C-264/12

POSTANOWIENIE TRYBUNAŁU (szósta izba) z dnia 26 czerwca 2014 r. ( *1 ) „Odesłanie prejudycjalne — Artykuł 53 § 2 regulaminu postępowania — Karta praw podstawowych Unii Europejskiej — Przepisy krajowe przewidujące obniżenie wynagrodzenia dla niektórych pracowników sektora publicznego — Brak stosowania prawa Unii — Oczywisty brak właściwości Trybunału” W sprawie C‑264/12 mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunal do Trabalho do Porto (Portugalia) postanowieniem z dnia 22 maja 2012 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 29 maja 2012 r., w postępowaniu: Sindicato Nacional dos Profissionais de Seguros e Afins przeciwko Fidelidade Mundial – Companhia de Seguros SA, TRYBUNAŁ (szósta izba), w składzie: A. Borg Barthet, prezes izby, E. Levits (sprawozdawca) i M. Berger, sędziowie, rzecznik generalny: N. Jääskinen, sekretarz: A. Calot Escobar, uwzględniając pisemny etap postępowania, rozważywszy uwagi przedstawione: — w imieniu Fidelidade Mundial – Companhia de Seguros SA przez R. Simões Correia, advogada, — w imieniu rządu portugalskiego przez L. Ineza Fernandesa, V. Silvę oraz F. Almeidę, działających w charakterze pełnomocników, — w imieniu rządu niderlandzkiego przez M. Bulterman oraz J. Langera, działających w charakterze pełnomocników, — w imieniu Komisji Europejskiej przez M. França, J.P. Keppennego oraz D. Martina, działających w charakterze pełnomocników, podjąwszy, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, decyzję o orzekaniu w drodze postanowienia z uzasadnieniem na podstawie art. 53 § 2 regulaminu postępowania przed Trybunałem, wydaje następujące Postanowienie Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 20, 21 ust. 1 i art. 31 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”). Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Sindicato Nacional dos Profissionais de Seguros e Afins à Fidelidade Mundial – Companhia de Seguros SA (zwaną dalej „Fidelidade Mundial”), dotyczącego zawieszenia płatności dodatków urlopowych i bożonarodzeniowych wypłacanych pracownikom tej ostatniej spółki. Ramy prawne W Portugalii ustawa nr 64-B/2011 z dnia 30 grudnia 2011 r. przyjmująca budżet państwa na rok 2012 (Diário da República, 1. seria, nr 250, z dnia 30 grudnia 2011 r., zwana dalej „ustawą budżetową na rok 2012”), przewiduje w art. 20, że obniżki wynagrodzeń w odniesieniu do pracowników sektora publicznego, ustanowione w ustawie nr 55‑A/2010 z dnia 31 grudnia 2010 r. (Diário da República, 1. seria, nr 25, z dnia 31 grudnia 2010 r., zwanej dalej „ustawą budżetową na rok 2011”) zostają utrzymane w mocy w 2012 r. Artykuł 21 ustawy budżetowej na rok 2012 zatytułowany „Zawieszenie płatności dodatków urlopowych i bożonarodzeniowych lub równorzędnych”, stanowi: „1   – W trakcie obowiązywania programu pomocy ekonomicznej i finansowej [Programa de Assistência Económica e Financeira (PAEF)], nadzwyczajnym środkiem dla stabilności budżetu jest zawieszenie płatności dodatków urlopowych i bożonarodzeniowych lub jakichkolwiek świadczeń odpowiadających 13 lub 14 miesiącom na rzecz osób, o których mowa w art. 19 ust. 9 [ustawy budżetowej na rok 2011], zmienionej przez ustawę nr 48/2011 z dnia 26 sierpnia 2011 r. i ustawę nr 60‑A/2011 z dnia 30 listopada 2011 r., których miesięczne wynagrodzenie przewyższa 1100 EUR. 2   – Osoby, o których mowa w art. 19 ust. 9 [ustawy budżetowej na rok 2011], zmienionej przez ustawę nr 48/2011 z dnia 26 sierpnia 2011 r. oraz ustawę nr 60‑A/2011 z dnia 30 listopada 2011 r., których podstawowe miesięczne wynagrodzenie jest równe lub wyższe niż 600 EUR i nie przekracza 1100 EUR, objęte są obniżeniem dodatków lub świadczeń, o których mowa w poprzedzającym punkcie, którego wysokość obliczana jest w następujący sposób: dodatki/świadczenia = 1320 – 1,2 x podstawowe miesięczne wynagrodzenie. 3   – Postanowienia poprzedzających ustępów obejmują wszystkie świadczenia niezależnie od ich formalnej nazwy, które bezpośrednio lub pośrednio są równoznaczne z zapłatą dodatków, o których mowa w tychże ustępach, w szczególności z tytułu dodatków do wynagrodzenia miesięcznego. 4   – Postanowienia ust. 1 i 2 dotyczą również umów o świadczenie usług podpisanych z osobami fizycznymi lub prawnymi w formie ciągłej przy wykonywaniu wolnego zawodu płatnych miesięcznie w ciągu roku, powiększonych o jedno lub dwa świadczenia w tej samej kwocie. 5   – Postanowienia niniejszego artykułu stosuje się po obniżeniu wynagrodzeń przewidzianych w art. 19 [ustawy budżetowej na rok 2011], zmienionej przez ustawę nr 48/2011 z dnia 26 sierpnia 2011 r. i ustawę 60‑A/2011 z dnia 30 listopada 2011 r., jak również art. 23 tej ustawy. 6   – Postanowienia niniejszego artykułu mają zastosowanie do dodatków urlopowych, do których osoby objęte tym artykułem miały prawo, zarówno gdy dotyczą one urlopu przypadającego na początek 2012 r., jak również urlopu przypadającego później, włączywszy w to proporcjonalne płatności z tytułu ustania lub zawieszenia stosunku pracy. 7   – Postanowienia poprzedzającego ustępu stosuje się z odpowiednimi zmianami do dodatków bożonarodzeniowych. 8   – Postanowienia poprzedzającego artykułu stosuje się również do pracowników w rezerwie lub pracowników z nimi zrównanych, niezależnie od tego, czy sprawują oni swoją służbę czy też jej nie sprawują. 9   – System ustanowiony w niniejszym artykule ma charakter imperatywny i ma pierwszeństwo przed stanowiącymi inaczej innymi przepisami szczególnymi lub wyjątkowymi, a także przed instrumentami zbiorowego regulowania pracy i umowami o pracę, i nie może być przez nie uchylany ani zmieniany”. Zgodnie z art. 35 ust. 3 zbiorowego układu pracy zawartego pomiędzy Associação Portuguesa de Seguradores (portugalskim stowarzyszeniem ubezpieczycieli) a Sindicatos da actividade Seguradora (związkiem zawodowym sektora ubezpieczeń), znajdującym zastosowanie do stron w postępowaniu głównym (zwanego dalej „układem zbiorowym”) „dodatek urlopowy jest równy rzeczywistemu wynagrodzeniu pracownika w dniu 31 października roku, w którym korzysta on z urlopu”. Zgodnie z art. 44 rzeczonego układu zbiorowego „pracownik ma prawo do świadczenia odpowiadającego kwocie rzeczywistego wynagrodzenia płatnego łącznie z wynagrodzeniem w listopadzie. Kwota ta jest równa kwocie, do której pracownik ma prawo w dniu 31 grudnia”. Postępowanie główne i pytania prejudycjalne Fidelidade Mundial, portugalskie towarzystwo ubezpieczeniowe, jest spółką akcyjną z kapitałem wyłącznie publicznym. Jest ona stroną układu zbiorowego. W wykonaniu ustawy budżetowej na rok 2012 w celu ograniczenia wydatków publicznych, Fidelidade Mundial zniosła całkowicie wypłatę dodatków urlopowych dla pracowników, których miesięczne wynagrodzenie wynosi co najmniej 1100 EUR oraz częściowo wypłatę tego dodatku dla pracowników, otrzymujących miesięczne wynagrodzenie w kwocie od 600 EUR do 1100 EUR. Dodatki te były przewidziane w układzie zbiorowym. Ustawa budżetowa na rok 2012 uzupełniła przepisy ustawy budżetowej na rok 2011, która miała również na celu ograniczenie wydatków publicznych. Rozstrzygając inny spór dotyczący art. 19 ustawy budżetowej na rok 2011 i powziąwszy poważne wątpliwości co do zgodności tego artykułu z prawem Unii, Tribunal do Trabalho do Porto złożył już wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w tym zakresie, który wpłynął do Trybunału w dniu 8 marca 2012 r. (sprawa C‑128/12). Nie czekając na rozstrzygnięcie Trybunału w rzeczonej sprawie, tenże sąd przedłożył Trybunałowi niniejsze odesłanie prejudycjalne, w którym podniesione zostały pytania analogiczne do tych przedłożonych w sprawie C‑128/12. W tej sytuacji wydanie orzeczenia przez Trybunał w odniesieniu do niniejszego odesłania prejudycjalnego zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał sprawy C‑128/12. Rzeczona sprawa została zakończona postanowieniem Sindicato dos Bancários do Norte i in. (C‑128/12, EU:C:2013:149). W pkt 12 tego postanowienia Trybunał stwierdził, że pomimo wątpliwości wyrażonych przez sąd odsyłający co do zgodności ustawy budżetowej na rok 2011 z zasadami i celami ustanowionymi w traktatach, postanowienie odsyłające nie zawierało żadnej konkretnej wskazówki pozwalającej uznać, że rzeczona ustawa miała na celu stosowanie prawa Unii. W związku z tym w pkt 14 tego postanowienia Trybunał uznał, że jest oczywiście niewłaściwy do rozpoznania wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożonego przez Tribunal do Trabalho do Porto, dotyczącego art. 19 ustawy budżetowej na rok 2011. W następstwie wskazanego postanowienia zwrócono się do Tribunal do Trabalho do Porto o zajęcie stanowiska co do podtrzymania jego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym w niniejszej sprawie. Tenże sąd odpowiedział twierdząco, zmieniając brzmienie swego postanowienia odsyłającego i powtarzając swe wątpliwości co do zgodności art. 21 ustawy budżetowej na rok 2012 z prawem Unii. W tych okolicznościach Tribunal do Trabalho do Porto podtrzymał decyzję o zawieszeniu postępowania i zwrócił się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi: „1) Czy zasada równego traktowania, [z której wynika zakaz] dyskryminacji, powinna być interpretowana jako mająca zastosowanie do pracowników sektora publicznego? 2) Czy wprowadzenie przez państwo obowiązku niepłacenia świadczeń wcześniej należnych z tytułu dodatku urlopowego i dodatku bożonarodzeniowego za pomocą [ustawy budżetowej na rok 2012], stosowane jedynie do pracowników, którzy wykonują swoje zadania w sektorze państwowym lub w przedsiębiorstwach publicznych, jest sprzeczne z zasadą zakazującą dyskryminacji, stanowiąc dyskryminację ze względu na publiczny charakter stosunku pracy? 3) Czy prawo do godnych warunków pracy przewidziane w art. 31 [ust. 1 karty] powinno być interpretowane w ten sposób, że zakazane jest zmniejszenie wynagrodzenia bez zgody pracownika w przypadku, gdy umowa pozostaje bez zmian? 4) Czy prawo do godnych warunków pracy przewidziane w art. 31 [ust. 1 karty] powinno być interpretowane w ten sposób, że odpowiada ono prawu do sprawiedliwego wynagrodzenia, które zapewni pracownikom i ich rodzinom godny poziom życia? 5) Czy zawieszenie płatności dodatków urlopowych i bożonarodzeniowych, niestanowiące jedynego możliwego, koniecznego i podstawowego środka dla wzmocnienia konsolidacji finansów publicznych w sytuacji poważnego kryzysu gospodarczo-finansowego kraju, jest sprzeczne z prawem przewidzianym w art. 31 ust. 1 [karty], ponieważ zagraża poziomowi życia i zobowiązaniom natury finansowej przyjętym przez pracowników i ich rodziny [którzy nie spodziewali się obniżenia dochodów o kwotę odpowiadającą kwocie dwóch miesięcznych wynagrodzeń]? 6) Czy obniżenie wynagrodzenia [o kwotę odpowiadającą kwocie dwóch miesięcznych wynagrodzeń] wprowadzone w tej postaci przez państwo portugalskie, ponieważ nie było ono przewidywalne lub oczekiwane przez pracowników, jest sprzeczne z prawem do godnych warunków pracy? 7) Czy [ustawa budżetowa na rok 2012] stanowiąc, że system zawieszenia płatności ww. dodatków urlopowych i bożonarodzeniowych nie może zostać uchylony poprzez instrumenty zbiorowego prawa pracy i ma pierwszeństwo przed nim, jest sprzeczna z prawem do zbiorowych negocjacji?”. W przedmiocie właściwości Trybunału Zgodnie z art. 53 § 2 regulaminu postępowania, jeżeli Trybunał jest oczywiście niewłaściwy do rozpoznania skargi, po wysłuchaniu rzecznika generalnego, może on, bez dalszych czynności procesowych, podjąć decyzję, wydając postanowienie z uzasadnieniem. W ramach odesłania prejudycjalnego na mocy art. 267 TFUE Trybunał może dokonywać wykładni prawa Unii wyłącznie w granicach kompetencji przyznanych Unii Europejskiej (zob. postanowienia Corpul Naţional al Poliţiştilor, C‑434/11, EU:C:2011:830, pkt 13; a także Sindicato dos Bancários do Norte i in., EU:C:2013:149, pkt 9). W tym względzie należy przypomnieć, że w postanowieniu Sindicato dos Bancários do Norte i in. (EU:C:2013:149) Trybunał uznał, że jest oczywiście niewłaściwy do rozpoznania pytań przedłożonych przez Tribunal do Trabalho do Porto dotyczących ustawy budżetowej na rok 2011 z uwagi na fakt, że postanowienie odsyłające nie zawierało żadnej konkretnej wskazówki pozwalającej uznać, że ustawa ta miała na celu stosowanie prawa Unii. Tymczasem wątpliwości wyrażone przez sąd odsyłający co do zgodności ustawy budżetowej na rok 2012 z prawem Unii mają taki sam charakter jak wątpliwości powodujące, iż tenże sąd zwrócił się do Trybunału w sprawie, która została zakończona postanowieniem Sindicato dos Bancários do Norte i in. (EU:C:2013:149), a które dotyczyły zgodności ustawy budżetowej na rok 2011 z tymże prawem. Ponadto należy stwierdzić, że przedłożone pytania w niniejszej sprawie są analogiczne do pytań, w przedmiocie których Trybunał wydał wskazane postanowienie. Wynika stąd, że samo dokonanie zmiany brzmienia swego postanowienia odsyłającego, powtarzając wątpliwości wyrażone już w ramach odesłania prejudycjalnego w odniesieniu do ustawy budżetowej na rok 2011 nie może prowadzić do ustalenia właściwości Trybunału w zakresie rozstrzygnięcia niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że Trybunał jest oczywiście niewłaściwy do rozpoznania niniejszego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożonego przez Tribunal do Trabalho do Porto. W przedmiocie kosztów Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.   Z powyższych względów Trybunał (szósta izba) postanawia, co następuje:   Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest oczywiście niewłaściwy do rozpoznania wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożonego przez Tribunal do Trabalho do Porto (Portugalia), postanowieniem z dnia 22 maja 2012 r. (sprawa C‑264/12).   Podpisy ( *1 ) Język postępowania: portugalski.