C-260/04

OPINIA RZECZNIKA GENERALNEGO ELEANOR SHARPSTON przedstawiona w dniu 29 marca 2007 r.(1) Sprawa C‑260/04 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Republice Włoskiej Uchybienie zobowiązaniom państwa członkowskiego – Swoboda przedsiębiorczości i swoboda świadczenia usług – Koncesje na świadczenie usług publicznych – Odnowienie 329 koncesji na przyjmowanie zakładów na wyścigi konne bez rozpatrzenia ofert konkurencyjnych – Wymóg ogłaszania i przejrzystości 1.        W roku 1999 władze włoskie odnowiły 329 koncesji na przyjmowanie zakładów na wyścigi konne bez przeprowadzenia uprzedniego postępowania przetargowego. Komisja wnosi o stwierdzenie, że Włochy naruszyły tym samym wymogi przejrzystości i ogłaszania wynikające z postanowień traktatu dotyczących swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług. Włochy zaprzeczają, jakoby dopuściły się naruszenia. Popierane są przez Danię i Hiszpanię, aczkolwiek wnosząc o oddalenie skargi Komisji, Włochy i każdy z interwenientów prezentują odmienne argumenty.  Prawo wspólnotowe 2.        Artykuł 43 WE zakazuje ograniczeń swobody przedsiębiorczości w odniesieniu do obywateli jednego państwa członkowskiego na terytorium innego państwa członkowskiego. 3.        Artykuł 49 WE zakazuje ograniczeń swobody świadczenia usług wewnątrz Wspólnoty w odniesieniu do obywateli państw członkowskich mających swe przedsiębiorstwo w państwie Wspólnoty innym niż państwo odbiorcy świadczenia. 4.        Zgodnie z art. 45 i 46 WE (w kontekście art. 49 w związku z art. 55 WE), zakazy te nie mają zastosowania do działalności, która w jednym z państw członkowskich jest związana choćby przejściowo z wykonywaniem władzy publicznej, i nie wyłączają zastosowania przepisów krajowych przewidujących szczególne traktowanie cudzoziemców, uzasadnione względami porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego i zdrowia publicznego. 5.        Ponadto Trybunał wielokrotnie orzekał, że ograniczenia swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług mogą być uzasadnione nadrzędnymi względami interesu publicznego, lecz nie powinny wykraczać poza to, co jest niezbędne dla zapewnienia osiągnięcia ich celów, oraz powinny być stosowane bez względu na przynależność państwową(2). 6.        W ówczesnym okresie udzielanie zamówień na usługi publiczne było co do zasady objęte na szczeblu wspólnotowym zakresem regulacji dyrektywy Rady 92/50/EWG(3). Dla zamówień przekraczających pewną wartość dyrektywa określała szczegółowe obowiązki, dotyczące w szczególności ogłoszenia postępowania na szczeblu wspólnotowym z wyłączeniem pewnych ściśle zdefiniowanych okoliczności. Ósmy motyw preambuły dyrektywy stanowił jednak, że postanowieniami dyrektywy objęte jest świadczenie usług jedynie w zakresie, w jakim opiera się ono na zamówieniach, a świadczenie usług na innych podstawach nie jest objęte dyrektywą. Komisja zaproponowała, aby udzielanie koncesji na świadczenie usług publicznych zostało objęte zakresem regulacji dyrektywy, jednakże Rada zdecydowała o pozostawieniu tego obszaru poza zakresem regulacji, w szczególności ze względu na różnice pomiędzy systemami stosowanymi przez państwa członkowskie(4). 7.        Trybunał uznał jednak, iż mimo że umowy koncesyjne na świadczenie usług publicznych są wyłączone z zakresu zastosowania dyrektyw o zamówieniach publicznych, organy władzy publicznej udzielające koncesji są niemniej zobowiązane do przestrzegania podstawowych zasad traktatu WE, a w szczególności zasady niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową(5). Artykuły 43 i 49 WE znajdują w szczególności zastosowanie do koncesji na świadczenie usług publicznych(6), a zasada równości traktowania oferentów ma zastosowanie nawet w przypadku braku dyskryminacji ze względu na przynależność państwową(7). Zasady te nakładają na organy władzy publicznej obowiązek przejrzystości polegający na tym, że organy te muszą ogłaszać przetarg w zakresie wystarczającym, aby procedura przyznania koncesji na świadczenie usług była otwarta dla konkurencji oraz by możliwa była kontrola bezstronności postępowania przetargowego(8). 8.        W roku 2000 Komisja opublikowała komunikat wyjaśniający w sprawie przyznawania koncesji na podstawie prawa wspólnotowego(9), w którym przedstawiła swoje stanowisko dotyczące skutków wywieranych przez prawo wspólnotowe na procedury przyznawania koncesji(10).  Okoliczności faktyczne 9.        Do roku 1996 organizowanie przyjmowania zakładów na wyścigi konne leżało w gestii UNIRE (krajowego związku ds. uszlachetniania rasy koni), która wydała szereg koncesji w tym zakresie. Począwszy od tego roku(11), kwestie dotyczące zakładów zostały objęte zakresem kompetencji ministrów finansów i rolnictwa. Zgodnie z dekretem prezydenckim z 1998 r.(12), ministrowie ci powinni przyznawać koncesje w oparciu o postępowania przetargowe przeprowadzane zgodnie z prawem wspólnotowym. Według przepisów przejściowych ważność koncesji udzielonych pod rządami dotychczasowego systemu (który nie przewidywał stosowania procedur zamówień publicznych) została przedłużona do końca roku 1998, a w przypadku niemożności zorganizowania procedur przetargowych przed upływem tego okresu, do końca roku 1999. 10.      W roku 1999 mocą dekretu ministerialnego(13) podjęto decyzję o zwiększeniu liczby ośrodków przyjmowania zakładów na terenie Włoch z 329 do 1000. Przeprowadzono postępowania przetargowe i przyznano 671 nowych koncesji. 329 dotychczas obowiązujących koncesji zostało po prostu odnowionych na okres sześciu lat począwszy od dnia 1 stycznia 2000 r.(14) Uchwalono następnie ustawę przewidującą, że owych 329 koncesji ma zostać przyznanych ponownie, zgodnie z przepisami dekretu prezydenckiego z 1998 r., przy czym to tego czasu koncesje te miały zachować swą ważność(15).  Postępowanie 11.      W dniu 24 lipca 2001 r., na podstawie art. 226 WE, Komisja wystosowała do Republiki Włoskiej wezwanie do usunięcia uchybienia dotyczące szeregu zagadnień związanych z organizacją zakładów, w tym także odnowienia 329 koncesji, o których tu mowa. Komisja uznała okoliczności odnawiania koncesji za niezgodne z wymogami przejrzystości i ogłaszania wynikającymi z art. 43 i 49 WE. 12.      W odpowiedzi, władze włoskie powołały się na uchwalenie wyżej wspomnianej ustawy(16). 13.      Uznawszy, że ustawa ta jest wciąż martwym przepisem, w dniu 18 października 2002 r. Komisja przesłała Włochom uzasadnioną opinię, wzywając do zastosowania się do jej dyspozycji w terminie dwóch miesięcy. 14.      W dniu 10 grudnia 2002 r. władze włoskie zasygnalizowały konieczność weryfikacji statusu finansowego posiadaczy pozostających jeszcze w mocy koncesji przed przeprowadzeniem postępowań przetargowych. 15.      W dniu 17 czerwca 2004 r., wobec nieotrzymania jakichkolwiek informacji dotyczących zakończenia procedury potwierdzenia, o której mowa wyżej, oraz otwarcia nowych przetargów, Komisja wniosła skargę w niniejszej sprawie, zwracając się do Trybunału o: –        stwierdzenie, że poprzez odnowienie przez ministerstwo finansów 329 koncesji na przyjmowanie zakładów na wyścigi konne bez przeprowadzenia uprzedniego postępowania przetargowego Republika Włoska naruszyła ogólną zasadę zachowania przejrzystości i obowiązku ogłaszania, wynikającą z przepisów traktatu WE dotyczących swobody przedsiębiorczości (art. 43 i nast.) i swobody świadczenia usług (art. 49 i nast.); oraz –        obciążenie Republiki Włoskiej kosztami postępowania. 16.      Włochy wnoszą do Trybunału o oddalenie skargi i obciążenie Komisji kosztami postępowania. 17.      Dania i Hiszpania zostały dopuszczone do udziału w sprawie w charakterze interwenientów po stronie Włoch i przedstawiły stosowne uwagi na piśmie. Także Finlandia i Niderlandy zostały dopuszczone do wystąpienia z interwencją, jednakże Finlandia wycofała się z postępowania, a Niderlandy nie przedstawiły żadnych uwag. 18.      Rozprawa nie odbyła się, ponieważ żadna ze stron nie wniosła o jej przeprowadzenie.  Ocena 19.      Zarzuty Komisji można streścić w następujący sposób. Rozpatrywane koncesje na przyjmowanie zakładów są koncesjami na świadczenie usług publicznych w rozumieniu prawa wspólnotowego. Jako takie nie wchodzą one w zakres regulacji dyrektywy 92/50, ale podlegają ogólnym wymogom dotyczącym niedyskryminacji, przejrzystości i ogłaszania, które wynikają z art. 43 i 49 WE. Zwykłe odnowienie 329 pozostających w mocy koncesji bez przeprowadzania żadnego postępowania przetargowego kłóci się z tymi wymogami. Jedynie przyczyny określone w art. 45 i 46 WE mogą uzasadniać odstępstwo od tych wymogów, a żadna z tych przyczyn w niniejszej sprawie nie zachodzi. W odniesieniu do omawianych 329 koncesji w ciągu dwumiesięcznego okresu wyznaczonego w uzasadnionej opinii przesłanej w dniu 18 października 2002 r., a nawet do dnia wniesienia skargi w niniejszej sprawie, co nastąpiło 18 miesięcy później, władze włoskie nie dostosowały swych praktyk tak, by były one zgodne z prawem wspólnotowym. 20.      W świetle okoliczności faktycznych przedstawionych powyżej w pkt 9 i 10, które nie są raczej kwestionowane, jak również w świetle orzecznictwa przywołanego w pkt 7 wydaje mi się, że Komisja wykazała prima facie, że żądania sformułowane w jej skardze są uzasadnione. 21.      Na swą obronę Włochy odwołują się do szeregu regulacji przyjętych w roku 2003 oraz do leżących u podstaw tych regulacji względów interesu publicznego. 22.      Hiszpania przedstawia rozważania dotyczące szczególnych cech koncesji i organizacji zakładów, które w jej ocenie nie zostały wzięte pod uwagę przez Komisję. 23.      Dania kwestionuje sposób, w jaki Komisja interpretuje wyrok Trybunału wydany w sprawie Telaustria, w odniesieniu do znaczenia wymogu zachowania przejrzystości w okolicznościach takich jak te, które zachodzą w niniejszej sprawie. 24.      Ze względu na różnice pomiędzy tymi trzema grupami argumentów przedstawionych przez każde z trzech państw członkowskich, przeanalizuję osobno każdą z tych grup.  Włochy 25.      Włochy podnoszą, że podjęte przez nie środki są zgodne z prawem. Powołują się w szczególności na dekret z mocą ustawy z roku 2003 oraz na decyzję wydaną na jego podstawie(17). Dekret przewidywał weryfikację sytuacji finansowej wszystkich posiadaczy koncesji wobec zaistniałych problemów dotyczących ich zdolności do uregulowania żądanych od nich opłat, które okazały się zbyt wysokie. Kolejne regulacje prawne miały na celu łagodzenie tych problemów na różne sposoby, a wydana decyzja utrzymała w mocy istniejące koncesje do czasu, aż cel ten zostanie osiągnięty, nie później jednak niż do dnia 31 grudnia 2011 r. Wszystkie te regulacje były uzasadnione potrzebą zapewnienia posiadaczom koncesji ciągłości, stabilności finansowej oraz należytej stopy zwrotu poczynionych nakładów inwestycyjnych, a co za tym idzie: zniechęcenia ich do uciekania się do nielegalnych praktyk w zakresie przyjmowania zakładów aż do czasu, gdy istniejące koncesje będą mogły zostać przyznane ponownie w ramach postępowania przetargowego. 26.      Komisja zwraca uwagę, że przepisy wprowadzone w roku 2003 nie mogą mieć żadnego wpływu na popełnione naruszenie. Występowanie uchybienia powinno być oceniane na gruncie sytuacji panującej w państwie członkowskim w momencie upływu terminu wyznaczonego w uzasadnionej opinii(18). 27.      Zgadzam się z tym poglądem. 28.      Komisja analizuje jednak dalej kwestię, czy przyczyny wskazane jako uzasadnienie wprowadzenia regulacji prawnych przyjętych w roku 2003 mogły usprawiedliwiać sytuację występującą w roku 2002, i dochodzi do wniosku, że nie mogło tak być. 29.      Nie znajduję argumentów na poparcie twierdzenia Komisji, według którego dopuszczalne byłoby tu jedynie powołanie się na przyczyny wskazane wyraźnie w art. 45 i 46 WE, z wyłączeniem innych nadrzędnych względów podyktowanych interesem publicznym. Trybunał wielokrotnie potwierdzał, że przyczyny takie mogą uzasadniać ograniczenia swobody przedsiębiorczości lub swobody świadczenia usług(19). 30.      Jednakże, jak trafnie wskazuje Komisja, aby być uzasadnione – czy to na podstawie postanowień traktatu, czy też przez powołanie się na nadrzędne względy podyktowane interesem publicznym – omawiane przepisy muszą być właściwe dla zapewnienia osiągnięcia celu, dla jakiego są podejmowane, oraz nie mogą wykraczać poza to, co jest konieczne do jego osiągnięcia(20). 31.      Ponadto względy o charakterze czysto gospodarczym lub administracyjnym nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla ograniczania wolności ustanowionych mocą traktatu(21). 32.      Żaden spośród celów wskazanych przez Włochy nie należy raczej do kategorii, które objęte są zakresem regulacji art. 45 lub 46 WE. Jeśli zaś chodzi o inne nadrzędne względy (o charakterze niegospodarczym), jedynie przeciwdziałanie nielegalnemu organizowaniu zakładów może być uznawane, przynajmniej co do zasady, za leżące w interesie publicznym. 33.      Niekwestionowane okoliczności faktyczne sprawy wskazują jednak, że w roku 1999 postanowiono we Włoszech zwiększyć liczbę koncesji na przyjmowanie zakładów z 329 do 1000. Cel ten został osiągnięty poprzez udzielenie 671 nowych koncesji w wyniku przeprowadzenia postępowania przetargowego oraz proste odnowienie 329 dotychczasowych koncesji. W tych okolicznościach trudno jest wyobrazić sobie – a nie wyjaśniają tego także pisma procesowe złożone przez Włochy – w jaki sposób odnowienie lub utrzymanie w mocy 329 dotychczasowych koncesji bez przetargu mogłoby służyć przeciwdziałaniu nielegalnemu przyjmowaniu zakładów, czy też w jaki sposób celowi temu służyć miałoby niezachowanie zasady przejrzystości. 34.      Uważam zatem, że Włochy nie przedstawiły żadnych argumentów, które pozwalałyby na obalenie zarzutów stawianych przez Komisję.  Hiszpania 35.      Hiszpania podnosi, że skarga wniesiona przez Komisję jest niewystarczająco umotywowana, ponieważ nie bierze pod uwagę szeregu istotnych czynników. Po pierwsze, jak stwierdził Trybunał(22), względy moralne, religijne lub kulturowe, jak też konsekwencje moralnie i finansowo szkodliwe dla jednostek i społeczeństwa, które wiążą się z grami i zakładami, mogą uzasadniać istnienie dyskrecjonalnych uprawnień władz krajowych wystarczających dla ustalenia wymogów w zakresie ochrony konsumentów i porządku społecznego. Po drugie, przy zastępowaniu jednego systemu koncesyjnego innym wymagany jest okres przejściowy, który może uzasadniać przedłużenie stosowania niektórych aspektów dotychczasowego systemu. W odniesieniu do obydwu tych kwestii władze włoskie wykazują wyraźnie zamiar osiągnięcia pełnej zgodności z wymogami wspólnotowymi. Po trzecie, w grę wchodzą tu złożone interesy społeczne, szczególnie zaś okoliczność, że dochody z organizacji zakładów stanowią jedyne źródło finansowania rozwoju w dziedzinie hodowli koni. Po czwarte, podmioty prowadzące działalność w sektorze przyjmowania zakładów na wyścigach konnych borykają się obecnie we Włoszech z poważnymi problemami finansowymi, które sięgają okresu wcześniejszego niż rok 2003, w którym wprowadzone zostały przepisy wymienione przez Włochy w ich odpowiedzi na skargę. 36.      Jednak żadne z tych okoliczności nie wydają się uzasadniać postępowania zarzucanego Włochom przez Komisję, polegającego mianowicie na odnowieniu, a następnie utrzymaniu w mocy, bez zachowania wymogów przejrzystości i ogłaszania, 329 dotychczasowych koncesji przy jednoczesnym przyznaniu 671 nowych koncesji w ramach postępowania przetargowego. 37.      Trybunał rzeczywiście uznał szczególny charakter gier i zakładów, który nie polega jednak na tym, że może stanowić uzasadnienie dla wprowadzania ograniczeń wolności przyznanych mocą traktatu, które to ograniczenia nie spełniają nadrzędnych wymogów interesu ogólnego, nie są właściwe dla zapewnienia osiągnięcia celu, któremu mają służyć, lub wykraczają poza to, co jest konieczne do jego osiągnięcia(23). Względy społeczne i finansowe jak te, które wymieniła Hiszpania w treści trzeciego i czwartego zarzutu, ani praktyczne trudności związane z przechodzeniem z jednego systemu na inny nie stanowią tego rodzaju wymogów. Także zamiar wyrażony przez władze włoskie nie ma znaczenia dla oceny sytuacji faktycznej, jaka miała miejsce pod koniec okresu wyznaczonego w uzasadnionej opinii Komisji.  Dania 38.      Dania podnosi szereg powiązanych kwestii, dotyczących zasadniczo zakresu obowiązków wynikających z traktatu w odniesieniu do zamówień publicznych lub przyznawania koncesji niepodlegających przepisom dyrektyw o zamówieniach publicznych. Dania twierdzi w szczególności, że przeprowadzanie postępowania przetargowego nie musi być obligatoryjne, a użycie sformułowania „advertising” w angielskiej wersji językowej wyroku wydanego w sprawie Telaustria mylnie sugeruje istnienie dalej idącego wymogu niż ten, który wynika ze sformułowań równoznacznych z wyrazem „publicity” użytym w innych wersjach językowych. Dania zwraca się do Trybunału o ustalenie, czy wymóg ten oznacza, że organ udzielający zamówienia powinien poszukiwać przyszłych jego wykonawców lub koncesjonariuszy w sposób otwarty, czy potencjalni oferenci muszą mieć dostęp do dokumentacji przetargowej, czy też zamawiający powinien jedynie upublicznić fakt, że zamierza udzielić zamówienia lub przyznać koncesję. 39.      Argumenty prezentowane w tym zakresie przez Danię są bardzo podobne do tych przedstawionych przez nią w innej aktualnie toczącej się przed Trybunałem sprawie Komisja przeciwko Finlandii(24). Podniesione przez Danię kwestie są istotne i podzielam pogląd, że pożądane byłoby udzielenie pewnych wyjaśnień dotyczących zagadnień prawnych(25). Jednakże przedstawienie ogólnych wyjaśnień, którego domaga się Dania, prowadziłoby raczej do udzielenia odpowiedzi na pewne kwestie leżące w sferze ogólnego zainteresowania państw członkowskich, aniżeli do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. 40.      W przedmiotowej sprawie nie jest kwestionowana okoliczność, że 329 omawianych koncesji zostało odnowionych w prosty i automatyczny sposób. Nawet gdyby możliwe było wykazanie, że władze włoskie podały do wiadomości w taki czy inny sposób swój zamiar przeprowadzenia postępowania, jest całkiem oczywiste w odniesieniu do omawianych koncesji (inaczej aniżeli w przypadku 671 nowych koncesji przyznanych w wyniku przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego), że ogłoszenie nie nastąpiło w każdym razie „w zakresie wystarczającym, aby procedura przyznania koncesji na świadczenie usług była otwarta dla konkurencji oraz by możliwa była kontrola bezstronności postępowania przetargowego”(26). 41.      Nie uważam zatem, aby argumenty zaprezentowane przez Danię mogły wpłynąć na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.  Uwagi końcowe 42.      Stoję zatem na stanowisku, że w świetle orzecznictwa Trybunału oraz na gruncie niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy, Komisja w wystarczający sposób wykazała, że uchybienie, o stwierdzenie którego wniosła, zostało popełnione oraz że żaden z argumentów przedstawionych przez państwa członkowskie nie obala w adekwatny sposób zarzutów stawianych przez Komisję. 43.      Powinnam w tym miejscu wyjaśnić, że formułując ten pogląd nie wyrażam opinii na temat innych okoliczności, w których odnowienie koncesji na przyjmowanie zakładów na wyścigi konne bez przeprowadzenia postępowania przetargowego mogłoby być uzasadnione względami interesu publicznego. Nie uważam także, aby konieczne było precyzyjne określanie, w jaki sposób lub w jakiej skali powinno odbywać się ogłaszanie wymagane przy przeprowadzaniu postępowania przetargowego. Wystarczy wspomnieć, że w niniejszej sprawie 671 koncesji zostało przyznanych po przeprowadzeniu postępowania przetargowego, które w ocenie Komicji było zgodne z prawem wspólnotowym, podczas gdy 329 koncesji zostało w tym samym czasie odnowionych bez zachowania nawet w najmniejszym stopniu wymogów przejrzystości czy ogłaszania, co umożliwiłoby zainteresowanym stronom dostęp do procedury przyznawania tych koncesji.  W przedmiocie kosztów 44.      Zgodnie z art. 69 § 2 regulaminu kosztami zostaje obciążona, na żądanie strony przeciwnej, strona przegrywająca sprawę, natomiast zgodnie z art. 69 § 4 regulaminu, państwa członkowskie, które wstąpiły do sprawy w charakterze interwenienta, pokrywają własne koszty. Komisja wniosła o obciążenie Włoch kosztami postępowania.  Wnioski 45.      Jestem więc zdania, że Trybunał powinien: –        stwierdzić, że poprzez odnowienie przez ministerstwo finansów 329 koncesji na przyjmowanie zakładów na wyścigi konne bez przeprowadzania uprzedniego postępowania przetargowego Republika Włoska naruszyła ogólną zasadę zachowania przejrzystości i obowiązku ogłaszania wynikającą z przepisów traktatu WE dotyczących swobody przedsiębiorczości (art. 43 i nast.) i swobody świadczenia usług (art. 49 i nast.); oraz –        obciążyć Republikę Włoską kosztami postępowania, z wyjątkiem kosztów interweniujących w sprawie państw członkowskich, które powinny ponieść swe własne koszty. 1 – Język oryginału: angielski. 2 – Zobacz przykładowo wyrok z dnia 25 lipca 1991 r. w sprawie C‑76/90 Säger, Rec. str. I‑4221, pkt 15 oraz wyrok z dnia 31 marca 1993 r. w sprawie C‑19/92 Kraus, Rec. str. I‑1663, pkt 32. 3 – Dyrektywa Rady 92/50/EWG z dnia 18 czerwca 1992 r. odnosząca się do koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na usługi (Dz.U. 1992, L 209, str. 1), obecnie uchylona i zastąpiona przez dyrektywę 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (Dz.U. 2004, L 134, str. 114). W sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i telekomunikacji udzielanie zamówień publicznych uregulowane było dyrektywą Rady 93/38/EWG z dnia 14 czerwca 1993 r. koordynującą procedury udzielania zamówień publicznych przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i telekomunikacji (Dz.U. 1993, L 199, str. 84), obecnie uchyloną i zastąpioną przez dyrektywę 2004/17/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. koordynującą procedury udzielania zamówień przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych (Dz.U. 2004, L 134, str. 1). 4 – Zobacz także pkt 46 i nast. wyroku z dnia 7 grudnia 2000 r. w sprawie C‑324/98 Telaustria i Telefonadress, Rec. str. I‑10745. 5 – Zobacz ww. w przypisie 4 wyrok w sprawie Telaustria, pkt 60, wyrok z dnia 21 lipca 2005 r. w sprawie C‑231/03 Coname, Rec. Str. I‑7287, pkt 16, wyrok z dnia 13 października 2005 r. w sprawie C‑458/03 Parking Brixen, Rec. str. I‑8585, pkt 46 oraz wyrok z dnia 6 kwietnia 2006 r. w sprawie C‑410/04 ANAV, Zb.Orz. str. I‑3303, pkt 18. 6 – Zobacz ww. wyroki w sprawach Parking Brixen, pkt 47, oraz ANAV, pkt 19. 7 – Zobacz ww. wyroki w sprawach Parking Brixen, pkt 48, oraz ANAV, pkt 20. 8 – Zobacz ww. wyroki w sprawach: Telaustria, pkt 61 i 62, Parking Brixen, pkt 49, oraz ANAV, pkt 21. 9 – Dz.U. 2000, C 121, str. 2. 10 – Ostatni komunikat wyjaśniający Komisji dotyczący prawa wspólnotowego obowiązującego w dziedzinie udzielania zamówień publicznych, które nie są lub są jedynie częściowo objęte dyrektywami w sprawie zamówień publicznych (Dz.U. 2006, C 179, str. 2) nie dotyczy bezpośrednio koncesji, jednakże charakter niektórych zawartych w nim wytycznych wydaje się na tyle ogólny, że możliwe jest ich stosowanie także w odniesieniu do zagadnień dotyczących koncesji. 11 – Zgodnie z ustawą nr 662/1996 (GURI nr 303 z dnia 28 grudnia 1996 r.). 12 – Dekret prezydencki nr 169/1998 (GURI nr 125 z dnia 1 czerwca 1998 r.). 13 – Dekret ministerialny z dnia 7 kwietnia 1999 r. (GURI nr 86 z dnia 14 kwietnia 1999 r.). 14 – Dyrektywa ministerialna z dnia 9 grudnia 1999 r. oraz decyzja ministerialna z dnia 21 grudnia 1999 r. (GURI nr 300 z dnia 23 grudnia 1999 r.). 15 – Dekret z mocą ustawy nr 452/2001 (GURI nr 301 z dnia 29 grudnia 2001 r.), po wprowadzeniu poprawek przekształcony w ustawę nr 16/2002 (GURI nr 49 z dnia 27 lutego 2002 r.). 16 – Zobacz pkt 10 oraz przypis 15. 17 – Dekret z mocą ustawy nr 147/2003 z dnia 24 czerwca 2003 r. (GURI nr 145 z dnia 25 czerwca 2003 r.), przekształcony w ustawę nr 200/2003, decyzja UNIRE nr 107/2003 z dnia 14 października 2003 r. (mocą której przyznano początkowo 329 kwestionowanych koncesji). 18 – Komisja przywołuje wyrok w sprawie C‑299/01 Komisja przeciwko Luksemburgowi, Rec. str. I‑5899, pkt 11. Zobacz także późniejszy wyrok z dnia 11 stycznia 2007 r. w sprawie C‑183/05 Komisja przeciwko Irlandii, Zb.Orz. str. I‑137, pkt 17. 19 – Zobacz przykładowo, w szczególnym kontekście zakładów, wyrok z dnia 6 listopada 2002 r. w sprawie C‑243/01 Gambelli i in., Rec. str. I‑13031, pkt 59 i 60 oraz wyrok z dnia 6 marca 2007 r. w sprawach połączonych C‑338/04, C‑359/04 i C‑360/04 Placanica i in., Zb.Orz. str. I‑1891, pkt 45. 20 – Zobacz ww. wyrok w sprawie Gambelli, pkt 65, wyrok z dnia 30 stycznia 2007 r. w sprawie C‑150/04 Komisja przeciwko Danii, Zb.Orz. str.I‑1163rze, pkt 46. 21 – Zobacz przykładowo wyrok z dnia 16 stycznia 2003 r. w sprawie C‑388/01 Komisja przeciwko Włochom, Rec. str. I‑721, pkt 22, lub wyrok z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie C‑463/00 Komisja przeciwko Hiszpanii, Rec. str. I‑4581, pkt 35. 22 – Wyrok w sprawie Gambelli ww. w przypisie 19, pkt 63, wraz z przywołanym orzecznictwem, tj. wyrokami z dnia 24 marca 1994 r. w sprawie C‑275/92 Schindler, Rec. str. I‑1039, z dnia 21 września 1999 r. w sprawie C‑124/97 Läärä i in., Rec. str. I‑6067 oraz z dnia 21 października 1999 r. w sprawie C 67/98 Zenatti, Rec. str. I‑7289. 23 – Wyrok w sprawie Gambelli, pkt 65 i 67. 24 – Sprawa C‑195/04; zob. w szczególności pkt 79 i nast. opinii wydanej przeze mnie w dniu 18 stycznia 2007 r. 25 – Zobacz także: Brown, Adrian, „Seeing through transparency: the requirement to advertise public contracts and concessions under the EC treaty”, Public procurement Law Review 2007, str. 1. Należy także zwrócić uwagę, że komunikat wyjaśniający Komisji z roku 2006 (przywołany w przypisie 10) jest aktualnie przedmiotem skargi o stwierdzenie nieważności wniesionej przez Niemcy przed Sąd Pierwszej Instancji w sprawie T‑258/06, w której szereg państw członkowskich oraz Parlament Europejski wystąpili z wnioskami interwencyjnymi. 26 – Zobacz pkt 7 oraz przypis 8 powyżej.