z dnia 3 lipca 2025 r., TOODE, C‑653/23, EU:C:2025:517, pkt 35, 36). 55      Trybunał doszedł na tej podstawie do wniosku, że art. 1 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia 2015/1589 należy interpretować w ten sposób, iż za „istniejącą pomoc” w rozumieniu tego przepisu należy uznać pomoc indywidualną, którą uważa się za przyznaną w dniu, w którym właściwy organ niesłusznie odmówił jej przyznania jednostce, która złożyła taki wniosek w terminie przewidzianym na jej przyznanie, lecz wypłaconą tej jednostce w wykonaniu korzystnego aktu administracyjnego wydanego na podstawie nakazu sądu stwierdzającego niezgodność z prawem odmowy po dacie upływu tego terminu (wyrok z dnia 3 lipca 2025 r., TOODE, C‑653/23, EU:C:2025:517, pkt 37). 56      Z powyższego wynika, że na zadane pytania należy odpowiedzieć, iż art. 107 ust. 1 TFUE, art. 1 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia 2015/1589 i art. 2 pkt 28 rozporządzenia nr 651/2014 w związku z art. 47 akapit pierwszy Karty należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwiają się one uregulowaniu lub orzecznictwu krajowemu nadającemu w drodze orzeczenia sądowego skutek wsteczny stwierdzeniu nieważności decyzji organu niesłusznie odmawiającej przedsiębiorstwu przyznania pomocy indywidualnej na podstawie programu pomocy państwa dozwolonego przez Komisję, co skutkuje tym, że pomoc tę uznaje się za przyznaną w dniu, w którym organ ten niesłusznie odmówił jej przyznania, mimo że to orzeczenie sądowe zostało wydane po dacie upływu terminu przewidzianego na przyznanie pomocy na podstawie tego programu. W przedmiocie kosztów 57      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje: Artykuł 107 ust. 1 TFUE, art. 1 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. w sprawie wykonania art. 108 [TFUE] oraz art. 2 pkt 28 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym na mocy art. 107 i 108 [TFUE] w świetle art. 47 akapit pierwszy Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że: nie sprzeciwiają się one uregulowaniu lub orzecznictwu krajowemu nadającemu w drodze orzeczenia sądowego skutek wsteczny stwierdzeniu nieważności decyzji organu niesłusznie odmawiającej przedsiębiorstwu przyznania pomocy indywidualnej na podstawie programu pomocy państwa dozwolonego przez Komisję Europejską, co skutkuje tym, że pomoc tę uznaje się za przyznaną w dniu, w którym organ ten niesłusznie odmówił jej przyznania, mimo że to orzeczenie sądowe zostało wydane po dacie upływu terminu przewidzianego na przyznanie pomocy na podstawie tego programu. Podpisy *      Język postępowania: grecki.