C-257/25

POSTANOWIENIE TRYBUNAŁU (siódma izba) z dnia 8 grudnia 2025 r. ( *1 ) Odesłanie prejudycjalne – Artykuł 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem – Emerytura sędziów – Podstawa wymiaru – Nieuwzględnienie dodatku z tytułu oddelegowania – Wyłączenie ze względów związanych z imperatywami likwidacji deficytu budżetowego – Artykuł 2 TUE – Artykuł 19 ust. 1 akapit drugi TUE – Zasada niezawisłości sędziowskiej – Kompetencje władz ustawodawczej i wykonawczej państw członkowskich w zakresie obniżenia wynagrodzeń sędziów – Przesłanki W sprawie C‑257/25 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunalul Neamţ (sąd okręgowy w Neamț, Rumunia) postanowieniem z dnia 7 lutego 2025 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 7 kwietnia 2025 r., w postępowaniu: B.V. przeciwko I.J., TRYBUNAŁ (siódma izba), w składzie: F. Schalin, prezes izby, M. Gavalec (sprawozdawca) i Z. Csehi, sędziowie, rzecznik generalny: D. Spielmann, sekretarz: A. Calot Escobar, postanowiwszy, po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem, zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem, wydaje następujące Postanowienie Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 i art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „Kartą”). Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy B.V., który jest sędzią w stanie spoczynku, a I.J. (rumuńską inspekcją sądową) w przedmiocie odmowy wydania B.V. przez tę inspekcję – do celów ponownego ustalenia uprawnień emerytalnych B.V. – standardowego zaświadczenia wymieniającego otrzymane przez niego dodatki dzienne z tytułu oddelegowania. Ramy prawne Ustawa o dawnym statusie sędziów i prokuratorów Artykuł 82 ust. 1 Legea nr. 303 privind statutul judecătorilor și procurorilor (ustawy nr 303 o statusie sędziów i prokuratorów) z dnia 28 czerwca 2004 r. (opublikowanej ponownie w Monitorul Oficial al României, część I, nr 826 z dnia 13 września 2005 r.), w brzmieniu mającym zastosowanie do sporu w postępowaniu głównym (zwanej dalej „ustawą o dawnym statusie sędziów i prokuratorów”), przewidywał zasadniczo, że sędziowie, którzy przepracowali na stanowisku sędziego nie mniej niż 25 lat, „mogą otrzymać, po ukończeniu 60. roku życia, emeryturę w wysokości 80 % podstawy wymiaru, na którą składają się miesięczne świadczenie brutto z tytułu zaszeregowania lub miesięczne wynagrodzenie podstawowe brutto, w zależności od przypadku, oraz dodatki do wynagrodzenia otrzymane w ostatnim miesiącu wykonywania pracy przed datą przejścia w stan spoczynku”. Rozporządzenie rządu nr 1275 z dnia 18 października 2005 r. Artykuł 7 przepisów wykonawczych zatwierdzonych na mocy Hotărârea Guvernului nr. 1275 pentru aprobarea Normelor metodologice de aplicare a prevederilor Legii nr. 303/2004 privind statutul judecătorilor și procurorilor, republicată, și ale Legii nr. 47/1992 privind organizarea și funcționarea Curții Constituționale, republicată, referitoare la pensiile de serviciu și la acordarea indemnizațiilor pentru creșterea copilului în vârstă de până la 2 ani (rozporządzenia rządu nr 1275 w sprawie zatwierdzenia przepisów wykonawczych do ustawy nr 303/2004 o statusie sędziów i prokuratorów, ponownie opublikowanej, oraz ustawy nr 47/1992 dotyczącej organizacji i funkcjonowania trybunału konstytucyjnego, ponownie opublikowanej, odnoszących się do emerytur oraz przyznawania zasiłków na dzieci w wieku do dwóch lat) z dnia 18 października 2005 r. (Monitorul Oficial al României, część I, nr 979 z dnia 3 listopada 2005 r.) stanowi w ust. 1 i 3: „1.   Wysokość emerytury, o której mowa w art. 82 ust. 1 i 2, wynosi 80 % średniego dochodu brutto uzyskanego w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy wykonywania pracy przed datą przejścia w stan spoczynku. […] 3.   Uzyskany dochód brutto obejmuje, poza comiesięcznym świadczeniem brutto z tytułu zaszeregowania, również dodatki o charakterze stałym lub niestałym. Do dochodu brutto nie wlicza się kwot otrzymanych z tytułu premii, gratyfikacji, płatności wyrównawczych, przywrócenia uprawnień za inny okres, ani dodatku w wysokości siedmiu miesięcznych świadczeń brutto z tytułu zaszeregowania, o których mowa w art. 81 ust. 1 ustawy, ani innych świadczeń niemających charakteru wynagrodzenia za pracę”. Zgodnie z art. 13 ust. 1 lit. b) owych przepisów wykonawczych: „Do celów ustalenia wysokości emerytury akta emerytalne muszą zawierać: […] b) standardowe zaświadczenie o emeryturze […] sporządzone przez ostatni podmiot będący pracodawcą, które powinno podawać staż pracy w sądownictwie, staż pracy wyłącznie na stanowiskach sędziego i prokuratora, średni dochód brutto osiągnięty w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy wykonywania pracy przed datą przejścia w stan spoczynku oraz dochód brutto uzyskany w dniu przejścia w stan spoczynku”. OUG nr 27/2006 Artykuł 13 ust. 1 lit. a) Ordonanța de urgență a Guvernului nr. 27 privind salarizarea și alte drepturi ale judecătorilor și procurorilor și altor categorii de personal din sistemul justiției (dekretu rządu z mocą ustawy nr 27 dotyczącego wynagrodzenia i innych uprawnień sędziów, prokuratorów i innych kategorii personelu wymiaru sprawiedliwości) z dnia 29 marca 2006 r. (Monitorul Oficial al României, część I, nr 314 z dnia 7 kwietnia 2006 r., zwanego dalej „OUG nr 27/2006”), przewiduje: „Sędziowie, prokuratorzy, pracownicy z nimi zrównani oraz sędziowie asystenci, oddelegowani lub przeniesieni do miejsca innego niż ich miejsce zamieszkania korzystają przez cały okres oddelegowania lub przeniesienia z następujących praw: a) dodatku dziennego w wysokości równej 2 % miesięcznego świadczenia brutto z tytułu zaszeregowania, ale nie niższej niż kwota przewidziana dla personelu jednostek budżetowych”. Ustawa o nowym statusie sędziów i prokuratorów Legea nr. 303 privind statutul judecătorilor și procurorilor (ustawa nr 303/2022 o statusie sędziów i prokuratorów) z dnia 15 listopada 2022 r. (Monitorul Oficial al României, część I, nr 1102 z dnia 16 listopada 2022 r.) weszła w życie w dniu 16 listopada 2022 r. i została zmieniona przez Legea nr. 282 pentru modificarea și completarea unor acte normative din domeniul pensiilor de serviciu și a Legii nr. 227/2015 privind codul fiscal (ustawę nr 282 zmieniającą i uzupełniającą akty wykonawcze w dziedzinie emerytur służbowych i ustawę nr 227/2015 – kodeks podatkowy) z dnia 19 października 2023 r. (Monitorul Oficial al României, część I, nr 950 z dnia 20 października 2023 r.) (zwana dalej „ustawą o nowym statusie sędziów i prokuratorów”). W następstwie tych zmian art. 211 ustawy o nowym statusie sędziów i prokuratorów został uzupełniony ust. 41, zgodnie z którym od dnia 1 stycznia 2024 r.: „Do podstawy wymiaru emerytury nie wlicza się kwot otrzymanych z tytułu premii, gratyfikacji, płatności wyrównawczych, przywrócenia uprawnień w zakresie wynagrodzenia za okres inny niż okres brany pod uwagę przy ustalaniu uprawnień emerytalnych, dodatków dziennych ani jakichkolwiek innych uprawnień niemających charakteru stałego”. Uzasadnienie projektu ustawy, który doprowadził do tej zmiany ustawy, stanowi, że „[d]ostosowanie wymiaru świadczeń emerytalnych nie jest równoznaczne z wywłaszczeniem osób do nich uprawnionych, lecz ma na celu obniżenie, w świetle obecnej sytuacji, uprawnień emerytalnych w ramach zobowiązań publicznych zaciągniętych z budżetu państwa. Ponowne obliczenie wysokości świadczeń emerytalnych nie jest także równoznaczne z ograniczeniem prawa konstytucyjnego, lecz jest konieczne do zmniejszenia wydatków budżetowych”. Postępowanie główne i pytanie prejudycjalne Skarżący w postępowaniu głównym, B.V., pełnił urząd sędziego do dnia 1 grudnia 2022 r., czyli do dnia przejścia w stan spoczynku. W okresie, w którym był sędzią inspektorem w rumuńskiej inspekcji sądowej, czyli od dnia 28 grudnia 2018 r. do dnia 1 grudnia 2022 r., otrzymywał dodatek dzienny z tytułu oddelegowania, odpowiadający, zgodnie z art. 13 ust. 1 lit. a) OUG nr 27/2006, 2 % miesięcznego świadczenia brutto z tytułu zaszeregowania. W celu ustalenia swoich uprawnień emerytalnych B.V. zwrócił się w dniu 10 listopada 2022 r. do głównego inspektora rumuńskiej inspekcji sądowej o wydanie mu standardowego zaświadczenia wskazującego dochód brutto, który uzyskał on w listopadzie 2022 r., obejmujący dzienne dodatki z tytułu oddelegowania. Kwota tych dodatków za listopad 2022 r. wynosiła 10143 RON (lei rumuńskich, około 2000 EUR). Rumuńska inspekcja sądowa odmówiła uwzględnienia wniosku B.V. ze względu na to, że dodatek ten nie wchodzi w zakres podstawy wymiaru emerytury przewidzianej w art. 82 ust. 1 ustawy o dawnym statusie sędziów i prokuratorów. W listopadzie 2023 r. B.V. zaskarżył tę odmowę do Tribunalul Neamţ (sądu okręgowego w Neamț, Rumunia), który jest sądem odsyłającym. Z wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym wynika, że od wejścia w życie ustawy o dawnym statusie sędziów i prokuratorów rumuńscy sędziowie i prokuratorzy uzyskali prawo do emerytury w wysokości 80 % podstawy wymiaru, na którą składają się miesięczne świadczenie brutto z tytułu zaszeregowania lub miesięczne wynagrodzenie podstawowe brutto, w zależności od przypadku, oraz dodatki do wynagrodzenia otrzymane w ostatnim miesiącu wykonywania pracy przed datą przejścia w stan spoczynku. Sąd odsyłający zwraca uwagę, po pierwsze, że Înalta Curte de Casație și Justiție (najwyższy sąd kasacyjny, Rumunia) zakwalifikował najpierw, w szczególności w orzeczeniach z dni 7 lutego 2022 r. i 13 marca 2023 r., dzienne dodatki z tytułu oddelegowania jako element wynagrodzenia, a następnie, w orzeczeniu z dnia 11 listopada 2024 r. (Monitorul Oficial al României, część I, nr 1269 z dnia 17 grudnia 2024 r.), wyłączył te dodatki z podstawy wymiaru świadczenia emerytalnego, a po drugie, że od dnia 1 stycznia 2024 r. rozwiązanie to jest wyraźnie przewidziane w art. 211 ust. 41 ustawy o nowym statusie sędziów i prokuratorów. W tym kontekście sąd odsyłający zastanawia się, czy – w braku obiektywnego kryterium w przepisach regulujących wynagrodzenie sędziów – wyłączenie omawianego dodatku z podstawy wymiaru świadczenia emerytalnego nie narusza zasady niezawisłości sędziowskiej, która wynika z art. 2 i 19 TUE oraz z art. 47 Karty, i która wymaga, aby sędziowie otrzymywali wynagrodzenie stabilne i współmierne do wagi i specyfiki pełnionej funkcji. Sąd odsyłający wskazuje, że wiele instrumentów międzynarodowych kładzie zresztą nacisk na tę kwestię, w szczególności pkt 54 Rekomendacji CM/Rec(2010)12 Komitetu Ministrów Rady Europy dotyczącej sędziów i ich: niezawisłości, odpowiedzialności i efektywności, przyjętej w dniu 17 listopada 2010 r., i pkt 6.4 Europejskiej karty statusu sędziego, przyjętej w Strasburgu w dniu 10 lipca 1998 r. przez Radę Europy. W tych okolicznościach Tribunalul Neamţ (sąd okręgowy w Neamț) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy art. 2 [TUE], określający wartości, na których opiera się Unia Europejska, odnosząc się do poszanowania państwa prawa, oraz art. 19 ust. 1 akapit drugi [TUE] w związku z art. 47 [Karty], zgodnie z którymi państwa członkowskie zapewniają skuteczną ochronę sądową opartą na prawie dostępu do niezawisłego i bezstronnego sądu, należy interpretować w ten sposób, że zasada niezawisłości sędziowskiej stoi na przeszkodzie odmowie włączenia do zakresu uprawnień do emerytury […] również składnika wynagrodzenia, jakim jest dodatek [dzienny] z tytułu oddelegowania, […] który nie jest wypłacany tytułem zwrotu wydatków rzeczywiście poniesionych w związku z oddelegowaniem, takich jak wydatki na podróż, zamieszkanie i wyżywienie, przyznawany sędziom, którzy mieli status sędziów delegowanych/przeniesionych, ponieważ odmowa ta stanowi odstępstwo od stosowania mechanizmu ustalania emerytur sędziów na podstawie obiektywnych kryteriów, niezależnych od arbitralnej interwencji władz wykonawczej i ustawodawczej, co skutkuje trwałym obniżeniem poziomu wynagrodzenia, z naruszeniem gwarancji konstytucyjnych mających na celu zapewnienie sędziom emerytury odpowiadającej godności urzędu i zakresowi ich obowiązków, a także tego, aby wymiar sprawiedliwości był sprawowany przez niezależne sądy i niezawisłych sędziów?”. W przedmiocie pytania prejudycjalnego Zgodnie z art. 99 regulaminu postępowania przed Trybunałem, jeżeli odpowiedź na pytanie prejudycjalne można wywieść w sposób jednoznaczny z orzecznictwa lub jeżeli odpowiedź na pytanie prejudycjalne nie pozostawia żadnych uzasadnionych wątpliwości, Trybunał może w każdej chwili, na wniosek sędziego sprawozdawcy i po zapoznaniu się ze stanowiskiem rzecznika generalnego, orzec w formie postanowienia z uzasadnieniem. Przepis ten należy zastosować w niniejszej sprawie. Poprzez pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży w istocie do ustalenia, czy art. 2 TUE i art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że zasada niezawisłości sędziowskiej stoi na przeszkodzie odmowie uwzględnienia, przy obliczaniu emerytury, dziennego dodatku z tytułu oddelegowania, w sytuacji gdy taka odmowa, po pierwsze, stanowi odstępstwo od mechanizmu, zgodnie z którym emerytura sędziów jest ustalana na podstawie obiektywnych kryteriów, niezależnych od arbitralnej interwencji władz wykonawczej i ustawodawczej, a po drugie, prowadzi do trwałego obniżenia poziomu wynagrodzenia sędziów w stanie spoczynku. Jak wynika z orzecznictwa Trybunału, chociaż zgodnie z zasadą podziału władz charakteryzującą funkcjonowanie państwa prawnego należy zagwarantować niezależność sądów względem władz ustawodawczej i wykonawczej państwa członkowskiego, sam fakt, że władze te są zaangażowane w ustalanie wynagrodzenia sędziów, nie stwarza jako taki zależności sędziów od tych władz ani nie wzbudza wątpliwości co do niezawisłości lub bezstronności tych sędziów. Państwa członkowskie dysponują bowiem szerokim zakresem uprawnień dyskrecjonalnych, gdy opracowują budżet i starają się znaleźć kompromis między różnymi pozycjami wydatków publicznych. Ten szeroki zakres uprawnień dyskrecjonalnych obejmuje metodę obliczania tych wydatków, między innymi wynagrodzeń sędziów. Krajowe władze ustawodawcza i wykonawcza znajdują się bowiem w najlepszym położeniu, by uwzględnić szczególny kontekst społeczno-gospodarczy państwa członkowskiego, w jakim należy opracować ten budżet i zagwarantować niezawisłość sędziowską (wyrok z dnia 25 lutego 2025 r., Sąd Rejonowy w Białymstoku i Adoreikė, C‑146/23 i C‑374/23, EU:C:2025:109, pkt 50, 51). Niemniej krajowe przepisy dotyczące wynagrodzenia sędziów nie mogą prowadzić do powstania w przekonaniu podmiotów prawa uzasadnionych wątpliwości co do niepodatności danych sędziów na czynniki zewnętrzne oraz ich neutralności względem ścierających się przed nimi interesów. Do tych celów karty, raporty i inne dokumenty sporządzone przez Radę Europy lub podlegające systemowi Organizacji Narodów Zjednoczonych mogą dostarczyć istotnych wskazówek przy wykładni prawa Unii w obliczu przepisów krajowych przyjętych w tej dziedzinie (wyrok z dnia 25 lutego 2025 r., Sąd Rejonowy w Białymstoku i Adoreikė, C‑146/23 i C‑374/23, EU:C:2025:109, pkt 52, 53). Jak orzekł Trybunał w pkt 65 wyroku z dnia 25 lutego 2025 r., Sąd Rejonowy w Białymstoku i Adoreikė (C‑146/23 i C‑374/23, EU:C:2025:109), władze ustawodawcza i wykonawcza państwa członkowskiego mogą wprowadzić odstępstwo od uregulowań krajowych, które określają w sposób obiektywny zasady ustalania wynagrodzenia sędziów, decydując o obniżeniu wysokości tego wynagrodzenia, z zastrzeżeniem spełnienia szeregu wymogów. Po pierwsze, zgodnie z zasadą pewności prawa środek dotyczący obniżenia wynagrodzeń sędziów lub ich uposażenia w stanie spoczynku musi być określony ustawą, obiektywny, przewidywalny i przejrzysty [wyrok z dnia 5 czerwca 2025 r., Curtea de Apel Bucureşti (Zniesienie dodatku na rzecz sędziów z tytułu przejścia w stan spoczynku), C‑762/23, EU:C:2025:400, pkt 25 i przytoczone tam orzecznictwo]. W tym względzie należy uściślić, że wymóg przewidywalności jest spełniony, jeżeli podmiot prawa na podstawie treści odpowiedniego przepisu i w razie potrzeby na podstawie wykładni dokonanej przez odnośne sądy krajowe jest w stanie określić, jaki jest zakres tego przepisu (zob. analogicznie wyroki: z dnia 3 maja 2007 r., Advocaten voor de Wereld, C‑303/05, EU:C:2007:261, pkt 50; a także z dnia 26 czerwca 2025 r., Makeleio i Zougla, C‑555/23 i C‑556/23, EU:C:2025:484, pkt 88). Zasada pewności prawa, która wymaga, by przepisy prawa były jasne i precyzyjne, a ich stosowanie było przewidywalne dla podmiotów prawa, w szczególności gdy mogą one mieć niekorzystne konsekwencje, nie może być rozumiana w ten sposób, że zobowiązuje prawodawcę lub sąd krajowy, w odniesieniu do normy przyjętej przez pierwszy z tych podmiotów i interpretowanej przez drugi z nich, do wskazania różnych konkretnych sytuacji, w których można zastosować abstrakcyjną normę, ponieważ nie wszystkie te sytuacje mogą zostać określone z góry (zob. analogicznie wyrok z dnia 1 sierpnia 2025 r., Timchenko/Rada, C‑703/23 P, EU:C:2025:608, pkt 33). Po drugie, środek dotyczący obniżenia wynagrodzeń sędziów lub ich uposażenia w stanie spoczynku powinien być uzasadniony celem interesu ogólnego, takim jak wymóg zlikwidowania nadmiernego deficytu budżetowego w rozumieniu art. 126 ust. 1 TFUE, przy czym możliwość powołania się przez państwo członkowskie na tego rodzaju wymóg nie oznacza z góry wszczęcia przeciwko temu państwu postępowania na podstawie Protokołu nr 12 w sprawie procedury dotyczącej nadmiernego deficytu, załączonego do traktatów UE i FUE [wyrok z dnia 5 czerwca 2025 r., Curtea de Apel Bucureşti (Zniesienie dodatku na rzecz sędziów z tytułu przejścia w stan spoczynku), C‑762/23, EU:C:2025:400, pkt 26 i przytoczone tam orzecznictwo]. Względy budżetowe, które uzasadniały przyjęcie środka stanowiącego odstępstwo od przepisów ogólnych w dziedzinie wynagrodzeń sędziów, powinny być jasno wyszczególnione. Ponadto, z zastrzeżeniem wyjątkowych, należycie uzasadnionych okoliczności, środki te nie powinny dotyczyć konkretnie jedynie członków sądów krajowych i powinny wpisywać się w ramy bardziej ogólne, mające spowodować, że w realizowanym wysiłku budżetowym będzie uczestniczyć szersza zbiorowość członków krajowej służby publicznej [wyrok z dnia 5 czerwca 2025 r., Curtea de Apel Bucureşti (Zniesienie dodatku na rzecz sędziów z tytułu przejścia w stan spoczynku), C‑762/23, EU:C:2025:400, pkt 27 i przytoczone tam orzecznictwo]. Jak przewidziano w pkt 54 rekomendacji CM/Rec(2010)12 z dnia 17 listopada 2010 r., „[s]pecjalne środki powinny zostać wprowadzone w celu uniknięcia cięć pensji wymierzonych w sędziów”. Jednakże, jak uściślono w pkt 57 uzasadnienia tej rekomendacji, „[ś]rodek mający na celu uniknięcie cięć pensji sędziów nie stoi na przeszkodzie obniżeniu pensji wpisującemu się w ramy polityk publicznych zmierzających do ogólnego obniżenia pensji pracowników sfery publicznej”. W konsekwencji, gdy państwo członkowskie przyjmuje środki wprowadzające ograniczenia budżetowe, które uderzają w jego urzędników i innych pracowników sfery publicznej, może ono – w społeczeństwie cechującym się solidarnością, jak podkreślono w art. 2 TUE – zdecydować o stosowaniu tych środków również do krajowych sędziów [wyrok z dnia 5 czerwca 2025 r., Curtea de Apel Bucureşti (Zniesienie dodatku na rzecz sędziów z tytułu przejścia w stan spoczynku), C‑762/23, EU:C:2025:400, pkt 29 i przytoczone tam orzecznictwo]. Po trzecie, zgodnie z zasadą proporcjonalności, która stanowi zasadę ogólną prawa Unii, środek mający na celu obniżenie wynagrodzenia sędziów powinien być odpowiedni do zagwarantowania realizacji zamierzonego celu interesu ogólnego, a także ograniczony do tego, co jest niezbędne do osiągnięcia tego celu, i nie być nieproporcjonalny w stosunku do tego celu, co zakłada wyważenie znaczenia wspomnianego celu oraz wagi ingerencji w zasadę niezawisłości sędziowskiej [wyrok z dnia 5 czerwca 2025 r., Curtea de Apel Bucureşti (Zniesienie dodatku na rzecz sędziów z tytułu przejścia w stan spoczynku), C‑762/23, EU:C:2025:400, pkt 30]. Niemniej jednak, ze względu na przypomniany w pkt 21 niniejszego postanowienia szeroki zakres uznania przyznany państwom członkowskim przy opracowywaniu budżetu i podejmowaniu decyzji między różnymi pozycjami wydatków publicznych, państwo członkowskie może przyjąć środek ustawodawczy mający na celu nie odstępstwo od podstawowego uregulowania określającego wynagrodzenia sędziów w celu stawienia czoła kryzysowi budżetowemu, lecz zmianę tego uregulowania w przyszłości poprzez obniżenie ich wynagrodzenia, w celu poprawy swojej sytuacji budżetowej w perspektywie długoterminowej [wyrok z dnia 5 czerwca 2025 r., Curtea de Apel Bucureşti (Zniesienie dodatku na rzecz sędziów z tytułu przejścia w stan spoczynku), C‑762/23, EU:C:2025:400, pkt 32]. Zasada niezawisłości sędziowskiej, która wynika z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 2 TUE, nie może stać na przeszkodzie takiej zmianie, nawet jeśli nie jest ona ograniczona w czasie, o ile nowo ustalony poziom wynagrodzenia sędziów jest wystarczający do zapewnienia ich niezawisłości. Ochrona niezawisłości sędziów wymaga bowiem, by mimo stosowania wobec nich środka wprowadzającego ograniczenie budżetowe poziom wynagrodzenia sędziów wciąż odpowiadał wadze wykonywanych przez nich zadań, aby byli oni chronieni przed ingerencją lub naciskami z zewnątrz, które mogłyby zagrozić niezależności ich osądu i wpływać na ich rozstrzygnięcia [wyrok z dnia 5 czerwca 2025 r., Curtea de Apel Bucureşti (Zniesienie dodatku na rzecz sędziów z tytułu przejścia w stan spoczynku), C‑762/23, EU:C:2025:400, pkt 33, 34]. Poziom wynagrodzenia sędziów powinien być wystarczająco wysoki, z uwzględnieniem kontekstu społeczno-gospodarczego danego państwa członkowskiego, by zapewnić im niezależność ekonomiczną mogącą chronić ich przed ryzykiem, że ewentualne interwencje lub naciski zewnętrzne mogłyby zaszkodzić neutralności wydawanych przez nich orzeczeń. Tak więc poziom tego wynagrodzenia powinien móc ochronić sędziów przed ryzykiem korupcji. Ocena odpowiedniego charakteru wynagrodzenia sędziów zakłada w szczególności uwzględnienie sytuacji gospodarczej, społecznej i finansowej danego państwa członkowskiego. Z tej perspektywy stosowne jest porównanie przeciętnego wynagrodzenia sędziów z przeciętnym wynagrodzeniem w tym państwie [wyrok z dnia 5 czerwca 2025 r., Curtea de Apel Bucureşti (Zniesienie dodatku na rzecz sędziów z tytułu przejścia w stan spoczynku), C‑762/23, EU:C:2025:400, pkt 35, 36]. Rozważania te mają zastosowanie mutatis mutandis do sędziów w stanie spoczynku. Okoliczność, że sędziowie czynni zawodowo mają gwarancję, że po przejściu w stan spoczynku otrzymają wystarczająco wysokie uposażenie, może bowiem chronić ich przed ryzykiem korupcji w okresie ich aktywności zawodowej [wyrok z dnia 5 czerwca 2025 r., Curtea de Apel Bucureşti (Zniesienie dodatku na rzecz sędziów z tytułu przejścia w stan spoczynku), C‑762/23, EU:C:2025:400, pkt 37 i przytoczone tam orzecznictwo]. W tym względzie należy przywołać pkt 54 rekomendacji CM/Rec(2010)12 z dnia 17 listopada 2010 r., zgodnie z którym „[p]owinno zapewnić się gwarancje otrzymywania [emerytury] w wysokości zbliżonej do wynagrodzenia pobieranego podczas pełnienia obowiązków”. Podobnie z pkt 6.4 Europejskiej karty statusu sędziego, wspomnianej w pkt 16 niniejszego postanowienia, wynika, że status ten powinien gwarantować sędziom, „którzy osiągnęli ustawowy wiek przejścia w stan spoczynku, po pełnieniu obowiązków zawodowych przez określony czas, wypłatę uposażenia, którego poziom musi być jak najbardziej zbliżony do poziomu ich ostatniego wynagrodzenia sędziowskiego”. Po czwarte, środek dotyczący obniżenia wynagrodzeń powinien móc podlegać skutecznej kontroli sądowej zgodnie z przepisami proceduralnymi przewidzianymi w prawie danego państwa członkowskiego. Mimo że w ramach postępowania przewidzianego w art. 267 TFUE nie jest zadaniem Trybunału stosowanie przepisów prawa Unii w określonej sprawie, może on – w celu udzielenia sądowi odsyłającemu użytecznej odpowiedzi – dostarczyć mu wskazówek wyprowadzonych z akt sprawy w postępowaniu głównym, jak również z będących w jego dyspozycji uwag na piśmie, które to wskazówki umożliwią temu sądowi wydanie wyroku (wyrok z dnia 25 lutego 2025 r., Sąd Rejonowy w Białymstoku i Adoreikė, C‑146/23 i C‑374/23, EU:C:2025:109, pkt 77 i przytoczone tam orzecznictwo). W tym względzie Trybunał wskazuje, że w niniejszej sprawie ani ustawa o dawnym statusie sędziów i prokuratorów, ani rozporządzenie rządu nr 1275 z dnia 18 października 2005 r., ani OUG nr 27/2006 nie rozstrzygnęły wyraźnie kwestii, czy dzienny dodatek z tytułu oddelegowania stanowi element wynagrodzenia. Biorąc pod uwagę również niejednolitość orzecznictwa Înalta Curte de Casație și Justiție (najwyższego sądu kasacyjnego) w tej kwestii, o której mowa w pkt 15 niniejszego postanowienia, prawo do uwzględnienia tego dodatku przy obliczaniu emerytury nie jawi się jako oparte na wystarczającej podstawie w prawie rumuńskim [zob. analogicznie wyrok z dnia 5 czerwca 2025 r., Curtea de Apel Bucureşti (Zniesienie dodatku na rzecz sędziów z tytułu przejścia w stan spoczynku), C‑762/23, EU:C:2025:400, pkt 48]. W świetle powyższych rozważań na zadane pytanie należy odpowiedzieć następująco: art. 2 TUE i art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty należy interpretować w ten sposób, że zasada niezawisłości sędziowskiej nie stoi na przeszkodzie odmowie uwzględnienia, przy obliczaniu emerytury, dziennego dodatku z tytułu oddelegowania, w sytuacji gdy taka odmowa, po pierwsze, stanowi odstępstwo od mechanizmu, zgodnie z którym emerytura sędziów jest ustalana na podstawie obiektywnych kryteriów, niezależnych od arbitralnej interwencji władz wykonawczej i ustawodawczej, a po drugie, prowadzi do trwałego obniżenia poziomu wynagrodzenia sędziów w stanie spoczynku. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (siódma izba) orzeka, co następuje:   Artykuł 2 TUE i art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w związku z art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, że zasada niezawisłości sędziowskiej nie stoi na przeszkodzie odmowie uwzględnienia, przy obliczaniu emerytury, dziennego dodatku z tytułu oddelegowania, w sytuacji gdy taka odmowa, po pierwsze, stanowi odstępstwo od mechanizmu, zgodnie z którym emerytura sędziów jest ustalana na podstawie obiektywnych kryteriów, niezależnych od arbitralnej interwencji władz wykonawczej i ustawodawczej, a po drugie, prowadzi do trwałego obniżenia poziomu wynagrodzenia sędziów w stanie spoczynku.   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: rumuński.