C-278/07

Sprawy połączone od C‑278/07 do C‑280/07 Hauptzollamt Hamburg-Jonas przeciwko Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb GmbH & Co. i in. (wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożone przez Bundesfinanzhof) Rozporządzenie (WE, Euratom) nr 2988/95 – Ochrona interesów finansowych Wspólnot Europejskich – Artykuł 3 – Odzyskanie refundacji wywozowej – Ustalenie okresu przedawnienia – Nieprawidłowości, których dopuszczono się przed wejściem w życie rozporządzenia nr 2988/95 – Reguła przedawnienia stanowiąca część ogólnego prawa cywilnego państwa członkowskiego Streszczenie wyroku 1.        Środki własne Wspólnot Europejskich – Rozporządzenie w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich – Postępowanie w sprawie nieprawidłowości – Termin przedawnienia (rozporządzenie Rady nr 2988/95, art. 1 ust. 2, art. 3 ust. 1 akapit 1) 2.        Środki własne Wspólnot Europejskich – Rozporządzenie w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich – Postępowanie w sprawie nieprawidłowości – Termin przedawnienia (rozporządzenie Rady nr 2988/95, art. 3 ust. 1 akapity 1 i 3) 3.        Środki własne Wspólnot Europejskich – Rozporządzenie w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich – Postępowanie w sprawie nieprawidłowości – Termin przedawnienia (rozporządzenie Rady nr 2988/95, art. 3 ust. 3) 1.        Artykuł 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, który ustanawia w zakresie ścigania czteroletni termin przedawnienia, który biegnie od chwili dopuszczenia się nieprawidłowości, ma zastosowanie do środków administracyjnych takich jak odzyskanie refundacji wywozowych nienależnie pobranych przez eksportera w związku z nieprawidłowościami, których się on dopuścił. (por. pkt 21, 23; pkt 1 sentencji) 2.        Co się tyczy korzyści nienależnie uzyskanych z budżetu wspólnotowego ze względu na nieprawidłowości, których dopuszczono się przed wejściem w życie rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, należy stwierdzić, że poprzez ustanowienie art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia i bez uszczerbku dla ust. 3 tego artykułu prawodawca wspólnotowy określił ogólną regułę przedawnienia, poprzez którą dobrowolnie skrócił do czterech lat okres, w którym władze państw członkowskich, działając w imieniu i na rachunek budżetu wspólnotowego, powinny lub powinny były odzyskać takie nienależnie uzyskane korzyści. Co się tyczy długów powstałych pod rządami krajowych przepisów o przedawnieniu, które to długi nie uległy jeszcze przedawnieniu, konsekwencją wejścia w życie rozporządzenia nr 2988/95 jest to, że w zastosowaniu art. 3 ust. 1 akapit pierwszy tego rozporządzenia dług taki musi co do zasady ulec przedawnieniu w terminie czterech lat, który zaczyna bieg z datą dopuszczenia się nieprawidłowości. W tych okolicznościach w zastosowaniu omawianego przepisu wszelkie kwoty nienależnie uzyskane przez przedsiębiorców przed wejściem w życie rozporządzenia nr 2988/95 muszą, co do zasady, zostać uznane za przedawnione z braku czynności zawieszającej podjętej w okresie czterech lat następujących po dopuszczeniu się takiej nieprawidłowości, z zastrzeżeniem jednakże możliwości, którą zachowują państwa członkowskie na mocy art. 3 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia, ustalenia dłuższych terminów przedawnienia. Termin przedawnienia przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 ma zatem zastosowanie do nieprawidłowości, których dopuszczono się przed wejściem w życie tego rozporządzenia, i rozpoczyna swój bieg z datą dopuszczenia się rzeczonej nieprawidłowości. (por. pkt 29, 31–34; pkt 2 sentencji) 3.        Dłuższe okresy przedawnienia, których możliwość stosowania państwa członkowskie zachowują na mocy art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, mogą wynikać z przepisów prawa powszechnego poprzedzających ustanowienie tego rozporządzenia. W istocie art. 3 ust. 3 omawianego rozporządzenia nie może być interpretowany w ten sposób, że państwa członkowskie muszą, w kontekście tego przepisu, przewidzieć rzeczone dłuższe okresy przedawnienia w szczególnych lub sektorowych przepisach. (por. pkt 46, 47; pkt 3 sentencji) WYROK TRYBUNAŁU (druga izba) z dnia 29 stycznia 2009 r.(*) Rozporządzenie (WE, Euratom) nr 2988/95 – Ochrona interesów finansowych Wspólnot Europejskich – Artykuł 3 – Odzyskanie refundacji wywozowej – Ustalenie okresu przedawnienia – Nieprawidłowości, których dopuszczono się przed wejściem w życie rozporządzenia nr 2988/95 – Reguła przedawnienia stanowiąca część ogólnego prawa cywilnego państwa członkowskiego W sprawach połączonych od C‑278/07 do C‑280/07 mających za przedmiot wnioski o wydanie, na podstawie art. 234 WE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożone przez Bundesfinanzhof (Niemcy) postanowieniami z dnia 27 marca 2007 r., które wpłynęły do Trybunału w dniu 13 czerwca 2007 r., w postępowaniach: Hauptzollamt Hamburg-Jonas, przeciwko Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb GmbH & Co. (C‑278/07), Vion Trading GmbH (C‑279/07), Ze Fu Fleischhandel GmbH (C‑280/07), TRYBUNAŁ (druga izba), w składzie: C.W.A. Timmermans, prezes izby, J.C. Bonichot, J. Makarczyk, P. Kūris i C. Toader (sprawozdawca), sędziowie, rzecznik generalny: E. Sharpston, sekretarz: K. Sztranc-Sławiczek, administrator, uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 17 kwietnia 2008 r., rozważywszy uwagi przedstawione: –        w imieniu Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb GmbH & Co. przez F. Grashoff, Rechtsanwältin, –        w imieniu Vion Trading GmbH przez K. Landry’ego, Rechtsanwalt, –        w imieniu Ze Fu Fleischhandel GmbH przez D. Ehlego, Rechtsanwalt, –        w imieniu rządu czeskiego przez T. Bočka, działającego w charakterze pełnomocnika, –        w imieniu rządu francuskiego przez J.C. Gracię, działającego w charakterze pełnomocnika, –        w imieniu Komisji Wspólnot Europejskich przez F. Erlbachera oraz Z. Malůškovą, działających w charakterze pełnomocników, po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 25 września 2008 r., wydaje następujący Wyrok 1        Wnioski o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczą wykładni art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 312, s. 1). 2        Wnioski zostały złożone w ramach sporów pomiędzy Hauptzollamt Hamburg-Jonas (zwanym dalej „Hauptzollamt”) a Josef Vosding Schlacht-, Kühl- und Zerlegebetrieb GmbH & Co., Vion Trading GmbH i Ze Fu Fleischhandel GmbH (zwanych dalej „pozwanymi w postępowaniu przed sądem krajowym”) w przedmiocie zwrotu refundacji wywozowych.  Ramy prawne  Prawo wspólnotowe 3        W świetle trzeciego motywu rozporządzenia nr 2988/95 „należy przeciwstawiać się działaniom przynoszącym szkodę interesom finansowym Wspólnot”. 4        W świetle piątego motywu tego rozporządzenia „nieprawidłowe postępowanie oraz środki administracyjne i kary odnoszące się do tego postępowania są przewidziane w zasadach sektorowych, zgodnie z niniejszym rozporządzeniem”. 5        Artykuł 1 rzeczonego rozporządzenia stanowi: „1.      W celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich niniejszym przyjmuje się ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego. 2.      Nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania [zaniechania] ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem”. 6        Artykuł 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia nr 2988/95 stanowi: 1.      Okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała […]. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. […] 3.      Państwa członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu niż okres przewidziany […] w ust. 1 […]”. 7        Artykuł 4 ust. 1 i 4 rzeczonego rozporządzenia stanowi: „1.      Każda nieprawidłowość będzie pociągała za sobą z reguły cofnięcie bezprawnie uzyskanej korzyści: –        poprzez zobowiązanie do zapłaty lub zwrotu kwot pieniężnych należnych lub bezprawnie uzyskanych, […] 4.      Środków przewidzianych w niniejszym artykule nie uznaje się za kary”. 8        W świetle art. 11 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 wchodzi ono w życie trzeciego dnia po jego publikacji w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich, która nastąpiła w dniu 23 grudnia 1995 r.  Prawo krajowe 9        W świetle wskazówek zawartych w postanowieniach odsyłających w dacie wystąpienia okoliczności rozpatrywanych w postępowaniu przed sądem krajowym nie było w Niemczech żadnych szczególnych przepisów dotyczących okresu przedawnienia mającego zastosowanie do sporów o charakterze administracyjnym dotyczących bezpodstawnie uzyskanych korzyści. Jednakże zarówno administracja, jak i sądy niemieckie stosowały per analogiam trzydziestoletni okres przedawnienia przewidziany w prawie powszechnym, wynikający z § 195 Bürgerliches Gesetzbuch (niemieckiego kodeksu cywilnego). Począwszy od roku 2002 ten okres przedawnienia prawa powszechnego został jednak skrócony do trzech lat.  Postępowania przed sądem krajowymi i pytania prejudycjalne 10      Z postanowień odsyłających wynika, że w toku roku 1993 pozwane w postępowaniu przed sądem krajowym dokonały odprawy mięsa wołowego w celu jego wywozu do Jordanii i na swój wniosek uzyskały zaliczki z tytułu refundacji wywozowych. W następstwie kontroli przeprowadzonych na początku 1988 r. stwierdzono, że w rzeczywistości ładunek został wysłany do Iraku w ramach procedury tranzytu lub powrotnego wywozu. 11      W tych okolicznościach Hauptzollamt na podstawie decyzji z dnia 23 września 1999 r. (sprawa C‑278/07) i z dnia 13 października 1999 r. (sprawy C‑279/07 i C‑280/07) zażądał zwrotu rzeczonych refundacji wywozowych. 12      Pozwane w postępowaniu przed sądem krajowym wniosły następnie skargi na te decyzje do Finanzgericht Hamburg. Sąd ten przychylił się do wniesionych skarg wobec okoliczności, że przepis dotyczący przedawnienia zawarty w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 sprzeciwiał się rzeczonym zwrotom, gdyż zażądano ich po ponad czterech latach od dokonania spornych operacji wywozowych. 13      Od orzeczeń Finanzgericht Hauptzollamt wniósł apelacje „Revision” do występującego z pytaniami sądu krajowego. 14      Stwierdzając, że zarzucane nieprawidłowości dotyczą okresu poprzedzającego przyjęcie rozporządzenia nr 2988/95, Bundesfinanzhof postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi, sformułowanymi w sposób identyczny w trzech sprawach od C‑278/07 do C‑280/07: „1)      Czy okres przedawnienia określony w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy zdanie pierwsze rozporządzenia Rady […] nr 2988/95 […] należy stosować także wtedy, gdy nieprawidłowości dopuszczono się lub gdy ustały one przed wejściem w życie rzeczonego rozporządzenia? 2)      Czy okres przedawnienia określony w tym rozporządzeniu ma w ogóle zastosowanie do środków administracyjnych takich jak żądanie zwrotu refundacji wywozowej przyznanej w następstwie nieprawidłowości? W wypadku twierdzącej odpowiedzi Trybunału na powyższe pytania: 3)      Czy w przypadku gdy przed wydaniem rozporządzenia […] nr 2988/95 prawo państwa członkowskiego przewidywało dłuższy okres przedawnienia, państwo członkowskie może stosować dłuższy okres zgodnie z art. 3 ust. 3 wymienionego rozporządzenia? Czy możliwe jest stosowanie dłuższego okresu przedawnienia, jeżeli nie został on ustanowiony przepisem szczególnym dotyczącym żądania zwrotu refundacji wywozowej ani też dotyczącym środków administracyjnych w ogóle, lecz wynikał z obowiązującego w danym państwie członkowskim i obejmującego wszystkie przypadki przedawnień nieuregulowane w sposób szczególny przepisu generalnego (prawa powszechnego)?”. 15      Postanowieniem prezesa Trybunału z dnia 30 lipca 2007 r. sprawy C‑278/07 C‑279/07 i C‑280/07 zostały połączone dla celów procedury pisemnej i ustnej oraz wydania wyroku.  Uwagi wstępne 16      Tytułem wstępu, jeśli chodzi o argumentację pozwanych w postępowaniu przed sądem krajowym zmierzającą do podważenia ustaleń w zakresie stanu faktycznego przyjętych przez sąd krajowy, w szczególności w zakresie istnienia zarzucanych im nieprawidłowości, należy przypomnieć, że nie należy do właściwości Trybunału ustalanie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sporu przed sądem krajowym. Trybunał powinien bowiem uwzględnić, w ramach podziału kompetencji pomiędzy sądami wspólnotowymi i krajowymi, wskazany w postanowieniu odsyłającym kontekst faktyczny i prawny, w którym zadano pytania prejudycjalne (zob. podobnie wyroki: z dnia 13 listopada 2003 r. w sprawie C‑153/02 Neri, Rec. s. I‑13555, pkt 34 i 35; z dnia 17 lipca 2008 r. w sprawie C‑347/06 ASM Brescia, Zb.Orz. s. I‑5641, pkt 28). 17      Zatem badania pytań należy dokonać w kontekście okoliczności faktycznych wskazanych przez Bundesfinanzhof.  W przedmiocie pytań prejudycjalnych  W przedmiocie pytania drugiego 18      Swym drugim pytaniem, które należy rozpatrzyć w pierwszej kolejności, Bundesfinanzhof dąży zasadniczo do ustalenia, czy okres przedawnienia przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 ma zastosowanie nie tylko do sankcji, lecz również do środków administracyjnych. 19      Tak więc sąd ten dąży do potwierdzenia, że pojęcie „śledztwa” występujące w tym przepisie dotyczy bez rozróżnienia wszelkich kroków podjętych przez władze krajowe w związku z nieprawidłowością, a w konsekwencji dotyczy nie tylko środków pozwalających na zastosowanie sankcji administracyjnych w rozumieniu art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95. 20      Należy w tym zakresie przypomnieć, że art. 1 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 wprowadza „ogólne zasady dotyczące jednolitych kontroli oraz środków administracyjnych i kar dotyczących nieprawidłowości w odniesieniu do prawa wspólnotowego”, aby, jak wynika z trzeciego motywu tego rozporządzenia, „we wszystkich dziedzinach […] przeciwstawiać się działaniom przynoszącym szkodę interesom finansowym Wspólnot” (wyrok z dnia 24 czerwca 2004 r. w sprawie C‑278/02 Handlbauer, Rec. s. I‑6171, pkt 31). 21      Artykuł 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 ustanawia w zakresie ścigania termin przedawnienia, który biegnie od chwili dopuszczenia się nieprawidłowości, która – zgodnie z art. 1 ust. 2 tegoż rozporządzenia – oznacza „[j]akiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania [zaniechania] ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot […]”.(ww. wyrok w sprawie Handlbauer, pkt 32). 22      Zatem wbrew temu co twierdzą w szczególności rząd francuski i Komisja Wspólnot Europejskich, wynika z tego, że art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95 ma zastosowanie zarówno do nieprawidłowości prowadzących do nałożenia sankcji administracyjnych w rozumieniu art. 5 tego rozporządzenia, jak i do nieprawidłowości będących przedmiotem środków administracyjnych w rozumieniu art. 4 rzeczonego rozporządzenia, które mają na celu odebranie nienależnie uzyskanych korzyści, nie mając jednakże charakteru sankcji (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Handlbauer, pkt 33 i 34). 23      Zatem na drugie pytanie należy odpowiedzieć w ten sposób, że okres przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95, ma zastosowanie do środków administracyjnych takich jak odzyskanie refundacji wywozowych nienależnie pobranych przez eksportera w związku z nieprawidłowościami, których się on dopuścił.  W przedmiocie pytania pierwszego 24      Swym pierwszym pytaniem sąd krajowy dąży do ustalenia, czy przepis w zakresie czteroletniego okresu przedawnienia, zawarty w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95, znajduje zastosowanie do nieprawidłowości, których dopuszczono się lub których zaprzestano przed wejściem w życie tego rozporządzenia. 25      Na wstępie należy stwierdzić, że przed ustanowieniem rozporządzenia nr 2988/95, ustawodawca wspólnotowy nie przewidział żadnego przepisu w zakresie przedawnienia mającego zastosowanie do odzyskiwania korzyści nienależnie uzyskanych przez przedsiębiorców w następstwie ich działania lub zaniechania, które wyrządziły lub mogły wyrządzić szkodę ogólnemu budżetowi Wspólnot lub budżetom przez nie zarządzanym. 26      Zatem przed ustanowieniem rozporządzenia nr 2988/95 spory w zakresie odzyskiwania kwot nienależnie wypłaconych na podstawie prawa wspólnotowego musiały, z braku przepisów wspólnotowych, być rozstrzygane przez sądy krajowe przy zastosowaniu ich prawa krajowego, z zastrzeżeniem jednakże ograniczeń przewidzianych w prawie wspólnotowym, w tym znaczeniu, że tryb przewidziany w prawie krajowym nie mógł czynić praktycznie niemożliwym lub zbyt trudnym odzyskanie nienależnej pomocy oraz że zastosowanie tego prawa musiało być niedyskryminacyjne w stosunku do procedur w zakresie rozstrzygania sporów krajowych tego samego typu (wyrok z dnia 19 września 2002 r. w sprawie C‑336/00 Huber, Rec. s. I‑7699, pkt 55 i przytoczone tam orzecznictwo). 27      Ustanawiając rozporządzenie nr 2988/95, a w szczególności jego art. 3 ust. 1 akapit pierwszy, prawodawca wspólnotowy zamierzał jednak ustanowić ogólną regułę przedawnienia mającą zastosowanie w tej dziedzinie, poprzez którą pragnął po pierwsze, określić minimalny termin mający zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich, a po drugie, zrezygnować z możliwości odzyskania kwot nienależnie pobranych z budżetu wspólnotowego po upływie okresu czterech lat po wystąpieniu nieprawidłowości mającej wpływ na sporne płatności. 28      Wynika z tego, że począwszy od daty wejścia w życie rozporządzenia nr 2988/95 wszelkie korzyści nienależnie uzyskane z budżetu wspólnotowego mogą, co do zasady i z wyjątkiem sektorów, dla których prawodawca wspólnotowy przewidział termin krótszy, zostać odzyskane przez właściwe władze państw członkowskich w okresie czterech lat. 29      Co się tyczy korzyści nienależnie uzyskanych z budżetu wspólnotowego ze względu na nieprawidłowości, których dopuszczono się przed wejściem w życie rozporządzenia nr 2988/95, należy stwierdzić, że poprzez ustanowienie art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia i bez uszczerbku dla ust. 3 tego artykułu, prawodawca wspólnotowy określił ogólną regułę przedawnienia, poprzez którą dobrowolnie skrócił do czterech lat okres, w którym władze państw członkowskich, działając w imieniu i na rachunek budżetu wspólnotowego, powinny lub powinny były odzyskać takie nienależnie uzyskane korzyści. 30      Jednakże na podstawie zasady pewności prawa zastosowanie art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95 nie może pozwalać rzeczonym władzom krajowym na odzyskanie długów poprzedzających wejście w życie tego rozporządzenia, które uległy przedawnieniu na podstawie krajowych przepisów o przedawnieniu mających zastosowanie w chwili dopuszczenia się rzeczonej nieprawidłowości. 31      Co się tyczy długów powstałych pod rządami krajowych przepisów o przedawnieniu, takich jak w postępowaniu przed sądem krajowym, które nie uległy jeszcze przedawnieniu, konsekwencją wejścia w życie rozporządzenia nr 2988/95 jest to, że w zastosowaniu art. 3 ust. 1 akapit pierwszy tego rozporządzenia dług taki musi co do zasady ulec przedawnieniu w terminie czterech lat, który zaczyna bieg z datą dopuszczenia się nieprawidłowości. 32      W tych okolicznościach, w zastosowaniu tego przepisu, wszelkie kwoty nienależnie uzyskane przez przedsiębiorców przed wejściem w życie rozporządzenia nr 2988/95 muszą, co do zasady, zostać uznane za przedawnione z braku czynności zawieszającej podjętej w okresie czterech lat następujących po dopuszczeniu się takiej nieprawidłowości, przy czym przez czynność zawieszającą, w świetle art. 3 ust. 1 akapit trzeci tego rozporządzenia należy rozumieć czynność właściwych władz mającą związek z badaniem lub ściganiem tej nieprawidłowości, o której osoba, której czynność ta dotyczy, została powiadomiona. 33      Wynika z tego, że gdy do nieprawidłowości doszło, jak w niniejszych sprawach, w toku roku 1993, pod rządami krajowego przepisu przewidującego przedawnienie w okresie trzydziestu lat, nieprawidłowość taka objęta jest ogólną regułą wspólnotową przewidującą przedawnienie w okresie czterech lat i z tego tytułu ulega przedawnieniu w toku roku 1997, w zależności od precyzyjnej daty dopuszczenia się takiej nieprawidłowości w roku 1993, z zastrzeżeniem jednakże możliwości, którą zachowują państwa członkowskie na mocy art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, w zakresie ustalenia dłuższych terminów przedawnienia. 34      W świetle powyższego na pytanie pierwsze należy odpowiedzieć, że w sytuacji takiej jak w postępowaniu przed sądem krajowym termin przedawnienia przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95: –        ma zastosowanie do nieprawidłowości, których dopuszczono się przed wejściem w życie tego rozporządzenia; –        rozpoczyna swój bieg z datą dopuszczenia się rzeczonej nieprawidłowości.  W przedmiocie pytania trzeciego 35      Swym pytaniem trzecim sąd krajowy dąży do ustalenia po pierwsze, czy możliwość zastosowania dłuższego okresu przedawnienia niż przewidziany art. 3 w ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, którą zachowują przez państwa członkowskie na mocy ust. 3 tego artykułu, może dotyczyć reguły przedawnienia poprzedzającej ustanowienie tego rozporządzenia; po drugie, sąd ten zapytuje, czy taki dłuższy okres przedawnienia musi wynikać ze szczególnego przepisu krajowego dotyczącego odzyskiwania refundacji wywozowych lub środków administracyjnych w ogóle, czy też rzeczony okres przedawnienia może wynikać również z ogólnego przepisu prawa powszechnego. 36      W okolicznościach takich jak w postępowaniach przez sądem krajowym, w którym nieprawidłowości zarzucane przedsiębiorcom wystąpiły w 1993 r. pod rządami krajowego przepisu przewidującego trzydziestoletni okres przedawnienia, kwoty nienależnie uzyskane wskutek takich nieprawidłowości, jak stwierdzono w pkt 33 niniejszego wyroku, mogły ulec przedawnieniu, w braku czynności zawieszającej, w toku roku 1997, pod warunkiem że państwo członkowskie, w którym dopuszczono się nieprawidłowości, nie skorzystało z możliwości przyznanej mu w art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95. 37      Z postanowień odsyłających wynika, że w postępowaniach przed sądem krajowym właściwe władze krajowe wystąpiły o zwrot rozpatrywanych refundacji wywozowych decyzją z dnia 23 września 1999 r. (sprawa C‑278/07) i z dnia 13 października 1999 r. (sprawy C‑279/07 i C‑280/07). 38      Wynika z tego, że należało uznać, iż nastąpiło przedawnienie spornych kwot w zastosowaniu ogólnego przedawnienia w okresie czterech lat, o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95. 39      Jednakże po wejściu w życie tego rozporządzenia jurysdykcja niemiecka nadal stosowała trzydziestoletni okres przedawnienia przewidzianego w § 195 niemieckiego kodeksu cywilnego dla działań zmierzających do odzyskania refundacji nienależnie uzyskanych przez przedsiębiorców. 40      W tym zakresie należy stwierdzić, że art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 dotyczy „zachowania” przez państwa członkowskie „możliwości” określenia dłuższego terminu przedawnienia, aniżeli ten wynikający z art. 3 ust. 1 akapit pierwszy tego rozporządzenia. 41      Tak więc z brzmienia art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 wynika, że przepis ten nie ogranicza się do wskazania możliwości wprowadzenia przez państwa członkowskie dłuższego niż przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy tego rozporządzenia okresu przedawnienia. W sposób wyraźny przewiduje on bowiem także, że państwa członkowskie mają możliwość zachowania dłuższego terminu przedawnienia, który istniał w dacie wejścia tego rozporządzenia w życie. 42      Wynika z tego, że na mocy art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 państwa członkowskie mogą, po pierwsze, nadal stosować dłuższe okresy przedawnienia, istniejące w dacie ustanowienia rzeczonego rozporządzenia, a po drugie, mogą wprowadzać nowe reguły przedawnienia określające te okresy po tej dacie. 43      Co się tyczy okoliczności, że krajowe okresy przedawnienia muszą być szczególnie wskazane w przepisie krajowym mającym zastosowanie do odzyskania refundacji wywozowych lub ogólnie do środków administracyjnych, należy stwierdzić, że brzmienie art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 nie zawiera elementów wyraźnie odpowiadających na to pytanie. 44      Niewątpliwie art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rzeczonego rozporządzenia stanowi, że rozporządzenia sektorowe mogą przewidywać krótsze okresy przedawnienia aniżeli okres czterech lat, lecz nie krótsze niż trzy lata. Jednakże kwestia w tym przepisie dotyczy rozporządzeń sektorowych przyjętych na poziomie wspólnotowym, co potwierdza motyw piąty tego rozporządzenia, a nie krajowych rozporządzeń sektorowych (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Handlbauer, pkt 28). 45      Ponadto rozporządzenie nr 2988/95 nie przewiduje żadnego mechanizmu informowania lub notyfikowania dotyczącego korzystania przez państwa członkowskie z możliwości określenia dłuższych okresów przedawnienia zgodnie z jego art. 3. Wynika z tego, że żadna forma kontroli nie została przewidziana na poziomie wspólnotowym, czy to w zakresie derogacyjnych okresów przedawnienia stosowanych przez państwa członkowskie na mocy tego przepisu, czy też sektorów, w których postanowiły one zastosować takie okresy. 46      W konsekwencji art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 nie może być interpretowany w ten sposób, że państwa członkowskie muszą, w kontekście tego przepisu, przewidzieć rzeczone dłuższe okresy przedawnienia w szczególnych lub sektorowych przepisach. 47      W świetle powyższego na pytanie trzecie należy odpowiedzieć w ten sposób, że dłuższe okresy przedawnienia, których możliwość stosowania państwa członkowskie zachowują na mocy art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, mogą wynikać z przepisów prawa powszechnego poprzedzających ustanowienie tego rozporządzenia.  W przedmiocie kosztów 48      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem; do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi. Z powyższych względów Trybunał (druga izba) orzeka, co następuje: 1)      Okres przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich, ma zastosowanie do środków administracyjnych takich jak odzyskanie refundacji wywozowych nienależnie pobranych przez eksportera w związku z nieprawidłowościami, których się on dopuścił. 2)      W sytuacji takiej jak w postępowaniu przed sądem krajowym termin przedawnienia przewidziany w art. 3 ust. 1 akapit pierwszy rozporządzenia nr 2988/95: –        ma zastosowanie do nieprawidłowości, których dopuszczono się przed wejściem w życie tego rozporządzenia; –        rozpoczyna swój bieg z datą dopuszczenia się rzeczonej nieprawidłowości. 3)      Dłuższe okresy przedawnienia, których możliwość stosowania państwa członkowskie zachowują na mocy art. 3 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, mogą wynikać z przepisów prawa powszechnego poprzedzających ustanowienie tego rozporządzenia. Podpisy * Język postępowania: niemiecki.